# Կորպորատիվ պարտքի փուչիկ

**Կորպորատիվ պարտքի փուչիկ** (անգլ.՝ Corporate debt bubble), 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամից հետո կորպորատիվ պարտատոմսերի մեծ աճ, բացառությամբ ֆինանսական հաստատությունների պարտատոմսերի։ Համաշխարհային կորպորատիվ պարտքը 2009 թվականի համաշխարհային համախառն արդյունքի 84%-ից աճել է մինչև 92% 2019 թվականին կամ մոտ 72 տրիլիոն դոլար։ Աշխարհի ութ խոշորագույն տնտեսություններում՝ ԱՄՆ-ում, Չինաստանում, Ճապոնիայում, Միացյալ Թագավորությունում, Ֆրանսիայում, Իսպանիայում, Իտալիայում և Գերմանիայում, կորպորատիվ ընդհանուր պարտքը 2019 թվականին կազմել է մոտ 51 տրիլիոն դոլար, 2009 թվականի 34 տրիլիոն դոլարի համեմատ: Բացառելով ֆինանսական հաստատությունների կողմից պահվող պարտքը, որը ներառում է հիփոթեքներ, ուսանողական վարկեր և այլ գործիքներ, ոչ ֆինանսական ընկերությունների պարտքը 2020 թվականի մարտի սկզբին ամբողջ աշխարհում կազմել է 13 տրիլիոն դոլար, որից մոտ 9.6 տրիլիոն դոլարը՝ ԱՄՆ-ում:

Կորպորատիվ պարտատոմսերի շուկան պատմականորեն կենտրոնացած է եղել Միացյալ Նահանգներում։ ԱՄՆ Դաշնային պահուստային համակարգը 2019 թվականի նոյեմբերին նշել է, որ լծակավորված վարկերը՝ վատ վարկային պատմություն ունեցող կամ մեծ քանակությամբ առկա պարտք ունեցող ընկերություններին տրամադրված կորպորատիվ պարտատոմսերը, ամենաարագ աճող ակտիվների դասն են՝ միայն 2018 թվականին աճելով 14.6%-ով։ ԱՄՆ կորպորատիվ պարտքի ընդհանուր ծավալը 2019 թվականի նոյեմբերին հասել է ԱՄՆ տնտեսության ռեկորդային 47%-ի։ Այնուամենայնիվ, կորպորատիվ վարկավորումը ընդլայնվել է ամբողջ աշխարհում՝ Մեծ ռեցեսիայի ցածր տոկոսադրույքների պայմաններում։ Կորպորատիվ պարտքի համաշխարհային աճի երկու երրորդը տեղի է ունեցել զարգացող երկրներում, մասնավորապես՝ Չինաստանում: Չինական ոչ ֆինանսական կորպորատիվ պարտատոմսերի արժեքը 2007 թվականի 69 միլիարդ դոլարից աճել է մինչև 2017 թվականի 2 տրիլիոն դոլար: 2019 թվականի դեկտեմբերին Moody's Analytics-ը չինական կորպորատիվ պարտքը որակել է որպես համաշխարհային տնտեսության համար «ամենամեծ սպառնալիք»:

Կարգավորող մարմիններն ու ներդրողները մտահոգություն են հայտնել, որ ռիսկային կորպորատիվ պարտքի մեծ ծավալները լուրջ խոցելիություն են ստեղծել ֆինանսական շուկաների, մասնավորապես՝ փոխադարձ ֆոնդերի համար՝ հաջորդ ռեցեսիայի ընթացքում: Դաշնային պահուստային համակարգի նախկին նախագահ Ջանեթ Ելենը զգուշացրել է, որ կորպորատիվ պարտքի մեծ ծավալը կարող է «երկարաձգել» հաջորդ ռեցեսիան և հանգեցնել կորպորատիվ սնանկությունների: Միջազգային ֆինանսների ինստիտուտը կանխատեսել է, որ 2008 թվականի ճգնաժամի նման կիսով չափ ծանր տնտեսական անկման դեպքում ոչ ֆինանսական ընկերությունները, որոնք չունեն տոկոսավճարները մարելու բավարար եկամուտ, կունենան 19 տրիլիոն դոլարի պարտք, որոնք կոչվում են զոմբի ընկերություններ։McKinsey Global Institute-ը 2018 թվականին զգուշացրել է, որ ամենամեծ ռիսկերը կլինեն զարգացող շուկաների համար, ինչպիսիք են Չինաստանը, Հնդկաստանը և Բրազիլիան, որտեղ պարտատոմսերի 25-30%-ը թողարկվել է բարձր ռիսկային ընկերությունների կողմից։ 2021 թվականի մարտի դրությամբ ԱՄՆ կորպորացիաները բախվել էին ռեկորդային 10.5 տրիլիոն դոլարի պարտքի։ 2021 թվականի մարտի 31-ին Դաշնային պահուստային համակարգի կողմից նախորդ տարվա մարտին վերականգնված Commercial Paper Funding Facility-ը դադարեցրեց կարճաժամկետ պարտատոմսերի գնումը։

Մինչդեռ կորպորատիվ պարտատոմսերի առևտուրը սովորաբար կենտրոնացած էր ԱՄՆ-ում, 2007 թվականից ի վեր կորպորատիվ պարտքի աճի երկու երրորդը տեղի է ունեցել զարգացող երկրներում։

## Պարտատոմսերի ցածր եկամտաբերությունը հանգեցրեց ավելի ռիսկային պարտատոմսերի գնմանը

Մինչդեռ ԱՄՆ շուկայում նոր բարձր եկամտաբերությամբ պարտատոմսերի թողարկումը նվազում է 2012 թվականից ի վեր, BAA-ի («ներդրումային աստիճանի» ամենացածր վարկանիշը, ներառյալ BBB-ն) թողարկումը համընկել կամ գերազանցել է 2016-ից 2019 թվականների բարձր եկամտաբերությամբ պարտատոմսերի թողարկմանը։
2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամից հետո Դաշնային պահուստային համակարգը (Federal Reserve Board) իջեցրեց կարճաժամկետ և երկարաժամկետ տոկոսադրույքները՝ նպատակ ունենալով խրախուսել ներդրողներին հրաժարվել տոկոսային ակտիվներից և համապատասխանել կապիտալ փնտրող վարկառուներին։ Արդյունքում շուկայի իրացվելիությունը ապահովվեց երկու քայլով՝ Դաշնային պահուստային համակարգի տոկոսադրույքի իջեցում (Fed Funds Rate) (այդպիսով ազդելով բանկերի կողմից միմյանցից մեկօրյա վարկերի համար գանձվող տոկոսադրույքի վրա) և քանակական մեղմացման միջոցով (quantitative easing), որի միջոցով Դաշնային պահուստային համակարգը կգներ ոչ միայն ԱՄՆ գանձապետական ​​արժեթղթեր, այլև «թունավոր» ակտիվներ՝ արդյունավետորեն ստեղծելով գործող շուկաներ այդ ակտիվների համար և վստահություն ներշնչելով ներդրողներին։ԱՄՆ Դաշնային պահուստային համակարգի հաջողությունը 2009-2015 թվականների միջև տոկոսադրույքները պատմականորեն ցածր մակարդակի իջեցնելու և այդպիսով ոչ լիկվիդ շուկաներում ֆինանսական ճգնաժամի վատթարացումը կանխելու գործում աշխարհի կենտրոնական բանկերին դրդեց կրկնօրինակել այս մեթոդները։

Սակայն քանակական մեղմացման ազդեցությունը չի սահմանափակվել կենտրոնական բանկերի կողմից թիրախավորված «թունավոր» հիփոթեքային պարտատոմսերով, քանի որ այն արդյունավետորեն նվազեցրել է պարտատոմսերի առաջարկը՝ որպես դաս, ինչը ընդհանուր առմամբ հանգեցրել է պարտատոմսերի գների բարձրացմանը և պարտատոմսերի եկամտաբերության նվազմանը: Մեկ տասնամյակից ավելի է, ինչ արհեստականորեն ցածր տոկոսադրույքները և պարտատոմսերի արհեստականորեն ցածր եկամտաբերությունը հանգեցրել են «ռիսկի սխալ գնահատման», քանի որ ներդրողները անընդհատ ձգտում են ավելի բարձր եկամտաբերության: Օրինակ՝ բարձր եկամտաբերությամբ պարտքը, որը խոսակցական լեզվով հայտնի է որպես «junk bonds» (բարձր ռիսկային պարտատոմսեր), պատմականորեն ունեցել է 10% կամ ավելի եկամտաբերություն՝ ներդրողներին փոխհատուցելու համար աճող ռիսկը. 2020 թվականի փետրվարին այս պարտատոմսերի ԱՄՆ եկամտաբերությունը նվազել է մինչև գրեթե 5%:Սա ցույց է տալիս, որ ավելի բարձր եկամտաբերությամբ պարտատոմսեր փնտրող ներդրողները գնել են այնքան բարձր եկամտաբերությամբ պարտք, որ եկամտաբերությունը իջեցվել է ռիսկը փոխհատուցելու համար անհրաժեշտ մակարդակից ցածր: Փոխադարձ ֆոնդերի կողմից պահվող ԱՄՆ կորպորատիվ պարտատոմսերը նախորդ տասնամյակի ընթացքում եռապատկվել են:

2018 թվականի հունիսին ԱՄՆ-ի ոչ ֆինանսական կորպորատիվ պարտքի 22%-ը գնահատվել է որպես «junk bonds», իսկ ևս 40%-ը՝ «BBB» վարկանիշով, այնպես որ կորպորատիվ պարտքի մոտ երկու երրորդը բաժին է ընկնում ամենաբարձր ռիսկի տակ գտնվող ընկերություններին, մասնավորապես՝ մանրածախ առևտրականներին, որոնք կորցնում էին բիզնեսը առցանց ծառայությունների պատճառով: ԱՄՆ Դաշնային պահուստային համակարգը 2019 թվականի նոյեմբերին նշել է, որ փոխադարձ ֆոնդերը պահում են կորպորատիվ պարտքի մոտ մեկ վեցերորդը, բայց ձեռք են բերում նոր լծակավորված կորպորատիվ վարկերի մեկ հինգերորդը: Բարձր եկամտաբերությամբ կորպորատիվ պարտատոմսերի փոխադարձ ֆոնդերի չափը, որոնք մասնագիտանում են ավելի ռիսկային պարտատոմսերի մեջ, մինչև 2019 թվականը նախորդ տասնամյակի ընթացքում կրկնապատկվել է։

Մինչդեռ կորպորատիվ պարտատոմսերի առևտուրը սովորաբար կենտրոնացած էր ԱՄՆ-ում, 2007 թվականից ի վեր կորպորատիվ պարտքի աճի երկու երրորդը տեղի է ունեցել զարգացող երկրներում: Չինաստանը դարձել է աշխարհի ամենամեծ կորպորատիվ պարտատոմսերի շուկաներից մեկը, որտեղ չինական կորպորատիվ պարտատոմսերի արժեքը 2007 թվականի 69 միլիարդ դոլարից աճել է մինչև 2 տրիլիոն դոլար 2017 թվականի վերջին: 2018 թվականի կեսերին ԱՄՆ կորպորատիվ պարտքի ընդհանուր ծավալը հասել է ՀՆԱ-ի 45%-ին, ինչը ավելի մեծ էր, քան «dot-com» փուչիկի և ենթապրայմ հիփոթեքային ճգնաժամի (subprime mortgage crisis) ժամանակ: Նշելով Շվեյցարիայում, Միացյալ Թագավորությունում և ԱՄՆ-ում 2019 թվականի օգոստոսին պարտատոմսերի բացասական եկամտաբերությունը՝ Bloomberg News-ը նշել է, որ վարկառուներին վարկ վերցնելու համար արդյունավետորեն վճարելը խեղաթյուրում է խթանները և սխալ բաշխում ռեսուրսները՝ եզրակացնելով, որ պարտատոմսերը գտնվում են փուչիկի վրա:

## Ցածր տոկոսադրույքները հանգեցրին ընկերությունների աճող պարտքայնությանը

ԱՄՆ ընկերությունները, մասնավորապես արդյունաբերության մեջ, 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամից հետո թողարկեցին ներդրումային աստիճանի ամենացածր մակարդակի (հայտնի է որպես BAA կամ BBB) պարտատոմսերի աճող քանակություն։
Այն ընկերությունները, որոնք բավարար շահույթ չեն ստանում իրենց պարտքերը մարելու համար և կարողանում են գոյատևել միայն իրենց վարկերի բազմիցս վերաֆինանսավորմամբ, որոնք հայտնի են որպես «զոմբի ընկերություններ», կարողացել են մարել իրենց պարտքը, քանի որ ցածր տոկոսադրույքները մեծացնում են վարկատուների պատրաստակամությունը գնել ավելի բարձր եկամտաբերությամբ կորպորատիվ պարտատոմսեր, մինչդեռ նրանց կողմից իրենց պարտատոմսերի եկամտաբերությունը մնում է գրեթե պատմականորեն ցածր մակարդակի վրա: 2018 թվականին 14 զարգացած երկրների ուսումնասիրության մեջ Միջազգային հաշվարկների բանկը (Bank for International Settlements) նշել է, որ զոմբի ընկերությունների մասնաբաժինը 1980-ականների բոլոր ընկերությունների 2%-ից աճել է մինչև 12% 2016 թվականին: 2020 թվականի մարտի դրությամբ ԱՄՆ-ում բոլոր հրապարակային առևտրով զբաղվող ընկերությունների մեկ վեցերորդը բավարար շահույթ չէր ստանում իրենց թողարկված պարտքի տոկոսները ծածկելու համար: Զարգացող երկրներում բարձր ռիսկային պարտատոմսերը կենտրոնացած էին որոշակի ոլորտներում: Չինաստանում արդյունաբերական ընկերությունների կողմից թողարկված պարտատոմսերի մեկ երրորդը և անշարժ գույքի ընկերությունների կողմից թողարկված պարտատոմսերի 28%-ը գտնվում են չվճարման ավելի բարձր ռիսկի տակ, որը սահմանվում է որպես տոկոսների ծածկման գործակից (times interest earned) 1.5 կամ ավելի ցածր։ Բրազիլիայում չվճարման ավելի բարձր ռիսկ ունեցող բոլոր կորպորատիվ պարտատոմսերի մեկ քառորդը գտնվում են արդյունաբերական ոլորտում: Fitch-ը 2019 թվականի դեկտեմբերին հայտարարել է, որ A-բաժնետոմսերի շուկաներում, մասնավորապես՝ Շանհայի ֆոնդային բորսայում և Շենժենի ֆոնդային բորսայում, ցուցակված չինական ընկերությունների մեծ մասը չի կարողացել մարել իրենց պարտքը իրենց գործառնական դրամական հոսքերով և վերաֆինանսավորման կարիք է ունեցել:

Եվրոպայում պարտատոմսերում ներդրումները ուշադիր հետևում էին Եվրոպական կենտրոնական բանկի գործողություններին, մասնավորապես՝ քանակական մեղմացման քաղաքականությանը, որը կիրառվել էր եվրոպական պարտքային ճգնաժամին արձագանքելու նպատակով։ 2016 թվականի հունիսին ԵԿԲ-ն սկսեց օգտագործել իր Կորպորատիվ հատվածի գնման ծրագիրը (Corporate Sector Purchase Programme՝ CSPP), գործունեության առաջին ամսվա ընթացքում ձեռք բերելով 10.4 միլիարդ եվրոյի ոչ ֆինանսական կորպորատիվ պարտատոմսեր՝ կորպորատիվ պարտատոմսերի շուկայում իրացվելիությունն ապահովելու հստակ նպատակով: 2019 թվականի կեսերին ԵԿԲ-ի կողմից ակտիվների գնման ծրագիրը վերսկսելու մասին լուրը iBoxx եվրո կորպորատիվ պարտատոմսերի ինդեքսը, որը գնահատվում էր 1.92 տրիլիոն դոլար, հասցրեց ռեկորդային բարձրակետերի: Գնումների աճի արդյունքում եվրոպական ներդրումային կարգի կորպորատիվ պարտքի 42%-ը ունեցավ բացասական եկամտաբերություն, քանի որ ներդրողները փաստացի վճարում էին ավելի քիչ ռիսկային ընկերություններին՝ փոխառություններ կատարելու համար:

Նյու Յորքի Դաշնային պահուստային բանկը 2020 թվականի հունվարին նշել է, որ միայն երկու ամերիկյան ընկերություն ունեին ամենաբարձր՝ AAA վարկանիշը՝ Johnson & Johnson-ը և Microsoft-ը, մինչդեռ աճել էր ամենացածր ներդրումային աստիճանի՝ BAA (Moody’s վարկանիշային սանդղակով) կամ BBB (S&P սանդղակով) ունեցող ընկերությունների թիվը։ Ներդրումային կարգի ընկերությունները, որոնք ունեն AAA-ի և BAA-ի միջև վարկանիշ, ավելի բարձր պարտքային բեռ ունեին, քան բարձր եկամտաբերությամբ («junk») ընկերությունները: Նկատելով, որ ներդրողները հակված են վաճառել բարձր եկամտաբերությամբ իջեցված պարտատոմսերը, Նյու Յորքի Դաշնային պահուստային համակարգը նշել է. «Կորպորատիվ պարտքի ներկայիս կառուցվածքում, BAA վարկանիշով կորպորատիվ պարտքի ավելի մեծ ծավալի և ներդրումային կարգի պարտքի ավելի բարձր պարտքային բեռով, կորպորատիվ պարտատոմսերի վարկանիշի մեծ ծավալի իջեցման հնարավորությունը մտահոգություն է առաջացնում ֆինանսական կայունության համար»:

Կորպորատիվ բարձր լծակ ունեցող պարտքի գործարքների օրինակներ են՝

* Halliburton-ը կրկնապատկել է իր կորպորատիվ պարտքը՝ հասցնելով այն 11.5 միլիարդ դոլարի 2012-2020 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Այն թողարկել է 1 միլիարդ դոլարի պարտք 2020 թվականի մարտի սկզբին՝ առկա պարտքը մարելու հստակ նպատակով, և մինչև 2026 թվականը պետք է կատարի 3.8 միլիարդ դոլարի պարտքի վճարումներ:
* AT&T-ի պարտքը կտրուկ աճել է՝ հասնելով 180 միլիարդ դոլարի 2016 թվականին Time Warner-ի ձեռքբերումից հետո։ 2018 թվականին Moody's-ը հայտարարեց, որ AT&T-ն «կախված ​​է կապիտալի շուկաների առողջությանից», քանի որ իր պարտքի բեռը սպասարկելու համար կախված է շարունակական վարկերի ներգրավումից:
* KKR-ը 2017 թվականին վաճառեց մոտ 1.3 միլիարդ դոլարի cov-lite (պայմանագրային սահմանափակումներ չունեցող) պարտք՝ Unilever-ի գնման ֆինանսավորման համար, չնայած Moody's-ը առաջարկը գնահատել էր 4.99՝ 1-ից 5 միավորային սանդղակով, որտեղ 5-ը ամենառիսկայինն էր:
* Kraft Heinz-ի վարկային վարկանիշը 2020 թվականի փետրվարին իջեցվել էր մինչև BBB− կամ «junk»՝ ցածր եկամտի սպասումների և ընկերության կողմից առկա կապիտալն օգտագործելու վճռականության պատճառով՝ բաժնետոմսերից շահութաբաժիններ տրամադրելու համար, այլ ոչ թե պարտքը մարելու համար։ Այդ ամիս Kraft Heinz-ը ուներ 22.9 միլիարդ դոլարի ընդհանուր պարտք, որից միայն 2.3 միլիարդ դոլարը՝ կանխիկ ակտիվներ:

