# Լրագրողներ առանց սահմանների[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Լրագրողներ առանց սահմանների
 |
| --- |
|  |
| Տեսակ | ոչ առևտրային կազմակերպություն և Undesirable foreign organization in Russia? |
| Երկիր |  Ֆրանսիա |
| Հապավում | rty, RSF և RWB |
| Հիմնադրված | 1986 |
| Գլխադասային գրասենյակ | Փարիզ, Ֆրանսիա |
| Գլխավոր քարտուղար | Alain Le Gouguec?, Dominique Gerbaud?, Pierre Haski? և Éric Chol? |
| Անձնակազմ | մոտ 55 մարդ |
| Հիմնադիր | Robert Ménard?, Émilien Jubineau?, Jacques Molénat? և Rémy Loury? |
| Պարգևներ | Lorenzo Natali Journalism Prize? Կառլ Մեծի շքանշան եվրոպական մեդիաների համար Սախարովի մրցանակ Dawit Isaak award? Դոկտոր Էրիխ Զալոմոնի անվան մրցանակ Premi Antonio Asensio de Periodisme? Roland Berger Award for Human Dignity? Siebenpfeiffer Award? «Մոնիսմանիա» մրցանակ և Դեն Դեվիդի մրցանակ |
| Կայք | rsf.org/fr​(ֆր.), rsf.org/en​(անգլ.), rsf.org/es​(իսպ.), rsf.org/pt-br, rsf.org/ar​(արաբ.) և rsf.org/fa​(պարս.) |

**Լրագրողներ առանց սահմանների** կամ **ԼԱՍ** (ֆրանսերեն՝ Reporters sans frontières (**RSF**)), ազդեցիկ միջազգային ոչ կառավարական կազմակերպություն, հիմնադրվել է 1985 թվականին Մոնպելիեում, կենտրոնական գրասենյակը գտնվում է Փարիզում։ Կազմակերպության առաքելությունն է ԶԼՄ-ների ազատություն, լրագրողների և օգտատերերի պաշտպանություն ամբողջ աշխարհում։ Կազմակերպությունը պայքարում է գրաքննության դեմ և անազատության մեջ գտնվող այն լրագրողների ազատ արձակման համար, ովքեր ազատազրկվել են մասնագիտական գործունեության համար։ Ընդ որում, կազմակերպությունը հենվում է Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 19 հոդվածի վրա։ 2005 թվականին Եվրախորհրդարանի կողմից արժանացել է Սախարովի անվան մտքի ազատության մրցանակի։ Լրագրողներ առանց սահմանների կազմակերպությունն իր կայքում ամեն տարի հրապարակում է աշխարհի ավելի քան 160 երկրներում խոսքի ազատության ինդեքսը։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *«L’information est précieuse, protégeons-la»*
*(ֆրանսերեն՝ Ինֆորմացիան թանկ է, պաշտպանենք այն)*։- RSF կարգախոս |  |

## Գործունեություն

RFS (ԼԱՍ) ոչ պետական կազմակերպությունների միություն է, որոնք հայտարարում են, որ ցանկանում են գործել համատեղ, բայց մեկը մյուսից անկախ։

2014 թվականի տվյալներով՝ ԼԱՍ-ն ունի ինը ազգային բաժիններ Եվրոպայում (Ավստրիայում, Բելգիայում, Իսպանիայում, Ֆրանսիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Իտալիայում, Շվեդիայում և Շվեյցարիայում), ներկայացուցիչներ Ասիայում (Բանգկոգ, Ստամբուլ, Տոկիո), Ամերիկայում (Մոնրեալ, Վաշինգտոն) և ավելի քան հարյուր քսան թղթակիցներ աշխարհում։

RSF-ը «Խոսքի ազատության պաշտպանության միջազգային ասոցիաիցիա» (IFEX) գլոբալ վիրտուալ ցանցի անդամ է։ IFEX-ը վերահսկում է խոսքի ազատության խախտումները և արշավներ է կազմակերպում է լրագրողների, գրողների և այլ մարդկանց պաշտպանության համար, երբ նրանք հալածվում են իրենց խոսքի ազատության իրավունքը իրականացնելիս։ RFS-ը իր հաշվետվություններում պարունակում է այս ցանցի միջոցով հավաքված ապացույցներ։

