# Մոտոսպորտ

| Մոտոսպորտ |
| --- |
| Տեսակ | սպորտ |
| Պորտալ | Portal:Motorsport? |
|  Motorsports Վիքիպահեստում |

Ադրիան Սուտիլ և Լյուիս Համիլթոն 2010 Մալայզիա
**Մոտոսպորտ,** սպորտային միջոցառումներ, մրցույթներ և դրանց հետ կապված գործունեություններ, որոնք հիմնականում ներառում են ավտոմեքենաների, մոտոցիկլետների, մոտորանավակների և քաղաքացիական օդային նավատորմի օգտագործում: Այս տրանսպորտային միջոցների յուրաքանչյուր տեսակի համար կազմակերպիչների և կառավարող մարմինների կողմից կարող են օգտագործվել ավելի կոնկրետ՝ ավտոարշավ, մոտոցիկլային սպորտ, շարժիչով նավարկություն և ինքնաթիռային սպորտ տերմինները։

Ռոսսին և Լորենցոն, 2010 թվականի Ֆրանսիայի Գրան պրի
Մոտոսպորտի տարբեր դրսևորումները՝ իրենց սեփական նպատակներով և հատուկ կանոններով, կոչվում են մարզաձևեր: Օրինակներ են շրջանային մրցավազքը, ռալլին և մրցարշավները: Կառավարող մարմինները, որոնք կոչվում են նաև հավանության արժանացնող մարմիններ, հաճախ ունեն ընդհանուր կանոններ յուրաքանչյուր մարզաձևի համար, բայց թույլ են տալիս լրացուցիչ կանոններով սահմանել որոշակի մրցույթի,

շարքի կամ առաջնության բնույթը: Այս խմբերը հաճախ դասակարգվում են ոչ ֆորմալ կերպով, օրինակ՝ ըստ տրանսպորտային միջոցի տեսակի, մակերեսի տեսակի կամ շարժիչի մեթոդի: Մարզաձևի շրջանակներում կատեգորիաների օրինակներ են՝ բանաձևային մրցավազքը, ստանդարտ մեքենաների մրցավազքը, տուրիստական ​​մեքենաների մրցավազքը, սպորտային մեքենաների մրցավազքը և այլն։

DSC3769 (52681455448)
## Պատմություն

Երկու ինքնագնաց ճանապարհային մեքենաների առաջին նախապես պայմանավորված մրցավազքը նախապես որոշված ​​երթուղով տեղի է ունեցել Անգլիայի հյուսիս-արևմուտքում՝ 1867 թվականի օգոստոսի 30-ին, ժամը 4:30-ին, Աշտոն-անդեր-Լայնի և Օլդ Թրաֆորդի (Մանչեսթեր) միջև, ութ մղոն հեռավորության վրա: Այն հաղթել է Իսահակ Ուոթ Բուլթոնի շոգեքարշը, որը նրա խոսքով՝ տարիների ընթացքում վարած վեց շոգեքարշներից մեկն էր, որը, հնարավոր է, վարել է իր 22-ամյա որդին՝ Ջեյմս Վ.-ն: Մրցավազքը Դանիել Ադամսոնի կառքի դեմ էր, որը, հավանաբար, պարոն Շմիդտի համար պատրաստված կառք էր և, հնարավոր է, վարել էր հենց պարոն Շմիդտը: Հաղորդագրություններում չի նշվում, թե ով էր վարում, քանի որ երկուսն էլ խախտում էին այն ժամանակ լիովին գործող կարմիր դրոշի օրենքը: Բուլթոնի կառքը մշակվել է ջարդոնված Ջոն Բրիջ Ադամսի թեթև երկաթուղային մեքենայից: Սրանք պինդ վառելիքով աշխատող գոլորշու կառքեր էին: Այս իրադարձությունը և տրանսպորտային միջոցների մանրամասները գրանցվել են ժամանակակից մամուլում՝ «The Engineer»-ում, և Ֆլետչերի գրքերում:

Ռալի Ֆինլանդիա 2010 - ցնցում - Յարի-Մատտի Լատվալա 3Վիսկոնսին նահանգի օրենսդիր մարմինը 1875 թվականին ընդունեց մի օրենք, որով զգալի միջոցներ էր հատկացվում ԱՄՆ առաջին մոտոցիկլետային մրցավազքի համար, որն անցկացվեց 1878 թվականի հուլիսի 16-ին՝ Գրին Բեյից մինչև Ապլտոն, Օշկոշ, Վաուփոն, Ուոթերթաուն, Ֆորտ Ատկինսոն և Ջեյնսվիլ 200 մղոնանոց մրցուղու վրա, այնուհետև դեպի հյուսիս շրջվելով և ավարտվելով Մեդիսոնում: Իրականում մրցել են միայն երկուսը՝ Օշկոշը և Գրին Բեյը (մեքենաները անվանվել են իրենց ծագման քաղաքով): Սա մանրամասն ուսումնասիրված և պատկերազարդված է Ռիչարդ Բեքուսի, ֆերմերային հավաքորդի «1878 թվականի մեծ մրցավազքը» գրքում, մայիս/հունիս 2004թ.։

