# Մոնոներկայացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Մոնոներկայացում  |
| --- |
| Վարդան Պետրոսյանը Երևանի Կամերային թատրոնում |
| Տեսակ | թատերական ժանր |
|  Solo performances Վիքիպահեստում |

**Մոնոներկայացում**, երբեմն անվանում են **մենաշոու** կամ **մեկ դերասանի թատրոն,** մենակատարային ներկայացում, որը ներառում է մեկ անձ, որը պատմություն է մատուցում լսարանին, սովորաբար զվարճանքի նպատակով: Այս տեսակի ներկայացման տեսակները բազմաթիվ են, այդ թվում՝ ինքնակենսագրական ստեղծագործություններ, կատակերգական ներկայացումներ, վեպի էկրանավորումներ, վոդևիլներ, պոեզիա, երաժշտություն և պար:

1996 թվականին Ռոբ Բեքերի *«Պաշտպանելով քարանձավաբնակին»* կատակերգությունը եղել է Բրոդվեյի թատրոնի պատմության մեջ ամենաերկար ցուցադրված մենաշոու ներկայացումը:

Վարդան Պետրոսյանը կամերային թատորնում

## Մենակատար կատարման առանձնահատկություններ

Մենակատարումը լայն իմաստով օգտագործվում է որպես մեկ անձի կողմից հանդիսատեսի համար ելույթ ունենալու հասկացություն: Մենակատարման որոշ հիմնական առանձնահատկություններից կարող են լինել չորրորդ պատի բացակայությունը և հանդիսատեսի մասնակցությունը կամ ներգրավվածությունը: Մենակատարումը պարտադիր չէ, որ գրվի, կատարվի և բեմադրվի մեկ անձի կողմից. մենակատարման բեմադրությունը կարող են ստեղծել ռեժիսորներ, գրողներ, դիզայներներ և կոմպոզիտորներ՝ ստեղծագործությունը բեմում կենդանացնելու համար: Այս համագործակցության օրինակ է Էրիկ Բոգոսյանը իր *«Արթնացիր և հոտոտիր սուրճը»* ներկայացման հրատարակված արտաբրոդվեյյան տարբերակում, որը կազմակերպել է Theatre Communications Group-ը, Նյու Յորքում: 1980-ից 2000 թվականներին Բոգոսյանի գրած և կատարած վեց հիմնական սոլոներ են բեմադրվել Բրոդվեյի սահմաններից դուրս՝ նրան բերելով երեք *Օբի մրցանակ* *(1998)*, ինչպես նաև *Դրամա Դեսկ* մրցանակ: Նրա առաջին երկու սոլոները՝ «Men Inside»-ը և «FunHouse»-ը, ներկայացվել են Նյու Յորքի Շեքսպիրյան փառատոնում:

## Պատմություն

Հազարամյակներ շարունակ անհատները պատմություններ են պատմել իրենց ցեղի կամ հասարակության մյուս անդամների առջև և այս կերպ բանավոր փոխանցել են մերօրյա առասպելներից ու լեգենդներից շատերը: Ներկայացման ոճը սերնդեսերունդ զարգացել է թատերական այնպիսի մարդկանց միջոցով, ինչպիսիք են հույն մենախոսները, միջնադարյան Անգլիայի թափառող մինստրելները և ֆրանսիացի տրուբադորները։

Էդգար Ալան Պոն 1843-1849 թվականներին որպես հարթակային կատարող դասախոսություններ է կարդացել և բանաստեղծություններ արտասանել. նրա ելույթները սոլո ներկայացման հիբրիդի օրինակ են, որը պարզապես կոչվում է «դասախոսություն-ռեցիտալ» (շարադրանք)։ Չարլզ Դիքենսի ընթերցանության շրջագայությունները Մեծ Բրիտանիայում և Ամերիկայում 1858-1870 թվականներին սենսացիա են առաջացրել։ Նրա 1867-1868 թվականների ամերիկյան շրջագայությունն աննախադեպ է եղել մինչև 1960-ականների սկզբին Բիթլզի համընդհանուր հռչակը:

