# Ռազմական հետախուզություն

Խորհրդային հետախույզները Յասնայա Պոլյանայի մոտ, Տուլայի մարզ: Հակահարձակում Մոսկվայի շրջանում, 1941 թվականի դեկտեմբեր
Խորհրդային հետևակային հետախույզները Պուլկովյան բարձունքներում, 1942 թվականի մարտի 1:
Խորհրդային սպաները զինվորական հանդերձանքով, զորավարժություններ լիբավյան հրաձգարանում, Զորքերի Կենտրոնական Խումբ, 1985 թվականի ձմեռ:
Ռազմածովային նավատորմիղի հետախուզական նավը:
Ռուսաստանի Դաշնության Պաշտպանության նախարարության «Ռազմական հետախուզությունը 90 տարեկան է» հուշամեդալը, 2008 թվական:
**Ռազմական հետախուզություն,** միջոցառումների համալիր, որն անց է կացնում պետությունը՝ ի դեմս ռազմական գերատեսչության (նրա աշխատակցի), հիմնականում ուղղված է հնարավոր թշնամու կամ նրա գործողությունների, նրա մարտական հնարավորությունների և խոցելիության, ինչպես նաև ռազմական գործողությունների թատերաբեմի մասին տեղեկությունների ձեռքբերման և մշակման վրա։

Նախկինում ռազմական հետախուզությունը համարվում էր թշնամու մասին տեղեկությունների հավաքում, խաղաղ ժամանակ ռազմական գործակալների, լրտեսների, քարտեզների, հատակագծերի, ստատիստիկ աշխատանքների միջոցով, իսկ պատերազմի ժամանակ՝ դասալիքների, գերիների, լրտեսների, հետախուզության միջոցով։

## Հետախուզական գործունեության տեսակները

Ռազմական հետախուզությունը կախված նպատակներից, գործունեության մասշտաբից և խնդիրների լուծման բնույթից բաժանվում է հետևյալ տեսակների.

* ռազմավարական (զինված ուժեր (ԶՈւ), Զինված ուժերի տեսակ, ռազմաճակատների խումբ (զորքեր (ուժեր), զորքերի տեսակ) և դրանց համարժեք կազմավորումները;
* օպերատիվ (զորքային, ռազմաճակատային, բանակային, կորպուսային) և դրանց համարժեք կազմավորումները;
* մարտավարական (դիվիզիա, բրիգադ, զորագունդ) և դրանց համարժեք կազմավորումները (ստորաբաժանումներ, զորամասեր, միավորումներ) նրանից բացի վարում են մարտական և հատուկ հետախուզություն (կախված կազմավորման նպատակից՝ հետևակային, տանկային, ցամաքային և այլն)։

## Տիպերը

Կախված գործունեության ոլորտից, ներգրավված ուժերից և միջոցներից, ռազմական հետախուզությունը բաժանվում է տեսակների.

* տեղեկատվական (տեղեկատվական ոլորտ);
* ցամաքային;
* օդային;
* ծովային;
* տիեզերական;
* հատուկ;
* հրետանային;
* ինժեներական։

## Ռազմական-ռազմավարական հետախուզություն

Հետախուզական գործունեության ամենաբարձր և ամենադժվար տեսակը, որի հաջողություններից կամ ձախողումներից կախված է Զինված ուժերի և պետության կենսունակությունը։ Իրականացվում է բոլոր հնարավոր ձևերով և միջոցներով՝ օրինական (պաշտոնական) կամ ոչ օրիանական (գաղտնի)։

Տարբերում են խաղաղ և պատերազմական պայմաններում կայուն գործող համազգային ռազմական-ռազմավարական հետախուզություն և ռազմաճակատային ռազմական գործողությունների թատերաբեմի ռազմական-ռազմավարական հետախուզություն, որոնք սերտորեն համագործակցում են պատերազմի պայմաններում։

Ռազմական-ռազմավարական հետախուզության տեղեկությունները տրամադրվում են պետության բարձրագույն զինվորական և քաղաքական ղեկավարությանը և ազդում են պետական քաղաքականության և ռազմավարության մշակման վրա։

Ռազմական-ռազմավարական հետախուզության օրինական տեսակն է համարվում պետության զորքերի տեսակների ռազմական կցորդների ռազմական-դիվանագիտական գործունեությունը, որտեղ լիազորագրված է դիվանագիտական ներկայացուցչությունը։

