# Սիամական երկվորյակներ

| Սիամական երկվորյակներ |
| --- |
|  |
| Տեսակ | հիվանդություն և type of twins? |
| Բժշկական մասնագիտություն | բժշկական գենետիկա |
| ՀՄԴ-9 | 678.1 և 759.4 |
| ՀՄԴ-10 | Q89.4 |
| Անվանվել է | Չանգ և Էնգ Բանկերներ |
| Բուժում | conjoined twins separation surgery? |
|  Conjoined twins Վիքիպահեստում |

**Սիամական երկվորյակներ** (անգլ.՝ Conjoined twins, Siamese twins), երկվորյակներ, որոնք ծնվելուց առաջ ֆիզիկապես միանում են արգանդում: Սա շատ հազվագյուտ վիճակ է, որը հանդիպում է 50,000-ից 200,000 ծնունդներից մոտ 1-ի մոտ: Այն մի փոքր ավելի տարածված է Հարավարևմտյան Ասիայի և Աֆրիկայի որոշ մասերում: Այս երկվորյակների մոտ կեսը մահացած է ծնվում, իսկ մեկ երրորդը մահանում է մեկ օրվա ընթացքում: Ողջ մնացած սիամական երկվորյակների մեծ մասն աղջիկներ են։

Գիտնականներն առաջարկել են երկու հիմնական գաղափար՝ բացատրելու համար, թե ինչպես են ձևավորվում սիամական երկվորյակները։ Ամենատարածված գաղափարը կոչվում է «բաժանում»(*fission)*. սա տեղի է ունենում, երբ բեղմնավորված ձվաբջիջը սկսում է բաժանվել՝ առաջացնելով միաձվանի երկվորյակներ, բայց լիովին չի բաժանվում։ Երկրորդ գաղափարը, որն այժմ համարվում է անհավանական, կոչվում է «միաձուլում». սա ենթադրում է, որ երկու սաղմերը լիովին բաժանվում են, բայց հետո վերամիավորվում են, քանի որ նրանց ցողունային բջիջները փնտրում և կապվում են մյուս երկվորյակի նմանատիպ բջիջների հետ։

Արգանդում միացված երկվորյակները, և որոշ միաձվանի երկվորյակներ, որոնք միացված չեն, կարող են կիսել նույն արտաքին թաղանթը (խորիոն), ընկերքը և սաղմնային պարկը։։

Չանգ և Էնգ Բանկերները երկվորյակ եղբայրներ էին, որոնք ծնվել են 1811 թվականին Սիամում (այժմ՝ Թաիլանդ): Նրանք ամբողջ աշխարհում հայտնի են դարձել որպես «սիամական երկվորյակներ», քանի որ կրծքավանդակի հատվածում ֆիզիկապես միացված են եղել մաշկի և աճառի շերտով, իսկ լյարդերը միաձուլված են եղել: Ժամանակակից վիրաբուժության շնորհիվ նրանց հնարավոր կլիներ հեշտությամբ բաժանել: Իրենց հայտնիության և հիվանդության հազվադեպության պատճառով «սիամական երկվորյակներ» տերմինը դարձել է միացված երկվորյակների տարածված անվանում:

## Պատճառներ

Սիամական երկվորյակների առաջացման վերաբերյալ կան երկու հիմնական վարկածներ.

* Բաժանում – Սա ամենատարածված բացատրությունն է: Այն տեղի է ունենում, երբ մեկ բեղմնավորված ձվաբջիջը սկսում է բաժանվել՝ առաջացնելով նույնական երկվորյակներ, բայց բաժանումը թերի է: Եթե այս բաժանումը տեղի է ունենում սաղմի զարգացման սկսվելուց երկու շաբաթ անց, կարող են առաջանալ միացված երկվորյակներ։
* Միաձուլում – Այս ավելի հին վարկածը ենթադրում է, որ երկու սաղմերը լիովին բաժանվում են, բայց հետո վերամիավորվում են, քանի որ դրանց ցողունային բջիջները միանում են միմյանց: Այս տեսությունն այլևս լայնորեն ընդունված չէ:

Սիամական երկվորյակներ կարող են ձևավորվել, երբ սաղմի վաղ կառուցվածքները՝ որոնք կոչվում են պարզ մակաճ և պարզ շերտագիծ, ճիշտ չեն բաժանվում: Երկվորյակների միացման եղանակը կախված է նրանից, թե որքանով և երբ են այդ կառուցվածքները վնասվել: Երբեմն միաձվանի երկվորյակները կապված են միայն մաշկի բարակ շերտով կամ ընդհանուր լյարդով։

Գեները նույնպես դեր են խաղում: Գենը, որը կոչվում է *goosecoid*, օգնում է ձևավորել գլուխը՝ արգելափակելով մեկ այլ սպիտակուց, որը կոչվում է *BMP4*: Եթե *goosecoid*-ը չափազանց ակտիվ է կամ բավականաչափ ակտիվ չէ, այն կարող է լուրջ գլխի արատներ առաջացնել սաղմի մոտ՝ երբեմն նույնիսկ ստեղծելով կրկնակ գլուխներ։

