# Ոսկե պարաշյուտ

**Ոսկե պարաշյուտ**, ընկերության և աշխատակցի, սովորաբար՝ բարձրաստիճան ղեկավարի, միջև համաձայնագիր է, որով սահմանվել է, որ աշխատակցի աշխատանքային հարաբերությունները դադարեցվելու դեպքում նա ստանալու է որոշ նշանակալի արտոնություններ։ Դրանք կարող են ներառել ազատման նպաստ, դրամական բոնուսներ, բաժնետոմսային օպցիոններ կամ այլ արտոնություններ։ Սահմանումների մեծ մասում նշվել է, որ աշխատանքային հարաբերությունների դադարեցումը տեղի է ունենում միաձուլումի կամ կլանումի հետևանքով, որը հայտնի է նաև որպես «վերահսկողության փոփոխության արտոնություններ»։ Սակայն վերջին շրջանում եզրույթը օգտագործվել է նաև նկարագրելու համար ընկալվող չափազանց մեծ գլխավոր գործադիր տնօրենների և այլ ղեկավարների ազատման փաթեթները, որոնք կապ չունեն սեփականության փոփոխության հետ և հայտնի են նաև որպես ոսկե ձեռքսեղմում։

## Պատմություն

«Ոսկե պարաշյուտ» եզրույթի առաջին կիրառումը վերագրվել է 1961 թվականին վարկատուների փորձին՝ Հովարդ Հյուզին հեռացնելու Trans World Airlinesի վերահսկողությունից։ Վարկատուները Չարլզ Թիլինգհաստ կրտսերին տրամադրել են աշխատանքային պայմանագիր, որը ներառել է դրույթ, ըստ որի՝ նա գումար կստանար, եթե կորցներ աշխատանքը։

Ոսկե պարաշյուտների կիրառումը մեծապես ընդլայնվել է 1980-ական թվականների սկզբին՝ ի պատասխան կլանումների և միաձուլումների թվի մեծ աճի։ Ամերիկյան ղեկավարների վարձատրության պրակտիկան 1980-ականներին ենթարկվել է հանրային աճող վերահսկողության։ 1980-ական թվականների թշնամական կլանումների ալիքի ընթացքում ոսկե պարաշյուտների կիրառումը ղեկավարների փոխհատուցման փաթեթներում սկսել է արագ տարածվել։ 1981 թվականին ԱՄՆ-ի 250 խոշորագույն կորպորացիաների մոտ 15 %-ն արդեն ունեցել է ոսկե պարաշյուտներ։

Եվրոպայում «վերահսկողության փոփոխության արտոնությունների» ամենաբարձր չափերը, ըստ Hay Group մարդկային ռեսուրսների կառավարման ընկերության 2006 թվականի ուսումնասիրության, գրանցվել են ֆրանսիացի ղեկավարների համար։ Ֆրանսիացի ղեկավարները իրենց ոսկե պարաշյուտներում ստացել են իրենց աշխատավարձի և բոնուսի ընդհանուր չափի մոտավորապես կրկնապատիկը։

«Ոսկե պարաշյուտ» եզրույթի լրատվական հիշատակումների ծավալը կտրուկ աճել է 2008 թվականի վերջին՝ համաշխարհային տնտեսական անկման և 2008 թվականի ԱՄՆ նախագահական բանավեճերի ընթացքում։ Չնայած թույլ տնտեսությանը՝ 2012 թվականին նախորդող երկու տարիներին Alvarez & Marsal մասնագիտական ծառայությունների ընկերության ուսումնասիրությունը ցույց է տվել ԱՄՆ ղեկավարներին տրամադրվող «վերահսկողության փոփոխության արտոնությունների» արժեքի 32 % աճ։ 2011 թվականի վերջին *USA Today*-ը հայտնել է մի քանի գլխավոր գործադիր տնօրենների կենսաթոշակային փաթեթների մասին, որոնք գերազանցել են 100 միլիոն դոլարը և «զարմանք են առաջացրել նույնիսկ մեծածավալ վճարումներին սովոր մարդկանց շրջանում»։

