# Ակնթարթային անկում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամանակակից ֆինանսներում **ակնթարթային անկումը** արժեթղթերի գների շատ արագ, խորը և անկայուն անկում է, որը տեղի է ունենում շատ կարճ ժամանակահատվածում, որին հաջորդում է արագ վերականգնումը: Լրատվամիջոցները հաճախ ակնթարթային անկումները վերագրում են «սև արկղերի» առևտրով կատարված գործարքներին՝ զուգորդված բարձր հաճախականության առևտրի հետ, որոնց արագությունն ու փոխկապակցվածությունը կարող են հանգեցնել միլիարդավոր դոլարների կորստի և վերականգնման րոպեների և վայրկյանների ընթացքում, բայց իրականում տեղի են ունենում այն պատճառով, որ գրեթե բոլոր մասնակիցները սպառել են իրենց իրացվելիությունը և ժամանակավորապես դադարեցրել են իրենց առևտուրը՝ ռիսկի հանկարծակի աճի պայմաններում։

## Դեպքեր

Տեղի ունեցած ֆլեշ անկումների օրինակներ՝

* 2010 թվականի մայիսի 6-ի ակնթարթային անկում
* 2013 թվականի ապրիլի 23-ի ակնթարթային անկում
* Ֆրանկենշոկ կամ շվեյցարական ֆրանկի ակնթարթային անկում 2015 թվականի հունվարի 15-ին
* Բրիտանական ֆունտի կտրուկ անկում 2016 թվականի հոկտեմբերի 6-ին
* Ճապոնական իենի կտրուկ անկումը 2019 թվականի հունվարի 2-ին
* Եվրոպական ֆոնդային շուկաների ակնթարթային անկում 2022 թվականի մայիսի 2-ին։

### 2010 թվականի ակնթարթային անկում

Այս տեսակի իրադարձություն տեղի է ունեցել 2010 թվականի մայիսի 6-ին Միացյալ Նահանգներում։ Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայում (NYSE) 4.1 միլիարդ դոլարի գործարքի արդյունքում՝ Դաու Ջոնսի արդյունաբերական միջին ցուցանիշը կորցրել է ավելի քան 1000 միավոր, ապա բարձրացել է մինչև մոտավորապես նախկին արժեքը՝ մոտ տասնհինգ րոպեի ընթացքում։ Իրադարձության առաջացման մեխանիզմը լայնորեն ուսումնասիրվել է և վիճարկվում է։ 2015 թվականի ապրիլի 21-ին ԱՄՆ Արդարադատության նախարարությունը Նավինդեր Սինգհ Սարաոյի դեմ առաջադրել է «22 քրեական մեղադրանք, այդ թվում՝ խարդախության և շուկայի մանիպուլյացիայի» համար։ Մեղադրանքների թվում է եղել խաբեբայական ալգորիթմների օգտագործումը։

### 2017 թվականի Ethereum-ի ակնթարթային անկում

2017 թվականի հունիսի 22-ին GDAX բորսայում Ethereum- ի՝ երկրորդ ամենամեծ թվային կրիպտոարժույթի գինը րոպեների ընթացքում ավելի քան 300 դոլարից իջել է մինչև 0.10 դոլար։ Սկզբում կասկածվելով շուկայական մանիպուլյացիաների կամ հաշիվների զավթման մեջ, GDAX-ի կողմից հետագայում անցկացված հետաքննությունը չպնդել է, որ որևէ նշան ապօրինի արարքի առկայության մասին է։ Անկումը պայմանավորված էր բազմամիլիոն դոլարանոց վաճառքի պատվերով, որը գինը իջեցրել է 317.81 դոլարից մինչև 224.48 դոլար և հանգեցրել 800 օրդերի կորուստի և մարժային ֆինանսավորման լիկվիդացման պատվերների հաջորդող հոսքի, որը փլուզել է շուկան։

### Բրիտանական ֆունտի ակնթարթային անկում

2016 թվականի հոկտեմբերի 7-ին ֆունտ ստերլինգի արժեքը կտրուկ անկում է ապրել՝ երկու րոպեում այն նվազել է ավելի քան 6%-ով ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ։ Սա ֆունտի ամենացածր մակարդակն էր դոլարի նկատմամբ 1985 թվականի մայիսից ի վեր։ Ֆունտը հաջորդ մի քանի րոպեների ընթացքում վերականգնել է իր արժեքը, սակայն օրվա առևտրի ժամանակ անկում ապրել է, ամենայն հավանականությամբ, շուկայի մտահոգությունների պատճառով «կոշտ Brexit»-ի ազդեցության վերաբերյալ՝ հունիսին Մեծ Բրիտանիայի «Ելք»-ի հանրաքվեից հետո Եվրամիության հետ կապերի լիակատար խզման պատճառով։ Սկզբում ենթադրվել է, որ արագ վթարը կարող էր պայմանավորված լինել հաստ մատով առևտրականի սխալով կամ ալգորիթմով, որը արձագանքում էր Մեծ Բրիտանիայի կառավարության եվրոպական քաղաքականության վերաբերյալ բացասական լրատվական հոդվածներին։