## Տեսակներ

Սիամական երկվորյակները սովորաբար դասակարգվում են ըստ նրանց մարմինների միացման վայրի։ Երկու տարածված տեսակ կա՝

* Կրծքային հատված (*Thoracopagus)* (28%)․ երկվորյակներ, որոնք միացված են վերին կրծքավանդակից մինչև ստորին կրծքավանդակը։ Նրանք հաճախ կիսում են սիրտը և կարող են նաև կիսել լյարդը կամ մարսողական համակարգի որոշ մասեր։ Նրանց գոյատևման հավանականությունը ցածր է։
* Կրծքային հատված (*Thoraco-omphalopagus)* (18.5%). երկվորյակներ, որոնք միացված են կրծքավանդակից մինչև որովայնը։ Այս երկվորյակները միշտ կիսում են սիրտը։ 2015 թվականի դրությամբ, ընդհանուր սիրտ ունեցող ոչ մի զույգ չի գոյատևել բաժանելուց հետո։ Որոշ դեպքերում, երկվորյակներից մեկը կարող է գոյատևել, եթե սիրտը տրվի նրան, իսկ մյուս երկվորյակը զոհաբերվի։
* Որովայնի ստորին հատված (*Omphalopagus)* (10%)․ միանում է որովայնի ստորին հատվածում: Այս երկվորյակները չունեն ընդհանուր սիրտ, բայց հաճախ ունեն ընդհանուր լյարդ, մարսողական օրգաններ և ստոծանի: Նրանց գոյատևման մակարդակը համեմատաբար բարձր է՝ մոտ 82%։
* Մակաբույծ երկվորյակներ *(Heteropagus) (10%)*․ մեկ երկվորյակը լիովին ձևավորված է, մինչդեռ մյուսը ավելի փոքր է, թերզարգացած և կախված է ավելի մեծ երկվորյակի մարմնից՝ գոյատևելու համար: Փոքր երկվորյակը հաճախ չի գործում:
* Գանգի հատված (*Craniopagus*) (6%)․ միանում են գանգի հատվածում, բայց առանձին մարմիններ են ունենում: Կապը կարող է լինել գլխի հետևի, առջևի կամ կողքի մասում, բայց երբեք դեմքի վրա: Այս երկվորյակներն ունեն ցածր գոյատևման մակարդակ։

Սիամական երկվորյակների այլ, ավելի քիչ տարածված տեսակներից են՝

* Երկու դեմք *(Cephalopagus)*. երկու դեմք մեկ, միացված գլխի հակառակ կողմերում. մարմնի վերին մասը միաձուլված է, մինչդեռ ստորին մասերը առանձին են: Այս երկվորյակները, որպես կանոն, չեն կարող գոյատևել ուղեղի ծանր արատների պատճառով: Սա նաև հայտնի է որպես յանիցեպս (երկդեմ հռոմեական աստված Յանուսի անունով)։
* *Syncephalus*. մեկ գլուխ մեկ դեմքով, բայց չորս ականջներով և երկու մարմնով։
* Գլխուղեղի հատված (*Cephalothoracopagus)*. Մարմիններ միաձուլված գլխի և կրծքավանդակի հատվածում, երկու դեմքերով, որոնք ուղղված են հակառակ ուղղություններով, կամ երբեմն մեկ դեմքով և մեծացած գանգով։
* *Xiphopagus․* երկու մարմիններ միաձուլված քսիֆոիդ աճառում, որը տարածվում է մոտավորապես պորտից մինչև ստորին կրծքոսկրը: Այս երկվորյակները գրեթե երբեք չեն կիսում որևէ կենսական օրգան, բացառությամբ լյարդի։ Հայտնի օրինակ են Չանգ և Էնգ Բանկերները:
* *Ischiopagus*. միանում է մարմնի ստորին հատվածում, ողնաշարերը միացված են ծայրից ծայր 180° անկյան տակ։ Այս երկվորյակներն ունեն չորս ձեռք և մեկից չորս ոտք։ Նրանք սովորաբար կիսում են մեկ սեռական օրգան և մեկ հետանցք։ Կենդանի մնալու հավանականությունը մոտ 63% է։
* *Omphalo-ischiopagus*. նման է իշիոպագուսին, բայց երկվորյակները դեմքով դեպի միմյանց են և միանում են որովայնի մոտ։ Նրանք ունեն չորս ձեռք և երկուսից չորս ոտք։
* *Parapagus*. միացած են կողք կողքի՝ ընդհանուր կոնքով։ *Dithoracic parapagus-*ի դեպքում միանում են որովայնի և կոնքի մոտ, բայց ոչ կրծքավանդակի մոտ։ *Diprosopic parapagus*-ի ժամանակ ունենում են մեկ մարմին, երկու դեմք։ *Dicephalic parapagus*-ի դեպքում՝ մեկ մարմին, երկու գլուխ և երկուս (dibrachius), երեք (tribrachius), նույնիսկ չորս (tetrabrachius) ձեռք։ Կենդանի մնալու մակարդակը ցածր է։
* *Craniopagus parasiticus*․ նման է *craniopagus* երկվորյակներին, բայց առողջ երկվորյակի գանգին կցված է լրացուցիչ գլուխ: Երկրորդ գլուխը մարմին չունի և չի գործում։
* *Pygopagus / Iliopagus*․ միանում է կոնքի հատվածում: Այս երկվորյակները կարող են կիսել ստորին մարսողական օրգանները և սեռական օրգանները: Կենդանի մնալու հավանականությունը մոտ 68% է։
* *Rachipagus․* միանում է մեջքի երկայնքով՝ գլխից մինչև հետույք: Նրանց ողնաշարը և փափուկ հյուսվածքները միաձուլված են: Այս երկվորյակներին հնարավոր չէ վիրահատական ճանապարհով բաժանել։
* *Tricephalus* (միացված եռյակներ)․ չափազանց հազվագյուտ դեպք է, երբ երեք պտուղներ միացված են լինում: Մարդկանց և կենդանիների մոտ գոյություն ունեն միայն մի քանի հաստատված օրինակներ։