1980-ական թվականներին ոսկե պարաշյուտները առաջացրել են բաժնետերերի դատական հայցեր, որոնք վիճարկել են դրանց իրավաչափությունը, 1986 թվականին SEC-ի «աշխատանքային հարաբերությունների դադարեցման համաձայնագրերի բացահայտման կանոններ», ինչպես նաև Deficit Reduction Act of 1984-ի դրույթներ, որոնք նպատակ են ունեցել սահմանափակել ապագա պարաշյուտների չափը՝ սահմանելով հատուկ հարկ այն վճարումների վրա, որոնք գերազանցել են տարեկան աշխատավարձի եռապատիկը։ 1990-ական թվականներին Միացյալ Նահանգներում որոշ կառավարական ջանքեր են գործադրվել «վերահսկողության փոփոխության արտոնությունները» նվազեցնելու համար։ 1996 թվականի դրությամբ Ներքին եկամուտների օրենսգրքի 280G բաժինը կորպորացիային զրկել է հեռացող աշխատակցին կատարված ցանկացած ավելորդ «պարաշյուտային վճար» նվազեցնելու իրավունքից, իսկ 4999 բաժինը ստացողի համար սահմանել է չնվազեցվող 20 % ակցիզային հարկ՝ ի լրումն սովորական եկամտահարկի և սոցիալական ապահովության հարկերի։

2010 թվականի Միացյալ Նահանգների Դոդ-Ֆրանկի օրենքը ներառել է դրույթ, որը պարտադրում է հրապարակային առևտրով զբաղվող ընկերությունների կողմից ապագայում ոսկե պարաշյուտի ընդունման դեպքում անցկացնել բաժնետերերի քվեարկություն։ Շվեյցարիայում հանրաքվե է դրվել առաջարկ, որը «բաժնետերերին կտար գործադիր վարձատրության պլանները, այդ թվում՝ ոսկե պարաշյուտները, վետոյի ենթարկելու լիազորություն»։ Այն քվեարկության է դրվել 2013 թվականի մարտի 3-ին։ Ընտրողները հաստատել են միջոցառումները, որոնք սահմանափակել են գլխավոր գործադիր տնօրենների վարձատրությունը և արգելել ոսկե պարաշյուտները։

### Ուսումնասիրություններ և զեկույցներ

Մի ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ ոսկե պարաշյուտները կապված են ձեռքբերման առաջարկ ստանալու կամ ձեռքբերվելու հավանականության աճի, ձեռքբերման դեպքում ավելի ցածր պրեմիումի՝ բաժնետոմսի գնի նկատմամբ, և ավելի բարձր անվերապահ ակնկալվող ձեռքբերման պրեմիումների հետ։ Այն նաև ցույց է տվել, որ ոսկե պարաշյուտներ ընդունած ընկերություններն ունեցել են ավելի ցածր շուկայական արժեք՝ ընկերության ակտիվների համեմատ, և դրանց արժեքը շարունակել է նվազել ոսկե պարաշյուտներ ընդունելու ընթացքում և դրանից հետո։

«Անհատույց» վճարումները, որոնք կատարվել են գլխավոր գործադիր տնօրեններին՝ իրենց ընկերությունների ձեռքբերմանը համաձայնելու համար, այսինքն՝ ձեռքբերող ընկերության կողմից CEO-ներին կատարված վճարումները, որոնք ընկերության ձեռքբերման պահին պարտադիր չէին CEO-ի պայմանագրով, քննադատվել են։ Մի «նշանավոր» միաձուլումների և ձեռքբերումների իրավաբան *The New York Times*-ին ասել է. «Ես ունեցել եմ մի շարք իրավիճակներ, երբ մենք դիմել ենք ղեկավարությանը գործարք իրականացնելու համար և մեզ կանգնեցրել են դռան մոտ, մինչև փոխհատուցման համաձայնությունը ստորագրվել, կնքվել և առաքվել է»։ Մեկ այլ իրավաբան *Times*-ին ասել է. «Հրապարակայնորեն մենք ստիպված ենք դրանք անվանել պահպանման բոնուսներ։ Մասնավոր կերպով՝ երբեմն դա միակ ճանապարհն է եղել, որով մենք կարողացել ենք գործարքը ավարտել։ Դա կաշառք է»։

