# Հնդկաստանի վարչական բաժանում

Հնդկաստանի վարչական քարտեզ
Վարչականորեն Հնդկաստանի Հանրապետությունը այժմ բաժանվում է 28 նահանգների և 7 տարածքի (այդ թվում 6 միութենական տարածք և 1 Դելի ազգային մայրաքաղաքային շրջան)։ Ամեն նահանգը, իր հերթին, բաժանվում է շրջանների (դիստրիքտների), որոնց ընդհանուր թիվը կազմում է 642։

Նահանգները օրենսդրական և գործադիր իշխանության սեփական մարմիններ ունեն։ Նահանգի հիերարխիական բուրգի ծայրամասին կանգնած է Հնդկաստանի Նախագահի կողմից 5 տարով նշանակվող նահանգապետը։ Նահանգապետը կազմում է վարչապետի գլխավորությամբ նահանգի կառավարությունը տեղական ընտրություններում հաղթած քաղաքական կուսակցություններից։ Նահանգները ունեն միա- կամ երկպալատ խորհրդարաններ։ Նահանգի խորհրդարանի ստորին պալատը կոչվում է *Վիդհան Սաբհա* և, համաձայն Հնդկաստանի օրենսդրության, կարող է ընդգրկել 60-ից մինչև 500 պատգամավոր։ Նա ընտրվում է ընդհանուր ընտրություններից արդյունքում 5 տարով։ Նահանգի խորհրդարանի վերին պալատը կոչվում է *Վիդհան Պարիշադ* և նրա անդամները ընտրվում են 6 տարվա ժամկետով, ընդ որում ամեն 2 տարի բոլոր պատգամավորների 1/3 մասը պետք է վերընտրվի։ Նահանագների խորհրդարանների տնօրինության են ենթակա արտաքին քաղաքականությունինց, պաշտպանությունից, արտաքին առևտրից և քաղաքացիությունից (որոնք գտնվում են Հնդկաստանի միութենական խորհրդանի իրավասության ներքո) բացի յուրաքանչյուր հարցերը։

Միութենական տարածքները և ազգային մայրաքաղաքային շրջանը կառավարում են Հնդկաստանի Կառավարությունը ներկայացնող պաշտոնյաները՝ կոմիսարները կամ ադմինիստրատորները։ Որոշ տարածքներ ունեն բավականաչափ սահմանափակ լիազորություններ ունեցող սեփական խորհրդարաններ և կառավարություններ, իսկ փոքր տարածքները նման իշխանական մարմիններ չունեն։ Հնդկաստանի միութենական տարածքներում գործում է երկրի դաշնային օրենսդրությունը։

Բացի համահնդկական պաշտոնական լեզուներից, այսինքն հնդեկերենից և անգլերենից, որոշ նահանգներում և տարածքներում պաշտոնական են կարող ճանաչվել նաև տվյալ տարածաշրջանի բնակչության համար բնորոշ լրացուցիչ պաշտոնական լեզուներ։

## Նահանգներ և միութենական տարածքներ

*Հնդկաստանի նահանգները'* (անգլ.՝ state, հինդի՝ प्रांत — pramt) նկատելիորեն տարբերվում են մեկը մյուսից։ Բնակչության թվաքանակով դրանցից խոշորագույնները աշխարհի ամենամեծ վարչական միավորներն են. աշխարհի ամենախիտ բնակեցված վարչական միավորներից հինգը Հնդկաստանի նահանգներն են (Ուտար Պրադեշը ավելի քան 180 միլիոն բնակչություոով գտնվում է ցանկի առաջին տեղում, Մահարաշտրան զբաղեցնում է երկրորդ հորիզոնականը, Բիհարը՝ վեցերորդ, Արևմտյան Բենգալիան՝ ութերորդ, իսկ Անդհրա Պրադեշը եզրափակում է այդ տասնյակը)։

Զբաղեցնող տարածքի չափերով Հնդկաստանի խոշորագույն նահանգները չեն զիջում նույնիսկ որոշ եվրոպական երկրներին (օրինակ, Ռաջաստհան նահանգի տարածքով գերազանցում է Լեհաստանին)։ Եվ հակառակը. փոքր նահանգների տարածքը չի անցնում նույնիսկ մի քանի հազար քառակուսի կիլոմետր։

**Տարածքները** (անգլ.՝ territory, հինդի՝ केन्द्रीय सरकार — kendrija sarkar) ավելի համատարր են, քան նահանգները, քանի որ տարածքով դրանք մի քանի հազար քառակուսի կիլոմետրից շատ չեն լինում, իսկ բնակչության թվով չեն անցնում 1,1 միլիոն բնակիչ գիծը (բացառություն է հանդես գալիս Դելի մայրաքաղաքայի շրջանը, որը բնակչությունը կազմում է ավելի քան 16 միլիոն մարդ)։