## Բուժում

### Բաժանում

Սիամական երկվորյակների բաժանման վիրահատությունը կարող է լինել հեշտ կամ չափազանց դժվար։ Դա կախված է նրանից, թե որ հատվածում են նրանք միացած և որ օրգաններն են կիսում։ Բաժանումների մեծ մասը ռիսկային է և կարող է լինել կյանքին սպառնացող։ Եթե երկվորյակները կիսում են կենսական օրգան կամ միացված են գլխում, գոյատևման հավանականությունը կտրուկ նվազում է։ Շատ դեպքերում երկվորյակներից մեկը կամ երկուսը կարող են մահանալ վիրահատության ժամանակ։ Հետազոտող Ալիս Դրեգերը պարզել է, որ միացված մնացած սիամական երկվորյակները հաճախ ավելի լավ կյանքի որակ են ունենում, քան մարդիկ կարծում են։ Սիամական երկվորյակների հայտնի օրինակներ, որոնք ապրել են լիարժեք կյանքով, ներառում են Լորի և Ջորջ Շապելներին, ինչպես նաև Էբբի և Բրիտանի Հենսելներին։

Սիամական երկվորյակներին բաժանելու առաջին հայտնի փորձը տեղի է ունեցել Բյուզանդական կայսրությունում 900-ական թվականներին։ Երկվորյակներից մեկն արդեն մահացած է եղել, ուստի բժիշկները փորձել են մահացած երկվորյակին առանձնացնել ողջ երկվորյակից։ Կենդանի մնացած երկվորյակը ապրել է ևս երեք օր։ Հաջորդ գրանցված դեպքը եղել է Գերմանիայում 1689 թվականին՝ մի քանի դար անց։ Նույն թվականին Յոհաննես Ֆատիոն իրականացրել է սիամական երկվորյակների առաջին հաջող բաժանումը։

Մոտավորապես այս նույն ժամանակահատվածում Գունցենհաուզենի բժիշկ Բյոմը բաժանել է իր սեփական երեխաներին՝ *omphalopagus* կամ *xiphopagus* երկվորյակներին։ Ավելի թույլ երկվորյակը մահացել է չորս օր անց, բայց ավելի առողջը դեռ կենդանի է մնացել։ Դեպքի գրանցման ժամանակ երեխայի ինքնազգացողությունը դեռ լավ է եղել։ 1955 թվականին նյարդավիրաբույժ Հարոլդ Վորիսը (1902-1980) և նրա թիմը Չիկագոյի Մերսի հիվանդանոցում կատարել են գանգի հատվածում միացած *craniopagus* երկվորյակներին բաժանելու առաջին հաջող վիրահատությունը, ինչի շնորհիվ երկվորյակներից երկուսն էլ ապրել են։ Չափերով ավելի մեծ աղջկա մասին 1963 թվականին հաղորդվել է, որ նա նորմալ է զարգանում, բայց ավելի փոքր աղջկա մոտ մշտական խանգարումներ են եղել։

1957 թվականին վիրաբույժ Բերտրամ Կացը և նրա թիմը գրվեցին բժշկական պատմության մեջ՝ հաջողությամբ բաժանելով միացած սիամական երկվորյակներին, որոնք կիսում էին կենսականորեն կարևոր օրգան։ Երկվորյակներ՝ Ջոնի և Ջիմի Ֆրիմանները, ծնվել են Օհայոյում 1956 թվականին։ Նրանք միացած են եղել որովայնով և կիսել են լյարդը, բայց յուրաքանչյուրն ունեցել է իր սեփական սիրտը։ Վիրահատությունը տեղի է ունեցել Օհայո նահանգի Յանգսթաուն քաղաքի Նորթ Սայդ հիվանդանոցում և ֆինանսավորվել է Օհայոյի հաշմանդամ երեխաների սպասարկման ընկերության կողմից։ Վիրահատությունը հաջող է անցել. երկու տղաներն էլ ողջ են մնացել։