S&P 500-ի ցիկլային ճշգրտված գին-շահույթ հարաբերակցությունը (CAPE) ցույց է տալիս, որ ինդեքսը 2010-ականների վերջին հասել է գերագնահատման մակարդակի, որը չէր գրանցվել dot-com (ինտերնետային բումի) փուչիկի փլուզումից ի վեր։
Միացյալ Նահանգների կորպորացիաները պարտքն օգտագործել են բաժնետոմսերի հետգնման, շահաբաժինների, միաձուլումների և ձեռքբերումների ֆինանսավորման համար, որոնք բաժնետոմսերի գինը բարձրացնում են ավելի մեծ չափով, քան նախկինում։ Սա արվել է երկարաժամկետ բիզնես ներդրումների և ընդլայնման փոխարեն։ 2017 թվականի դեկտեմբերին ԱՄՆ հարկային բարեփոխումների օրենքը (Tax Cuts and Jobs Act) նախատեսում էր հարկային արձակուրդ այն ​​տրամաբանությամբ, որ ընկերությունները լրացուցիչ շահույթը կօգտագործեն ներդրումները մեծացնելու համար։ Փոխարենը, այն զգալիորեն մեծացրել է բաժնետոմսերի հետգնման առկա միտումը, որը մեծացնում է մնացած հրապարակային շրջանառվող բաժնետոմսերի արժեքը և ընդհանուր առմամբ նպաստում է ֆոնդային շուկայի ինդեքսների աճին։ Թեև S&P 500-ը Մեծ ռեցեսիայի (Great Recession) ժամանակ իր ցածրագույն ցուցանիշից բարձրացել է ավելի քան 300%-ով, այս աճը մասամբ պայմանավորված է կորպորատիվ պարտքի վաճառքով՝ բաժնետոմսեր գնելու դիմաց, որոնք գնումների պատճառով ավելի թանկ են դառնում: S&P 500-ի ցիկլիկորեն ճշգրտված գնի և եկամտի հարաբերակցությունը (CAPE) ցույց է տալիս, որ այն ամենագերագնահատվածն է եղել dot-com փուչիկից (ինտերնետային բումից) ի վեր և մոտ է 1929 թվականի Ուոլ Սթրիթի փլուզման ժամանակների գնահատման մակարդակներին:

McKinsey Global Institute-ը 2018 թվականին զգուշացրել էր չափազանց տագնապի դեմ՝ նշելով, որ եթե տոկոսադրույքները բարձրանան 2%-ով, բոլոր զարգացած տնտեսություններում թողարկված պարտատոմսերի 10%-ից պակասը կհայտնվի չվճարման ավելի բարձր ռիսկի տակ, ընդ որում՝ այդ տոկոսը կնվազի մինչև եվրոպական պարտքի 5%-ից պակաս, որը հիմնականում թողարկվում է AAA վարկանիշ ունեցող ընկերությունների կողմից։

## Եկամտաբերության արդյունքների որոնումը պայմանագրային սահմանափակումնեով թեթև պարտատոմսերի աճի մեջ

Շատ լծակավորված  կորպորատիվ պարտատոմսերի մեծ մասը «cov-lite» կամ covenant-lite է, որոնք չեն պարունակում պարտքի գնորդների համար սովորական պաշտպանությունները: Որոշ դեպքերում cov-lite պայմանները կարող են ստիպել պարտքի գնորդին գնել հավելյալ պարտք: 2018 թվականի կեսերին ԱՄՆ-ում լծակավորված կորպորատիվ վարկերի 77.4%-ը cov-lite էին: Եվրոպական շուկաներում cov-lite վարկերի տեսակարար կշիռը լծակավորված վարկերի մեջ 2018 թվականին հասել է 78%-ի, 2013 թվականի 10%-ից պակասի համեմատ: Ավելի ամուր պայմանագրային պաշտպանություններ փնտրող ներդրողները պարտվեցին ընկերությունների և մասնավոր ներդրումային ընկերությունների դեմ պայքարում, որոնք փորձում էին ռիսկը թեթևացնել իրենց պարտքի ռիսկը փոխանցելու պարտքի գնորդներին: Bloomberg News-ի մի լրագրող 2020 թվականի փետրվարին կարծիք էր հայտնել.«Եթե և երբ վարկային ցիկլը շրջադարձ կատարի, պաշտպանության թուլացման ագրեսիվ ձգտումը գործնականում կապահովի, որ վերականգնման տեմպերը կլինեն ավելի վատ, քան 2008 թվականին։ Սակայն այժմ հետդարձի ճանապարհ չկա. ռիսկային պարտքային շուկաները լի են cov-lite գործարքներով։ Ներդրողները կա՛մ պետք է հարմարվեն այդ իրականությանը, կա՛մ հրաժարվեն բարձր եկամտաբերությամբ և լծակավորված վարկերից»։

## Չինաստանի պարտք

Չինաստանի կառավարության արձագանքը 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամին այն էր, որ բանկերին ուղղորդեց վարկեր տրամադրել չինական պետական ​​ձեռնարկություններին (ՊՁ) (SOE), որոնք այնուհետև կառուցեցին գործարաններ և սարքավորումներ՝ տնտեսությունը խթանելու համար, չնայած ստեղծված արտադրանքի պահանջարկի պակասին: ՊՁ-ների տնտեսական ակտիվությունը 2017 թվականին կազմել է Չինաստանի ընդհանուր ՀՆԱ-ի 22%-ը, չնայած ՊՁ-ները պատասխանատու էին երկրի կորպորատիվ պարտքի կեսից ավելիի համար։ Հաճախ պարզ չէ, թե որքանով են չինական ՊՁ-ները պատկանում պետությանը, ինչի պատճառով դժվար է տարբերակել կորպորատիվ և պետական պարտքը։ Կառավարության կողմից ուղղորդվող վարկավորումը աստիճանաբար անցավ խոշոր բանկերից, որոնք առաջարկում էին վարկեր, դեպի փոքր տեղական և մարզային բանկեր, որոնք առաջարկում էին թույլ կարգավորվող «հարստության կառավարման ապրանքներ»: Այս «ստվերային բանկային» ոլորտը 2006 թվականի 80 միլիարդ դոլարից աճել է մինչև գրեթե 9 տրիլիոն դոլար 2018 թվականին:

Լյու Հեն Չինաստանի ֆինանսական կայունության և զարգացման կոմիտեի նախագահն է։
2017 թվականին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը գնահատել է, որ Չինաստանում առևտրային բանկերի բոլոր վարկերի 15.5%-ը տրամադրվել է այն ընկերություններին, որոնք չունեին բավարար գործառնական դրամական հոսք՝ վարկերի տոկոսները վճարելու համար: Այս վարկերի 60% չվճարման մակարդակը կարող է հանգեցնել Չինաստանի ՀՆԱ-ի 7%-ին համարժեք վնասների: 2017 թվականին և՛ Moody's-ը, և՛ Standard & Poor's Financial Services LLC-ն իջեցրին Չինաստանի պետական ​​պարտքի վարկանիշը՝ ֆինանսական համակարգի առողջության վերաբերյալ մտահոգությունների պատճառով:

2017 թվականին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը գնահատել է, որ Չինաստանում առևտրային բանկերի բոլոր վարկերի 15.5%-ը տրամադրվել է այն ընկերություններին, որոնք չունեին բավարար գործառնական դրամական հոսք՝ վարկերի տոկոսները վճարելու համար: Այս վարկերի 60% չվճարման մակարդակը կարող է հանգեցնել Չինաստանի ՀՆԱ-ի 7%-ին համարժեք վնասների: 2017 թվականին և՛ Moody's-ը, և՛ Standard & Poor's Financial Services LLC-ն իջեցրին Չինաստանի պետական ​​պարտքի վարկանիշը՝ ֆինանսական համակարգի առողջության վերաբերյալ մտահոգությունների պատճառով:

2018 թվականին սկսված Չինաստան-ԱՄՆ առևտրային պատերազմը ստիպեց կառավարությանը դադարեցնել պարտքի կրճատման ջանքերը՝ խթանիչ քաղաքականության վրա կենտրոնանալու համար, քանի որ չինական արտադրանքի ինչպես ներքին, այնպես էլ համաշխարհային պահանջարկը նվազել էր: Կառավարության փորձերը՝ սահմանափակելու ռիսկային պարտքը, զուգորդված տնտեսական դանդաղման հետ, 2017-2018 թվականներին քառապատկեցին յուանով արտահայտված պարտատոմսերի չվճարումների չափը: Հետագայում կառավարությունը խրախուսեց բանկերին ավելացնել վարկավորումը, մասնավորապես՝ փոքր, ֆինանսական դժվարություններ ունեցող ընկերություններին: 2019 թվականի առաջին կեսին տեղական ինքնակառավարման մարմինները թողարկել են 316.5 միլիարդ դոլարի պարտատոմսեր: 2019 թվականի դեկտեմբերին և՛ Moody's Analytics-ը, և՛ Fitch-ը զգուշացրել էին, որ չինական պարտքը ամենամեծ սպառնալիքն է «ֆինանսական համակարգի և ավելի լայն տնտեսության մեջ առկա խզվածքային գծի» շրջանակներում, որը ներկայացնում է կորպորատիվ ընդհանուր պարտքը: Fitch-ը նշել է, որ չինական մասնավոր ընկերությունների 4.9%-ը 2019 թվականի առաջին 11 ամիսներին չի կարողացել կատարել պարտատոմսերի վճարումները, համեմատած 2014 թվականի ամբողջ տարվա ընթացքում եղած 0.6%-ի հետ:

