# Ալի իբն Աբի Տալիբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Ալի իբն Աբի Տալիբ
արաբ․՝ أبو الحسن علي بن أَبي طالب الهاشمي القرشي‎‎ |
| --- |
|  |
| Ծնվել է | մարտի 17, 599 |
| Ծննդավայր | Մեքքա, Հիջազ |
| Մահացել է | 661 |
| Մահվան վայր | ալ-Քուֆա, Բարեպաշտ խալիֆների պետություն |
| Գերեզման | Imam Ali Mosque |
| Քաղաքացիություն |  Բարեպաշտ խալիֆների պետություն |
| Մայրենի լեզու | Դասական արաբերեն |
| Կրոն | իսլամ |
| Երկեր | Mushaf Ali? |
| Մասնագիտություն | պետական գործիչ, կադի, ֆաքիհ, մուհադիս, մուֆասիր, դատավոր, բանաստեղծ և Խալիֆա |
| Ամուսին | Ֆաթիմա Զահրա, Ումմ ալ-Բանին, Ումամա բինթ Զեյնաբ, Ասմա բինթ Ումայս, Խավլա բինթ Ջաֆար, Layla bint Mas'ud?, Al-Sahba bint Rabi'a? և Umm Sa'id bint Urwah? |
| Ծնողներ | հայր՝ Աբու Տալիբ իբն Աբդ ալ-Մուտտալիբ, մայր՝ Ֆատիմա բինթ Ասադ |
| Զբաղեցրած պաշտոններ | ուղղահավատ խալիֆ և Imam of Twelver Shiism? |
| Երեխաներ | ալ-Հասան իբն Ալի, ալ-Հուսեյն իբն Ալի, ալ-Աբբաս իբն Ալի, Ջաֆար իբն Ալի, Մուհամմադ իբն ալ-Հանաֆիա, Զեյնաբ բինթ Ալի, Ումմ Քուլսում բինթ Ալի, Հիլալ իբն Ալի, Umar ibn Alí?, Օսման իբն Ալի, ալ-Մուհսին իբն Ալի իբն Աբի Տալիբ, Abdullah ibn Ali ibn Abi Talib?, Abu Bakr ibn Ali?, Abdullah Al-Asghar bin Ali?, Ubayd Allah ibn Ali ibn Abdullah?, Khadija bint Ali?, Maymouna bint Ali?, Fatima bint Ali?, Umama bint Ali?, Ramla bint Ali?, Ռուկայյա Մաշհադ, Aoun bin Ali?, Muhammad al-Asghar ibn Ali? և Yahya ibn Ali ibn Abi Talib? |
|  Ali Վիքիպահեստում |

Ալի իբն Աբի Տալիբ - (Հակոբ Հովնաթանյան)
**Ալի իբն Աբու Տալիբ** (արաբ․՝ علي بن أﺑﻲ طالب‎‎, մարտի 17, 599, Մեքքա, Հիջազ - 661, ալ-Քուֆա, Բարեպաշտ խալիֆների պետություն), Արաբական խալիֆայության խալիֆա 656-661 թվականներին, Մուհամմադի հորեղբորորդին և փեսան։

Ալին նաև առաջին արական սեռի ներկայացուցիչն էր, որ կրոնափոխվել էր իսլամի։ Սուննի մուսուլմանները համարում են Ալիին չորրորդ և վերջնականը «Բարեպաշտ խալիֆներից» (արդարացիորեն առաջնորդված կրոնապետներ), իսկ շիա մուսուլմանները նկատում են Ալիին որպես առաջին իմամը և համարում են, որ նա և իր հետնորդները Մուհամմադի օրինական իրավահաջորդներն են, «Ահլ ալ-Բայթի» անդամներ, Մուհամմադի ընտանիք։ Այս անհամաձայնությունը բաժանել է «Ումման» (իսլամական համայնքը) սուննի և շիա մասնաճյուղերի։

Մուսուլմանական, հատկապես՝ շիա աղբյուրները, գրում են, որ Ալին միակ անձն էր, որ ծնվել է Քաաբայի սրբավայրում Մեքքայում, իսլամի ամենասուրբ վայրը։ Ալիի հայրը Աբու Տալիբն էր, իսկ մայրը՝ Ֆատիմա բինտ Ասադ, բայց նա մեծացել է Մուհամմադի տանը։ Երբ Մուհամմադը հաղորդել է, որ ստացել է աստվածային հայտնություն, Ալին առաջին տղամարդն էր ընդունելու իր ուղերձումը, նվիրելով իր կյանքը իսլամին։

Ալին գաղթել է Մադինա Մուհամմադից անմիջապետ հետո։ Մուհամմադը Մադինայում էր, երբ հայտնել է Ալիին, որ Ալլահը պատվիրել էր Մուհամմադին, որ տա նրա դուստրը, Ֆատիմային, Ալիի ամուսնության։ Տասը տարվա ընթացքում, որ Մուհամմադը գլխավորել է Մեդինայի համայնքը, Ալին չափազանց ակտիվ է եղել իր ծառայությամբ, առաջնորդելով մարտիկների ջոկատներ մարտերում։ Ալին մասնակցել է վաղ քարավանի արշավանքների Մեքքայից և ավելի ուշ՝ գրեթե բոլոր մարտերում կռվել է սկիզբ առնող մուսուլմանական համայնքի կողմից։

Ալին նշանակվել կրոնապետ (խալիֆա) Մուհամմադի ուղեկիցների կողմից («Սաբահաները») Մեդինայում երրորդ կրոնապետ Օսման իբն Աֆֆանի սպանությունից հետո։ Նրա գլխավորության տակ, քաղաքացիական պատերազմ է ծագել։ 661 թվականին, Ալին հարձակման է ենթարկվել մի առավոտ, երբ երկրպագում էր Քուֆայի մզկիթում և մահացել է մի քանի օր հետո։

Իսլամական մշակույթում, Ալին հարգվում է իր քաջության, գիտելիքին, հավատքին, ազնվության, իսլամի նվիրվածության, խորը հավատարմության Մուհամմադի, հավասար վերաբերմունքին բոլոր մուսուլմանների և մեծահոգության ներողամիտ լինելու համար նրա պարտված թշնամիների հանդեպ։ Ալիի ազդեցությունը եղել է կարևոր իսլամական պատմության։

## Աղբյուրներ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ալի իբն Աբի Տալիբ» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 170)։*  |