Այլ հաջողված բաժանման վիրահատությունների շարքում է Գանգա և Ջամունա Շրեստհաների դեպքը, որոնք ծնվել են 2000 թվականին Նեպալի Կատմանդու քաղաքում: Նրանք գանգոսկրով միացած երկվորյակներ են եղել: 2001 թվականին Սինգապուրում Չումպոն Չանի և Քեյթ Գոյի գլխավորած թիմը 97 ժամ տևողությամբ վիրահատություն է կատարել: Վիրահատությունից հետո Գանգան ուղեղի վնասվածք է ձեռք բերել, իսկ Ջամունան այլևս չի կարողացել քայլել: 2009 թվականին Գանգան մահացել է ութ տարեկանում՝ կրծքավանդակի ծանր վարակով հոսպիտալացվելուց երեք օր անց։

Ռոուզն ու Գրեյսը Մալթայից միացած են եղել որովայնի ստորին և ողնաշարի հատվածում։ 2000 թվականին Մեծ Բրիտանիայի բժիշկները դատարանի որոշմամբ բաժանել են նրանց՝ չնայած ծնողների կրոնական առարկություններին։ Վիրահատությունը վիճահարույց է եղել, քանի որ Ռոուզը՝ ավելի թույլ երկվորյակը, կախված է եղել Գրեյսի սրտից և թոքերից։ Նա կմահանար բաժանումից հետո։ Այնուամենայնիվ, առանց վիրահատության, երկու երկվորյակներն էլ կմահանային։ Վիրահատությունը տեղի է ունեցել Մանչեստրի Սուրբ Մերի հիվանդանոցում։ Գրեյսը ողջ է մնացել և շարունակել է նորմալ մանկություն ունենալ։

2003 թվականին գրանցվել է, որ Իրանից 29-ամյա երկվորյակներ Լադանը և Լալեհ Բիջանին միացած են գլխի հատվածում, բայց ունեին առանձին ուղեղներ։ Նրանց որոշել են վիրահատել Սինգապուրում, չնայած բժիշկները զգուշացրել են, որ դա շատ վտանգավոր կլինի։ Բժշկական թիմը վիրահատությունը պլանավորելու համար օգտագործել է առաջադեմ տեխնիկա։ Սակայն վիրահատության ընթացքում նրանք հայտնաբերել են մի մեծ երակ, որը չէր երևացել սկանավորման ժամանակ։ Երկվորյակները հաջողությամբ բաժանվել են, բայց երկուսն էլ մահացել են վիրահատության ընթացքում։

2019 թվականին Պակիստանից երկվորյակներ Սաֆան և Մարվա Ուլլահը բաժանվել են վիրահատությամբ Լոնդոնի Գրեյթ Օրմոնդ Սթրիթ հիվանդանոցում: Նրանք ծնվել են 2017 թվականի հունվարին, միացված գլխի վերին հատվածում, առանձին ուղեղներով՝ ընդհանուր գանգի ներսում, ուղղված հակառակ ուղղություններով: Վիրահատությունը ղեկավարել են Օվասե Ջիլանին և Դեյվիդ Դանաուեյը: Այն դժվար է եղել, քանի որ երկվորյակներն ունեցել են ընդհանուր երակներ։ Նրանց ուղեղներն աղավաղված են եղել։ Դա շտկելու համար ավելի քան 100 մասնագետներ են մասնակցել վիրահատությանը, այդ թվում՝ կենսաինժեներներ, 3D մոդելավորողներ և դիզայներներ: Բաժանումը տևել է 52 ժամ՝ մոտ երեք վիրահատության չափ, և ավարտվել է 2019 թվականի փետրվարին: Ընտանիքը վերադարձել է Պակիստան 2020 թվականի հոկտեմբերին: Երկվորյակներից մեկը վիրահատության ժամանակ կաթված է ստացել, ինչի պատճառով հնարավոր է չկարողանա քայլել։

## Պատմություն

Սիամական եղբայրներ Նյուրնբերգի քրոնիկոնից (1493)
Սիամական երկվորյակ քույրեր Նյուրնբերգի քրոնիկոնից (1493)
Մոչե կերամիկա, որը պատկերում է սիամական երկվորյակների: 300 թ. Լարկո թանգարանի հավաքածու, Լիմա, Պերու
Հին Պերուի Մոչե քաղաքակրթությունը դեռևս մ.թ. 300 թվականին ստեղծել է կերամիկական արվեստ, որը պատկերում է միացած երկվորյակների։ Մ.թ. մոտ 415 թվականին Սուրբ Ավգուստինոս Հիպպոնացին իր *City of God* գրքում գրել է մի մարդու մասին, որն ունեցել է՝ երկու գլուխ, երկու կուրծք, չորս ձեռք, բայց միայն մեկ մարմին և երկու ոտք, ինչպես սովորական մարդը։

Ըստ 9-րդ դարի պատմաբան Թեոփանես Խոստովանողի՝ մոտավորապես մ.թ. 385/386 թվականներին, Պաղեստինի Էմմաուս քաղաքում երեխա է ծնվել։ Երեխան պորտից ներքև նորմալ է եղել, բայց վերևում կրկնակ մարմին է ունեցել։ Ունեցել է երկու կուրծք և երկու գլուխ, որոնցից յուրաքանչյուրն ուներ իր սեփական զգայարանները։ Մեկ գլխով կարողացել է ուտել և խմել, մյուսով՝ ոչ։ Մեկ գլուխը մասնակցել է քնի գործընթացին, մյուսը՝ արթուն է մնացել։ Երբեմն նրանք խաղացել են, երբեմն լաց եղել և հարվածել միմյանց։ Նրանք ապրել են երկու տարուց մի փոքր ավելի։ Երկվորյակներից մեկը մահացել է շուտ, իսկ մյուսը՝ չորս օր անց։