1995-1997 թվականներին ավարտված 311 խոշոր ընկերությունների ձեռքբերումների ժամանակ ձեռքբերողի կողմից վճարված հավելավճարները ուսումնասիրած հետազոտությունը պարզել է, որ ձեռքբերված ընկերությունների գլխավոր գործադիր տնօրենները համաձայնել են ձեռքբերման ավելի ցածր պրեմիումների, երբ ձեռքբերողը նրանց խոստացել է ձեռքբերումից հետո բարձր ղեկավար պաշտոն։

Ոսկե պարաշյուտները հաճախ դիտարկվել են որպես չափազանցված՝ ձեռքբերումից հետո բարձրագույն ղեկավարությանը տրվող զգալի վճարումների պատճառով։ Դա առավել չափազանցված է դիտվել նաև այն պատճառով, որ այդ ձեռքբերումների ընթացքում այլ շահակիցներ կարող էին ենթարկվել կրճատումների։ Ոսկե պարաշյուտները կարող են պահպանել ընկերության արժեքը բոլոր շահակիցների համար և նախատեսվել են CEO-ներին հնարավոր կլանումների ժամանակ պաշտպանելու համար։

2013 թվականի հունիսի 24-ին *The Wall Street Journal*-ը հայտնել է, որ McKesson Corporation-ի նախագահ և գլխավոր գործադիր տնօրեն Ջոն Համերգրենի 159 միլիոն դոլարի կենսաթոշակային արտոնությունները սահմանել են ռեկորդ՝ որպես «հրապարակային ընկերության գործող ղեկավարի համար գրանցված ամենամեծ կենսաթոշակը և գրեթե հաստատապես ամենամեծը կորպորատիվ Ամերիկայի պատմության մեջ»։ 2012 թվականին GMI Ratings-ի ուսումնասիրությունը, որը հետևում է ղեկավարների վարձատրությանը, պարզել է, որ S&P 500 ընկերությունների CEO-ների 60 %-ն ունի կենսաթոշակ, և դրանց միջին արժեքը կազմում է 11,5 միլիոն դոլար։

2013 թվականի հունիսի 29-ին *The New York Times*-ը հաղորդել է հետազոտության արդյունքներ, որոնց համաձայն՝ «չնայած նման գործարքների դեմ տարիներ շարունակվող հանրային դժգոհությանը, միլիոնավոր դոլարների ազատման փաթեթները դեռ տարածված են» և դրանք շարունակում են դառնալ «ավելի բարդ և ոչ թափանցիկ»։

## Փաստարկներ կողմ և դեմ

### Աջակցություն

Ոսկե պարաշյուտների կողմնակիցները պնդել են, որ դրանք օգուտներ են տալիս բաժնետերերին.

* Ավելի հեշտ են դարձնում ղեկավարների հավաքագրումն ու պահպանումը, հատկապես այն ոլորտներում, որոնք ավելի հաճախ են ենթարկվում միաձուլումների։
* Օգնում են ղեկավարին կլանման գործընթացում և կլանումից հետո պաշտոնի հնարավոր կորստի դեպքում պահպանել օբյեկտիվությունը ընկերության նկատմամբ։
* Օգնում են CEO-ին իրականացնել երկարաժամկետ նպատակներ՝ այդպիսով ավելացնելով կազմակերպության եկամուտը (Mapetuse 2018)։

### Ընդդիմություն

Քննադատները նշել են, որ.

* Աշխատանքից ազատումը ռիսկ է ցանկացած մասնագիտության մեջ, իսկ ղեկավարներն արդեն բարձր են վարձատրվում։
* Ղեկավարներն արդեն ունեն ընկերության նկատմամբ ֆիդուցիար պարտականություն և օբյեկտիվ մնալու համար չպետք է ունենան լրացուցիչ խթաններ։
* Ոսկե պարաշյուտների ծախսերը կազմում են կլանման ծախսերի շատ փոքր տոկոսը և չեն ազդում արդյունքի վրա։
* Արտոնությունները ստեղծում են սխալ խթաններ։

## Ծանոթագրություններ