# Կրիպտոարժույթային պղպջակ

Բիթքոյնի օրական գինը
Էթերիումի օրական գինը
**Կրիպտոարժույթային «պղպջակը»** մի երևույթ է, երբ շուկան ավելի ու ավելի է համարում այն երևույթին, որ կրիպտոարժույթային ակտիվների ընթացիկ գինը չափազանցված է դրանց հիպոթետիկ արժեքի համեմատ։ Կրիպտոարժույթի պատմությունը նշանավորվել է մի քանի սպեկուլյատիվ «պղպջակներով»՝ «վերելքից մինչև անկում» ցիկլով։

Որոշ տնտեսագետներ և հայտնի ներդրողներ այն կարծիքն են հայտնել, որ ամբողջ կրիպտոարժույթի շուկան կազմում է սպեկուլյատիվ պղպջակ։ Այս տեսակետի կողմնակիցների թվում են Բերքշիր Հեթուեյի տնօրենների խորհրդի անդամ Ուորեն Բաֆեթը և տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակի մի քանի դափնեկիրներ, կենտրոնական բանկիրներ և ներդրողներ։

## Պատմություն

### 2011 թվականի վերելքներն ու անկումները

2011 թվականի փետրվարին Bitcoin-ի գինը բարձրացել է մինչև 1․06 դոլար, ապա նույն թվականի ապրիլին նվազել է մինչև 0․67 դոլար։ Այս աճը խրախուսվել է *Slashdot-ի* մի քանի գրառումների միջոցով։ 2011 թվականի հունիսին Bitcoin-ի գինը կրկին բարձրացել է՝ հասնելով 29․58 դոլարի։ Դա հայտնի է դարձել *Gawker-ի* կողմից մութ վեբի՝ Silk Road շուկայի մասին հոդվածի ուշադրությունը գրավելուց հետո։ Այնուհետև գինը նվազել է մինչև 2․14 դոլար՝ այդ նոյեմբերին։

### 2013 թվականի աճ և 2014–15 թվականների անկում

2013 թվականի նոյեմբերին Bitcoin-ի գինը բարձրացել է մինչև 1,127․45 դոլար։ Այնուհետև այն աստիճանաբար նվազել է՝ 2015 թվականի հունվարին հասնելով 172․15 դոլարի։

### 2017 թվականի աճ և 2018 թվականի անկում

2018 թվականի կրիպտոարժույթների փլուզումը (հայտնի է նաև որպես Բիթքոյնի փլուզում և Մեծ կրիպտոարժույթների փլուզում) կրիպտոարժույթների մեծ մասի վաճառքն է եղել, որը սկսվել է 2018 թվականի հունվարից։ 2017 թվականի աննախադեպ աճից հետո, Bitcoin-ի գինը 2018 թվականի հունվարի 6-ից մինչև փետրվարի 6-ը նվազել է մոտ 65%-ով։ Հետագայում, գրեթե բոլոր մյուս կրիպտոարժույթները հետևել են Bitcoin-ի անկմանը։ 2018 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ կրիպտոարժույթները 2018 թվականի հունվարին գրանցված գագաթնակետից 80%-ով անկում են ապրել, ինչը 2018 թվականի կրիպտոարժույթների անկումն ավելի վատ վիճակում է դրել, քան դոթքոմ պղպջակի 78%-անոց անկումը։ Նոյեմբերի 26-ին Bitcoin-ը նույնպես իր գագաթնակետից 80%-ով անկում է ապրել՝ նախորդ շաբաթվա ընթացքում կորցնելով իր արժեքի գրեթե մեկ երրորդը։

CBS-ի 2018 թվականի հունվարին հրապարակված հոդվածում զգուշացվել է հնարավոր խարդախության մասին՝ մեջբերելով BitConnect բրիտանական ընկերության դեպքը, որը Տեխասի պետական արժեթղթերի խորհրդից դադարեցման հրաման է ստացել։ BitConnect-ը խոստացել է շատ բարձր ամսական եկամտաբերություն, բայց չի գրանցվել պետական արժեթղթերի կարգավորող մարմիններում և չի տրամադրել իր գրասենյակի հասցեն։

2018 թվականի նոյեմբերին Bitcoin-ի ընդհանուր ընթացիկ արժեքը 2017 թվականի հոկտեմբերից ի վեր առաջին անգամ իջել է 100 միլիարդ դոլարից ցածր, իսկ Bitcoin-ի գինը իջել է 4000 դոլարից ցածր, ինչը կազմել է նախորդ հունվարին գրանցված գագաթնակետի 80 տոկոս անկում։ Բիթքոյնի գինը 2018 թվականի դեկտեմբերին հասել է մոտ 3,100 դոլարի ամենացածր մակարդակին։