Արաբիայում երկվորյակ եղբայրներ Հաշիմ իբն Աբդ Մանաֆը և Աբդ Շամսը ծնվել են միացած, Հաշիմի ոտքը կպած է եղել եղբոր գլխին: Ըստ ավանդության՝ նրանց հայրը՝ Աբդ Մանաֆ իբն Քուսայը, նրանց բաժանել է սրով: Որոշ քահանաներ կարծել են, որ նրանց միջև հոսող արյունը իրենց սերունդների միջև ապագա հակամարտության նշան էր լինելու, ինչպիսիք են Բանու ալ-Աբբասի և Բանու Ումայա իբն Աբդ Շամսի միջև տեղի ունեցած մարտերը 750 թվականին: Գիտնական Աբու ալ-Ռեյհան ալ-Բիրունին նույնպես գրել է միացած երկվորյակների մասին իր *Kitab-al-Saidana* գրքում։

Ամենավաղ հայտնի սիամական երկվորյակներից մի քանիսն են՝

* Մերի և Էլիզա Չուլխըրսթ (Անգլիա). երկվորյակ քույրեր, որոնք միացած են եղել հետևի հատվածից (pygopagus)։ Ասում են, որ ապրել են 1100-1134 թվականներին կամ 1500-1534 թվականներին:
* Շոտլանդացի եղբայրներ. հնարավոր է՝ երկգլուխ երկվորյակներ (երկու գլուխ, մեկ մարմին), ասում են, որ ապրել են 1460-ից 1488 թվականներին, չնայած ամսաթվերը տարբեր են։
* Հելեն և Ջուդիթ Սյոնից (Հունգարիա). *pygopagus* երկվորյակներ, որոնք ծնվել են 1701 թվականին, որոնք կարճ ժամանակով զբաղվել են երաժշտությամբ, հետո շարունակել են վանքում: Նրանք մահացել են 1723 թվականին։
* Ռիտա և Քրիստինա Պարոդից (Սարդինիա). Ծնվել են 1829 թվականին, նրանք երկգլուխ *tetrabrachius* երկվորյակներ են եղել (մեկ մարմին, երկու գլուխ, չորս ձեռք): Չնայած նրանք մահացել են ութ ամսականում, բայց հասցրել են ցուցադրվել Փարիզում և գրավել հանրության ուշադրությունը։

Էնգ և Չանգ Բանկերների գերեզմանը Էյրի լեռան մոտ, Հյուսիսային Կարոլինա19-րդ դարում մի քանի սիամական երկվորյակներ դարձել են կրկեսի արտիստներ, բայց ոչ մեկը այնքան հայտնի չի եղել, որքան Չանգը և Էնգը: Նրանցից են եղել Միլլին և Քրիստին Մակքոյները, *pygopagus* երկվորյակներ, որոնք ծնվել էին 1851 թվականին Հյուսիսային Կարոլինայում ստրկության մեջ։ Նրանք ծննդյան պահին վաճառվել են շոումեն Ջ.Պ. Սմիթին, բայց ավելի ուշ առևանգվել են մրցակցի կողմից, որը տարել է նրանց Անգլիա։ Քանի որ Անգլիայում ստրկությունն արգելված է եղել, Սմիթը կարողացել է նրանց վերադարձնել՝ մոր՝ Մոնիմիայի հետ միասին։ Սմիթը և նրա կինը երկվորյակներին կրթության են տվել: Նրանք սովորել են խոսել հինգ լեզվով, երգել և երաժշտություն նվագել։ Նրանք հանդես են եկել որպես «Երկգլխանի սոխակ» և շրջագայել են Բարնումի կրկեսի հետ։ 1912 թվականին նրանք մահացել են տուբերկուլոզից՝ 17 ժամվա տարբերությամբ։

Ջակոմո և Ջովաննի Տոչիները՝ Իտալիայի Լոկանա քաղաքից երկվորյակներ, ծնվել են 1877 թվականին։ Նրանք ունեցել են մեկ մարմին, երկու գլուխ, չորս ձեռք և երկու ոտք, այսինքն եղել են *dicephalus tetrabrachius* երկվորյակներ։ Ծնողները նրանց ստիպել են ելույթ ունենալ փոքր տարիքից։ Նրանք երբեք չեն սովորել քայլել, քանի որ յուրաքանչյուր երկվորյակ ուներ մեկ ոտքի վերահսկողությունը։ Այսօր ֆիզիկական թերապիան կարող է օգնել նրանց նման երկվորյակներին սովորել քայլել։ Տոչի երկվորյակները շոու-բիզնեսով չեն կարողացել զբաղվել։ Միացյալ Նահանգներում շրջագայելուց հետո նրանք 1886 թվականին վերադարձել են Եվրոպա։ Որոշ աղբյուրներ ասում են, որ նրանք մահացել են շուտ, իսկ մյուսները պնդում են, որ նրանք ապրել են մեկուսացված մինչև 1940 թվականը։