1-ին դասի Օստենդ
1894 թվականին ֆրանսիական «Le Petit Journal» թերթը կազմակերպեց ձիազուրկ կառքերի մրցույթ՝ Փարիզից մինչև Ռուան երթուղով։ Սա լայնորեն ընդունվում է որպես աշխարհի առաջին մոտոսպորտային միջոցառումը և առաջինն էր, որին մասնակցեց այն, ինչը հետագայում հայտնի դարձավ որպես ավտոմեքենաներ։ 1895 թվականի նոյեմբերի 28-ին տեղի ունեցավ Չիկագո Թայմս-Հերալդ մրցավազքը, որը տևեց վաթսուն մղոն, Չիկագոյից մինչև Էվանսթոն և հետ։ Համարվում է, որ սա Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում առաջին մոտոսպորտային միջոցառումն է։ 1900 թվականին հիմնադրվեց Գորդոն Բեննեթի գավաթը։

Հյուսիսամերիկյան T-6 Texan մրցավազքի մեկնարկը 2014 թվականի Reno Air Races-ում
Մոտոսպորտը օլիմպիական սպորտաձև էր 1900 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերում։

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո եվրոպական երկրները կազմակերպեցին Գրան Պրի մրցարշավներ փակ մրցուղիներում։ Միացյալ Նահանգներում մեծ տարածում գտան կեղտոտ մրցուղիների վրա մրցարշավները։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Գրան Պրիի մրցարշավը դարձավ ավելի պաշտոնական։ Միացյալ Նահանգներում ամրապնդվեցին ստոկ մեքենաների մրցարշավները և դրագ մրցարշավները։

## Ավտոմոբիլային սպորտ

### Կառավարման մարմիններ

Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիան, որը հիմնադրվել է 1904 թվականին, ամենահին և ամենահայտնի միջազգային կառավարող մարմինն է։ Այն պնդում է, որ ավտոմեքենաների և այլ չորս կամ ավելի անիվ ունեցող ցամաքային տրանսպորտային միջոցների համար միակ միջազգային մոտոսպորտային մարմինն է, միաժամանակ ճանաչելով մոտոցիկլետային սպորտի միջազգային ֆեդերացիայի իրավասությունը մեկից երեք անիվ ունեցող տրանսպորտային միջոցների նկատմամբ, որոնք անվանում է մոտոցիկլետային սպորտ։

Մոտոցիկլերի Միջազգային ֆեդերացիան և Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիան երկուսն էլ Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի կողմից ճանաչված են որպես միջազգային մարզական միավորումներ։

#### Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիայի հիերարխիա

Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիայի կառուցվածքում յուրաքանչյուր Ազգային մարզական մարմին ճանաչվում է որպես իր երկրի միակ մարմինը: Նրանց կանոններով միջոցառումներ կազմակերպելու համար անհրաժեշտ է ստանալ Ազգային մարզական մարմինների թույլտվությունը, և մասնակիցների լիցենզիաները պետք է ունենան: Բոլոր Ազգային մարզական մարմինները նույն կերպ չեն գործում. որոշները մասնավոր ընկերություններ են, ինչպիսին է Motorsport UK-ը, որոշները ֆինանսավորվում են պետության կողմից, ինչպիսին է Ֆրանսիայի FFSA-ն, կամ ԱՄՆ-ի Միացյալ Նահանգների ավտոմոբիլային մրցակցության կոմիտե-ի դեպքում՝ Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիայի նիստերում ազգային ներկայացուցիչը ֆիքսող մարմինների խորհուրդն է։

Ազգային մարզական մարմինները, դրանց կից ակումբները կամ անկախ առևտրային կազմակերպիչները կազմակերպում են մոտոսպորտային միջոցառումներ, որոնք հաճախ ներառում են մրցումներ: Միջոցառումների հավաքածուն կոչվում է շարք, և մրցումների խմբավորումը հաճախ կազմում է առաջնության, գավաթի կամ գավաթի հիմքը։