Տասնիններորդ դարի երկրորդ կեսին Միացյալ Նահանգներում սոլո ներկայացումները վայելել են աննախադեպ գեղարվեստական և առևտրային նորաձևություն (պերֆորմանս ուսումնասիրությունների պրոֆեսոր Ջոն Ս. Ջենտիլն այն անվանում է հարթակային ներկայացման ոսկեդար): Գրականության պատմաբանները հաճախ վիկտորիանական շրջանը կապում են դրամատիկ մենախոսության ամենաբարձր զարգացման հետ՝ որպես պոետիկ ձև: Տասնիններորդ դարում մի քանի քննարկումներ են եղել գրական մենախոսության և պերֆորմանս մենախոսության կարևորության և տարբերակման վերաբերյալ, սակայն այս քննարկումները հաստատում են գրականության և պերֆորմանսի միջև փոխկապակցվածությունը, որը երբեմն կարող է մրցակցային թվալ, բայց ավելի հաճախ արդյունավետ է:

20-րդ դարի սկզբին Միացյալ Նահանգներում ներկայացված պրոֆեսիոնալ մենակատարային ներկայացումների թիվն ու բազմազանությունը մեծ աճ է գրանցել ամբողջ երկրով մեկ: Մենակատարային կատարման այս վերածնունդը նաև ամերիկյան թատրոնն ալեկոծել է ավելի լայն իմաստով. մոնոներկայացումների այս «բումից» հետո ներկայացման ոճը ներթափանցել է այնպիսի հայտնի թատերական ներկայացումների մեջ, ինչպիսիք են *«Ամադեուսը»*, *«Էքվուսը»* (Պիտեր Շաֆեր) և *«Էվիտա»* մյուզիքլը, ի թիվս այլոց, մոդելավորելով ներկայացումային (ռեպրեզենտացիա) թատերականության և ներկայացնելու (պրեզենտացիա) անմիջական ոճի համադրություն:

1960-ական թվականներին «պերֆորմանս արվեստ» տերմինը դարձել է տարածված և ներառում էր բազմաթիվ կատարողական գործողություններ կամ իրադարձություններ, ինչպես դրանք հայտնի էին։ Շատ կատարողներ, ինչպիսին է Լորի Անդերսոնը, զարգացել են այս իրադարձությունների միջոցով և շարունակում են ելույթ ունենալ։

## Սոլո ներկայացումների տեսակներ ու օրինակներ

Տասնամյակների ընթացքում մենակատարների մասնագիտական գործունեությունը տարածվել է վոդևիլի, կատակերգության, պոեզիայի, երաժշտության, կերպարվեստի, մոգության, կաբարեի, թատրոնի և պարի ոլորտների վրա:

Մենակատարողների թվում են Ռոբ Բեքերը, Ջոն Լենոնը, Ջորջ Քարլինը, Բիլ Մահերը, Բիլ Բարրը, Լուի Սի Քեյը, Լիլի Թոմլինը, Էնդի Կաուֆմանը, Բիլլի Ջոելը, Ռոդ Մաքսվելը, Լորդ Բաքլին, Էրիկ Բոգոսյանը, Գոլդբերգը, Ջեյդ Էստեբան Էստրադան, Էդի Իզզարդը, Ջոն Լեգուիզամոն, Մարգա Գոմեսը, Կուրատ Անն Կադվանին, Աննա Դիվեր Սմիթը, Բիլ Հիքսը, Բրադեր Բլուն, Լենի Բրյուսը և Մել Բլանկը։

Որոշ կատարողներ մենահամերգներ են ներկայացրել հայտնի անձանց հիշատակին։ Այս տեսակի շոուի նախագիծը, հնարավոր է, մշակել է Հալ Հոլբրուքը, որը 1954 թվականից ի վեր Մարկ Տվենի դերում հանդես է եկել իր *«Մարկ Տվենն այսօր երեկոյան»* մենահամերգում ավելի քան 2000 անգամ։ Այդ ժամանակվանից ի վեր օրինակներից են Ջուլի Հարիսը Էմիլի Դիքինսոնի կենսագրության *«Ամհերստի գեղեցկուհին*» պիեսում, Թովա Ֆելդշուն՝ որպես Գոլդա Մեիր *«Գոլդայի պատշգամբ»* պիեսում, Ֆրենկ Գորշինը՝ որպես Ջորջ Բըրնս Ռուպերտ Հոլմսի *«Ասա՛ բարի գիշեր, Գրեյսի»* պիեսում, Էդ Մեցգերը իր մենահամերգում 1978 թվականից ի վեր *«Ալբերտ Այնշտայն. Գործնական Բոհեմը*» պիեսում, Մեցգերը մեկ այլ մենահամերգում՝ *«Հեմինգուեյ. Եզրում*», Հենրի Ֆոնդան՝ որպես Քլարենս Դարոու *«Դարոու»* պիեսում, Ռոնալդ Ռենդը՝ որպես Հարոլդ Քլուրման «*Թող լինի արվեստ»* պիեսում 2001 թվականից 25 երկրներում, և Թոմ Դուգանը՝ որպես Սայմոն Վիզենտալ *«Վիզենտալ»* պիեսում։