#### Ժամանակագրություն

* 2017 թվականի դեկտեմբերի 17-ին՝ Բիթքոյնի գինը կարճ ժամանակով հասել է նոր պատմական առավելագույնի՝ 19,783.06 դոլարի։
* 2017 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Bitcoin-ը իջել է 11,000 դոլարից ցածր, ինչը 45%-ով պակաս է իր գագաթնակետից։
* 2018 թվականի հունվարի 12-ին՝ Հարավային Կորեան կարող էր պատրաստվել արգելել կրիպտոարժույթով առևտուրը և Bitcoin-ի գինը արժեզրկվել է 12 տոկոսով։
* 2018 թվականի հունվարի 26-ին հաքերային հարձակման է ենթարկվել Ճապոնիայի ամենամեծ կրիպտոարժույթների արտաբորսայական շուկան՝ Coincheck-ը։ Հաքերը գողանում է NEM-ից 530 միլիոն ԱՄՆ դոլար, ինչի պատճառով Coincheck-ը անորոշ ժամանակով դադարեցնում է առևտուրը։ Այս կորուստը մինչ օրս գողության հետևանքով առաջացած ամենամեծն է։
* 2018 թվականի մարտի վերջ՝ Facebook-ը, Google-ը և Twitter-ը արգելում են սկզբնական մետաղադրամների առաջարկների (ICO) և տոկենների վաճառքի գովազդները։
* 2018 թվականի նոյեմբերի 15-ին՝ Բիթքոյնի ընդհանուր ընթացիկ արժեքը 2017 թվականի հոկտեմբերից ի վեր առաջին անգամ իջել է 100 միլիարդ դոլարից ցածր, իսկ Բիթքոյնի գինը իջել է մինչև 5,500 դոլար։

#### Սկզբնական արժույթի առաջարկներ

*Wired-ը* 2017 թվականին նշել է, որ սկզբնական մետաղադրամների առաջարկների (ICO) «պղպջակը» պայթելու է։ Որոշ ներդրողներ ICO-ներ են գնել՝ հույս ունենալով մասնակցել ֆինանսական շահույթներին, որոնք նման են եղել Bitcoin-ի կամ Ethereum-ի վաղ շրջանի սպեկուլյանտների կողմից վայելվող շահույթներին։

2018 թվականի հունիսին Binance Labs կրիպտոարժույթների բորսայի ստորաբաժանում հանդիսացող Binance Labs-ի աշխատակից Էլլա Չժանը հայտարարել է, որ հույս ունի տեսնել ICO-ների «պղպջակի» փլուզումը։ Նա խոստացել է օգնել «խարդախությունների և մետաղադրամների անօրինական օգտագործման դեմ պայքարում»։

### 2020–2022 թվականների կրիպտոարժույթային «պղպջակ»

#### 2020–2021 թվականների պղպջակներ

2020 թվականի մարտի 8-ից 12-ը Bitcoin-ի գինը նվազել է 30 տոկոսով՝ 8,901 դոլարից հասնելով 6,206 դոլարի։ 2020 թվականի հոկտեմբերի դրությամբ Bitcoin-ը վաճառվել է մոտավորապես 13,200 դոլարով։ 2020 թվականի նոյեմբերին Bitcoin-ը կրկին գերազանցել է իր նախկին բոլոր ժամանակների ամենաբարձր՝ ավելի քան 19,000 դոլարը։

2021 թվականի սկզբին Bitcoin-ի գինը կտրուկ տատանվել է՝ 2021 թվականի հունվարի 3-ին հասնելով 34,792.47 դոլարի, իսկ հաջորդ օրը 17 տոկոսով անկում է ապրել և հունվարի 7-ին առաջին անգամ գերազանցել է 40,000 դոլարը։ Հունվարի 11-ին Մեծ Բրիտանիայի ֆինանսական վարքագծի վարչությունը զգուշացրել է ներդրողներին չվարկավորել կամ չներդնել կրիպտոակտիվներ, որ նրանք պետք է պատրաստ լինեն «կորցնել իրենց ամբողջ գումարը»: Փետրվարի 16-ին Bitcoin-ը առաջին անգամ հասել է 50,000 դոլարի։ Մարտի 13-ին Bitcoin-ը առաջին անգամ գերազանցել է 61,000 դոլարը։ Փետրվարին ավելի փոքր շտկումից հետո, Bitcoin-ը ապրիլի 14-ի 64,000 դոլար բարձր գագաթնակետից իջել է մինչև ապրիլի 23-ին 49,000 դոլարից ցածր, ինչը կազմում է 23% մինի-անկում 10 օրից էլ պակաս ժամանակահատվածում՝ իջնելով մարտ ամսվա ամենացածր առևտրային միջակայքից ցածր և կրիպտոարժույթների համակցված ընդհանուր ընթացիկ արժեքից ջնջելով կես տրիլիոն դոլար։