Ավտոմոբիլային միջազգային ֆեդերացիայի հիերարխիա (ցույց է տալիս ընտրված ազգերը)| Միջազգային | Ազգային սպորտային վարչություն | Ազգային մարզական մարմին անդամներ/ասոցիատներ և այլն |
| --- | --- | --- |
| Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիա |  Խորվաթիա Խորվաթիայի ավտոակումբ |
|  Գերմանիա Deutscher մոտորային սպորտային բունդ |
|  Բրազիլիա Բրազիլիական Ավտոմոբիլային Կոնֆեդերացիա |
|  Միացյալ Թագավորություն Մեծ Բրիտանիայի մոտորսպորտ | BRDC (British GP), BARC (BTCC), BRSCC (British GT) |
|  Ավստրալիա Ավստրալիա մոտորսպորտ | Մոտոցիկլետային ակումբների, մոտոցիկլետային/վարորդական/մրցարշավային ակումբների տարածաշրջանային ասոցիացիաներ |
|  Նոր Զելանդիա Նոր Զելանդիա մոտորսպորտ |
|  Իռլանդիա Իռլանդիա մոտորսպորտ |
|  Կանադա Սպորտի զարգացման խումբ |
|  Ֆրանսիա FFSA | ACO (Լե Մանի 24-ժամյա մրցավազք) |
|  ԱՄՆ Միացյալ Նահանգների ավտոմոբիլային մրցակցության կոմիտե | IMSA, IndyCar, NASCAR, NHRA, SCCA, USAC |

#### Անկախ ավտոմոբիլային սպորտային կազմակերպություններ

Ոչ բոլոր երկրներն ունեն Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիային կից մարզական մարմին, որոշ մարզաձևեր կարող են չընկնել Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիայի վերահսկողության տակ, կամ կազմակերպությունները կարող են անտեսել մյուսների հեղինակության պահանջը: Օրինակներ են Մեծ Բրիտանիայում բանգեր մրցարշավը և սթոք մեքենաների մրցարշավը, որոնց իրավունքները պատկանում են և՛ Օվալ մրցարշավային խորհրդին, և՛ Ազգային սթոք մեքենաների ասոցիացիային, չնայած Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիայի հետ կապված Ազգային մարզական մարմնի՝ Motorsport UK-ի պնդմանը, որ այն «Մեծ Բրիտանիայի բոլոր չորսանիվ մոտոսպորտի կառավարող մարմինն» է։ SCORE International-ը, Ազգային ավտոսպորտի ասոցիացիան և ԱՄՆ-ի Ազգային արտաճանապարհային մրցարշավների ասոցիացիան նույնպես Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիայի անդամակցության համակարգի անդամ չեն, բայց կարող են համագործակցել անդամների հետ միջազգային հարցերով։

### Մրցարշավ

Չնայած անգլերեն բառարանները միաձայն չեն համաձայնվում և միանշանակ չեն սահմանում, որ մրցավազքը մրցակիցների միջև մրցավազք է։ Իր Միջազգային մարզական կանոնագրքում Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիան մրցավազքը սահմանում է որպես երկու կամ ավելի մեքենաների միաժամանակյա մրցակցություն նույն մրցուղում։

#### Շրջանային մրցարշավ

Շրջանաձև մրցարշավները տեղի են ունենում փակ մակերեսով մրցուղիներում՝ մշտական ​​ավտոդրոմներում կամ ժամանակավոր փողոցային մրցուղիներում: Մրցողները մրցում են մրցուղու որոշակի քանակությամբ շրջանների ընթացքում, որտեղ հաղթողը առաջինն է ավարտում մրցուղին, կամ որոշակի ժամանակահատվածում, որտեղ հաղթողն ավարտել է ամենաշատ շրջանները, իսկ մյուսները դասակարգվում են հաջորդաբար։

Շրջանակային մրցարշավները փոխարինեցին կետից կետ (քաղաքից քաղաք) մրցարշավներին մոտոսպորտի պատմության վաղ շրջանում՝ թե՛ հանդիսատեսի գրավչության, թե՛ անվտանգության հետ կապված մտահոգությունների պատճառով, որոնք ստիպեցին կազմակերպիչներին օգտագործել փակ, վերահսկվող և հսկվող մրցուղիներ փակ հանրային ճանապարհների վրա: 1906 թվականին Ավստրալիայում գտնվող Ասպենդեյլի մրցարշավարանը աշխարհում առաջին հատուկ կառուցված մոտոսպորտային մրցուղին էր։ Դրանից հետո մշտական ​​ավտոդրոմները լայնորեն փոխարինեցին հանրային ճանապարհների մրցուղիներին։