Միութենական տարածքներ| Տարածք | Բնակչություն | Լեզու | Մայրաքաղաք | Խոշորագույն քաղաք | Շրջանների թիվ | Գյուղերի թիվ | Քաղաքների թիվ | Խտություն | Գրագիտություն (%) | Քաղաքային բնակչության տոկոսը | Սեռկան կազմ | Սեռկան կազմ (0-6) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Անդամարյան և Նիկոբարյան կղզիներ | 379,944 | Բենգալերեն | Պորտ Բլեյր |  | 2 | 547 | 3 | 46 | 86.27 | 32.6 | 878 | 957 |
| Չանդիգարհ | 1,054,686 | Փենջաբերեն | Չանդիգարհ |  | 1 | 24 | 1 | 9,252 | 86.43 | 89.8 | 818 | 845 |
| Դադրա և Նագար Հավելի | 342,853 | Մարաթերեն և Գուջարաթերեն | Սիլվասա |  | 1 | 70 | 2 | 698 | 77.65 | 22.9 | 775 | 979 |
| Դաման և Դիու | 242,911 | Գուջարաթերեն | Դաման |  | 2 | 23 | 2 | 2169 | 87.07 | 36.2 | 618 | 926 |
| Լաքշադվիպ | 64,429 | Մալայալամ | Կավարատի | Andrott | 1 | 24 | 3 | 2013 | 92.28 | 44.5 | 946 | 959 |
| Դելի ազգային մայրաքաղաքային շրջան | 16,753,235 | Հնդկերեն | Նյու Դելի |  | 9 | 165 | 62 | 11,297 | 86.34 | 93.2 | 866 | 868 |
| Պոնդիչերրի | 1,244,464 | Ֆրանսերեն և Թամիլերեն | Պոնդիչերրի |  | 4 | 92 | 6 | 2,598 | 86.55 | 66.6 | 1,038 | 967 |

## Շրջաններ

Հնդկաստանում երկրորդ մակարդակի վարչական միավորներ են շրջանները (դիստրիքտները, անգլ.՝ district)։ Հնդկաստանի ամեն նահանգը և տարածքը կազմված է շրջաններից, որոնց թիվը կտրուկ տարբերվում է։ Ընդամենը մեկ շրջանից կազմված են Չանդիգարհ, Դադրա և Նագար Հավելի, Լակշադվիպ միութենական տարածքները և Դելի մայրաքաղաքային շրջանը։ Շրջանների ամենամեծ թիվը (72) մտնում է Ուտար Պրադեշ նահանգի մեջ։

Շրջանները տարբերվում են զբաղեցնող տարածքով և բնակչության թվով։ Ամենաշատ թվով բնակչությունը ապրում է Դելի մայրաքաղաքային շրջանում (16 862 735 մարդ 2007 թվականի տվյալներով), իսկ ամենաքիչը՝Պոնդիշերի տարածքի Յանամ շրջանում (31 362 մարդ 2001 թվականի դրությամբ)։ Ամենամեծ տարածքը զբաղեցնում է Ջամմու և Քաշմիր նահանգի Լեհ շրջանը (82 665 կմ²), իսկ ամենափոքր շրջաններ Պոնդիշերի նահանգի Մահե շրջանը (ընդամենը 9 կմ²)։ Լեհ շրջանը միաժամանակ ամենաքիչ բնակեցված շրջանն է (1,4 մարդ կմ²), իսկ բնակչության ամենամեծ խտությունը այժմ նկատվում է Մահարաշտրա նահանգի Մումբաի Սիթի շրջանում (48 215 մարդ կմ²)։

## Թեհսիլներ (թալուքներ)

Հնդկաստանի 3-րդ աստիճանի վարչական միավորները երկրի տարբեր նահանգներում կրում են տարբեր անվանումներ՝ թեհսիլներ (tehsil, tahsil, tahasil), թալուքներ (taluk, taluka) կամ մանդալներ (mandal)։

Որոշ շրջաններում թեհսիլները կարող են լրացուցիչ կերպով միավորված լինել մի քանի ենթաշրջանների (անգլ.՝ Sub-Division, pargana, anuvibhag, mahakuma)։

## Տես նաև

* ISO 3166-2:IN

## Արտաքին հղումներ

* Հնդկաստանի ինտերակտիվ քարտեզը Արխիվացված 2006-02-08 Wayback Machine
* Ամեն ինչ Հնդկաստանի մասին Կարեն Մկրտչյանի հետ
* Հնդկաստան - Հայկուհի Մամյանի բլոգը Արխիվացված 2016-03-05 Wayback Machine