Ապրիլի 14-ին Coinbase-ը՝ մեծ աղմուկ բարձրացրած կրիպտոարժույթների բորսան, հրապարակային է դարձել NASDAQ-ում։ Նրանց բաժնետոմսերը առաջին օրը աճել են ավելի քան 31%-ով՝ հասնելով 328.28 դոլարի, ինչը նրանց շուկայական կապիտալիզացիան հասցրել է 85.8 միլիարդ դոլարի։

Այս ժամանակահատվածում այլ կրիպտոարժույթների գները նույնպես կտրուկ աճել են, որին հաջորդել են արժեքի անկումները։ 2021 թվականի մայիսին Dogecoin-ի արժեքը, որը սկզբում ստեղծվել է որպես այլընտրանքային տարբերակ, մեկ տարվա ընթացքում աճել է մինչև արժեքի 20,000%-ը։ Այնուհետև այն կարճ ժամանակ անց նվազել է 93%-ով։

Մայիսի 19-ին Bitcoin-ի արժեքը նվազել է 30%-ով՝ հասնելով 31,000 դոլարի, Ethereum-ին՝ 40%-ով, իսկ Dogecoin-ին՝ 45%-ով։ Գրեթե բոլոր կրիպտոարժույթները նվազել են երկնիշ տոկոսներով։ Binance խոշոր կրիպտոարժույթային բորսան անկում է ապրել շուկայի գների անկման պատճառով և առևտրականները այժմ արդարություն են պահանջում իրենց կորուստների համար։ Սա մասամբ պատասխան է եղել Իլոն Մասկի այն հայտարարությանը, որ Tesla-ն կդադարեցնի Bitcoin ցանցի միջոցով վճարումները՝ շրջակա միջավայրի հետ կապված մտահոգությունների պատճառով, ինչպես նաև Չինաստանի Ժողովրդական բանկի հայտարարությանը, որում կրկնվել է, որ թվային արժույթները չեն կարող օգտագործվել վճարումների համար։

Բիթքոյնը և այլ կրիպտոարժույթներ կայուն վերականգնում են ապրել այն բանից հետո, երբ Իլոն Մասկը հանդիպել է առաջատար բիթքոյն արդյունահանող ընկերությունների հետ՝ ավելի կայուն և արդյունավետ բիթքոյն արդյունահանում զարգացնելու համար։ Հուլիսի 19-ին ամենացածր կետին հասնելուց հետո, սեպտեմբերի սկզբին Bitcoin-ը հասել է 52,633.54 դոլարի, մինչդեռ Ethereum-ը աճել էր ավելի քան 100%-ով՝ հասնելով 3,952.13 դոլարի։ Կարճ, բայց զգալի անկումից հետո երկու կրիպտոարժույթներն էլ գագաթնակետին են հասել 2021 թվականի նոյեմբերի 7-ին՝ համապատասխանաբար 67,566.83 և 4,812.09 դոլարներով: NASDAQ-ը գագաթնակետին է հասել 12 օր անց՝ նոյեմբերի 19-ին՝ 16,057.44 դոլարով։

Սեպտեմբերին Բիթքոյնը պաշտոնապես դարձել է օրինական վճարամիջոց Սալվադորում և շատ լրատվական աղբյուրներ հետաքրքրվել են, թե որ երկրներն են լինելու հաջորդը։

2021 թվականի հոկտեմբերի դրությամբ Չինաստանը դադարեցրել է կրիպտո առևտրի և արդյունահանման գործունեությունը։

2024 թվականի հոկտեմբերի դրությամբ Tesla-ն դեռևս չի վերսկսել վճարումները Bitcoin-ով, չնայած նրանք ընդունում են վճարումներ Dogecoin-ով ընտրված ապրանքների համար։

#### 2021–2024 թվականների ճգնաժամ

Իր գագաթնակետից հետո կրիպտո շուկան սկսել է անկում ապրել շուկայի մնացած մասի հետ միասին։ 2021 թվականի վերջին Bitcoin-ը իր գագաթնակետից նվազել է գրեթե 30%-ով՝ հասնելով 47,686.81 դոլարի, իսկ Ethereum-ը՝ մոտ 23%-ով՝ հասնելով 3,769.70 դոլարի։ 2022 թվականի դեկտեմբերին *The Washington Post-ը* հաղորդել է, որ «կա այն զգացողությունը, որ կրիպտո-պղպջակը վերջնականապես պայթել է՝ իր հետ տանելով միլիարդավոր դոլարների ներդրումներ, որոնք կատարվել են սովորական մարդկանց, կենսաթոշակային ֆոնդերի, ռիսկային կապիտալիստների և ավանդական ընկերությունների կողմից»:

2022–24 timeline| Ամսաթիվ | Միջոցառում |
| --- | --- |
| 2022 թվականի փետրվարի 13 | Չորս կրիպտո գործակալություններ՝ Coinbase-ը, FTX-ը, eToro-ն և Crypto.com-ը, գնում են Սուպերբոուլի գովազդներ։ Coinbase-ը դառնում է ամենաշատ ներբեռնվող հավելվածներից մեկը նրանց գովազդի հեռարձակումից հետո։ |
| Ապրիլի սկիզբ | ԱՄՆ Արժեթղթերի և Բորսաների Հանձնաժողովը (SEC) հայտարարում է, որ սկսելու է կանոնակարգեր կիրառել կրիպտո գործակալությունների համար՝ նախապատրաստելով լայնածավալ վաճառքի համար հիմք։ |
| Ապրիլի 4 | Bitmex-ը դառնում է առաջին կրիպտո գործակալությունը, որը հայտարարում է կրճատումների մասին՝ կրճատելով իր աշխատակիցների 25%-ը։ |
| 3 մայիսի | Դաշնային պահուստային համակարգը բարձրացնում է տոկոսադրույքները 0.5%-ով՝ առաջացնելով լայնածավալ շուկայական վաճառք: Ութ օրվա ընթացքում Bitcoin-ը նվազել է 27%-ով՝ հասնելով մի փոքր ավելի քան 29,000 դոլարի, մինչդեռ Ethereum-ը նվազել է 33.5%-ով՝ հասնելով մոտ 1,960 դոլարի։ Հայտարարությունից հետո հաջորդ հինգ օրերի ընթացքում NASDAQ-ը 12.5%-ով անկում է ապրել։ |
| Մայիսի 10 | Coinbase-ը, որի բաժնետոմսերը իրենց գագաթնակետից գրեթե 80%-ով նվազել են, հայտարարում է, որ եթե նրանք սնանկանան, մարդիկ կկորցնեն իրենց միջոցները։ Գործադիր տնօրենը հետագայում հայտարարում է, որ նրանք սնանկացման վտանգի տակ չեն։ |
| Մայիսի 5-13 | TerraUSD-ը և Luna-ն՝ Terra-ի կողմից կառավարվող երկու կայուն կրիպտոարժույթները, կորցնում են իրենց կապը ԱՄՆ դոլարի հետ և փլուզվում՝ առաջինի արժեքը կազմելով 0.10 դոլար, իսկ երկրորդի արժեքը գրեթե զրո է։ |
| Հունիսի 12 | Celsius Network-ը ՝ կրիպտոարժույթների փոխանակման հարթակը, հայտարարում է բոլոր կանխիկացումների և փոխանցումների դադարեցման մասին։ Հաջորդ օրը Bitcoin-ը 15%-ով անկում է ապրել՝ հասնելով գրեթե 22,500 դոլարի, մինչդեռ Ethereum-ը իջել է մինչև 1,200 դոլար։ Դրան ուղեկցում է այլ կրիպտո գործակալություններից, այդ թվում՝ Crypto.com-ից և Coinbase-ից, աշխատակիցների կրճատումների ալիք։ |
| Հունիսի 13 | Tron-ի ալգորիթմական կայուն մետաղադրամը՝ USDD-ն կորցնում է իր կապը ԱՄՆ դոլարի հետ: |
| Հունիսի 17 | * Բիթքոյնի գինը 2020 թվականի դեկտեմբերից ի վեր առաջին անգամ իջել է 20,000 դոլարից ցածր, իսկ Էթերիումի գինը՝ 1000 դոլարից ցածր՝ 2021 թվականի հունվարից ի վեր առաջին անգամ։
* Հոնկոնգում գործող կրիպտո վարկատու Babel Finance-ը սառեցնում է կանխիկացումները:
 |
| Հունիսի 23 | CoinFlex-ը դադարեցնում է դուրսբերումները, երբ գործընկերը, որին հետագայում անվանել են Ռոջեր Վեր, իրացվելիության խնդիրներ է ունեցել և չի կարողացել մարել 47 միլիոն դոլարի կայուն կոինի մարժինային կանչը։ |
| Հունիսի 27 | «Three Arrows Capital» կրիպտոարժույթների հեջ ֆոնդը չի կարողանում մարել 670 միլիոն դոլարի վարկը կրիպտոարժույթների բրոքեր Voyager Digital-ից: |
| Հունիսի 30 | FTX-ը հայտարարում է, որ կարող է ձեռք բերել BlockFi-ն՝ կրիպտո ընկերություն, որը կրճատել է իր աշխատակիցների 20%-ը։ |
| Հունիսի վերջ | Շատ կրիպտո գործակալություններ սկսում են վերանայել իրենց ծախսերը, քանի որ իրենց միջոցները սկսում են նվազել։ |
| 2 հուլիսի | «Three Arrows Capital»-ը հայտարարում է սնանկության մասին՝ 27 պարտատերերին պարտք լինելով ընդհանուր առմամբ 3.5 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ |
| 4 հուլիսի | Սինգապուրում գործող կրիպտո վարկատու Vauld-ը, որին աջակցում են Coinbase-ը և Peter Thiel-ը դադարեցնում է իր հարթակում կանխիկացումներն ու առևտուրը։ |
| Հուլիսի 5-ին | * eToro-ն դադարեցնում է իր հատուկ նշանակության ձեռքբերման ընկերության (SPAC) հետ կնքված գործարքը և ազատում է իր աշխատուժի 6%-ին։
* Կրիպտո բրոքեր Voyager Digital-ը սնանկության դիմում է ներկայացրել 11-րդ գլխի համաձայն։
 |
| Հուլիսի 6-ին | Genesis Trading-ը բացահայտում է, որ այն բացահայտվել է Three Arrows Capital-ի սնանկության գործընթացում։ |
| Հուլիսի 8 | Blockchain.com-ը հայտարարում է իր բաժնետերերին, որ Three Arrows Capital-ին տրամադրված վարկերից կարող է կրել 270 միլիոն դոլարի վնաս։ |
| Հուլիսի 11-ին | * Տեխասում կրիպտո մայնինգները ժամանակավորապես դադարեցրել են աշխատանքը, քանի որ ուժեղ շոգը ծանրաբեռնում է էներգետիկ ցանցը։