## Կորպորատիվ պարտքի հնարավոր դերը ապագա անկման մեջ

2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամից հետո հաջորդած տասնամյակում փոխադարձ ֆոնդերի կողմից պահվող ԱՄՆ կորպորատիվ պարտատոմսերի քանակը եռապատկվել է։
Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը (OECD) 2020 թվականի փետրվարին նշել է, որ «այսօրվա կորպորատիվ պարտատոմսերի շրջանառության մեջ գտնվող պաշարները ունեն ավելի ցածր ընդհանուր վարկային որակ, ավելի բարձր մարման պահանջներ, ավելի երկար մարման ժամկետներ և ցածր պայմանագրային պաշտպանություն», ինչը «կարող է ուժեղացնել տնտեսական անկման բացասական հետևանքները ոչ ֆինանսական կորպորատիվ հատվածի և ընդհանուր տնտեսության վրա»։ Եթե կորպորատիվ պարտքի «փուչիկը» պայթի, պարտատոմսերը կվերագնահատվեն, ինչը կհանգեցնի փոխադարձ ֆոնդերի, բարձր եկամտաբեր ֆոնդերի, կենսաթոշակային ֆոնդերի և կորպորատիվ պարտատոմսերի ակտիվներով հիմնադրամների մեծ վնասների։ Ինչպես 2008 թվականի ճգնաժամի դեպքում, սա կարող է հանգեցնել վարկատուների կողմից ավելի մեծ զգուշության և ամբողջ պարտատոմսերի շուկայի կրճատման, ինչը կհանգեցնի անհատ սպառողների համար ավելի բարձր տոկոսադրույքների՝ հիփոթեքային, ավտովարկերի և փոքր բիզնեսի վարկերի համար: Արժույթի միջազգային հիմնադրամը սթրես-թեստ՝ ենթադրելով 2008 թվականի ճգնաժամից կեսով փոքր ցնցում և պարզել է, որ ութ երկրների՝ Չինաստանի, ԱՄՆ-ի, Ճապոնիայի, Միացյալ Թագավորության, Ֆրանսիայի, Իսպանիայի, Իտալիայի և Գերմանիայի 19 տրիլիոն դոլարի կորպորատիվ պարտքը, որը կազմում է կորպորատիվ պարտքի մոտավորապես 40%-ը, կհայտնվի չվճարման ռիսկի տակ, քանի որ ընկերությունների համար դժվար կլինի կանխիկ գումար հայթայթել՝ ժամկետանց վարկերը մարելու համար:

Ի հակադրություն դրա, այլ դիտորդներ կարծում էին, որ ճգնաժամը կարելի է կանխել՝ նշելով, որ բանկերն ավելի լավ կապիտալացված են, իսկ կենտրոնական բանկերը՝ ավելի արագ արձագանքող, քան 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամի ժամանակ։ 2019 թվականին ՄակՔինզիի Համաշխարհային Ինստիտուտը (McKinsey Global Institute) կասկած հայտնեց, որ կորպորատիվ պարտքի շուկայում չվճարումները կհանգեցնեն համակարգային փլուզումների, ինչպիսին առաջացել էր ենթապրայմ հիփոթեքային ճգնաժամի պատճառով։ 2020 թվականի մարտի 12-ին Հարվարդի համալսարանի Քենեթ Ռոգոֆը նշել է. «Ես չեմ կարծում, որ մեզ մոտ 2008 կամ 1929 թվականների նման բան է ձևավորվում, մասնավորապես՝ Միացյալ Նահանգներում»։ Չնայած նա հետագայում վերանայեց իր գնահատականը, երբ իրավիճակը վատթարացավ՝ մարտի 30-ին նշելով. «Կա մեծ հավանականություն, որ այն այնքան վատ տեսք կունենա, որքան վերջին մեկուկես դարի ընթացքում ամեն ինչ»։

### Մտահոգություն COVID-19-ի հետ կապված տնտեսական անկայունության վերաբերյալ

Սոցիալական հեռավորությունը և COVID-19 համավարակի դեմ պայքարի այլ միջոցառումները հանգեցրին տնտեսական ակտիվության և կորպորատիվ եկամուտների անկման: Լուսանկարում՝ Նյու Յորքի թատերական թաղամասը մեծ մասամբ դատարկվել էր 2020 թվականի մարտին, շաբաթ երեկոյան:
Մի շարք ֆինանսական մեկնաբաններ մտահոգություն հայտնեցին COVID-19 համավարակի տնտեսական հետևանքների և նավթի գների բարձրացման համար ՕՊԵԿ-ի և ոչ-ՕՊԵԿ երկրների, հատկապես Ռուսաստանի միջև համաձայնության խափանման շուրջ, ինչը հանգեցրեց ֆոնդային շուկաների անկմանը 2020 թվականի մարտի 9-ի շաբաթվա ընթացքում։ Մտահոգությունն այն է, որ այս տնտեսական անկայունությունը կարող է հանգեցնել կորպորատիվ պարտքի «փուչիկի» փլուզմանը։ Մարտի սկզբին ոչ ֆինանսական ընկերությունների կողմից ամբողջ աշխարհում պարտքի ընդհանուր ծավալը կազմել է 13 տրիլիոն դոլար, որից մոտ 9.6 տրիլիոն դոլարը՝ ԱՄՆ-ում։ Guggenheim Partners-ի գլխավոր ներդրումային տնօրենը 2020 թվականի մարտի 9-ին նշել է. «Գերբեռված կորպորատիվ հատվածը շուտով կբախվի այն հեռանկարին, որ նոր թողարկվող պարտատոմսերի շուկաները կարող են փակվել, ինչպես տեղի ունեցավ անցյալ շաբաթ, և որ նույնիսկ թվացյալ կայուն ընկերությունները վարկը կստանան թանկ կամ դժվար… Մեր գնահատականն այն է, որ հնարավոր է՝ մինչև մեկ տրիլիոն դոլարի բարձր վարկանիշ ունեցող պարտատոմսերը վերածվեն «junk» կարգի: Այդ առաջարկը կծանրաբեռնի բարձր եկամտաբերության շուկան, քանի որ կկրկնապատկի ներդրումային վարկանիշից ցածր պարտատոմսերի շուկայի չափը: Միայն դա կընդլայնի եկամտաբերության սփրեդները՝ նույնիսկ առանց դեֆոլտների աճի ազդեցության»: Մարտի 9-ի առևտրային օրվա ավարտին «junk bonds»-ի եկամտաբերության սփրեդը հասավ 6.68%-ի՝ հունվարի 6-ի 3.49%-ի ցածրագույն ցուցանիշից, քանի որ վաճառողները փորձում էին զգուշավոր ներդողներին գրավել ավելի բարձր եկամտաբերությամբ: Էներգետիկ ոլորտի ընկերությունների պարտատոմսերը, որոնք կազմում են «junk bonds»-ի ընդհանուր շուկայի մոտ 10%-ը և հատկապես ենթարկվում էին Սաուդյան Արաբիայի և Ռուսաստանի միջև նավթի գնային պատերազմին, բարձր եկամտաբերության սփրեդներ ունեցան։ Էներգետիկ ընկերությունների կողմից պարտքերի չվճարումը կվնասի Տեխասի և Օկլահոմայի տարածաշրջանային բանկերին՝ հնարավոր է՝ շղթայական ազդեցություն առաջացնելով կորպորատիվ պարտատոմսերի շուկայում:

Մարտի 12-ին ԱՄՆ պետական ​​պարտատոմսերի նկատմամբ բարձր ռիսկային պարտատոմսերի սփրեդը ԱՄՆ շուկաներում աճեց մինչև 7.42%, որը ամենաբարձր մակարդակն է 2015 թվականի դեկտեմբերից ի վեր, ինչը վկայում է կորպորատիվ պարտք գնելու պատրաստակամության նվազման մասին: Քանի որ ավիաընկերությունների և նավթարդյունաբերության ոլորտները բախվեցին տնտեսական դանդաղման և Ռուսաստան-Սաուդյան Արաբիա նավթի գնային պատերազմի ծանր հետևանքներին, ներդրողները ավելի ու ավելի մտահոգվեցին, որ հաճախորդներից ստացված ետգնման հարցումներով զբաղվող կորպորատիվ պարտատոմսերի ֆոնդերի կառավարիչները ստիպված կլինեն բախվել հաճախորդների կողմից հետգնումների պահանջներին, ինչը հնարավոր է, որ մյուս ներդրողներին դրդի փորձել առաջինը վաճառել իրենց ակտիվները, ինչը կնվազեցնի պարտատոմսերի արժեքը և կմեծացնի ներդրողների համար իրացվելության ճգնաժամը: Մտահոգություն կա, որ ընկերությունները, չկարողանալով ծածկել իրենց պարտքերը, կսկսեն օգտագործել բանկերից ստացված վարկային գծերը, այդպիսով նվազեցնելով բանկերի իրացվելիությունը: Օրինակ՝ Boeing-ը, որը մարտի 11-ին հայտարարեց, որ կօգտագործի Boeing 737 MAX ինքնաթիռների վայրէջքի հետ կապված ծախսերը ծածկելու համար նախատեսված 13.825 միլիարդ դոլարի վարկային գիծը՝ «կանխիկ միջոցները պահպանելու» նպատակով, ինչը հանգեցրեց իր բաժնետոմսերի 18% անկմանը: Մինչդեռ ԱՄՆ բանկերը պետք է ունենան ընկերություններին իրացվելիություն ապահովելու կարողություն՝ 2008 թվականից հետո ընդունված ճգնաժամային կանոնակարգերի պատճառով, վերլուծաբանները մտահոգված են պարտատոմսեր պահող ֆոնդերով, որոնք նույնպես փորձում էին կանխիկ պահուստներ կուտակել՝ տնտեսական ճգնաժամի ընթացքում հաճախորդների կողմից միջոցների անխուսափելի դուրսբերման կանխատեսմամբ: Մարտի 9-ի շաբաթվա ընթացքում ներդրողները ներդրումային կարգի պարտատոմսային ֆոնդերից դուրս բերեցին ռեկորդային 15.9 միլիարդ դոլար և բարձր եկամտաբերությամբ պարտատոմսային ֆոնդերից՝ 11.2 միլիարդ դոլար, ինչը երկրորդ ամենաբարձր ցուցանիշն է պատմության մեջ: Մարտի 13-ի դրությամբ շուկան գնահատում էր անկման մոտ 50% հավանականություն, ինչը վկայում է ապագա լարվածության մասին, եթե իրականում անկում տեղի ունենա:

2020 թվականի փետրվարի 20-ից մարտի 16-ը iBoxx եվրոյի իրացվելի բարձր եկամտաբերության ինդեքսի եկամտաբերությունը կրկնապատկվեց: Եվրոպական նոր՝ «junk» վարկանիշ ունեցող կորպորատիվ պարտքի շուկան, այդ թվում՝ լծակավորված պարտքը, գործնականում անհետացել էր: Մինչև 2021 թվականի վերջը եվրոպական արժույթներով մոտ 38 միլիարդ եվրոյի պարտք պետք է մարվեր ցածր վարկանիշ ունեցող կորպորատիվ և ֆինանսական թողարկողների կողմից։ Վերլուծաբանները մտահոգված էին, որ Եվրագոտու ընկերությունները, որոնք խոցելի են COVID-19 տնտեսական անկման նկատմամբ և պարտքի մարման ժամկետը լրանալու է հաջորդ երկու տարիների ընթացքում, չեն կարողանա վերաֆինանսավորել իրենց պարտքը և ստիպված կլինեն վերակառուցվել: Մարտի 16-ին ամերիկացի մի վերլուծաբան նշել էր. «Որքան երկար տևի համավարակը, այնքան մեծ է ռիսկը, որ կտրուկ անկումը կվերածվի ֆինանսական ճգնաժամի, որտեղ զոմբի ընկերությունները կսկսեն չվճարումների շղթա, ինչպես դա արեցին 2008 թվականին ենթավարկային հիփոթեքները»։ Մարտի 19-ին Եվրոպական կենտրոնական բանկը հայտարարեց 750 միլիարդ եվրոյի (820 միլիարդ դոլար) չափով պարտատոմսերի գնման ծրագրի մասին, որը կոչվում է «Համավարակի արտակարգ գնման ծրագիր» (Pandemic Emergency Purchase Programme, PEPP), որպեսզի կայունացնի եվրոպական պարտքային շուկաները։ PEPP-ը և կորպորատիվ հատվածի գնման ծրագիրը թույլատրվել են գնել ոչ ֆինանսական առևտրային պարտատոմսեր։

Եվրոպական կենտրոնական բանկի նախագահ Քրիստին Լագարդը մարտի 19-ին ղեկավարեց Համավարակային արտակարգ գնման ծրագրի (Pandemic Emergency Purchase Programme) ստեղծումը։
#### Մարտի վերջին Դաշնային պահուստային համակարգի (Fed) գործողությունները հանգստացրին ԱՄՆ շուկաները

Մարտի 23-ի շաբաթվա ընթացքում ԱՄՆ-ում ներդրումային կարգի ընկերությունները թողարկել են 73 միլիարդ դոլարի պարտք, ինչը մոտ 21%-ով ավելի է, քան 2013 թվականին սահմանված նախորդ ռեկորդը: Այս ընկերությունները ձգտում էին կուտակել կանխիկ պահուստներ՝ նախքան անկման լիարժեք ազդեցությունը զգալը: Օրինակ՝ մանրածախ առևտրով զբաղվող Nike, Inc. և The Home Depot ընկերությունները շաբաթը սկսեցին համապատասխանաբար 6 միլիարդ և 5 միլիարդ դոլար վարկ վերցնելով: Անսովոր կերպով, պարտքի մոտ 25%-ը գնվում էր այն ներդրողների կողմից, ովքեր սովորաբար առևտուր են անում բաժնետոմսերով: Ներդրումային կարգի եկամտաբերությունը աճել էր, քանի որ փոխադարձ ֆոնդերը և դրամական շուկայի ֆոնդերը վաճառել էին իրենց կարճաժամկետ պարտատոմսերը՝ նախորդ շաբաթներին հաճախորդների հետգնումները բավարարելու համար: Բարձր եկամտաբերությունը և Դաշնային պահուստային համակարգի կողմից ներդրումային կարգի պարտատոմսեր գնելու մասին հայտարարությունը շուկայի իրացվելիությունն ապահովելու համար գրավեցին հեջ ֆոնդերին և այլ ոչ ավանդական գնորդներին, որոնք փորձում էին պաշտպանվել շուկայի անկայունությունից: Դաշնային պահուստային համակարգի կողմից կորպորատիվ իրացվելիությունը պահպանելու փորձերը, այդ թվում՝ մարտի 26-ին 687 միլիարդ դոլարի աջակցության տրամադրումը, հիմնականում կենտրոնացած էին ավելի բարձր վարկային վարկանիշ ունեցող ընկերությունների վրա: Council on Foreign Relations-ը կարծիք հայտնեց, որ կարճաժամկետ պարտավորությունները մարելու համար ավելի ռիսկային ընկերությունների առևտրային արժեթղթերից կախվածության պատճառով կորպորատիվ պարտավորությունների չկատարման դեպքերի մեծ աճ կլինի, եթե օգնությունը չտրամադրվի ավելի ցածր վարկանիշ ունեցող վարկառուներին:

Մարտի 23-ին նաև Չինաստանի Ժողովրդական բանկը (PBOC) փետրվարի 17-ից ի վեր առաջին անգամ սկսեց բաց շուկայի գործողություններ՝ իրացվելիություն ներարկելու համար, ինչպես նաև իջեցրեց տոկոսադրույքները: Չինական ընկերությունները 2020 թվականին վաճառել էին 445 միլիարդ դոլարի ցամաքային (յուանով արտահայտված) պարտատոմսեր, ինչը 12%-ով ավելի է, քան 2019 թվականի առաջին եռամսյակում: Սա հաջորդեց Չինաստանի կառավարության իրացվելիությունը մեծացնելու ջանքերին, որոնք տոկոսադրույքները հասցրին 14 տարվա ամենացածր մակարդակի: Չինական պարտքի եկամտաբերությունը մնաց կայուն: Չինական կորպորատիվ պարտատոմսերի չվճարումների չափը առաջին եռամսյակում տարեկան կտրվածքով նվազել է 30%-ով՝ հասնելով 24 միլիարդ յուանից (3.4 միլիարդ դոլար) պակաս մակարդակի, քանի որ բանկերը շտապեցին վարկեր տրամադրել բիզնեսը կայունացնելու համար: Չնայած կարճաժամկետ հեռանկարում կանխվել են սնանկացումները և աշխատատեղերի կորուստները, եթե չինական ապրանքների և ծառայությունների պահանջարկը չաճի, ավելացած վարկերը կարող են վերածվել ավելի մեծ ծավալի չվճարվող կորպորատիվ պարտքերի:

Մարտի 30-ին Moody's-ը ԱՄՆ կորպորատիվ պարտքի կանխատեսումը «կայունից» իջեցրեց «բացասականի»։ Մասնավորապես, նշվեցին համաշխարհային ավիափոխադրումների, հյուրանոցային և զբոսանավային ծառայությունների, ավտոմեքենաների, նավթի և գազի, ինչպես նաև բանկային ոլորտի ընկերությունները։ Moody's-ը նաև նշեց, որ 2020 թվականին պետք է մարվի 169 միլիարդ դոլարի կորպորատիվ պարտք, իսկ 2021 թվականին՝ ևս 300 միլիարդ դոլար, որը դժվար կլինի փոխանցել լարված տնտեսական մթնոլորտում։ Մարտի վերջին Goldman Sachs-ը գնահատեց, որ ԱՄՆ կորպորատիվ պարտատոմսերի 765 միլիարդ դոլարի վարկանիշն արդեն իջեցվել է։ Ընկերությունների ներդրումային վարկանիշից «junk» կարգավիճակի անցումը շարունակում էր կայունության ռիսկ ներկայացնել: Fitch-ը կանխատեսել էր ԱՄՆ-ում լծակավորված վարկերի չվճարումների կրկնապատկում՝ 2019 թվականի 3%-ից մինչև 5-6% 2020 թվականին, ընդ որում՝ մանրածախ և էներգետիկ ընկերությունների չվճարումների մակարդակը կկազմի մինչև 20%: Fitch-ը նաև կանխատեսել էր, որ այս երկու շուկաներում չվճարումները 2020 թվականին կկազմեն 8-9%, ընդհանուր առմամբ երկու տարվա ընթացքում կկազմեն 200 միլիարդ դոլար:

Ջերոմ Փաուելը, որպես ԱՄՆ Դաշնային պահուստային համակարգի նախագահ, վերահսկում էր ակտիվ և կտրուկ միջոցառումները՝ պարտատոմսերի շուկաներում առաջացած խառնաշփոթը կայունացնելու նպատակով։
Ապրիլի 7-ին NCR Corporation-ի և Wynn Resorts-ի կողմից չապահովված, ցածր վարկանիշով 1 միլիարդ դոլարի պարտք ներգրավելու կարողությունը դիտվեց որպես ներդրողների կողմից ռիսկի նկատմամբ հանդուրժողականության աճի նշան: Նախորդ շաբաթ Yum! Brands-ը և Carnival Corporation-ը կարողացան թողարկել իրենց ակտիվներով ապահովագրված պարտք: Որոշ ներդրումային ֆոնդեր սկսեցին ծախսել մինչև 2.5 միլիարդ դոլար՝ ձեռք բերելով վարկեր և պարտատոմսեր, որոնք, նրանց կարծիքով, թերագնահատվում էին մարտի քաոսի պատճառով: Ապրիլի 7-ին նաև Միջազգային ֆինանսների ինստիտուտը նույնականացրեց հինգ երկրների կորպորատիվ ոլորտներ՝ բարձր պարտքային մակարդակներով և սահմանափակ կանխիկ միջոցներով, որոնք COVID-19-ի խաթարումներից առավելագույն ռիսկի էին ենթարկվում. Արգենտինա, Հնդկաստան, Իսպանիա, Թաիլանդ և Թուրքիա:

Ապրիլի 8-ին Հարավային Կորեան սկսեց մինչև 16 միլիարդ դոլարի վոնով արտահայտված պարտքային գնումներ՝ ներդրումային կարգի ընկերություններին իրացվելիություն ապահովելու համար: Սա հնարավորություն տվեց Lotte Food Co-ին ապրիլի 9-ին թողարկել վոնով արտահայտված առաջին պարտքը երեք շաբաթվա ընթացքում: Այնուամենայնիվ, վոնով արտահայտված կորպորատիվ պարտքի եկամտաբերությունը ամենաբարձրն էր 2012 թվականից ի վեր՝ համաշխարհային տնտեսական հեռանկարի և հարավկորեական ընկերությունների վրա ազդեցության վերաբերյալ պեսիմիզմի ֆոնին:

#### Դաշնային պահուստային համակարգը երկարացնում է աջակցությունը «ընկած հրեշտակներին»

Ապրիլի 9-ին՝ ԱՄՆ-ի «Կորոնավիրուսի դեմ պայքարի օգնության, օգնության և տնտեսական անվտանգության մասին» օրենքի (CARES Act) ընդունումից հետո, Դաշնային պահուստային համակարգը (ԴՊՀ) հայտարարեց, որ ԱՄՆ շուկայից կգնի մինչև 2.3 տրիլիոն դոլարի պարտք։ Սա ներառում էր պարտքի գնում «ընկած հրեշտակներից», այսինքն՝ այն ընկերություններից, որոնց վարկանիշը մարտի 22-ից հետո իջեցվել էր մինչև «junk»։ Դաշնային պահուստային համակարգի առաջնային և երկրորդային շուկայի կորպորատիվ վարկային միջոցների ընդհանուր գումարը կազմում է 750 միլիարդ դոլար։ Դրանք նախատեսված են որպես վարկային աջակցություն ԱՄՆ-ում գրանցված ընկերությունների համար, որոնք ունեն առնվազն BBB-/Baa3 վարկանիշ. եթե մարտի 22-ից հետո վարկանիշը իջեցվում է մինչև «junk»-ի, ապա ընկերությունը պետք է ունենա առնվազն BB-/Ba3 (junk-ի ամենաբարձր մակարդակը), երբ Facility-ը գնում է պարտքը։ Դաշնային պահուստային համակարգի հայտարարությունը հանգեցրեց «junk» պարտատոմսերի ETF-ների և առանձին «junk» վարկանիշ ունեցող պարտատոմսերի, ինչպիսիք են Ford Motor Company-ն և Macy's-ը, գների կտրուկ աճի։

Ապրիլի 9-ին ԵԿԲ նախագահ Լագարդը մերժեց COVID-19 ճգնաժամի ընթացքում Եվրագոտու կորպորատիվ պարտքի չեղարկման գաղափարը՝ այն անվանելով «բացարձակապես անհավանական»։ Դրան հաջորդեց ԵԿԲ նախկին նախագահ Մարիո Դրագիի կարծիքը, որում նա պնդում էր, որ տնտեսական գործունեության կասեցման ընթացքում ընկերությունների կողմից ձեռք բերված պարտքի արժեքը կլանելը, վերջին հաշվով, ավելի քիչ վնասակար կլինի ազգային տնտեսությունների համար, քան թույլ տալը, որ ընկերությունները չկատարեն իրենց պարտքերը և անցնեն վերակառուցման գործընթացին։

Ապրիլի 16-ին Bloomberg News-ը հաղորդեց, որ չինական տոկոսադրույքները այնքան ցածր են, որ չինական ընկերություններին խրախուսվում է վաճառել կարճաժամկետ պարտք՝ բարձր եկամտաբերությամբ և պակաս կարգավորվող հարստության կառավարման (wealth management) ապրանքներ գնելու համար: Այս արբիտրաժը գրավիչ էր, քանի որ վատ տնտեսական պայմանները նվազեցրել էր հիմնական կապիտալում և աշխատուժում ներդրումներ կատարելու խթանները: Այնուամենայնիվ, ցածր ռիսկայնության համար այն կախված է չինական տեղական և մարզային բանկերի վճարունակությունից:

Ապրիլի 16-ին UBS-ը զգուշացրեց, որ Եվրագոտու BBB վարկանիշով պարտքի չափը 2011 թվականի 359 միլիարդ դոլարից աճել է մինչև 1.24 տրիլիոն դոլար: UBS-ը գնահատել է վարկանիշի իջեցման բարձր ռիսկը՝ մինչև «junk» կարգավիճակ: Իր մոդելների միջին ցուցանիշը ցույց է տվել, որ մոտ 69 միլիարդ դոլարի ոչ ֆինանսական կորպորատիվ ակտիվներ կարող են իջեցվել մինչև բարձր եկամտաբերության կարգավիճակ: Կան բազմաթիվ անորոշություններ, սակայն UBS-ը կանխատեսում է վարկանիշի այնպիսի իջեցումներ, ինչպիսին տեղի ունեցավ 2011-2012 թվականներին՝ եվրոպական պարտքային ճգնաժամի գագաթնակետին, բայց ոչ այնքան ծանր, որքան Եվրոպայի կողմից 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամի ժամանակ:

Ապրիլի կեսերին ասիական ապրանքային շուկաներում առևտրականները հայտնեցին, որ գործարքներ կնքելու համար կարճաժամկետ բանկային ակրեդիտիվներ ստանալը գնալով դժվարանում է։ Վարկատուները հայտնեցին, որ նվազեցնում են իրենց ազդեցությունը՝ հրաժարվելով վարկ տրամադրել որոշ փոքր ընկերություններին և պահանջելով ավելի շատ գրավ իրենց տրամադրած վարկերի համար։ Որոշ ընկերություններ, որոնք տուժել են ցածր շահույթ ունեցող, մեծ ծավալի ապրանքային բիզնեսում COVID-19-ի հետ կապված մատակարարման շղթայի խափանումներից, անկարող էին սպասարկել իրենց առկա պարտքը։ Սինգապուրի առաջատար ապրանքային ընկերություններից մեկը՝ Agritrade International-ը, սնանկացել էր՝ չկարողանալով սպասարկել 1.55 միլիարդ դոլարի պարտքը, մինչդեռ մեկ այլ՝ Hin Leong Trading-ը, դժվարանում էր կառավարել գրեթե 4 միլիարդ դոլարի պարտքը: Trafigura առևտրային հսկայի գլխավոր տնտեսագետը մտահոգություն հայտնեց, որ ասիական ապրանքային շուկաներում վարկային ճգնաժամը կտարածվի Միացյալ Նահանգներում և Եվրոպայում՝ նշելով. «Մենք այս ամենի մասին խոսում ենք որպես մի շարք հաջորդական ալիքների: Սկզբում՝ վիրուսը, ապա՝ տնտեսականը, և հնարավոր է՝ նաև՝ վարկային կողմը»:

Ապրիլի 17-ին մեքսիկական նավթային հսկա Pemex-ի կողմից թողարկված 105 միլիարդ դոլարի պարտքի վարկանիշը իջեցվեց մինչև «junk» (ցածր վարկանիշի), ինչը այն դարձրեց ներդրումային վարկանիշից իջած ամենամեծ ընկերությունը։ Այնուամենայնիվ, նրա պարտատոմսերի եկամտաբերությունը կայուն մնաց, քանի որ ներդրողները ենթադրեցին Մեքսիկայի կառավարության կողմից անուղղակի երաշխիքների առկայություն։

Ապրիլի 19-ին The New York Times-ը հաղորդեց, որ ԱՄՆ կորպորացիաները COVID-19 ճգնաժամի ընթացքում առկա վարկային գծերից ստացել են ավելի քան 200 միլիարդ դոլար, ինչը շատ ավելին է, քան տրամադրվել էր 2008 թվականի ճգնաժամի ժամանակ։ Այնտեղ նշվում էր, որ պարտքերի մեջ գտնվող ընկերությունները «կարող են ստիպված լինել ընտրություն կատարել վարկերի վճարումները բաց թողնելու և աշխատողներին աշխատանքից ազատելու միջև»։ Վարկային պորտֆելի կառավարիչների միջազգային ասոցիացիան (International Association of Credit Portfolio Managers) կանխատեսել է, որ վարկային ռիսկը զգալիորեն կաճի հաջորդ երեք ամիսների ընթացքում։

Neiman Marcus-ը չի կատարել մոտ 4.8 միլիարդ դոլարի պարտքի վճարումները և ապրիլի 19-ին հայտարարել է, որ սնանկություն կհայտարարի՝ Հյուսիսային Ամերիկայի մանրածախ առևտրի ապոկալիպսիսի համատեքստում: Վարկանիշային գործակալությունները նախորդ շաբաթ իջեցրել էին Neiman Marcus-ի և J. C. Penney-ի վարկանիշները: J.C. Penney-ն որոշել է ապրիլի 15-ին չկատարել 2036 թվականի պարտատոմսերի համար նախատեսված 12 միլիոն դոլարի տոկոսագումարի վճարումը և ունի մեկամսյա արտոնյալ ժամկետ, նախքան վարկատուները կարողանան պահանջել վճարումը:

ԱՄՆ-ի Neiman Marcus հանրախանութների մանրածախ առևտրով զբաղվող ընկերությունը քննարկել է սնանկությունից պաշտպանվելու հնարավորությունը, այն բանից հետո, երբ չի կարողացել վճարել ապրիլի կեսերին վճարման ենթակա պարտքի գումարները:
#### Նավթի բացասական ֆյուչերսները ուշադրությունը կենտրոնացրին ԱՄՆ նավթային ոլորտի վրա

Ապրիլի 20-ին West Texas Intermediate crude oil ֆյուչերսային պայմանագրերը իջան մինչև -37.63 դոլար մեկ բարելի համար, քանի որ անխափան մատակարարումը բավարարում էր պահանջարկի անկումը: Նույնիսկ այն տեղեկությունները, որ ԱՄՆ վարչակազմը քննարկում է ընկերություններին վճարել նավթ չարդյունահանելու համար, չմխիթարեցին ամերիկյան նավթային ընկերություններին: ԱՄՆ նավթային ծառայություններ մատուցող Canary, LLC ընկերության ղեկավարը հայտարարեց. «Սնանկությունների ալիքը շուտով կհարվածի ոլորտին»: Մինչդեռ նավթային ընկերությունների պարտատոմսերը բարձրացել էին ամսվա սկզբին Դաշնային պահուստային համակարգի գործողություններից հետո, նավթի գների անկումը խաթարեց շուկայի վստահությունը: ԱՄՆ թերթաքարային նավթ արդյունահանող, «junk»-վարկանիշ ունեցող ընկերությունները կազմում են iShares iBoxx $ High Yield Corporate Bond ETF-ի 12%-ը, որը ապրիլի 20-ից 21-ը ընկած ժամանակահատվածում նվազել է 3%-ով։ Նավթի ցածր գների պայմաններում ԱՄՆ թերթաքարային նավթային ընկերությունները չեն կարող շահույթ ստանալ՝ ավելացնելով արդյունահանման ծավալները։ MarketWatch-ը նշել է, որ այժմ «ներդրողները, ամենայն հավանականությամբ, ավելի քիչ ուշադրություն կդարձնեն արտադրողի գործունեության կենսունակությանը և նավթը որքան էժան կարող է արդյունահանվել։ Փոխարենը, ակտիվների կառավարիչները կփորձեն գնահատել՝ արդյոք ընկերության ֆինանսները բավականաչափ դիմացկուն են ներկայիս տնտեսական անկման պայմաններում գոյատևելու համար»։ Բարձր պարտք ունեցող ԱՄՆ թերթաքարային նավթային ընկերությունների հնարավոր ձախողումը կարող է ռիսկ ստեղծել բարձր եկամտաբերությամբ պարտատոմսերի շուկայի ամբողջ համակարգի համար։

Virgin Australia ավիաընկերությունը ապրիլի 21-ին անցավ կամավոր կառավարման, այն բանից հետո, երբ չկարողացավ կառավարել 4.59 միլիարդ դոլար պարտքը։ Ընկերությունը որպես կառավարիչ նշանակեց Deloitte-ին՝ նպատակ ունենալով մինչև 2020 թվականի հունիսի վերջը ստանալ պարտադիր առաջարկներ ընկերության ամբողջության և նրա գործունեության վերաբերյալ։

Ապրիլի 22-ին The New York Times-ը հաղորդեց, որ բազմաթիվ փոքր ամերիկյան նավթային ընկերություններ առաջիկա ամիսներին, ամենայն հավանականությամբ, կդիմեն սնանկության պաշտպանության համար։ Նավթ արտադրող ընկերություններն ունեն 2020–2024 թվականների ընթացքում մարման ենթակա 86 միլիարդ դոլարի պարտք, իսկ նավթատար  ընկերությունները նույն ժամանակահատվածում ունեն լրացուցիչ 123 միլիարդ դոլարի պարտք։ Ամերիկյան բազմաթիվ նավթային ընկերություններ գործում էին CARES Act-ի շրջանակում տրամադրված դաշնային վարկերի հաշվին, սակայն այդ միջոցները արդեն սկսել էին սպառվել։ Texland նավթային ընկերության նախագահը հայտարարել է․ «Ապրիլը լինելու է սարսափելի, բայց մայիսը՝ անհնարին»։

ԱՄՆ ավտոմեքենաների վարձակալության շուկայի ընկերությունների ակտիվները, որոնք չեն ընդգրկվել CARES Act-ի շրջանակում, ապրիլի 24-ին գտնվում էին լուրջ ճնշման տակ։ S&P Global Ratings-ը իջեցրել էր Avis-ի և Hertz-ի վարկանիշը՝ դրանք դասելով «բարձր սպեկուլյատիվ» (highly speculative) մակարդակում, մինչդեռ Hertz-ի պարտատոմսերի համար նախատեսված credit default swaps-ը ցույց էին տալիս 78% հավանականություն՝ 12 ամսվա ընթացքում դեֆոլտի, և 100% հավանականություն՝ հինգ տարվա ընթացքում։

Ապրիլի վերջին ANZ Bank-ը հաղորդեց, որ Ասիայում կորպորատիվ պարտքը ամենաարագ աճում է Չինաստանում, Հարավային Կորեայում և Սինգապուրում։ Հատկապես Սինգապուրում և Հարավային Կորեայում էներգետիկ ընկերությունները առանձնացվել էին որպես «չափազանց լծակավորված և կանխիկ պահուստների պակաս ունեցող»։ Չինաստանում անշարժ գույքի ոլորտը նույնպես համարվում էր չափից ավելի ընդլայնված։ Սինգապուրի կորպորատիվ պարտքի ավելի քան 60%-ը արտահայտված էր ԱՄՆ դոլարով, ինչը մեծացնում էր արտարժութային ռիսկը, մինչդեռ Հարավային Կորեայի կորպորատիվ պարտքի միայն մոտ մեկ հինգերորդն էր նման կառուցվածքով։ ANZ Bank-ը, նշելով, որ չինական կորպորատիվ պարտքի մեծ մասը պատկանում է պետությանը և ունի անուղղակի պետական երաշխիք, եզրակացրեց, որ չինական ընկերություններն ամենաքիչ խոցելին են պարտքային բեռների նկատմամբ։

Նավը պատկանում է Սինգապուրի Ezra Holdings-ին, որը նավթի և գազի արդյունաբերության համար ծովային աջակցություն է տրամադրում
#### Ռեկորդային պարտքային գնումներ ապրիլին

Հունվարի 1-ից մայիսի 3-ը ընկած ժամանակահատվածում ԱՄՆ-ում ռեկորդային՝ 807.1 միլիարդ դոլարի ներդրումային աստիճանի կորպորատիվ պարտատոմսեր են թողարկվել։ Նմանապես, 2020 թվականի ապրիլին ԱՄՆ կորպորացիաները վաճառել են ավելի քան 300 միլիարդ դոլարի պարտք՝ ինչը նոր ռեկորդ է։ Այս թողարկումների թվում էր Boeing-ը, որը վաճառեց 25 միլիարդ դոլարի պարտատոմսեր՝ հայտարարելով, որ այլևս կարիք չի ունենա ԱՄՆ կառավարության փրկարար օգնությանը։ Apple-ը վերցրեց 8.5 միլիարդ դոլար վարկ, հավանաբար 2020 թվականի ավելի ուշ ժամկետով մարման ենթակա 8 միլիարդ դոլարի պարտքը մարելու համար։ Starbucks-ը ներգրավեց 3 միլիարդ դոլար։ Ford-ը, որը հենց նոր էր կորցրել իր ներդրումային վարկանիշը, վաճառեց 8 միլիարդ դոլարի «junk-rated» պարտատոմսեր։ Իսկ նավարկային ընկերություն Carnival-ը պահանջարկին համապատասխան իր թողարկումը ավելացրեց մինչև 4 միլիարդ դոլար։ Այս ակտիվ շուկայի հիմնական պատճառներն են ցածր տոկոսադրույքները և Դաշնային պահուստային համակարգի (Fed) քայլերը՝ շուկայի իրացվելիությունն ապահովելու համար։ iShares iBoxx USD Investment Grade Corporate Bond ETF-ը, որը փոխանակման ֆոնդ է և որի ակտիվները ուղղակիորեն շահում են Դաշնային պահուստային համակարգի (Fed) գործողություններից, մարտի 11-ից մինչև ապրիլի վերջ աճել է մեկ երրորդով։ Սակայն ընկերությունները գնալով ավելի են լծակավորվում, քանի որ ավելացնում են իրենց պարտքը, մինչդեռ եկամուտները նվազում են։ 2020 թվականի ապրիլի վերջի դրությամբ ներդրումային աստիճանի կորպորատիվ պարտատոմսերը աճել են 1.4%-ով՝ համեմատած պետական գանձապետական պարտատոմսերի (Treasury bonds) 8.9% աճի հետ, ինչը վկայում է ներդրողների հնարավոր զգուշավորության մասին կորպորատիվ պարտատոմսերի ռիսկերի նկատմամբ։ Morgan Stanley-ն գնահատել է, որ 2020 թվականին ԱՄՆ-ի ներդրումային աստիճանի պարտատոմսերի թողարկումը կհասնի 1.4 տրիլիոն դոլարի՝ մոտենալով 2017 թվականի ռեկորդին, մինչդեռ Barclays-ը գնահատել է, որ ոչ ֆինանսական ընկերությունները ստիպված կլինեն վերցնել լրացուցիչ 125–175 միլիարդ դոլարի պարտք՝ համավարակային անկման հետևանքով եկամուտների անկումը ծածկելու համար։ Ուորեն Բաֆեթը նշել է, որ Դաշնային պահուստային համակարգի առաջարկած պայմանները շատ ավելի բարենպաստ են, քան այն պայմանները, որոնք կարող էր առաջարկել Berkshire Hathaway-ը։