Հյուսիսային Ամերիկայում «ճանապարհային մրցարշավ» տերմինն օգտագործվում է հանրային մայրուղիներում մրցարշավներից ծագում ունեցող մրցարշավների և ուղիների նկարագրման համար։ Այն տարբերվում է օվալաձև մրցարշավից, որն իր ծագումն ունի բետոնե կամ փայտե տախտակներով հատուկ կառուցված արագընթաց մայրուղիներից։

* Միատեղանի մրցարշավները ներառում են մեքենաներ, որոնք ունեն նվազագույն շասսի և թափքի նյութեր, միայն վարորդի և անհրաժեշտ մեխանիկական բաղադրիչների տարողունակությամբ։ Քանի որ անիվները դուրս են ցցված մեքենայի թափքից, այս մանրակրկիտ մրցարշավային մեքենաները հայտնի են նաև որպես բաց անիվներով մեքենաներ։
	+ Ֆորմուլա մրցարշավը մրցարշավային մեքենաների նախագծման համար օգտագործվող որոշակի կանոնների շարք է: Առավել տարածված միջազգային մրցարշավներն են Ֆորմուլա 1-ը և Ֆորմուլա 2-ը: Մյուսներից են Ֆորմուլա 3-ը, Ֆորմուլա Ֆորդը, Ֆորմուլա Ռենոն, Ֆորմուլա Պալմեր Աուդին և Ֆորմուլա Ֆորը: Նախկին «Ֆորմուլա» մրցարշավների շարքում են Ֆորմուլա 5000-ը, GP2-ը և GP3-ը։
	+ Ֆորմուլա 1-ը միջազգային առաջնություն է, որը կառավարվում է Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիայի կողմից և ներկայումս խթանվում է Formula One Group մասնավոր ընկերության կողմից: Կանոնակարգը պարունակում է խիստ կանոնների ամբողջություն, որը կարգավորում է տրանսպորտային միջոցների հզորությունը, քաշը, չափերը և դիզայնը: Այնուամենայնիվ, կանոնները թույլ են տալիս որոշակի տարբերակներ։
	+ Ֆորմուլա Ե-ն բաց անիվներով մրցարշավների առաջնություն է, որն օգտագործում է միայն էլեկտրոմոբիլներ: Մրցաշարը ստեղծվել է 2012 թվականին, իսկ առաջին առաջնությունը մեկնարկել է Պեկինում 2014 թվականի սեպտեմբերի 13-ին։ Մրցաշարը նաև թույլատրվում է Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիայի կողմից և մրցում է հատուկ շասսիի/մարտկոցի համադրությամբ, իսկ արտադրողներին թույլատրվում է մշակել իրենց սեփական էլեկտրական շարժիչները։ Վերջին տարիներին մրցաշարը զգալի ճանաչում է ձեռք բերել։
	+ ԻնդիՔար շարքը սկիզբ է առել 1909 թվականի հունիսի 12-ին Օրեգոն նահանգի Պորտլենդ քաղաքում։ Կարճ ժամանակ անց՝ 1909 թվականին, բացվեց Ինդիանապոլիսի մոտոր սփիդվեյը, որտեղ անցկացվում էին 50-ից մինչև 200 մղոն (80-ից 322 կմ) մրցարշավներ։ Դրա առաջատար մրցարշավը Ինդիանապոլիս 500-ն է, որը սկսվել է 1911 թվականի մայիսի 11-ին։ Այսօր ԻնդիՔարը գործում է ավելի քան 20 թիմով և 40 տարբեր վարորդներով։