* Ֆինանսական կայունության խորհուրդը (FSB) նշում է, որ կրիպտոարժույթները «պետք է ենթարկվեն արդյունավետ կարգավորման և վերահսկողության՝ համապատասխան իրենց ներկայացրած ռիսկերին»:
 |
| Հուլիսի 12-ին | «Three Arrows Capital» ընկերության պարտատերերի շահերը ներկայացնող փաստաբանների կողմից Նյու Յորքի Հարավային շրջանի ԱՄՆ սնանկության դատարան ներկայացված դիմումում նշվում է, որ ընկերության հիմնադիրների ներկայիս գտնվելու վայրը անհայտ է։ Դատարանը սառեցնում է ընկերության ակտիվները։ |
| 14 հուլիսի | Celsius Network-ը հայտարարում է սնանկության մասին։ |
| 19 հուլիսի | SkyBridge Capital-ը սառեցնում է կանխիկացումները։ |
| Հուլիսի 20-ին | * Վոլդը դիմում է ներկայացնում պարտատերերից պաշտպանության համար, ինչը Սինգապուրում սնանկության համարժեքն է։
* Zipmex-ը՝ Հարավարևելյան Ասիայի բորսան, սառեցնում է կանխիկացումները։
 |
| 25 հուլիսի | Coinbase-ը գտնվում է ԱՄՆ արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովի (SEC) հետաքննության տակ՝ իր հաճախորդներին հնարավոր ստելու համար։ Սա հաջորդ օրը հանգեցնում է նրանց բաժնետոմսերի 21% անկման։ |
| Օգոստոսի 8-ին | Սինգապուրում գործող կրիպտոարժույթի վարկատու և վարկառու Hodlnaut-ը դադարեցնում է կանխիկացումը։ |
| Նոյեմբերի 7–8 | FTT-ը՝ FTX-ի հիմնական կրիպտոարժույթը, փլուզվում է և կորցնում իր արժեքի 80%-ը՝ բորսայում աճող անկման հետևանքով։ |
| Նոյեմբերի 10 | * BlockFi-ն դադարեցնում է կանխիկացումը FTX-ի հետ կապված անկայունության պատճառով։
* Ամենամեծ կայուն արժույթը՝ Tether-ը, կորցնում է իր կապը ԱՄՆ դոլարի հետ։
 |
| Նոյեմբերի 11-ին | FTX-ը հայտարարում է սնանկության մասին։ |
| Նոյեմբերի 16-ին | Ե՛վ Genesis Global Trading-ը, և՛ Gemini-ն դադարեցնում են կանխիկացումները։ |
| Նոյեմբերի 28 | BlockFi-ն հայտարարում է սնանկության մասին՝ որպես հիմնական պատճառ նշելով FTX-ի ազդեցությունը։ |
| 2023 թվականի հունվարի 20-ին | Genesis-ը FTX-ի հետ կապվածության պատճառով սնանկության դիմում է ներկայացրել 11-րդ գլխի համաձայն։ |
| 2023 թվականի փետրվարի 12-ին | Մի քանի խոշոր բորսաների փլուզումից հետո ոչ մի կրիպտո գործակալություն չգնել է Սուպերբոուլի գովազդ։ |
| 2023 թվականի մարտի 2 | Քրիպտոարժույթների ոլորտի ազդեցիկ բանկիր Silvergate Capital- ի բաժնետոմսերը կտրուկ անկում ապրեցին 57.7%-ով, այն բանից հետո, երբ խումբը ԱՄՆ արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովին (SEC) ուղղված հայտարարության մեջ հայտարարել է, որ չի կարողանա ժամանակին ներկայացնել իր տարեկան 10-K հաշվետվությունը։ |
| 2023 թվականի մարտի 7 | ԱՄՆ արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովը (SEC) սառեցնում է BKCoin գործարքները և մեղադրում այն խարդախության մեջ, այն բանից հետո, երբ նրանք 100 միլիոն դոլար են ներգրավել։ |
| 2023 թվականի մարտի 8-9 | «Սիլվերգեյթ Քեփիթալ»-ը հայտարարում է իր բանկը լիկվիդացնելու ծրագրերի մասին։ |
| 2023 թվականի մարտի 10–12 | Signature Bank-ի՝ կրիպտոարժույթների ոլորտի հիմնական բանկերից մեկի, բաժնետոմսերը նվազել են մինչև 32%-ով, ինչը հանգեցրել է Նյու Յորքի նահանգի ֆինանսական ծառայությունների դեպարտամենտի կողմից դրա փակմանը՝ բանկային ճգնաժամի տարածումը կանխելու նպատակով։ |
| 2023 թվականի հունիսի 20-ին | Նոր Զելանդիայում գործող We Are Bamboo էթիկական ճանապարհորդական ընկերությունը միլիոնավոր դոլարներ է կորցրել կրիպտոարժույթների առևտրի պատճառով, նախքան լուծարման մասին հայտարարելը և հարյուրավոր հաճախորդներին նախապես վճարված ուղևորությունների համար գումար չվերադարձնելու որոշումը, ըստ BDO լուծարողների զեկույցի։ |
| 2023 թվականի օգոստոսի 15-ին | Օքլենդում տեղակայված կրիպտոարժույթների Dasset բորսան կամավոր լուծարման է դիմում, որի արդյունքում հաճախորդները չեն կարողանում մուտք գործել իրենց միջոցներին, իսկ ընկերությունը չի արձագանքում բողոքներին։ |
| 2024 թվականի հունվարի 22 | TerraUSD-ի և Luna-ի ստեղծող Terraform-ը սնանկության դիմում է ներկայացրել՝ իրենց մետաղադրամների անկումից մեկուկես տարի անց։ |
| 2024 թվականի փետրվարի 14 | Քիմ Դոտկոմի կողմից հիմնադրված Bitcache-ի լուծարողը նշել է, որ ընկերությունը կլինի ևս մեկ կրիպտոարժույթային ընկերության ձախողում, որը կպահանջի որոշակի լուծումներ։ |