RFS-ն մասնակցում է նաև Եվրոպական միության իրավապաշտպանների պաշտպանության հարթակում։ Կազմակերպության գնահատականները մնում են անկախ այլ միջազգային գրասենյակներից։ Նրանք կարող են հրապարակել իրենց սեփական վերլուծությունը, անկախ կոնկրետ երկրում RSF և այլ IFEX անդամ կազմակերպությունների նկատմամբ ճնշումների։ RSF-ն տարբեր երկրներում ստանում է տեղի մամուլի ներկայացուցիչների աջակցությունը, չվախենալով անխուսափելի ճնշումներից։

### Հիմնական ուղղվածություններ

RSF-ի գործունեության հիմնական ուղղվածություններն են.

* դատապարտել մամուլի ազատությունը սահմանափակող գործողությունները
* օժանդակել իրենց մասնագիտական գործունեության համար հետապնդվող լրագրողներին և նրանց անձնակազմին (ամեն տարի դժվար իրավիճակներում հայտված լրագրողներին և ԶԼՄ-ներին բաշխվում է ավելի քան 200 դրամաշնորհային օգնություն)
* օգնել փախստական լրագրողներին և բլոգերներին
* աջակցել հետապնդվող լրագրողների ընտանիքներին
* օգնել լրագրողների և նրանց աշխատակիցների հետապնդման մեջ մեղավոր անձանց կամ հաստատությունների նկատմամբ արդարադատության աշխատանքը շարունակելուն
* հավաքել անձնական միջնորդություններ իրենց գործողությունների աջակցության համար, հրատարակել և ներկայացնել իրավական տեսանկյունից իրավասու մարմիններին
* զարգացնել միջազգային քաղաքացիական հանրության հետ կապերը և հրապարակել գործունեության արդյունքները։

## Ֆինանսավորում

2011 թվականի ԼԱՍ ֆինանսական հաշվետվության համաձայն կազմակերպության եկամուտները կազմել են ավելի քան €4,000,000, որի 37.2% - ը ստացվել ֆոտոալբոմների վաճառքից (որոնց հեղինակները անվճար տրամադրել են իրենց հեղինակային իրավունքները և որոնք անվճար տարածվել են խանութների և կրպակների կողմից, ինչպես նաև լրացուցիչ ապրանքների (մարզաշապիկներ և այլն) վաճառքից։

Ֆինանսավորման ավելի քան 20% գալիս է մասնավոր խմբերից, ինչպիսիք են Սանոֆ Ավենտիսը (€400,000 բյուջեի 10% - ը), Ֆրանսուա Պինոն, Ֆրանսիայի հիմնադրամը, Սորոսի Բաց Հասարակության ինստիտուտը, Sigrid Rausing Trust-ը, Benetton-ը, Ազատ Կուբա կենտրոնը (որը 2002 թվականին նվիրաբերել է €64,000 )։ Բացի այդ, Saatchi & Saatchi գովազդային գործակալությունը, որը իրականացրել է բազմաթիվ անվճար հասարակական քարոզարշավներ (օրինակ,Ալժիրում գրաքննության մասին)։

