# Միջազգային կազմակերպություն

| Միջազգային կազմակերպություն
 |
| --- |
|  |

**Միջազգային կազմակերպություն**, համաձայնագրերի հիման վրա ստեղծված միջպետական կամ ոչ պետական բնույթի միավորում (օրինակ՝ ՄԱԿ-ն ունի կանոնադրություն, իսկ ԵԱՀԿ-ն իր գործունեության առանձնահատկությունների պատճառով, չունի)։

## Տեսակներ

Միջազգային կազմակերպությունները բաժանվում են միջազգային միջկառավարական (միջպետական) կազմակերպությունների և միջազգային ոչ կառավարական (ոչ պետական հասարակական, հասարակական) կազմակերպությունների։

### Միջպետական կազմակերպություն

Միջազգային միջկառավարական կամ միջպետական կազմակերպությունները պետությունների կամ պետական հիմնարկների միավորումներ են, որոնք ստեղծվել են պետությունների կամ դրանց լիազորված հաստատությունների միջև միջազգային համաձայնագրի հիման վրա։

### Հասարակական կազմակերպություն

Միջազգային ոչ կառավարական, ոչ պետական կամ հասարակական կազմակերպությունները միավորումներ են, որոնց անդամները (հիմնվելով համատեղ գործունեության վրա, պաշտպանելով ընդհանուր շահերը և քաղաքացիական, քաղաքական, մշակութային, սոցիալական և տնտեսական բնագավառներում կանոնադրական նպատակների հասնելու համար) հանդիսանում են տարբեր երկրների սուբյեկտներ և գրանցված են այն պետությունում, որի օրենսդրությունը օտարերկրյա ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձանց թույլ է տալիս ստեղծել հասարակական կազմակերպություններ և ընտրվել այդպիսի կազմակերպության կառավարման մարմնում։

Միջազգային ոչ կառավարական կազմակերպությունների (ՄՈԿԿ) գործունեության տարածքը որոշվում է կազմակերպության կանոնադրությամբ։ Միջազգային հասարակական կազմակերպություններն օժտված են միջազգային իրավաբանական անձանց կարգավիճակով այնքանով, որքանով այդ իրավաբանական անձի կարգավիճակը սահմանված է միջազգային այս կամ այն պայմանագրով, օրինակ՝ Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության եվրոպական կոնվենցիայի խախտումների դեմ բողոքարկելու իրավունքով կամ, օրինակ, Եվրոպական սոցիալական խարտիայի նորմերի խախտումների բողոքարկման իրավունքով։ Ծանոթություն. Ոչ բոլոր երկրների օրենսդրությունն է թույլ տալիս ստեղծել միջազգային կազմակերպություններ` միջազգային կազմակերպության էության ուղղակի պատկերացմամբ։ Օրինակ՝ Լատվիայում, «Հասարակական կազմակերպությունների մասին» օրենքի 5-րդ հոդվածի համաձայն, կազմակերպության խորհրդի անդամների կեսը պետք է լինեն բացառապես այն անձինք, որոնց բնակության վայրը գրանցված է Լատվիայի Հանրապետությունում։ Այդպիսի արգելքը շրջանցելու համար կազմակերպությունը պետք է գրանցել ավելի ժողովրդավարական երկրում (օրինակ՝ Ավստրիայում) և Լատվիայում կազմակերպության ներկայացուցչություն հիմնելով կարելի է հասնել դրան, քանի որ ՄՈԿԿ-ները գտնվում են Լատվիայի իրավասության սահմաններից դուրս և լատվիական դատարանն այլևս իրավասու չէ որոշում կայացնել կազմակերպության լուծարման վերաբերյալ։ Նման որոշում կարող է կայացնել միայն այն պետական դատարանը, որի իրավասության ներքո է գտնվում կազմակերպությունը։ Գործունեության այս ձևի ընտրությունը - երբ կազմակերպությունը գրանցված է մեկ երկրում, բայց գործում է այլ երկրներում, միջազգային հասարակական կազմակերպությանը հնարավորություն է տալիս պահպանել իր իրավաբանական կարգավիճակը նույնիսկ պետության իշխանությունների հետ հնարավոր հակասության դեպքում։ Հասարակական կազմակերպությունը որպես միջազգային կազմակերպություն ճանաչելու ընթացակարգ չկա, յուրաքանչյուր կազմակերպություն իր կանոնադրության դրույթներով է իրեն հայտարարում ազգային կամ միջազգային։ Միջազգային ոչ կառավարական կազմակերպությունը պետք է բավարարի ընդհանուր առմամբ ընդունված հետևյալ չափանիշներին`