##### Տերրա-Լունայի փլուզում

2022 թվականի մայիսին TerraUSD կայուն արժույթի արժեքը նվազել է մինչև 0.10 ԱՄՆ դոլար։ Սա ենթադրվում էր, որ կապված է եղել ԱՄՆ դոլարին իր օժանդակ Luna մետաղադրամի հետ բարդ ալգորիթմական կապի միջոցով։ Կապակցվածության կորստի պատճառով Luna-ն գրեթե զրոյի է հասել՝ իր առավելագույն՝ 119.51 դոլարից իջնելով։ Փլուզումը ոչնչացրել է 45 դոլար միլիարդ ընդհանուր ընթացիկ արժեք մեկ շաբաթում։ Մայիսի 25-ին հաստատվել է նոր Luna կրիպտոարժույթի վերաթողարկման և արժեզրկված UST կայուն կրիպտոարժույթից անջատվելու և հրաժարվելու առաջարկը։ Նոր Luna մետաղադրամը կորցրել է իր արժեքը բորսաներում ցուցակագրվելու առաջին օրերին։

Terra-Luna-ի փլուզումից հետո մեկ այլ ալգորիթմական կայուն մետաղադրամ՝ DEI-ն կորցրել է իր կապը դոլարի հետ և սկսել փլուզվել։

Terra-Luna-ի հիմնադիր Կվոն Դո Հյոնը հետախուզվում է Հարավային Կորեայի և ԱՄՆ-ի կողմից՝ որպես կայուն կրիպտոարժույթի ստեղծող, որը երաշխավորված է եղել ալգորիթմով, այլ ոչ թե համապատասխան միջոցներով, ներդրողների կողմից 40 միլիարդ դոլարի կորստից հետո։ Նա ձերբակալվել է Չեռնոգորիայում։

