# Աշխարհիկ հումանիզմ

Հումանիստական բազմաթիվ կազմակերպությունների կողմից «Երջանիկ մարդը» (*Happy Human*) ընտրվել է որպես պաշտոնական խորհրդանիշ
**Աշխարհիկ հումանիզմ** (անգլ.՝ secular humanism), մարդուն, նրա երջանկության, զարգացման և իր դրական ունակությունների արտահայտման իրավունքը գերագույն արժեք հայտարարող հումանիզմի փիլիսոփայության ժամանակակից ուղղությունների մեկը։ Հումանիստական աշխարհայացքը հակադրվում է կրոնական աշխարհայացքին, չի ընդունում մարդուց և բնությունից վեր կանգնած ուժերի գոյությունը։ Աշխարհիկ հումանիզմը հայտարարում է, որ մարդ պետք է վարի էթիկական ապրելաոճ առանց աստծո գոյության հիպոթեզի ներգրավման։ Աշխարհիկ հումանիզմը անջատվել է հումանիստական շարժումից ի պատասխան հումանիզմի քննադատության ֆունդամենտալիստների կողմից։ Կրոնական հումանիզմից աշխարհիկ հումանիզմը տարբերվում է այն բանով, որ նա ժխտում է կրոնական հավատքը որպես աշխարհում մարդու կողմնորոշման սկզբունքորեն պատրանքային տարբերակ։

Աշխարհիկ հումանիզմը հակադրվում է կրոնականությանը, չի ընդունում մարդուց և բնությունից վեր կանգնած ուժերի գոյությունը։ Այն պնդում է, որ յուրաքանչյուր ոք ունակ է և պարտավոր էթիկական կյանք վարել առանց աստծո գոյության վարկածի առաջ քաշման։ Այն ժխտում է կրոնական հավատքը՝ որպես աշխարհում մարդու կողմնորոշման սկզբունքայնորեն պատրանքային միջոց։

«Աշխարհիկ հումանիզմի հռչակագրի» մեջ ամրագրված հիմնարար սկզբունքներից են.

1. Ազատ ուսումնասիրումը. փոխազդեցության միջոցների և մամուլի ազատություն, դոգմատիկության, գրաքննության ցանկացած տեսակի անթույլատրելիություն
2. Եկեղեցու առանձնացումը պետությունից. ի խուսափում ազատ ուսումնասիրության սկզբունքի խախտման անհրաժեշտ է առանձնացնել եկեղեցին պետությունից
3. Ազատության իդեալ. տոտալիտարիզմի ցանկացած տեսակի անթույլատրելիություն, փոքրամասնության իրավունքների հարգման և օրենքի իշխանության իդեալ
4. Քննադատական մտածողության վրա հիմնված էթիկա. էթիկայի անկախությունը կրոնից։ Կրոնական հայտնությունից անկախ բարոյական նորմերի հնարավորություն և անհրաժեշտություն
5. Բարոյական կրթություն. երեխաների բարոյական կրթության և դաստիարակության անհրաժեշտություն։ Երիտասարդներին կրոնի պարտադրման անթույլատրելիություն, նախքան ինքնակամ և գիտակցված համաձայնություն տալու ունակությունը
6. Կրոնական սկեպտիցիզմ. թերահավատ և քննադատական վերաբերմունք գերբնականի հավաստիության հանդեպ
7. Բանականություն
8. Գիտություն և տեխնիկա
9. Էվոլյուցիա
10. Կրթություն

Հռչակագրում նշվում է, որ աշխարհիկ հումանիզմը բարոյական և գիտական արժեքների ամբողջություն է, որը չի կարող և չպետք է հանգեցվի կրոնական հավատքին։ Այս ամենի հետ մեկտեղ աշխարհիկ հումանիստները պաշտպանում են հավատացյալների զգացմունքների հարգանքի, խղճի ազատության սկզբունքները։ Նրանք հանդես են գալիս ինչպես կրոնական, այնպես էլ հումանիստական աշխարհայացքների քաղաքականացման և դրանք գաղափարախոսության վերածելու դեմ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Bullock, Alan. *The Humanist Tradition in the West* (1985), by a leading historian.
* Friess, Horace L. *Felix Adler and Ethical Culture* (1981).
* Pfeffer, Leo. "The 'Religion' of Secular Humanism," *Journal of Church and State,* Summer 1987, Vol. 29 Issue 3, pp 495–507
* Radest, Howard B. *The Devil and Secular Humanism: The Children of the Enlightenment* (1990) online edition(չաշխատող հղում)
 a favorable account
* Toumey, Christopher P. "Evolution and secular humanism," *Journal of the American Academy of Religion,* Summer 1993, Vol. 61 Issue 2, pp 275–301, focused on fundamentalist attacks
* Adler, Felix. *An Ethical Philosophy of Life* (1918).
* Ericson, Edward L. *The Humanist Way: An introduction to ethical humanist religion* (1988).
* Frankel, Charles. *The Case for Modern Man* (1956).
* Hook, Sidney. *Out of Step: An Unquiet Life in the 20th century* (1987).
* Huxley, Julian. *Essay of a Humanist* (1964).
* Russell, Bertrand. *Why I Am Not a Christian* (1957).