# Կառուցվածքային տվյալներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տվյալների մոդելՎերացական մոդել, որը կազմակերպում է տվյալների տարրերը և ստանդարտացնում է դրանց փոխադարձ և իրական աշխարհի օբյեկտների հատկությունների հետ կապը:[

|  |  |
| --- | --- |
| Ենթակատեգորիա | • conceptual system  • knowledge organization system   • conceptual model |
| Կիրառությունը | Մոդելավորում |
| Պատրաստման մեթոդ | data modeling |
| Բնութագրվում է | data element |
| Mani­fes­ta­tion of | data modeling |
| Կազմված է | data model element |

 Տվյալների մոդելավորման համառոտ նկարագրություն. Տվյալների մոդելը հիմնված է տվյալների, տվյալների հարաբերությունների, տվյալների սեմանտիկայի և տվյալների սահմանափակման վրա: Նկարը գործընթացի և տվյալների մոդելների փոխազդեցության օրինակ է:.
Տվյալների մոդելը վերացական մոդել է, որը կազմակերպում է տվյալների տարրերը և ստանդարտացնում է դրանց փոխադարձ և իրական աշխարհի օբյեկտների հատկությունների հետ կապը: Օրինակ, տվյալների մոդելը կարող է նշել, որ մեքենան ներկայացնող տվյալների տարրը կազմված է մի շարք այլ տարրերից, որոնք, իրենց հերթին, ներկայացնում են մեքենայի գույնը և չափը և սահմանում դրա սեփականատիրոջը։

Համապատասխան մասնագիտական ​​գործունեությունը կոչվում է ընդհանուր առմամբ տվյալների մոդելավորում կամ, ավելի կոնկրետ, տվյալների բազայի նախագծում: Տվյալների մոդելները սովորաբար սահմանվում են տվյալների փորձագետի, տվյալների մասնագետի, տվյալների գիտնականի, տվյալների գրադարանավարի կամ տվյալների գիտնականի կողմից: Տվյալների մոդելավորման լեզուն և նշումները հաճախ ներկայացվում են գրաֆիկական տեսքով՝ դիագրամների տեսքով:

Տվյալների մոդելը երբեմն կարող է անվանվել տվյալների կառուցվածք, հատկապես ծրագրավորման լեզուների համատեքստում: Տվյալների մոդելները հաճախ լրացվում են ֆունկցիոնալ մոդելներով, հատկապես ձեռնարկության մոդելների համատեքստում:

Տվյալների մոդելը բացահայտորեն որոշում է տվյալների կառուցվածքը. ընդհակառակը, կառուցվածքային տվյալները տվյալներ են, որոնք կազմակերպված են բացահայտ տվյալների մոդելի կամ տվյալների կառուցվածքի համաձայն: Կառուցվածքային տվյալները հակադրվում են չկառուցվածքային տվյալներին և կիսակառուցվածքային տվյալներին:

## Ակնարկ

**Տվյալների մոդել** տերմինը կարող է վերաբերել երկու տարբեր, բայց սերտորեն կապված հասկացությունների: Երբեմն այն վերաբերում է որոշակի տիրույթում գտնվող օբյեկտների և հարաբերությունների վերացական ձևակերպմանը. օրինակ՝ արտադրական կազմակերպության հաճախորդներ, ապրանքներ և պատվերներ: Այլ դեպքերում այն ​​վերաբերում է նման ֆորմալացման մեջ օգտագործվող հասկացությունների ամբողջությանը. օրինակ՝ այնպիսի հասկացություններ, ինչպիսիք են միավորները, ատրիբուտները, հարաբերությունները կամ աղյուսակները: Այստեղ տերմինը երկու իմաստներով էլ օգտագործվում է:

Կառուցվածքային և ոչ կառուցվածքային տվյալների մեծ ծավալների կառավարումը տեղեկատվական համակարգերի հիմնական գործառույթն է: Տվյալների մոդելները նկարագրում են տվյալների կառուցվածքը, մանիպուլյացիան և ամբողջականությունը տվյալների կառավարման համակարգերում, ինչպիսիք են ռելացիոն տվյալների բազաները: Դրանք կարող են նաև նկարագրել ավելի ազատ կառուցվածք ունեցող տվյալներ, ինչպիսիք են տեքստային խմբագրիչ փաստաթղթերը, էլեկտրոնային փոստի հաղորդագրությունները, նկարները, թվային աուդիոներ և տեսանյութեր. XDM-ը, օրինակ, տրամադրում է տվյալների մոդել XML փաստաթղթերի համար:

### Տվյալների մոդելների դերը

Ինչպես են տվյալների մոդելները օգուտ բերում
Տվյալների մոդելների հիմնական նպատակն է աջակցել տեղեկատվական համակարգերի զարգացմանը՝ տրամադրելով տվյալների սահմանումը և ձևաչափը: Ըստ Ուեսթի և Ֆաուլերի (1999)՝ «եթե սա արվի հետևողականորեն տարբեր համակարգերի միջև, ապա կարելի է հասնել տվյալների համատեղելիության: Եթե նույն տվյալների կառուցվածքներն օգտագործվում են տվյալների պահպանման և դրանց մուտք գործելու համար, ապա տարբեր ծրագրեր կարող են տվյալներ փոխանակել: Դրա արդյունքները նշված են վերևում: Այնուամենայնիվ, համակարգերի և ինտերֆեյսների կառուցման, շահագործման և պահպանման համար հաճախ ավելի թանկ են, քան պետք է: Դրանք կարող են նաև սահմանափակել բիզնեսը, այլ ոչ թե աջակցել դրան: Հիմնական պատճառը համակարգերում և ինտերֆեյսներում իրականացված տվյալների մոդելների որակն է»:

