# Փիլիսոփայական տրամաբանություն

Քանի որ փիլիսոփայությունը բաղկացած է բանական դատողություններից, տրամաբանությունը փիլիսոփայության առաջնային հատկանիշն է։ Փիլիսոփայական տարբեր հասկացությունների վերլուծության, դրանց համեմատության համար անհրաժեշտ է քննադատական վերլուծության պնդումների և տեսությունների իրագործում։ Մարդկային մտածողությունն արտահայտվում է բառերով` տեքստային ձևով, ուստի տրամաբանությունը սերտորեն կապված է տեքստերի և լեզուների վերլուծության հետ։ Տրամաբանությունը ֆորմալացնում է տեքստային բանականությունը և սահմանում ձևերը, որոնք ընդունելի են վերլուծության համար։ Տրամաբանական դատողությունների ձևակերպման առաջին քայլը սիլլոգիզմն է կամ ձևերի դատողությունը։
Սիլլոգիզմի ճիշտ գործածությունը ճանապարհ է բացում փիլիսոփայության, մաթեմատիկայի, բնական գիտությունների փաստարկային հիմնավորումների կամ դեդուկտիվ մտածողության համար։
Սիլլոգիզմի թվացյալ պարզ տարանջատումը մարդկային սովորական խոսքից միանգամից և ամեն տեղ չի կատարվել, օրինակ` հին հնդկական փիլիսոփայության մեջ այդպիսի եռանդամ սիլլոգիզմ չի եղել,: Սիլլոգիզմի առանձնացումը, որպես ապացույցի միջոց, նպաստել է փիլիսոփայության և մաթեմատիկայի զուգադրմանը, այն տարածված էր Հին Հունաստանում։ Սիլլոգիզմ հասկացության և ամենապարզ տրամաբանական համակարգի առաջին պաշտոնական հիմնավորումը կատարվել է Արիստոտելի կողմից։ Արիստոտելյան դատողությունը անփոփոխ է մնացել երկու հազար տարի, XX դարի սկզբից, երբ մաթեմատիկայի և վերլուծական փիլիսոփայության հետազոտությունները ճանապարհ բացեցին տրամաբանության զարգացման համար։

Արիստոտել
Ձևավորվեց «Պրեդիկատների տրամաբանություն» կամ «կանխատեսման տրամաբանություն», որը հիանալի ուսումնասիրված է մեր օրերում։ Պարզվեց նաև, որ փիլիսոփայական փաստարկների լիարժեք վերլուծության համար և, առավել ևս, բնական մարդկային խոսքի համար պահանջվում են մոդալ տրամաբանության և տրամաբանության ավելի բարձր կարգեր, մասնավորապես` երկրորդ կարգի տրամաբանություն։ Բացի այդ, պաշտոնական խորհրդանշական լեզվի և բնական խոսքի միջև կապն ուսումնասիրում է տրամաբանական իմաստաբանությունը և Նշանագիտությունը։ Այս առարկաները, զուգակցվելով ավելի բարձր կարգի մոդալ տրամաբանության հետ, շարունակում են մնալ միջառարկայական հետազոտությունների ակտիվ ոլորտ։ Ժամանակակից տրամաբանությունը բաղկացած է խոր մաթեմատիկական հասկացություններից, որոնք ուսումնասիրում են փիլիսոփաները, մաթեմատիկոսները, լեզվաբանները, իսկ վերջին ժամանակներում նաև` Վեբ ծրագրավորողները և Որոշումների տեսության ու արհեստական բանականության ոլորտների մասնագետները։ Այսպիսով, տրամաբանությունը ինչպես ամենահին, այնպես էլ ամենաժամանակակից առարկաներից մեկն է։

## Տես նաև

* Տրամաբանություն
* Սիլլոգիզմ
* Փիլիսոփայություն
* Статьи стэнфордской энциклопедии // пример //
* Проект Philosophy Ontology (InPhO) // базовая страница таксономии Արխիվացված 2020-10-20 Wayback Machine //

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Փիլիսոփայական տրամաբանություն» հոդվածին։ |

## Գրականություն

* А. С. Карпенко ссылка=
* *Бочаров В. А., Маркин В. И.* Силлогистические теории. — М.: Прогресс-Традиция, 2010. — 334 с. — ISBN 978-5-89826-361-4
* *Moore B. N., Bruder K.* Philosophy. The Power of Ideas. 6th ed. — New York: Mc Graw-Hill, 2005. — 581 p. — ISBN 0-470-02221-3
* The Oxford Companion to Philosophy. 2nd ed / Ed. by T. Honderich. — Oxford: Oxford University Press, 2005. — 1076 p. — ISBN 0-199-26479-1
* *Priest G.* Logic: a Very Short Introduction. — Oxford: Oxford University Press, 2000. — 128 p. — (Very Short Introductions). — ISBN 0-192-89320-3