* Սպորտային մեքենաների մրցավազքը ներառում է երկու կատեգորիա։ Մեկը ներառում է արտադրական Գրանդ տուրինգ և սպորտային մեքենաներ։ Չնայած դրանք առանձին կատեգորիաներ են, երբ կառուցվում են ճանապարհային օգտագործման համար, և պատմականորեն դրանք մրցում էին այնպես, ինչպես արտադրվել են, այս մեքենաների տեսակները քիչ տարբերություն ունեն ժամանակակից մրցավազքերի համար պատրաստված լինելու դեպքում։ Երկրորդ կատեգորիան ներառում է մրցարշավային նախատիպեր՝ մանրակրկիտ փակ թափքով մրցարշավային մեքենաներ, որոնց անիվները փակված են թափքով և որոնք պատմականորեն կապված են սպորտային մեքենայի երկու նստատեղ և նվազագույն լայնություն ունենալու պահանջի հետ։ Առաջատար մրցավազքը Լե Մանի 24 ժամյա մրցավազքն է, որը տեղի է ունենում ամեն տարի Ֆրանսիայում հունիս ամսվա ընթացքում։ Այն Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիայի աշխարհի դիմացկունության առաջնության բաղկացուցիչ մասն է։
* Ավտոմեքենաների մրցարշավներում սկզբում օգտագործվում էին արտադրական «ստանդարտ» մեքենաներ, իսկ այժմ դրանք հատուկ պատրաստված նախատիպային սպորտային մեքենաներ կամ միատեղանի մեքենաներ են։ ԱՄՆ-ում, Կանադայում և Բրազիլիայում NASCAR-ի կողմից կազմակերպված ամենահայտնի շարքերում մեքենաները պահպանում են արտադրական ճանապարհային մեքենայի ուրվագիծը։ Մեծ Բրիտանիայում և Նոր Զելանդիայում «ստանդարտ մեքենաների մրցարշավային շարքերում» նույնպես օգտագործվում են բաց անիվներով, միատեղանի մրցարշավային մեքենաներ՝ քիչ կամ առանց թափքի։
* Տուրիստական ​​մեքենաների մրցարշավը ներառում է ճանապարհային օգտագործման համար նախատեսված փոփոխված արտադրական մեքենաներ: Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիայի կանոնակարգերում տուրիստական ​​մեքենաները պետք է ճանաչվեն որպես նվազագույն արտադրական քվոտա ունեցող և առնվազն չորս նստատեղ ունեցող, չնայած մեքենաները դեռևս խիստ փոփոխված են և պատրաստված մրցարշավի համար: Որոշ ազգային մարմիններ երկուՋեյմս Գոլդինգի «Spectrum 014»նստատեղ ունեցող մեքենաները ընդունում են որպես տուրիստական ​​մեքենաներ։
* Բեռնատարների մրցավազքը ներառում է մոդիֆիկացված մեծ բեռնատար մեքենաների քարշակների մրցավազք։

#### Արտաճանապարհային մրցարշավ

Ռոբ Հոլը վարում է SCORE Stock Mini-ն Baja 1000-ում
Անճանապարհային մրցարշավները կարող են տեղի ունենալ բաց տարածքում՝ առանց սահմանված ուղու, կամ այնպիսի մրցուղիներում, որոնք չունեն կնքված մակերես, ինչպիսիք են ասֆալտը կամ բետոնը։

Բաց տարածքում անցկացվող նշանավոր անճանապարհային մրցարշավներից է Baja 1000 անապատային մրցարշավը, որը

կազմակերպվել է SCORE International-ի կողմից։ Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիան թույլատրել է Էքստրեմալ Ե էլեկտրական արտաճանապարհային շարքը, որի կազմակերպիչները հայտարարել են ջրածնային վառելիքով Extreme H

շարքի մեկնարկի մասին 2025 թվականին։

Արտաճանապարհային մրցարշավների և շարքերի օրինակներ են՝

* Ռալլիքրոս, կարճ սպրինտային մրցարշավներ տուրիստական ​​մեքենաների միջև՝ ասֆալտապատ և հողե ծածկույթների կոմպակտ մրցուղիներում։ Այս մարզաձևը ծնվել է Մեծ Բրիտանիայում 1967 թվականին, երբ չեղարկված RAC Ռալլիի որոշ մասնակիցներ իրենց ռալլի մեքենաներն օգտագործեցին հեռուստատեսային հեռարձակմամբ հեռարձակվող մրցարշավում։
* Գազոնահնձիչներով մրցարշավը ներառում է խոտհնձիչների մրցավազքը հողածածկույթով կամ կետից կետ խաչմերուկային մրցուղիներում: Բրիտանական խոտհնձիչների մրցավազքի ասոցիացիան կազմակերպում է ամենամյա Աշխարհի առաջնություն, որը բաղկացած է մեկ միջոցառումից։
* Ավտոգրասը բրիտանական արտաճանապարհային մրցարշավների շարք է, որը հաստատվել է Ազգային ավտոգրասի սպորտային ասոցիացիայի կողմից: Ընդունվում են տարբեր կատեգորիաների տրանսպորտային միջոցների տասը դաս, և յուրաքանչյուր դասի մրցարշավները սովորաբար տևում են չորսից տասը շրջան և մասնակցում են մինչև ութ մեքենա։

#### Դրագ մրցարշավ

MKIV Toyota Supra դրագ մրցարշավ
Դրագ մրցարշավը կարճ և ուղիղ մրցուղու վրա կանգնած մեկնարկից արագացման մրցույթ է: Կարող են մրցել տարբեր տեսակի տրանսպորտային միջոցներ, սովորաբար երկու տրանսպորտային միջոցների միջև: Հաղթողները կարող են լինել մրցակից զույգերից առաջինը ավարտող կամ ամենաարագ ժամանակը սահմանող անձինք, իսկ մրցույթները կարող են ունենալ նախնական փուլեր և/կամ վազքերի շարք:

#### Կարտինգ

Կարտինգը շրջանային մրցարշավի տեսակ է, որն օգտագործում է շատ փոքր և ցածր տրանսպորտային միջոցներ, որոնք չեն համարվում ավտոմեքենաներ, որոնք հայտնի են որպես գո-քարթեր: Այն Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիայի կողմից կարգավորվող սպորտաձևերից մեկն է (CIK անվան տակ), որը թույլ է տալիս լիցենզավորված մրցարշավային մրցարշավներ անցկացնել 8 տարեկանից բարձր բոլորի համար: Այն ընդհանուր առմամբ ընդունվում է որպես չորս անիվների վրա առկա մոտոսպորտի ամենաարդյունավետ ձևը: Որպես ազատ ժամանակի գործունեություն, այն կարող է իրականացվել գրեթե յուրաքանչյուրի կողմից, և քանի որ քարթինգային շրջանները կարող են լինել փակ տարածքներում և չզբաղեցնել այնքան տարածք, որքան մոտոսպորտի այլ ձևերը, այն կարող է հասանելի լինել մանրածախ սպառողներին՝ առանց մեծ որակավորման կամ վերապատրաստման:

### Բլուրների վերելքներ, ժամանակի փորձարկումներ և սպրինտներ

Ոչ մրցարշավային արագության մրցումներն ունեն տարբեր անվանումներ, բայց բոլորն էլ ունեն ընդհանուր կանոն՝ մասնակիցները մրցուղին անցնում են անհատապես՝ ամենակարճ ժամանակը կամ ամենաբարձր միջին արագությունը սահմանելու մտադրությամբ: Մոտոսպորտի այս ձևը կարող է լինել հանգստի կամ մրցակցային, կանոնները կարող են փոքր-ինչ տարբեր լինել, օրինակ՝ ներառել մի քանի վազքերի ընդհանուր ժամանակը, սահմանված լավագույն ժամանակը կամ մի քանի մրցուղիների միջին տեմպը՝ մրցակիցներին դասակարգելու համար:

Ռալլիի շրջանային մրցարշավների և հատուկ փուլերի որակավորման փուլերը ընդհանուր առմամբ ունեն ժամանակի փորձարկումների և սպրինտների ձև։

#### Բլուրների բարձրացում

Prescott Hillclimb, Միացյալ Թագավորություն
Բլրավազանը ժամանակի մրցավազքի ամենատարածված ձևն է՝ որպես միակ ժամանակի մրցավազքի կամ սպրինտի ձև, որն ունի միջազգային Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիան առաջնություններ և հավանություն: Դրա ակունքները սկսվում են մոտոսպորտի սկզբում, մասնավորապես՝ այն մրցումներից, որոնք փորձարկում էին վաղ շրջանի ավտոմեքենաների կարողությունները՝ հաղթահարելու բարձր թեքությունները: Մասնակիցները բարձրավանդակն ավարտում են անհատապես և ժամացույցի դեմ, որտեղ հաղթողն ունի ամենակարճ, ամենացածր միջին կամ ընդհանուր ժամանակը: Բլրավազանի միջոցառումները հաճախ ներառում են մրցումների դասեր տարբեր կատեգորիաների և տրանսպորտային միջոցների տարիքի համար, ուստի կարող են ներառվել ավտոցուցահանդեսների կամ ավտոմոբիլային փառատոների մեջ, ինչպիսին է Գուդվուդի արագության փառատոնը: Բլրավազանի մրցուղիները կարող են լինել կարճ՝ 1 մղոնից պակաս, կամ մի քանի մղոն երկարությամբ, ինչպես օրինակ՝ ԱՄՆ-ի Կոլորադո նահանգի Փայքս Փիքս քաղաքում գտնվող 12.42 մղոնանոց մրցուղին:

#### Սպրինտներ, ժամանակի փորձարկումներ և ժամանակի հարձակում

Սփրինթները կարգավորվում են Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիայի ազգային անդամ Ազգային մարզական մարմին-ների կողմից Միացյալ Թագավորությունում, Իռլանդիայում և Ավստրալիայում, ի թիվս այլ վայրերի: Դրանք անցկացվում են այնպիսի մրցուղիներում, որոնք չեն բարձրանում բլուր, մասնավոր և փակ ճանապարհներին, որտեղ կարելի է հասնել ավելի մեծ արագությունների և հեռավորությունների, քան, օրինակ, ավտոմատ փորձարկման մրցուղում։