Ճապոնիայի Կենտրոնական բանկի (Bank of Japan) կառավարիչ Հարուհիկո Կուրոդան 2020 թվականի մարտին և ապրիլին վերահսկում էր կորպորատիվ արժեթղթերի և ավելի երկարաժամկետ պարտքի գնումների ավելացումը։
Ճապոնիայի Կենտրոնական բանկը (Bank of Japan) 2020 թվականի ապրիլին իր կոմերցիոն թղթերի պահուստները ավելացրել է 27.8%-ով, ինչը հաջորդել է մարտին գրանցված 16.9% աճին։ Ճապոնական կորպորատիվ ֆինանսների վրա ճնշումը թեթևացնելու ջանքերի շրջանակում Բանկը նաև ավելացրել է իր կորպորատիվ պարտատոմսերի պահուստները 5.27%-ով՝ ապրիլին։ Daiwa Securities-ի գլխավոր շուկայի տնտեսագետը նշել է․ «Բանկի կողմից մինչ այժմ ձեռնարկված քայլերը ուղղված են այն բանին, որ վատթարացող տնտեսությունը չվերածվի ֆինանսական ճգնաժամի։ Մենք կիմանանք մոտավորապես հունիսի վերջից մինչև հուլիս, թե արդյոք նրանց ծրագիրը կաշխատի»։

Մայիսի 4-ին ԱՄՆ մանրածախ վաճառող J.Crew-ը դիմեց սնանկության պաշտպանության՝ 1.6 միլիարդ դոլարի պարտքը բաժնետոմսերի վերածելու նպատակով։ Նրա պարտքը հիմնականում առաջացել էր 2011 թվականի լծակավորված գնման արդյունքում, որն իրականացրել էին ներկայիս սեփականատերերը։ J.Crew-ը դարձավ առաջին ամերիկյան մանրածախ ընկերությունը, որը սնանկացավ COVID-19 տնտեսական անկման ընթացքում։

Մայիսի 4-ի շաբաթվա ընթացքում Բրազիլիայի Ազգային կոնգրեսի Պատգամավորների պալատը փորձում էր ընդունել Սահմանադրության փոփոխություն, որը թույլ կտար Բրազիլիային գնել մասնավոր հատվածի արժեթղթեր։ Սակայն Կենտրոնական բանկը մտահոգված էր, որ բանկի պաշտոնյաները կարող են կոռուպցիայի մեղադրանքների ենթարկվել առանձին ընկերություններից ակտիվներ գնելու համար, և նրանք փորձում էին ապահովել անձնական պատասխանատվությունից պաշտպանության մեխանիզմ՝ Կենտրոնական բանկի կողմից իրականացվող գնումների համար։

Մայիսի 6-ի դրությամբ Դաշնային պահուստային համակարգը (Fed) դեռ չէր օգտագործել իր Primary Market Corporate Credit և Secondary Market Corporate Credit ծրագրերը և չէր բացատրել, թե ինչպես կարող են ընկերությունները հավաստագրվել այդ վարկային ծրագրերին մասնակցելու համար։ Սակայն ներդրողներն արդեն սկսել էին պարտք գնել այնպես, կարծես Fed-ի «backstop»-ը (վերջնական երաշխավորությունը) արդեն գոյություն ուներ։ Bank of America Global Research-ը մտահոգություն էր հայտնել, որ եթե Fed-ը չսկսի իրականում պարտք գնել, այդ անորոշությունը կարող է էլ ավելի խաթարել պարտատոմսերի շուկաները։

Մի խումբ ԱՄՆ Հանրապետական օրենսդիրներ դիմել են նախագահ Թրամփին՝ պահանջելով, որ ԱՄՆ էներգետիկ ընկերություններին վարկեր տրամադրվեն «Coronavirus Aid, Relief, and Economic Security Act»-ի (CARES Act) «Main Street Lending Program»-ի միջոցով։ Նրանք հատկապես նշել են BlackRock ընկերությունը, որը հանդիսանում է Նյու Յորքի Դաշնային պահուստային բանկի վստահված կառավարիչը, և որը հունվարին հայտարարել էր, որ հրաժարվում է ներդրումներից, որոնք կապված են ածուխով աշխատող էլեկտրակայանների հետ։ Դեմոկրատ օրենսդիրները նախկինում կոչ էին արել, որ նավթային և գազային ընկերություններին արգելվի օգտվել «Main Street» վարկային ծրագրից։ CARES Act-ի շրջանակում ավելի քան 1.9 միլիարդ դոլարի արտոնություններ էին պահանջում նավթի և նավթային ծառայությունների ընկերությունները՝ օգտվելով հարկային դրույթից, որը թույլ էր տալիս ընկերություններին պահանջել համավարակից առաջ կրած վնասները՝ նախորդ հինգ տարիների ամենաբարձր հարկային դրույքաչափով, նույնիսկ եթե այդ վնասները չեն առաջացել տվյալ դրույքաչափի պայմաններում։ Այս դրույթը, որը անվանվում էր նավթային արդյունաբերության «թաքնված փրկօղակ» (stealth bailout), ակնկալվում էր, որ 10 տարվա ընթացքում կարժենա առնվազն 25 միլիարդ դոլար։

Մայիսի 9-ին Goldman Sachs-ը նախազգուշացրեց, որ ԱՄՆ ներդրողները կարող են գերագնահատել Դաշնային պահուստային համակարգի (Fed) երաշխիքները ցածր վարկանիշ ունեցող («junk») պարտատոմսերի նկատմամբ։ Ապրիլի 9-ից մինչև մայիսի 4-ը երկու խոշորագույն «junk» փոխանակվող բորսայական ֆոնդերը (ETF-ներ)՝ SPDR Bloomberg Barclays High Yield Bond ETF և iShares iBoxx $ High Yield Corporate Bond ETF, համապատասխանաբար ներգրավել էին 1.6 միլիարդ և 4.71 միլիարդ դոլարի զուտ ներդրումներ։ Սակայն Goldman Sachs-ը զգուշացրեց, որ նույնիսկ BB վարկանիշ ունեցող պարտատոմսերը, որոնք կազմում են այս երկու ETF-ների պորտֆելների մոտ կեսը, հավանաբար կշարունակեն ենթարկվել վարկանիշի իջեցման։ State Street Global Advisors-ը մեկնաբանեց Դաշնային պահուստի անուղղակի երաշխիքների ստեղծած խեղաթյուրումները՝ նշելով. «Պարտատոմսեր թողարկողների հիմնարար ցուցանիշների և պարտատոմսերի գների միջև այդ անհամապատասխանությունը դժվար է հաշտեցնել»։

Մայիսի 12-ին Դաշնային պահուստային համակարգը (Federal Reserve) իր պատմության մեջ առաջին անգամ սկսեց գնել կորպորատիվ պարտատոմսերի ETF-ներ։ Այն նաև հայտարարեց, որ «մոտ ապագայում» մտադիր է ուղղակիորեն գնել պարտատոմսեր։ Քանի որ ընկերությունները պետք է ապացուցեն, որ չեն կարող այլ կերպ օգտվել սովորական վարկավորումից՝ առաջնային շուկայի ծրագրին համապատասխանելու համար, վերլուծաբանները կարծիք հայտնեցին, որ դա կարող է որոշակի «խարան» ստեղծել ընկերությունների համար և ծրագիրը քիչ օգտագործվի։ Այնուամենայնիվ, Դաշնային պահուստային համակարգի երաշխիքը, կարծես, ապահովել է շուկայի իրացվելիությունը։

Մայիսի 14-ին իր տարեկան զեկույցում Bank of Canada-ն եզրակացրեց, որ մարտին իրականացված երեք տոկոսադրույքի նվազեցումները և պարտատոմսերի գնման իր պատմության մեջ առաջին ծրագիրը հաջողությամբ կայունացրել են կանադական շուկաները։ Սակայն այն մտահոգություն հայտնեց էներգետիկ ոլորտի՝ իր պարտքերը վերաֆինանսավորելու կարողության վերաբերյալ՝ հաշվի առնելով նավթի պատմականորեն ցածր գները։ 2020 թվականի ապրիլին վաճառվել է մոտ 17 միլիարդ կանադական դոլարի կորպորատիվ պարտատոմս, ինչը 2010 թվականից ի վեր ամենամեծ ծավալներից մեկն է։

Մայիսի 15-ին J. C. Penney-ն սնանկության դիմում ներկայացրեց։ Դա հաջորդեց Neiman Marcus-ի և J.Crew-ի հայտերին, բայց մինչ այժմ այն ​​ԱՄՆ-ի ամենամեծ մանրածախ առևտրականն էր, որը սնանկության դիմում էր ներկայացրել։

Մայիսի 22-ին The Hertz Corporation-ը Chapter 11-ի համաձայն սնանկության դիմում ներկայացրեց։ Այս սնանկացումը նրանց թույլ է տալիս շարունակել գործունեությունը որպես ընկերություն՝ միաժամանակ փորձելով մշակել որոշակի գործարք իրենց և իրենց պարտատերերի միջև։

Օգոստոսի 5-ին Virgin Atlantic-ը սնանկության դիմում ներկայացրեց։

2021 թվականի մարտի 12-ին CNBC-ն հրապարակեց կարճ տեսանյութ կորպորատիվ պարտքի/պարտատոմսերի «փուչիկի» մասին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* «Age of Easy Money». *FRONTLINE*. Season 41. Սերիա 6. 2023 թ․ մարտի 14. PBS. WGBH. Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 12-ին.