Որոշ դերասաններ բեմի համար վերափոխել են ամբողջական վեպեր, այդ թվում՝ Պատրիկ Ստյուարտը, որը խաղացել է բոլոր 43 դերերը *«Սուրբծննդյան երգը»* *(1988)* պիեսի իր տարբերակում, որը երեք անգամ բեմադրվել է Բրոդվեյում և Լոնդոնի «Օլդ Վիկ» թատրոնում։ Դերասան Ջերալդ Չարլզ Դիքենսը նույն ստեղծագործությունից իր ներկայացումներում խաղացել է 26 կերպար, իսկ Ջեք Արանսոնը նկարահանվել է *«Մոբի Դիք»* պիեսի 13 կերպարից բաղկացած մենախաղում։

Մենակատարումները կարող են լինել անձնական, ինքնակենսագրական ստեղծագործություններ: Սա տատանվում է Սպոլդինգ Գրեյի խիստ խոստովանական, բայց կատակերգական ստեղծագործությունից մինչև Չազ Պալմինտերիի կիսաինքնակենսագրական *«Բրոնքսյան պատմություն»* ստեղծագործությունը կամ Հոլի Հյուզի «*Աշխարհ առանց վերջ» մեներգը,* որտեղ նա փորձում է իմաստավորել իր հարաբերությունները մահացած մոր հետ: Դրա մեկ այլ օրինակ է *«Աշխարհի մարմնում» ստեղծագործությունը, որը* գրվել և կատարել է Եվա Էնսլերը 2018 թվականին:

Այլ շոուներ նույնպես կենտրոնանում են կենտրոնական որևէ թեմայի շուրջ, ինչպիսիք են Փեթ Հեյզելի *«Հրաշքների տարիները»* փոփ մշակույթը, Ռոբերտ Դուբակի *«Տղամարդու ինտելեկտը»* հարաբերությունները, Նյու Յորքի տրանսպորտային համակարգի պատմությունը Մայք Դեյզիի «*Անպարտելի ամառ»* ֆիլմում կամ համակարգի դեմ պայքարը Պատրիկ Քոմբսի «*Մարդ 1, Բանկ 0»* ֆիլմում: Կամ կենտրոնանում են որոշակի թեմայի շուրջ, օրինակ՝ քաղաքական կամ սոցիալական խնդրի: Թիմ Միլլերը ուսումնասիրում է ԼԳԲՏ համայնքին շրջապատող գեյ մշակույթի և հասարակության թեման իր *«Իմ քվիր մարմինը»* բեմադրության մեջ: Քարեն Ֆինլին իր *«Մենք պատրաստ ենք պահում մեր զոհերին»* վերնագրով մեներգում արտահայտել է իր հիասթափությունը կանանց ենթարկող չափանիշների և դրանց շուրջ ծագող խնդիրների վերաբերյալ, ինչպիսիք են բռնաբարությունը և աբորտը:

Երբեմն անհատական ներկայացումները դրամատուրգների գրած պարզապես ավանդական պիեսներ են մեկ դերասանի համար: Օրինակներ՝ Ուիլի Ռասելի «*Շիրլի Վալենտին*», Դագ Ռայթի *«Ես իմ սեփական կինն եմ*», Ռոբերտ Հյուեթի *«Շիկահերը, շագանակագույնը և վրեժխնդիր կարմրահերը»* և Մայլս Թրեդիննիկի *«Թիկունքից դուրս»* ներկայացումները: Այս տեսակի ներկայացումների կատարողներից է Քրիս Հարիսը, որի ելույթներից են՝ *«Քեմփի Ջիգը»*, *«Դա է ճանապարհը դա անելու համար»*, *«Էլի Սլոփերի կես արձակուրդը»*, *«Բիմաստերը»*, «*Արիս Մյուզիք» «Բոլորը* և *մեկ գիշեր պանտոմիմայում*» ներկայացումները:

Վերջին տարիներին նաև շատ բրիտանացի կատակերգուներ են հրաժարվել մաքուր ստենդափ կատակերգություն ցուցադրելուց: Էդինբուրգի փառատոնի Ֆրինջում ամեն տարի ցուցադրվող ներկայացումները կարող են ներառել պաթոս և տեխնոլոգիական սարքավորումներ, ինչպիսիք են պրոյեկտորները, օգտագործման պատմություններ: Օրինակներից են Հովարդ Ռիդը, որը ելույթ է ունեցել Փոքրիկ Հովարդ անիմացիոն կերպարով, որը պրոյեկտվել է համակարգիչների օգնությամբ, և Դեյվ Գորմանը, որը մի քանի ներկայացումներ է ունեցել, որոնք նկարագրվել են որպես «վավերագրական կատակերգություն»:

## Սոլո պերֆորմանս ֆիլմում

Առաջին լիամետրաժ խոսող ֆիլմը, որը ցուցադրել է միայն մեկ կերպար, *«Սոֆի»-ն* էր՝ 1968 թվականի ֆիլմը՝ Թոմ Թրուփի մասնակցությամբ։ Ֆիլմը հիմնված է Գոգոլի «Խելագարի հիշատակարանը» վիպակի վրա։

1964 թվականի *«Յաադեին»* հնդկական ֆիլմում նույնպես նկարահանվել է միայն Սունիլ Դատը, սակայն Նարգիս Դատը մի քանի անգամ հայտնվել է *որպես ուրվապատկեր*։ Այնուամենայնիվ, ֆիլմը, այնուամենայնիվ, ընդգրկվել է Գինեսի ռեկորդների գրքում՝ որպես «պատմողական ֆիլմում ամենաքիչ դերասաններով» ֆիլմ:

*«Գաղտնի պատիվը»* 1984 թվականի ֆիլմ է Ռիչարդ Նիքսոնի մասին, որտեղ Ֆիլիպ Բեյքեր Հոլը մարմնավորում է անպատվված նախագահին, որը խորհրդածում է իր անցյալի մասին։

21-րդ դարում «մենակատարողական պերֆորմանսը» վերապրել է վերակենդանացման շրջան այնպիսի ֆիլմերով, ինչպիսիք են *«Լոքը»*, *«Ամեն ինչ կորած է»* և *«Թաղվածը»* ֆիլմերը։ Սրանք տարբերվում են նախորդ մեկ կերպարից բաղկացած ֆիլմերից՝ հիմնականում նկարահանման վայրի և ոճի առումով։ «Սոֆին» և Թրումանի մասին *«Հախներից արի, Հարրի» (Give 'em Hell, Harry!)* նման աշխատանքները նույնպես եղել են ստուդիայում նկարահանված թատերական ներկայացումներ։ 21-րդ դարի ֆիլմերը հիմնականում նկարահանվել են տեղում և շատ ավելի ոճավորվել են կինեմատոգրաֆիկ արտահայտչականությամբ և տեսախցիկի օգտագործմամբ։

Ռ. Պարթիբանը գրել, պրոդյուսերավորել, ռեժիսորել է և միակ դերասանն է 2019 թվականի թամիլական «Օթթա Սերուպու, 7 չափս» ֆիլմում։

Մերիկ Մաքքարթան համահեղինակել և գործադիր պրոդյուսեր է եղել կարճամետրաժ ֆիլմի, որտեղ նա մարմնավորում է Այրա Օլդրիջին:

## Նշանավոր կատարողներ

* Արկադի Ռայկին
* Սուրեն Քոչարյան
* Էրիկ Բոգոսյան
* Պատրիկ Ստյուարտ
* Վարդան Պետրոսյան

## Տես նաև

* Մենախոսություն
* Բանավոր խոսք
* Փերֆորմանս
* Սթենդ ափ կատակերգություն
* Կոմիկ
* Ապարտ

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Mediamax. «Մեկ դերասանի թատրոն. ինչպես է անցել 19-րդ «Արմմոնո»-ն». *Bravo.am* (ամհարերեն). Վերցված է 2025 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
* «Գոգոլի «Խելագարի հիշատակարանը»` բրիտանացի դերասանի մեկնաբանմամբ | Armlur – Լուրեր Հայաստանից» (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2025 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«մոնոներկայացում»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մոնոներկայացում» հոդվածին։ |