##### Մասնավոր դատավարություններ Միացյալ Նահանգներում

2022 թվականի հունվարի 7-ին EthereumMax-ի դեմ խմբային հայց է ներկայացվել՝ պնդելով, որ այն պոմպային և դատարկող սխեմա է, որի մեջ հիշատակվում են նաև մեդիա դեմք Քիմ Քարդաշյանը, նախկին պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ Ֆլոյդ Մեյվեզեր կրտսերը, նախկին NBA խաղացող Փոլ Փիրսը և այլ հայտնիներ՝ իրենց սոցիալական ցանցերի հաշիվներում Ether կրիպտոարժույթը գովազդելու համար։

Փետրվարի 18-ին Միացյալ Նահանգների տասնմեկերորդ շրջանի վերաքննիչ դատարանը Bitconnect-ի դեմ հարուցված դատական հայցի շրջանակներում որոշել է, որ 1933 թվականի արժեթղթերի մասին օրենքը տարածվում է սոցիալական ցանցերի միջոցով նպատակային գովազդի վրա։

Նույն օրը SafeMoon-ի դեմ խմբային հայց է ներկայացվել՝ պնդելով, որ այն նաև պոմպային և դատարկող սխեմա է, որի մեջ հիշատակվում են նաև պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ Ջեյք Փոլը, երաժիշտ Նիք Քարթերը, ռեփերներ Սուլջա Բոյը և Լիլ Յախտին, ինչպես նաև սոցիալական ցանցերի անձնավորություն Բեն Ֆիլիպսը, որոնք իրենց սոցիալական ցանցերի հաշիվներում մոլորեցնող տեղեկատվություն են տարածել SafeMoon կրիպտոարժույթը գովազդելու համար։

Ապրիլի 1-ին Ֆլորիդայում խմբային հայց է ներկայացվել LGBcoin կրիպտոարժույթի ընկերության՝ NASCAR-ի, պրոֆեսիոնալ ավտոմրցարշավորդ Բրենդոն Բրաունի և քաղաքական մեկնաբան Քենդիս Օուենսի դեմ՝ պնդելով, որ պատասխանողները կեղծ կամ մոլորեցնող հայտարարություններ են արել LGBcoin-ի վերաբերյալ և որ ընկերության հիմնադիրները մասնակցել են «pum and dump» սխեմային։

Ապրիլի 13-ին Coinbase-ը իր բաժնետերերից ստացել է արժեթղթերի խարդախության վերաբերյալ խմբային հայց՝ իր սկզբնական հրապարակային առաջարկի գրանցման հայտարարագրում և ազդագրում կեղծ և մոլորեցնող հայտարարություններ և բացթողումներ ներառելու համար։

Հունիսի 13-ին Binance-ը ստացել է խմբային հայց ավելի քան 2000 ներդրողներից, որոնցում ընկերությունը մեղադրվում էր TerraUSD-ի գովազդի ժամանակ կեղծ գովազդի մեջ։

Հունիսի 17-ին TerraForm Labs-ը Միացյալ Նահանգներում ստացել է խմբային հայց, որում պնդվում էր, որ ընկերությունը մոլորեցրել է ներդրողներին՝ խախտելով դաշնային և Կալիֆոռնիայի արժեթղթերի մասին օրենքները՝ իր կրիպտոարժույթները շուկայավարելով արժեթղթերի նման ձևով։

Հուլիսի 7-ին Celsius Network-ը դատական հայց է ստացել նախկին կրիպտոարժույթային ներդրումային մենեջերից, որում ընկերությունը պնդել է, որ չի կարողացել ներդնել համարժեք ռիսկերի կառավարման ռազմավարություններ կամ հաշվապահական պրակտիկա՝ ընկերությունը կրիպտոարժույթի գների տատանումներից պաշտպանելու և իր ավանդատուներին գումար վերադարձնելու կարողությունը պաշտպանելու համար և որ ընկերությունը գործարկել է արդյունավետ ֆինանսական բուրգ։

Հուլիսի 21-ին Coinbase-ի նախկին աշխատակցին և ևս 2 տղամարդու մեղադրանք է առաջադրվել էլեկտրոնային խարդախության և էլեկտրոնային խարդախություն կատարելու դավադրության մեջ։ Սա առաջին դեպքն է եղել, երբ մեղադրանքներ առաջադրվել են կրիպտոակտիվների հետ կապված անձանց։