Որպես կանոն, ռազմական-ռազմավարական հետախուզության գլխավոր ծառայություն են համարվում Զինված ուժերի Գլխավոր շտաբների մասնագիտացված հետախուզական ռազմական գերատեսչությունները։

Ռազմավարական հետախուզությունը ռազմական գերատեսչության շահերից նաև կարող են իրականացնել արտաքին հետախուզության ազգային ծառայությունները և այլ ոչ ռազմական հետախուզական կազմակերպությունները։

Ռազմական-ռազմավարական հետախուզության յուրահատուկ ձև է համարվում կառավարական և ոչ կառավարական գիտական հետազոտական հաստատությունների և անհատների գործունեությունը։

Ռազմական-ռազմավարական հետախուզության ոլորտում պրոֆեսիոնալ գործունեության պատրաստումը իրականացվում է մասնագիտացված կենտրոններում, քոլեջներում, ինստիտուտներում, ակադեմիաներում, ֆակուլտետներում և ամբիոններում։

Ռազմական-ռազմավարական հետախուզության ամենաթանկարժեք, տեխնիկապես հագեցած և ճյուղավորված համակարգ ունեն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները։

## Մարտավարական հետախուզություն

Ցամաքային զորքերի մարտավարական հետախուզությունը բաժանվում է ցամաքային և օդային հետախուզությունների։ Ցամաքային հետախուզությունը ներառում է՝ զորքային, ռադիո- և ռադիոտեխնիկական, ռադիոլոկացիոն, քիմիական և բակտերիոլոգիական հետախուզության տեսակները։

Զորքային հետախուզությունը վարում են հետախուզական, մոտոհրաձգային, գնդային, պարաշյուտադեսանտային և դեսանտագրոհային ստորաբաժանումները։

Մարտավարական զորքային հետախուզությունը վերաբերում է փոքր պատերազմի ոլորտին։

Զորքային հետախուզություն վարելու մեթոդներ են համարվում՝ հետևումը, գաղտնալսումը, որոնումը, հարձակումը, դարանակալումը, հարցաքննումը, հետախուզություն մարտով։

Համազորային միավորումներում, զորամասերում և նրանց ստորաբաժանումներում զորքային հետախուզություն վարելու համար նշանակվում են՝

* դիվիզիայից՝ հետախուզական ջոկատներ, հետախուզական պահակախմբեր, հետախուզական խմբեր, սպայական հետախուզական պահակախմբեր, որոնումներ իրականացնելու, դարանակալումների համար ստորաբաժանումներ, հետախուզություն մարտով իրականացնելու համար ստորաբաժանումներ, դիտակետեր;
* գնդից՝ հետախուզական ջոկատներ, հետախուզական պահակախմբեր, սպայական հետախուզական պահակախմբեր, որոնումներ իրականացնելու, դարանակալումների համար ստորաբաժանումներ, դիտակետեր;
* գումարտակից՝ մարտական հետախուզական պահակախմբեր, դարանակալումների համար ստորաբաժանումներ, պահակային ստորաբաժանումներ, դիտակետեր;
* վաշտից՝ պահակային ստորաբաժանումներ, դիտորդներ, իսկ երբեմն՝ մարտական հետախուզական պահակախմբեր;
* դասակից՝ դիտորդներ, պահակախմբեր։

Զորքային հետախուզություն վարելու հիմնական մեթոդներից է համարվում գերեվարումը։

## Հայտնի կազմակերպություններ (մարմիններ)

* Գլխավոր հետախուզական վարչություն (Ռուսաստան)
* Աբվեր (Գերմանիա, 1919-1944)
* ԱՄՆ Պաշտպանության նախարարության հետախուզական վարչություն
* Մեծ Բրիտանիայի ռազմական հետախուզություն
* Իսրայելի ռազմական հետախուզական ծառայություն (ԱՄԱՆ, 1950)

## Հիշատակ

Խորհրդային հետախույզներին նվիրված հուշարձանը Կալինինգրադում։ Բացվել է 2013 թվականի հուլիսին։

## Տես նաև

* Հետախուզություն
* Ռազմավարական հետախուզություն

## Արտաքին հղումներ

* Այս հոդվածը գրելիս նյութեր են օգտագործվել Բրոքհաուսի և Եփրոնի հանրագիտական բառարանից
* «Ռազմական հետախուզություն» կայք

## Ծանոթագրություններ