## Նշանավոր մարդիկ

### Ծնվել են 19-րդ դարում և ավելի վաղ

Էնգը (ձախից) և Չանգը (աջից) հասուն տարիքում
* Մերի և Էլիզա Չուլխըրսթները (հայտնի են որպես Բիդենդենի աղախիններ) սիամական երկվորյակներ են եղել Քենթից, Անգլիա, որոնք, ինչպես ասում են, ծնվել են 12-րդ դարում: Նրանք գրանցված անուններով ամենավաղ երկվորյակներն են։
* Լազարուս և Ջոաննես Բապտիստա Կոլորեդոները (ծնված 1617 թվականին, ապրել են 1646 թվականից հետո) *autosite* և մակաբույծ երկվորյակներ են եղել, ինչը նշանակում է, որ երկվորյակներից մեկը լիովին ձևավորված է եղել, իսկ մյուսը՝ թերզարգացած։
* Հելենը և Ջուդիթը Սյոնից (Հունգարիա, 1701–1723) *pygopagus* երկվորյակներ են եղել, միացած մեջքի ստորին հատվածում։
* Չանգը և Էնգ Բունկերը (ծնված 1811 թվականին Սիամում, այժմյան Թաիլանդ) միացված էին կրծքավանդակի ստորին հատվածում: «Սիամական երկվորյակներ» տերմինը ծագել է նրանց օրինակից: Ժամանակի ընթացքում նրանց միացնող հյուսվածքը ձգվել է։
* 1834 թվականին Կատանիայում ծնվել են միացած եռյակներ: Երկու գլուխները կիսել են մեկ պարանոց, իսկ երրորդն ունեցել է իր սեփական պարանոցը: Դեպքը նկարագրել է Գալվանին։
* Միլլի և Քրիստին Մաքքոյներ (1851–1912), միացած մեջքի ստորին հատվածում (oblique pygopagus): Ծնվելով ստրկության մեջ Հյուսիսային Կարոլինայում, ԱՄՆ, նրանք դարձել են արտիստներ՝ հայտնի որպես «Երկգլխանի սոխակ» և «Աշխարհի ութերորդ հրաշալիք»: Երկար կարիերայից հետո նրանք թոշակի են անցել այն ագարակում, որտեղ ծնվել էին։
* Ջակոմո և Ջովաննի Բատիստա Տոչչի (ծնվել են մոտ 1875 թվականին, մահացել մոտ 1912 թվականին), *dicephalus tetrabrachius dipus* երկվորյակներ՝ ունեցել են մեկ մարմին, երկու գլուխ, չորս ձեռք և երկու ոտք։
* Ջոզեֆա և Ռոզա Բլաժեկներ (1878–1922), *pygopagus* երկվորյակներ Բոհեմիայից (այժմ՝ Չեխիա): Նրանք սկսել են ելույթ ունենալ 13 տարեկանում, իսկ ավելի ուշ իրենց ելույթում ներառել են նաև Ռոզայի որդուն՝ Ֆրանցին: Նրանք մահացել են Չիկագոյում, ԱՄՆ։