##### FTX-ի փլուզումը

Նոյեմբերի սկզբին Binance-ը՝ աշխարհի խոշորագույն կրիպտո բորսաներից մեկը հայտարարել է, որ լուծարելու է FTX Token (FTT)-ում իր պահումները՝ հաղորդագրություններով, որ FTX իրացվելիության մեծ մասը հիմնված է այս կրիպտոարժույթի վրա և շատ անկայուն է։ Այս հայտարարությունը հրապարակվել է այն հոդվածից կարճ ժամանակ անց, որտեղ նշվել է, որ FTX-ի հետ կապված Alameda Research առևտրային ընկերությունը տիրապետում է FTT-ի զգալի քանակի։ Սա հանգեցրել է FTX-ի վրա աճող հոսքի, որի արդյունքում FTT-ի 90%-ը հետ է կանչվել։ FTT-ի գինը նոյեմբերի 7-ի 22 դոլարից իջել է մինչև նոյեմբերի 8-ի 5.00 դոլարից պակաս, ինչը կազմում է 80% անկում։ Abracadabra.com-ի կայուն մետաղադրամը՝ «կախարդական ինտերնետային փողը» (MIM), նույնպես կարճ ժամանակով կորցրել է իր կապը ԱՄՆ դոլարի հետ՝ առաջին անգամ 2022 թվականի մայիսից ի վեր։ Այս ամենը հանգեցրել է իրացվելիության ճգնաժամի, որի պատճառով ընկերությունը չկարողացավ մարել դուրսբերումները։ Նոյեմբերի 8-ին մրցակից Binance-ը հայտարարել է ընկերությունը գնելու ծրագրերի մասին՝ այն սնանկացումից փրկելու համար։ Սա ցնցումներ է առաջացրել կրիպտո շուկայում և հանգեցրել Bitcoin-ի գնի 10%-ով և Ether-ի գնի 15%-ով անկման։ Հաջորդ օրը, սակայն Binance-ը անմիջապես հետ է վերցրել իր առաջարկը, ինչի հետևանքով Bitcoin-ը և Ether-ը համապատասխանաբար անկում ապրեցին ևս 14% և 16%՝ հասնելով 2020 թվականի նոյեմբերից ի վեր ամենացածր մակարդակին։ Նույն օրը ԱՄՆ արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովը (SEC) և Արդարադատության նախարարությունը հետաքննություն սկսեցին ընկերության նկատմամբ։ FTX-ը սնանկության դիմում է ներկայացրել նոյեմբերի 11-ին։

## Որպես «Պղպջակ» բնութագրում

Բիթքոյնը որպես սպեկուլյատիվ պղպջակ բնութագրվել է տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակի ութ դափնեկիրների կողմից՝ Փոլ Կրուգման, Ռոբերտ Ջ. Շիլլեր, Ջոզեֆ Ստիգլից, Ռիչարդ Թալեր, Ջեյմս Հեքման, Թոմաս Սարջենթ, Անգուս Դիթոն և Օլիվեր Հարթ, ինչպես նաև կենտրոնական բանկի պաշտոնյաների կողմից, այդ թվում՝ Ալան Գրինսպենի, Ագուստին Կարստենսի, Վիկտոր Կոնստանսիոյի և Նութ Վելինկի կողմից։

Ներդրողներ Ուորեն Բաֆեթը և Ջորջ Սորոսը համապատասխանաբար այն բնութագրել են որպես «միրաժ» և «պղպջալ», մինչդեռ գործարար ղեկավարներ Ջեք Ման և JP Morgan Chase-ի գործադիր տնօրեն Ջեյմի Դայմոնը այն անվանել են համապատասխանաբար «պղպջակ» և «խարդախություն»: Սակայն Դիմոնը հետագայում ասել է, որ զղջում է Bitcoin-ը խարդախություն անվանելու համար։

Այլ նշանավոր սկեպտիկներից են Բիլ Գեյթսը՝ Microsoft-ի համահիմնադիրը և բարերարը, Բրյուս Շնայերը՝ կրիպտոգրաֆ, համակարգչային անվտանգության փորձագետ և Հարվարդի համալսարանի հանրային քաղաքականության դասախոս և Մոլի Ուայթը՝ *Web3 Is Going Just Great* կայքի հեղինակը։

Դաշնային պահուստային համակարգի նախկին տնտեսագետ Լի Ռեյներսը ենթադրել է, որ «երբ այս կրիպտո-պղպջակը պայթի և այն կպայթի՝ այն կազդի տնտեսության բոլոր մարդկանց վրա, նույնիսկ եթե նրանք ուղղակի ներդրումներ չունեն կրիպտոարժույթներում»:

## Տես նաև

* Ֆինանսական բուրգ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* «Bitcoin Bulls and Bears». Bloomberg. 8 հունիսի, 2018.