# Դուրգա

Դուրգայի և Մահիշիի կռիվը

| Դուրգա  |
| --- |
| Առյուծի վրա նստած Դուրգան հաղթում է չարք Մահիշիին |
| Տեսակ | Դևի, պատերազմի աստված և form of Parvati? |
| Դիցաբանություն | Հինդուիզմ, շիվաիզմ, տանտրիզմ |
| Սեռ | իգական |
| Նստավայր | Վինդհյա լեռներ։ Բնակվում է իր 8 օգնական յոգերի հետ |
| Զբաղմունք | Մարտնչող աստվածուհի։ Կռվում է չարքերի հետ։ Աստվածների և աշխարհի կարգի պահապան։ |
| Ծագում | ոչ արիական ցեղեր, ավելի ուշ է դասվել հնդուիստական աստվածությունների շարքում |
| Ամուսին | Շիվա |
| Զավակներ | Ashokasundari? |
| Կապված հասկացողություններ | Դուրգան պաշտպանության և զարգացման խոչընդոտների վերացման հովանավորն է։ |
| Կապված կերպարներ | Պարվատի, Չանդի, Կալի |
| Կապված իրադարձություններ | Մենամարտում Մախիշա չարքի նկատմամբ հաղթանակ |
| Ատրիբուտներ | Զենքեր, որոնք նվեր է ստացել տարբեր աստվածություններից՝ Եռաժանի Շիվայից, սուդարշանա Վիշնուից, աղեղ Վայույից, վաջրա Ինդրայից և այլն։ |
| Բնորոշ գծեր | Տասնաձեռն կին |
| Վահանա | առյուծ կամ վագր |
| մանտրա | ॐ दुं दुर्गायै नमः

oṃ duṃ durgāyai namaḥ |
| Մանտրա | ॐ दुं दुर्गायै नमः

oṃ duṃ durgāyai namaḥ |
|  Durga Վիքիպահեստում |

**Դուրգա** (սանսկրիտ՝ दुर्गा, «Դժվարահասանելի» կամ «Անպարտելի»), հինդուիզմի ամենահայտնի աստվածություններից մեկը։

Տարբերակներից մեկի համաձայն, Դուրգան եղել է Շիվայի կինը՝ հանդես գալով իր ամենադաժան կերպարներից մեկով։ Համաձայն որոշ պատկերացումների, Դուրգան հանդիսանում է միասնական աստվածային կերպարանք՝ խորհրդանշելով հավասարությունը և հարմոնիան, հանգստությունը և բարեկեցությունը։ Հինդուիստական իկոնոգրաֆիայում սովորաբար Դուրգան ներկայացվում է տասձեռնանի կնոջ տեսքով, չնայած որոշ իկոնաներում նրա ձեռքերի թիվը կարող է հավասար չլինել 10-ի։ Օրինակ, Մահիշիի դեմ պայքարը խորհրդանշող իկոնայում, Դուրգան ունի 20 ձեռք։ Իկոնաների մեծ մասում Դուրգան նստած է հիմալայան առյուծի կամ վագրի վրա՝ ձեռքում սանձը, պաշտպանության և հարձակման տարբեր միջոցներ, ինչպես նաև տարբեր աստվածությունների նվիրած ատրիբուտներ։ Դրանց թվում են Շիվայի եռաժանին, Վիշնուի սուդարշանան (սկավառակը), Վայուի աղեղը, Ինդրայի վաջրան և այլն։

Տանտրիզմում աստվածուհու անունը ունի հատուկ նշանակություն։ Այսպես, *դու* արմատը խորհրդանշում է չորս ասուրաները՝ աղքատություն (*դարիդրա*), տառապանք (*դուխկխա*), սով (*դուրբխիկշա*) և վատ սովորություններ (*դուրվյասանա*)։ *Ր* հնչյունը խորհրդանշում է հիվանդությունները (*ռոգագհնա*), իսկ *գա* արմատը՝ մեղքերը (*պապագխնա*)՝ անարդարությունը, հակակրոնականությունը, դաժանությունը, ալարկոտությունը և այլ վատ սովորություններ։ Այդպիսով, աստվածուհին վերացնում է չարիքի բոլոր տեսակները, որոնք խորհրդանշվում են *դու*, *ր* և *գա* հնչյուններով։