Ժամանակի հարձակումը տերմիններ են, որոնք օգտագործվում են այն շարքերի կողմից, որոնք անցկացնում են սպրինտներ մրցարշավային շրջաններում, որտեղ մրցակիցները փորձում են սահմանել ամենաարագ շրջանի ժամանակը, այլ ոչ թե մրցել միմյանց դեմ։

Ժամանակի փորձարկումները կազմակերպվում են Ամերիկայի սպորտային մեքենաների ակումբի և այլոց կողմից։

#### Ռալլիսպրինտ

Ռալի-սպրինտները հիմնականում թույլատրվում և անցկացվում են մայրցամաքային Եվրոպայում: Վերջին հաշվով, դրանք նման են այլ ժամանակի մրցարշավների, բայց ծագում են հատուկ փուլերի ռալիներում օգտագործվող մեքենաներից և մրցուղիներից՝ հանելով նավիգացիայի և երթուղու տարրերը, և պարտադիր չէ, որ վարորդի օգնականը պահանջի արագության նշումներ անել։

### Հանրահավաք

Ford Fiesta S2000 ռալլի մեքենան 2010 թվականի Ֆինլանդիայի ռալլիի ժամանակ
Ռալլին ներառում է սահմանված երթուղով մեքենա վարելը, սահմանված երթուղով հետևելը և սահմանված ժամերին վերահսկիչ կետեր ժամանելն ու մեկնելը, որի դեպքում տուգանքներ են կիրառվում երթուղուց շեղվելու կամ ուշ և շուտ ժամանելու համար։

Ռալլիները գրեթե միշտ ներառում են բաց ճանապարհներով երթուղիներ, որոշ ռալլիներում օգտագործվում են փակ հատուկ փուլեր, որտեղ մրցակիցները վարում են ժամանակի դեմ։ Այս ռալլիների դասակարգումը որոշվում է ամենաարագ թիմերի հաղթանակով սահմանված ժամանակների գումարմամբ, ինչպես հանդիպում է Ռալլիի աշխարհի առաջնությունում։ Այս մեթոդը հաճախ անվանում են ռալլի մրցարշավ կամ փուլային ռալլի, մինչդեռ հատուկ փուլեր չներառող ռալլիները հստակորեն կանոնավոր ռալլիներ են։

Ռալլիները, որոնք ներառում են ճանապարհից դուրս տեղանքով երթուղիներ, հայտնի են նաև որպես ռալլի ռեյդ կամ քրոս քանթրի ռալլի, ամենահայտնի օրինակը Դաքարի ռալլին է։ Միացյալ Նահանգներում Ազգային արտաճանապարհային մրցարշավների ասոցիացիան հիմնադրվել է 1967 թվականին՝ Baja 1000-ի հետ միասին: 1990-ական թվականներից ի վեր այս մրցարշավը կազմակերպվել է SCORE International-ի կողմից, մինչդեռ Ազգային արտաճանապարհային մրցարշավների ասոցիացիաjի միջոցառումները ավելի մոտ են եղել Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիայի կանոնակարգերին և քրոս քանթրի ռալիների չափանիշներին, չնայած ասոցիացիան որևէ կապ չունի Միացյալ Նահանգների ավտոմոբիլային մրցակցության կոմիտեի հետ, որը ԱՄՆ Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիայի անդամ է։

### Դրիֆթինգ

Դրիֆթինգը մոտոսպորտի մի տեսակ է, որտեղ վարորդները միտումնավոր կորցնում են անկյուններում կպչունությունը՝ գերղեկի պատճառով, բայց պահպանում են իմպուլսը՝ արդյունավետ գազի կառավարման, ճիրանակի օգտագործման և ուղղիչ ղեկի միջոցով: Մրցումների ժամանակ դատավորների հանձնաժողովը գնահատականներ է տալիս անկյունում կամ անկյունների շարքում մեքենայի վարպետության և կառավարման համար: Մրցումներում հաճախ զույգ մեքենաներ են վարում միասին, որտեղ առաջատար և հետապնդող մեքենաները մրցում են դեմ առ դեմ, որտեղ միայն մեկ մեքենա է անցնում հաջորդ փուլ կամ հաղթում է մրցույթը։