* «Որոշակի վայրում գործողությունների իրականացման գործարար կանոնները, հաճախ ամրագրված են տվյալների մոդելի կառուցվածքում։ Սա նշանակում է, որ բիզնեսի վարման փոքր փոփոխությունները հանգեցնում են համակարգչային համակարգերի և ինտերֆեյսների մեծ փոփոխությունների»։
* «Սուբյեկտների տեսակները հաճախ չեն նույնականացվում կամ սխալ են նույնականացվում։ Սա կարող է հանգեցնել տվյալների, տվյալների կառուցվածքի և ֆունկցիոնալության կրկնօրինակման, ինչպես նաև մշակման և պահպանման հետ կապված ծախսերի»։
* «Տարբեր համակարգերի տվյալների մոդելները կամայականորեն տարբերվում են։ Արդյունքում, տվյալներ փոխանակող համակարգերի միջև անհրաժեշտ են բարդ ինտերֆեյսներ։ Այս ինտերֆեյսները կարող են կազմել համակարգերի արժեքի 25-70%-ը»։
* «Տվյալները չեն կարող էլեկտրոնային եղանակով փոխանակվել հաճախորդների և մատակարարների հետ, քանի որ տվյալների կառուցվածքը և իմաստը ստանդարտացված չեն։ Օրինակ, վերամշակման գործարանի ինժեներական նախագծման տվյալները և գծագրերը երբեմն դեռևս փոխանակվում են թղթի վրա»։

Այս խնդիրների պատճառը ստանդարտների բացակայությունն է։

Տվյալների մոդելը հստակորեն որոշում է տվյալների կառուցվածքը։ Տվյալների մոդելների բնորոշ կիրառությունները ներառում են տվյալների բազայի մոդելները, տեղեկատվական համակարգերի նախագծումը և տվյալների փոխանակման հնարավորությունները: Սովորաբար, տվյալների մոդելները նշվում են տվյալների մոդելավորման լեզվով:[3]

## Տեսակներ

### Տվյալների բազայի մոդել

Տվյալների բազայի մոդելը սպեցիֆիկացիա է, որը նկարագրում է, թե ինչպես է կառուցված և օգտագործվում տվյալների բազան։

Առավել տարածված մոդելներն են․

Հարթ մոդել
Սա կարող է չհամարվել տվյալների մոդել։ Հարթ (կամ աղյուսակային) մոդելը բաղկացած է տվյալների տարրերի մեկ, երկչափ զանգվածից, որտեղ ենթադրվում է, որ տվյալ սյունակի բոլոր անդամները նման արժեքներ ունեն, իսկ տողի բոլոր անդամները կապված են միմյանց հետ։
Հիերարխիկ մոդել
Հիերարխիկ մոդելի հղումները ձևավորում են ծառի կառուցվածք,
Ցանցային մոդել
Ցանցային մոդելը տվյալները կազմակերպում է օգտագործելով երկու հիմնարար կառուցվածքներ, որոնք կոչվում են գրառումներ և բազմություններ։ Գրառումները (կամ հանգույցները) պարունակում են դաշտեր (այսինքն՝ ատրիբուտներ), իսկ բազմությունները (կամ եզրերը) սահմանում են գրառումների միջև մեկ-շատ, շատ-շատ-շատ և շատ-մեկ հարաբերություններ՝ մեկ սեփականատեր, շատ անդամներ։ Ցանցային տվյալների մոդելը տվյալների բազաների ներդրման մեջ օգտագործվող դիզայնի հայեցակարգի աբստրակցիա է։ Ցանցային մոդելները շեշտում են փոխկապակցվածությունը, ինչը դրանք իդեալական է դարձնում այն ​​​​կիրառությունների համար, որտեղ հարաբերությունները կարևոր են, ինչպիսիք են սոցիալական ցանցերը կամ առաջարկությունների համակարգերը։ Այս կառուցվածքը թույլ է տալիս արդյունավետ հարցումներ կատարել հարաբերությունների վերաբերյալ՝ առանց թանկարժեք միավորումների։
Ռելացիոն մոդել
տվյալների բազայի մոդել է, որը հիմնված է առաջին կարգի պրեդիկատային տրամաբանության վրա: Դրա հիմնական գաղափարն է նկարագրել տվյալների բազան որպես պրեդիկատների հավաքածու պրեդիկատների սահմանափակ բազմության վրա, որը նկարագրում է հնարավոր արժեքների և արժեքների համակցությունների սահմանափակումները: Ռելացիոն տվյալների մոդելի ուժը դրա մաթեմատիկական հիմքերն են:
Օբյեկտ-ռելացիոն մոդել
## Ծանոթագրություններ