Դուրգայի պաշտամունքը սկզբնական շրջանում տարածված էր միայն ոչ արիական ցեղերի շրջանում։ Ավելի ուշ, այն ներառվել է հինդուիստական պանթեոնի կազմում՝ ազգային հավատալիքների և հինդուիզմի ադապտացիայի գործընաթացում, մասնավորապես Մայր Աստվածուհու կուռքի տեսքով, որը խորհրդանշում էր բնության ստեղծող և ոչնչացնող ուժերը։ Շիվաիզմում և տանտրիզմում Դուրգան համարվում է Շիվայի ստեղծարար էներգիայի արդյունք։

Առասպելներում Դուրգան հանդես է գալիս որպես մարտնչող աստվածուհի, ով կռվում է չարքերի դեմ և հանդես է գալիս աստվածների և աշխարհակարգի պահապանի դերում։ Նրա ամենահայտնի սխրանքներից մեկը, զայրույթի վիճակում (որը համարվում է որպես Դուրգայի առանձին կերպար` Չանդի աստվածուհու տեսքով) կատաղի պայքարում ոչնչացնում է Մահիշա չարքին, ով երկնքից վտարել էր աստվածներին։ Մահիշային չէր կարող հաղթել ոչ մի տղամարդ, և ոչ մի կին։

Ըստ առասպելի, Դուրգան բնակվում է Վինդհյայի լեռներում՝ իր ութ օգնական յոգերի հետ միասին։

Պարող Դուրգայի պատկերը
Աստվածներից յուրաքանչյուրը Դուրգային մի զինատեսակ է տվել։ Այդ իսկ պատճառով, Դուրգույին հիշատակում են ոչ միայն պաշտպանության, այլև այն ամենի կործանման ժամանակ, ինչը խոխընդոտում է հետագա զարգացմանը։ Մանտրաները, որոնք նվիրված են Դուրգա դիցուհուն, ոչ այնքան վերացնում են բացասական ուժերը, այլ դրանք փոխակերպում են, տրանսֆորմացիայի են ենթարկում։ Դուրգան հաղթանակ է բերում խոչընդոտների, ցավերի և տառապանքների նկատմամբ։ Դուրգայի անվան յուրաքանչյուր տառին վերագրվում է կախարդական ուժ։ Այսպես, Դ-ն արտաքսում է չարքերին, Ու-ն՝ վերացնում խոչընդոտները, Ր-ն բուժում է հիվանդությունները, Գ-ն՝ ազատում մեղքերից, Ա-ն՝ բերում անվախություն, արիություն։

Դուրգային նվիրված ծեսերի հիմնական առանձնահատկությունը կայանում է արյունալի զոհաբերությունների մեջ։ Սովորաբար զոհաբերում են այծ կամ եզ։ Կա տաբու, համաձայն որի չի կարելի զոհաբերել այս կենդանատեսակների էգերին։ Հաճախ զոհաբերում են նաև թռչուններ, կրիաներ, ձկներ, եղնիկներ, վագրեր և այլն, ինչպես նաև մարդկային արարածներ և սեփական մարմնի արյուն։ Դուրգային նվիրված գլխավոր տոները նշվում են գարնանը և աշնանը՝ Դուրգապուջա և Դուրգոտսավա անվանումներով։ Նրանք կազմում են Նավարատրիի կարևոր մասերը։ Նավարատրին տոնակատարությունների շարք է, որոնք նվիրված են Դուրգային։ Տոնական ծիսակատարությունների ժամանակ փորձում են մեղմել ահեղ դիցուհուն և հայցել նրա բարեհաճությունը։ Ծիսակատարության ժամանակ խոնարհվում են նաև աստվածուհու ընտանիքի անդամներին։
Ստվածուհուն նվիրում են Նիմ ծառի տերևներ, քրքում, սանդալի մածուկ, կաթ (հաճախ յուղոտ կամ աղի), ինչպես նաև կիտրոններ։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Դուրգա» հոդվածին։ |