* կազմակերպության միջազգային նշանակության նպատակներ
* միջազգային նշանակության հաստատված նպատակներին հասնելու գործողություններ
* գրանցման վիճակը ընտրվում է կազմակերպության հիմնադիրների կողմից, և կազմակերպության ստեղծումն իրականացվում է գրանցման պետության ներքին օրենսդրությանը համապատասխան
* կազմակերպության անդամները (մասնակիցները) առնվազն երկու պետության սուբյեկտ են, կամ կազմակերպության արդյունավետ գործունեությունն իրականացվում է առնվազն երկու պետությունում։

Միջազգային հասարակական կազմակերպությունները կամ դրանց ներկայացուցիչները կարող են օժտված լինել դիտորդի կարգավիճակով կամ խորհրդատվական կարգավիճակով` միջազգային միջկառավարական (միջպետական) կազմակերպության դեպքում։

## Միջազգային կազմակերպությունների դասակարգում

### Դասակարգումը` ըստ մասնակիցների շրջանակի

* համընդհանուր (այսինքն` բոլոր պետությունների համար. Օրինակ` ՄԱԿ)
* տարածաշրջանային (որի անդամները կարող են լինել մեկ տարածաշրջանի պետություններ, օրինակ՝ Աֆրիկայի միասնության կազմակերպություն, Ամերիկյան պետությունների կազմակերպություն)
* միջտարածաշրջանային

### Դասակարգումը ըստ լիազորությունների բնույթի

* Միջպետական իրավասությունների դասակարգումը` չսահմանափակող պետական ինքնիշխանություն
* վերազգային, մասամբ սահմանափակելով պետության ինքնիշխանությունը. Մուտք ունենալով այդպիսի կազմակերպություններ, անդամ պետությունները, իրենց լիազորությունների մի մասը կամավոր փոխանցում են միջազգային կազմակերպությանը՝ ի դեմս նրա մարմինների։

### Դասակարգում ըստ ֆունկցիաների իրականացման

* նորմատիվային
* խորհրդատվական
* միջնորդական
* գործառնական
* տեղեկատվական

### Դասակարգում ըստ նոր անդամների ընդունման կարգի

* բաց (ցանկացած պետություն իր հայեցողությամբ կարող է անդամ դառնալ)
* փակ (ընդունելություն նախնական հիմնադիրների համաձայնությամբ)
* հատուկ իրավասություններ (քաղաքական, տնտեսական, վարկային և ֆինանսական, առևտրի, առողջապահության ոլորտի վերաբերյալ, օրինակ` Համաշխարհային փոստային միություն)

### Միջազգային նմանակ կազմակերպություններ

Միջազգային նմանակ կազմակերպությունները (օրինակ՝ Մեծ յոթնյակը՝ *BRICS*), հաճախ կարևոր դեր են խաղում միջազգային հարաբերություններում, չեն կարող ներառվել միջազգային հաստատությունների դասակարգման մեջ, քանի որ նրանք չունեն պաշտոնական կարգավիճակ, չունեն կանոնադրություն, շտաբ և ինստիտուցիոնալացված չեն։

### Միջպետական միավորումներ, որոնք ստեղծվել են աֆրիկյան երկրների և այլ երկրների մասնակցությամբ

* Արևմտա-աֆրիկյան արժութային գոտի (ԱԱԱԳ) / West African Monetary Zone (WAMZ)
* Արևելաաֆրիկյան ընկերակցություն
* Արևելյան և Հարավային Աֆրիկայի ընդհանուր շուկա
* Հնդկական օվկիանոսի հանձնաժողով (KIO) / Indian Ocean Commission
* Ֆրանսիական ֆրանկի գոտի
* Ընդհանուր արժութային գոտի
* Արաբական Մաղրիբի միություն
* Արևմտյան Աֆրիկայի տնտեսական և արժութային միություն
* Հարավային Աֆրիկայի զարգացման ընկերակցություն
* Կենտրոնական Աֆրիկայի տնտեսական և արժութային ընկերակցություն, Economic and Monetary Community of Central Africa (CEMAC)
* Կենտրոնական Աֆրիկայի պետությունների տնտեսական ընկերակցություն
* Արևմտյան Աֆրիկայի պետությունների տնտեսական ընկերակցություն
* Հարավային Աֆրիկայի մաքսային միություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Headquarters of International Organisation Արխիվացված 2017-03-13 Wayback Machine List of International Organisation and their Headquarters
* Procedural history and related documents on the 'Articles on the Responsibility of International Organizations *in the Historic Archives of the United Nations Audiovisual Library of International Law*
* World News related documents on the World News related documents