### Ավտոկրոս

Ավտոկրոսն ունի մի քանի ընդհանուր իմաստներ՝ կախված օգտագործման երկրից։

* Ավտոմեքենաների միջազգային ֆեդերացիայի կողմից և մայրցամաքային Եվրոպայի երկրներում սահմանվում է արտաճանապարհային մրցարշավի մի ձև՝ կարճ շրջանագծերով, ամբողջությամբ չհերմետիկացված մակերեսների վրա: Մեքենաները սովորաբար փակ միատեղանի մեքենաներ են, որոնք կոչվում են բագիներ, տուրիստական ​​մեքենաներ կամ խողովակաձև շասսիով քրոս-մեքենաներ:
* Միացյալ Թագավորությունում և Իռլանդիայում մրցարշավը կարճ, ժամանակավոր մրցուղու վրա է։ Մրցուղու վրա կարող են միաժամանակ գտնվել մի քանի մրցակիցներ, բայց նրանք դեմ առ դեմ չեն մրցում։
* Միացյալ Նահանգներում և Կանադայում այն ​​նման է Միացյալ Թագավորությունում և Ավստրալիայում անցկացվող ավտոփորձարկմանը: Այն կարճ շրջանագծերի կամ մրցուղիների վրա ցածր արագությամբ ժամանակի փորձարկման մի ձև է, որոնք հաճախ ժամանակավոր են և վերակազմակերպվող, ինչը թույլ է տալիս մեկ կոմպակտ վայրում բազմակի անցնել նոր երթուղիներով։

### Ավտոփորձարկում/Գիմխանա

ԱՄՆ-ում և Կանադայում հայտնի է նաև որպես ավտոկրոս, իսկ մայրցամաքային Եվրոպայում՝ ավտոսլալոմ, այս նմանատիպ մարզաձևերն անցկացվում են Միացյալ Թագավորությունում, Իռլանդիայում, Ավստրալիայում և Նոր Զելանդիայում: Դրանք ներառում են մեքենայի ճշգրիտ կառավարում, սովորաբար, բայց ոչ միշտ, ժամանակի դեմ՝ շատ կարճ և կոմպակտ ժամանակավոր մրցուղիներում: Բարձր արագության թեստ լինելու փոխարեն, կարող են փորձարկվել մեքենայի կառավարման մանևրներ, ինչպիսիք են ճշգրիտ դրիֆտինգը, բլիթները, ձեռքի արգելակի շրջադարձերը, հետընթացը և այլն։

### Այլ

Ավտոմոբիլային սպորտի այլ առարկաներից են՝

* Ավտոբոլ
* Մեքենաների բախման մրցույթ
* Ցամաքային արագության ռեկորդի փորձեր
* Մոնստր բեռնատարերի մրցույթ
* Քարամագլցում
* Փողոցային մրցավազք
* Տրակտորի քարշքավորման մրցույթ
* Փորձություններ

## Մոտոցիկլային սպորտ

Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի կողմից ճանաչված մոտոցիկլետային սպորտի միջազգային կառավարող մարմինը Մոտոցիկլետների միջազգային ֆեդերացիան է (FIM):

Մարզաձևերը ներառում են.

* Էբդուրո
* Մոտոֆրիսթայլ
* Գիմխանա
* Մոտոցիկլային մրցավազք
* Մոտոցիկլային ռալլի
* Մոտոցիկլային թրայլ
* Սպիդվեյ

## Մոտորանավակներով զբոսանք

Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի կողմից ճանաչված մոտորային նավարկության միջազգային կառավարող մարմինը Միջազգային մոտոնավտիկական միությունն է (UIM): Կազմակերպության ակունքները թվագրվում են 1922 թվականին:

* Մոտորանավակների մրցարշավ

## Ինքնաթիռային սպորտ

Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի կողմից ճանաչված միջազգային օդային սպորտի կառավարող մարմինը Միջազգային օդային ֆեդերացիան է: Միջազգային օդային ֆեդերացիան նաև կարգավորում է ոչ շարժիչային օդային սպորտաձևերը, ինչպիսիք են պլաներիզմը և օդապարիկային թռիչքները, սակայն դրա մոտորային սպորտաձևերը ներառում են.

* Օդային մրցարշավ
* Դրոնների մրցարշավ

## Մոտոսպորտի այլ ձևեր

* Հովերքրաֆտի մրցարշավ
* Ռադիոկառավարվող մոդելների մրցարշավ
* Սլոտ մեքենաների մրցարշավ
* Ձնագնացների մրցարշավ

## Ծանոթագրություններ

* Gifford, Clive (2006). *Racing: The Ultimate Motorsports Encyclopedia*. Kingfisher. ISBN 9780753460405.

## Արտաքին հղումներ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մոտոսպորտ» հոդվածին։ |