### Ծնվել են 20-րդ դարում

* Դեյզի և Վայոլեթ Հիլթոններ (1908–1969), երկվորյակներ Բրայթոնից, Անգլիա։ Նրանք տաղանդավոր արտիստներ են եղել, որոնք երգել, պարել և նվագել են գործիքներ։ Իրենց կարիերայի ծաղկուն տարիներին նրանք զավեշտախաղի ամենաբարձր վարձատրվող ելույթներն են ունեցել և նկարահանվել են *Freaks* և *Chained for Life* ֆիլմերում։
* Լուչո և Սիմպլիցիո Գոդինա (1908–1936), սիամական երկվորյակներ Սամարից, Ֆիլիպիններ։
* Մերի և Մարգարետ Գիբ (1912–1967), սիամական երկվորյակներ Հոլիոքից, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ։
* Մաշա և Դաշա Կրիվոշլյապովա (1950–2003), երկվորյակներ Մոսկվայից, Ռուսաստան, որոնք հատուկ ձևով են միացած եղել՝ երկու գլուխ, չորս ձեռք և երեք ոտք (dicephalus tetrabrachius tripus)։
* Ռոնի և Դոնի Գալիոններ (1951–2020), *omphalopagus* երկվորյակներ Օհայոյից, ԱՄՆ: Նրանք ամենաերկարակյաց սիամական երկվորյակներն են եղել՝ ապրելով 68 տարի և 250 օր:
* Տիտսկե և Ֆոլկյե դե Վրիս (ծնված 1953 թվականին), երկվորյակներ Մունեյնից, Նիդերլանդներ, որոնց հաջողությամբ վիրահատել են 1954 թվականին։
* Վարիբոկո և Տամունոտոնյե Դեյվիսներ, ծնված Կանո քաղաքում, Նիգերիա, 1953 թվականին: Նրանց բաժանել է Լոնդոնում Իան Էյրդի գլխավորած վիրաբուժական թիմը: Տամունոտոնյեն մահացել է վիրահատությունից հետո, մինչդեռ Վարիբոկոն կենդանի է մնացել և դարձել բուժքույր։
* Լիլիան և Լինդա Մեթյուզները, որոնք ծնվել են Միսիսիպիում, ԱՄՆ, միացած են եղել կրծքից մինչև որովայն և վիրահատվել հինգ շաբաթականում։ Սա եղել է առաջին հաջող բաժանումներից մեկը։ Երկուսն էլ ավարտել են համալսարանը և դարձել ուսուցիչներ։
* Լորի և Ջորջ Շապելներ (1961–2024), *craniopagus* երկվորյակներ Փենսիլվանիայից, ԱՄՆ։ Նրանք կրկեսի արտիստներ են եղել և համարվում են ամենաերկար ապրած սիամական երկվորյակները։ Ջորջի սեռի փոփոխությունը նրանց դարձրել է առաջին նույնասեռ սիամական երկվորյակները, որոնք իրենց նույնականացրել են որպես տարբեր սեռերի։
* Գանգա և Ջամունա Մոնդալները, որոնք ծնվել են մոտավորապես 1969–1970 թվականներին Հնդկաստանում, *Ischiopagus* երկվորյակներ են, որոնք հայտնի են որպես «Սարդ աղջիկներ» կամ «Սարդ քույրեր»։ Նրանք հրապարակավ ելույթներ են ունեցել և դարձել են հայտնի։
* Աննա և Բարբարա Ռոզիցկիները, ծնված 1970 թվականին, Մեծ Բրիտանիայում հաջողությամբ բաժանված առաջին սիամական երկվորյակներն են եղել։
* Էլիզա և Լիզա Հանսենները, ծնված Յուտա, ԱՄՆ, 1977 թվականին, *craniopagus* երկվորյակներ էին (միացված գլխի վերին մասում)։ Նրանք վիրահատվել են 1979 թվականին։ 16 ժամ տևած վիրահատությունից հետո դարձել են առաջին *craniopagus* երկվորյակները, որոնք երկուսն էլ ողջ են մնացել։ Էլիզան հետագայում կորցրել է աջ կողմի շարժունակությունը, բայց շարունակել է ավարտել ուսումը, նվաճել Հատուկ Օլիմպիական խաղերի մեդալներ, աշխատել և դերասանական կարիերա ունենալ։ Երկու քույրերն էլ մահացել են 2020 թվականին՝ 42 տարեկան հասակում։
* Լադան և Լալեհ Բիջանիները, ծնված 1974 թվականին Իրանում, *craniopagus* երկվորյակներ են եղել, որոնք մահացել են բաժանման վիրահատության ժամանակ Սինգապուրում 2003 թվականին։
* Չանգ Չունգ-ջենը և Չունգ-ին, որոնք ծնվել են Թայվանում 1976 թվականին, հաջողությամբ վիրահատվել են 1979 թվականին։ Դա եղել է առաջին բաժանման վիրահատության դեպքը Թայվանում և չորրորդը աշխարհում։ Չանգ Չունգ-ջենը մահացել է 2019 թվականին, մինչդեռ Չանգ Չունգ-ին դեռ ողջ է։
* 1977 թվականին Նյու Ջերսիում ծնված աղջիկ Ա-ն և աղջիկ Բ-ն սիամական երկվորյակներ են եղել, որոնք կիսել են մեկ վեցխոռոչ սիրտ։ Առանց վիրահատության երկուսն էլ կմահանային։ Բաժանումը, անշուշտ, կսպաներ աղջիկ Ա-ին, բայց աղջիկ Բ-ին գոյատևման փոքր հնարավորություն է ունեցել։ Դեպքը լուրջ կրոնական հարցեր է առաջացրել և լայն լրատվամիջոցների ուշադրությանն է արժանացել։ Վիրաբույժ Ս. Էվերեթ Կուպը, ընտանիքի և ռաբբինական խորհրդականների հետ խորհրդակցելուց հետո, համաձայնել է կատարել վիրահատությունը։ Նա դատարանի որոշում է ստացել, որը պաշտպանել է իրեն քրեական մեղադրանքներից։ Աղջիկ Բ-ն ապրել է երեք ամիս, բայց ավելի ուշ մահացել է վարակի պատճառով առաջացած լյարդի անբավարարությունից:
* Վիետ և Դուկ Նգուենները, որոնք ծնվել են Վիետնամում 1981 թվականին, *Ischiopagus* երկվորյակներ են եղել (միացած մարմնի ստորին հատվածում): Նրանք վիրահատվել են 1988 թվականին: Վիետը մահացել է 2007 թվականին։
* Մարիա և Կոնսոլատա Մվակիկուտիները, որոնք ծնվել են Տանզանիայում 1996 թվականին, միացած են եղել որովայնի հատվածում: Նրանք մահացել են 2018 թվականին կրծքավանդակի դեֆորմացիայի պատճառով առաջացած շնչառական անբավարարությունից, որը չէր կարող վիրահատվել։
* Պատրիկ և Բենջամին Բինդերները, որոնք *craniopagus* երկվորյակներ են (միացած գլխից), 1987 թվականին վիրահատվել են Բեն Քարսոնի գլխավորած բժշկական խմբի կողմից։
* Էնդրյու և Ալեքս Օլսոնները, որոնք ծնվել են 1987 թվականին, *omphalopagus* երկվորյակներ են եղել (միացած որովայնի ստորին հատվածում): Նրանք վիրահատվել են 1988 թվականին Նեբրասկայում: Ալեքսը մահացել է 2018 թվականին։
* Քեյթի և Այլիշ Հոլթոնները, որոնք ծնվել են Իռլանդիայում 1988 թվականին, վիրահատվել են երեք ու կես տարեկանում: Քեյթին մահացել է չորս օր անց սրտի թույլ վիճակի պատճառով առաջացած սրտի կանգից։
* Աբիգեյլ և Բրիթանի Հենսելները, որոնք ծնվել են ԱՄՆ-ի Մինեսոտա քաղաքում 1990 թվականին, երկգլուխ *parapagus* երկվորյակներ են (մեկ մարմին, երկու գլուխ): Նրանք ավարտել են 2012 թվականին և դարձել ուսուցիչներ։
* Էշլի և Աշիլ Ֆոքիրները, որոնք ծնվել են Մավրիկիոսում 1992 թվականի նոյեմբերի 2-ին։
* Ջոզեֆ և Լուկա Բանդաները, որոնք ծնվել են Զամբիայում 1997 թվականին, *craniopagus* երկվորյակներ են եղել (միացած գլխով): Նրանց Հարավային Աֆրիկայում վիրահատել է Բեն Քարսոնը, իսկ 2001 թվականին նրանց գանգերը փակելու համար կատարվել է լրացուցիչ վիրահատություն։
* 1999 թվականին Էկվադորում ծնված Խոսե Արմանդոն և Խոսե Լուիս Սևալոս Հերերան ընդունվել են համալսարան 2021 թվականին։