### USD-JPY և AUD-USD ակնթարթային անկում

2019 թվականի հունվարի 2-ին ԱՄՆ դոլարի (USD) և ճապոնական իենի (JPY) նկատմամբ ակնթարթային անկում է տեղի ունեցել, որը մի քանի րոպեում նվազել է ավելի քան 4%-ով։ Սա ԱՄՆ դոլարի և իենի նկատմամբ ավստրալիական դոլարի նկատմամբ ամենացածր մակարդակն էր 2009 թվականի մարտից ի վեր։ USD-JPY և AUD-USD զույգերը մեծ մասամբ վերականգնեցին իրենց արժեքը հաջորդ մի քանի րոպեների ընթացքում։ Ենթադրվում էր, որ արագ վթարը կարող էր պայմանավորված լինել Apple Inc.-ի կողմից Չինաստանում վաճառքի կանխատեսման նվազման մասին հաղորդագրությամբ, սակայն սա քիչ հավանական է թվում, քանի որ հաղորդագրությունը հրապարակվել է իրական վթարից մեկ ժամ առաջ։ USD-JPY զույգի ամենացածր գները նույնպես տարբեր էին. Reuters-ը USD-JPY զույգի ամենացածր գները գրանցել էր 104.90, մինչդեռ FXMarketAPI-ն գրանցել է ամենացածր գները՝ 104.45։

### Եվրոպական ֆոնդային շուկաների ակնթարթային անկում 2022 թվականի մայիսի 2-ին

2022 թվականի մայիսի 2-ին, ժամը 9:56-ից մինչև 10:01 CET-ի սահմաններում, շվեդական OMXS30 ինդեքսը նվազել է 6.8%-ով, նորվեգական OBX-ը՝ 4.1%-ով, դանիական OMXC25-ը՝ -6.7%-ով, իսկ ֆիննական OMXH25-ը՝ -7.5%-ով: Եվրոպական այլ ինդեքսները նույնպես անկում են ապրել, թեև ոչ այնքան կտրուկ, որքան սկանդինավյան բորսաները։ Գերմանական DAX-ը նվազել է 1.6%-ով, իսկ եվրոպական STOXX 600-ը՝ 2.2%-ով: Ամենացածր կետում շուկաներից դուրս էր մնացել մոտ 300 միլիարդ եվրո կամ 315 միլիարդ դոլար: Ինդեքսները արագորեն վերականգնվեցին՝ հասնելով ճգնաժամից առաջ եղած մակարդակին կամ մի փոքր ցածր մակարդակի։ Nasdaq-ի խոսնակը նշել է, որ վթարը տեղի է ունեցել ներքին սերվերի սխալների կամ հաքերային հարձակումների պատճառով։ Nasdaq-ը հայտարարել է, որ փլուզման ժամանակ կատարված գործարքները չեն չեղարկվի այն բորսաներում, որտեղ այն գործում է։ Լուրեր էին շրջանառվում, որ Citigroup-ը պատահաբար եվրոպական բաժնետոմսերի մեծ զամբյուղ էր վաճառել շուկայում: Ավելի ուշ՝ կեսօրին, Nasdaq-ը հաստատել է, որ կտրուկ անկումը պայմանավորված էր շուկայի մասնակցի կողմից տրված շատ մեծ պատահական վաճառքի պատվերով, այսպես կոչված՝ «հաստ մատի սխալով»։ Nasdaq-ը չի մեկնաբանել, թե որ շուկայի մասնակիցն է խոսքը։ Ավելի ուշ՝ նույն օրը Citigroup-ը խոստովանել է, որ անկումը պայմանավորված է եղել Լոնդոնի առևտրային սեղանի իրենց առևտրականներից մեկի կողմից «գործարքի մուտքագրման ժամանակ թույլ տրված սխալով»:

### Այլ անկումներ

2013 թվականի հոկտեմբերին Սինգապուրի բորսայում տեղի է ունեցել կտրուկ անկում, որը վերացրել է 6.9 միլիարդ դոլարի կապիտալիզացիա, իսկ որոշ բաժնետոմսեր կորցրեցին իրենց արժեքի մինչև 87 տոկոսը։ Անկման հետևանքով 2014 թվականի օգոստոսին հայտարարվել են նոր կանոնակարգեր։ Կներդրվի մեկ բաժնետոմսի համար 0.20 ցենտ նվազագույն առևտրային գներ, կպահանջվի հաղորդել կարճ դիրքերի մասին և կկիրառվի 5 տոկոս գրավի հարկ։ Բորսան հայտարարել է, որ միջոցառումները նպատակ ունեն զսպել չափազանց սպեկուլյացիաները և բաժնետոմսերի գնի հնարավոր մանիպուլյացիաները։

2014 թվականի նոյեմբերի 25-ին գրանցվել են մի քանի (40 և 88) բաժնետոմսերի գների երկու կարճատև (մեկ վայրկյանից պակաս) տատանումներ (ավելի քան 1%), որոնց հաջորդել է վերականգնումը։

## Վերականգնման նշանակություն

Ակնթարթային անկման նկարագրվող իրադարձությունները սովորաբար դրսևորում են գների արագ մասնակի կամ ամբողջական վերականգնում։ Եվ հակառակը՝ անբարենպաստ նորությունների (օրինակ՝ հիասթափեցնող եկամուտների հայտարարությունների) ի պատասխան գների արագ անկումները, որոնք արագ չեն վերականգնվում, պարզապես անկումներ են կամ, խոսակցական լեզվով ասած ընկնող դանակներ։

## Տես նաև

* Հաստ մատի սխալ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* FLASH CRASH! Dow Jones drops 560 points in 4 Minutes! May 6th 2010 ՅուԹյուբում
* Flash Crash: Can Only One Trader Be Responsible? ՅուԹյուբում
* Alleged Flash Crash Trader's Former Employer Speaks Out ՅուԹյուբում
* Aftershocks and Fragility: Ten Years in Financial Markets - Financial Times
* The Stock Market Was Rocked by a Mysterious ‘Flash Crash’ Five Years Ago. What You Need to Know՝ Barron's կայքում