## Գեղարվեստական գրականության մեջ

Սիամական երկվորյակները հայտնվել են մի քանի գեղարվեստական ստեղծագործություններում.

* Ռոբերտ Ա. Հայնլայնի *Orphans of the Sky* վեպում Ջո-Ջիմ Գրեգորի անունով երկգլխանի կերպարը ղեկավարում է մուտանտների մի ավազակախումբ և տիեզերանավին բոլորից լավ է տիրապետում։
* Լորի Լանսենսի «Աղջիկները» (2005) վեպը պատմում է *craniopagus* երկվորյակ քույրերի կյանքի պատմությունը։
* Սառա Քրոսանի *One* չափածո վեպը պատմում է սիամական երկվորյակ քույրերի հուզական ճանապարհորդության մասին։ Այն արժանացել է մի շարք մրցանակների, այդ թվում՝ «Կարնեգիի մեդալի», *The Bookseller*-ի «2016 թվականի երիտասարդական գեղարվեստական գրականության մրցանակի» և «Իռլանդիայի տարվա մանկական գրքի»։
* Լիդիա Դիմկովսկայի *A Spare Life* (Резервен живот) (2012) վեպը, որը թարգմանվել է անգլերեն 2016 թվականին, պատմում է սիամական երկվորյակ քույրերի մասին, որոնք մեծանում են Մակեդոնիայում՝ Հարավսլավիայի փլուզումից առաջ։
* Հոգեբանական սարսափ խաղում՝ *The Outlast Trials* (2024), *Project Diarchy* անվամբ խոշոր թարմացմամբ ներկայացվել են Օտտոն և Արորա Կրեսներին՝ սիամական երկվորյակներ, որոնք հանդես են գալիս որպես հակառակորդներ։
* *Identity V* սարսափ խաղում Այվի կերպարը (հայտնի է նաև որպես «Ստվեր») վիրաբուժական ճանապարհով բաժանված սիամական երկվորյակ է։

## Տես նաև

* Մակաբույծ երկվորյակ
* Չանգ և Էնգ Բանկերներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Types and social history of conjoined twins
* The site of the medical Saudi team responsible for numerous successful separation surgeries
* Eng and Chang – The Original Siamese Twins; The University of North Carolina at Chapel Hill, The North Carolina Collection Gallery
* The Human Marvels: A Historical Reference Site run by J. Tithonus Pednaud, Teratological Historian
* Cases of conjoined and incomplete twins Արխիվացված 2006-06-10 Wayback Machine
* Clara and Alta Rodriguez, joined at the pelvis and successfully separated in 1974 at Children's Hospital of Philadelphia by surgeons including C. Everett Koop
* National Library of Medicine: Selected Moments in the History of Conjoined Twins
* Conjoined Twins Fast Facts (also lists additional twins)
* Emedicine article (this article includes post-mortem images)
* Facts About Multiples: Conjoined Records and stats
* "The St. Benoit Twins", *Scientific American*, July 13, 1878, p. 24

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սիամական երկվորյակներ» հոդվածին։ |