ԼԱՍ -ը մասամբ ֆինանսավորվում է (2007 թ. բյուջեի 12%) կառավարական կազմակերպություններից։ ԼԱՍ Նախագահ Ռոբերթ Մենարդի խոսքով, ֆրանսիական կառավարության անմիջական նվիրատվությունները կազմում են կազմակերպության բյուջեի 4,8% - ը, կառավարական օգնության ընդհանուր գումարը՝ բյուջեի 11% -ը (այդ թվում Ֆրանսիայի կառավարությունից, ԵԱՀԿ-ի, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի և ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպությունից ստացած գումարները։ ԼԱՍ ֆրանսիական բաժնի փոխնախագահ Դանիել Ժունկուան (ինչպես նաև *Les Amis du Monde diplomatique*-ի փոխնախագահ), պնդում է, որ Ազգային ժողովրդավարության հիմնադրամի ֆինանսավորումը, որը կազմում է €35,000, չի ազդում կազմակերպության անաչառ լինելուն։ Կազմակերպության չինական վեբկայքը ստանում է ֆինանսական աջակցություն Թայվանի ժողովրդավարության հիմնադրամից, որը իշխանամետ կազմակերպություն է. ֆինանսավորվում է Չինաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարությունից։

Կազմակերպությունը հաճախ մեղադրվում է բյուջեի անթափանցիկության մեջ։

Ինչպես ասված է կազմակերպության կայքում, ԼԱՍ կողմից լույս տեսնող գրքերը վաճառվում են ֆրանսիական կրպակներում և սուպերմարկետներում (Fnac, Քարֆուր, Casino, Monoprix և Cora), վեբկայքերում (alapage.com, fnac.com ու amazon.fr, ինչպես նաև՝ A2Presse) և Ֆրանսիայի ավելի քան 300 գրախանութներում։

## Խոսքի ազատության ինդեքս

Աշխարհի երկրները խոսքի ազատության ինդեքսով, 2010թ.
*Լրագրողներ առանց սահմանների* կազմակերպությունը ամեն տարի իր կայքում հրապարակում է աշխարհի ավելի քան 160 երկրներում խոսքի ազատության ինդեքսը։ Տարի առ տարի կազմակերպությունը արձանագրում է, որ ամբողջ աշխարհում ԶԼՄ-երի ազատությունը նահանջ է ապրում։

### Խոսքի ազատության ինդեքսի հաշվարկման մեթոդաբանություն

*Խոսքի ազատության ինդեքսը* 2013 թվականից հաշվարկվում է հատուկ, նորացված հարցաշարի (87 հարց) պատասխանների հիման վրա, որը լրացնում են ԼԱՍ գործընկերային կազմակերպությունները, ակտիվիստները, ԼԱՍ թղթակիցները (մոտ 150 մարդ շուրջ 150 երկրներից)։ Հարցաթերթիկը պարունակում է 87 հարցեր, որոնք բաժանված են վեց մասերի.

1. պլյուրալիզմ
2. ԶԼՄ-ի անկախություն
3. գրաքննություն
4. օրենսդրություն
5. թափանցիկություն
6. ենթակառուցվածքներ։

Բացի այդ, յուրաքանչյուր երկրի դասակարգումը կախված է մասնագիտական պարտականությունները կատարելիս լրագրողների և ինտերնետ-ակտիվիստների մահացությունից, բանտարկություններից, նրանց դեմ հարձակումներից և այլն դեպքերից, բայց միայն այն դեպքում, եթե դրանց քանակը իջեցնում է, ոչ թե բարձրացնում է երկրի վարկանիշը աղյուսակում (օրինակ, Հյուսիսային Կորեայի վերաբերյալ կոնկրետ թվեր գրեթե չկան)։ Կարևոր է նշել, որ, օրինակ, աշխատանքի հետ կապ չունեցող վթարի հետևանքով վնասված լրագրողները *Լրագրողներ առանց սահմանների* տվյալների բազայում չեն ներառվում։

### Հայաստանը ըստ խոսքի ազատության ինդեքսի

* 2011 թվականին 74-րդ տեղում
* 2012 թվականին 74-րդ տեղում
* 2013 թվականին 179 երկրներից 74-րդ տեղում
* 2014 թվականին 180 երկրներից 78-րդ տեղում
* 2015 թվականին 180 երկրներից 78-րդ տեղում
* 2016 թվականին 180 երկրներից 74-րդ տեղում
* 2019 և 2020 թվականին 180 երկրներից 61-րդ տեղում

Կազմակերպության Արևելյան Եվրոպայի և Միջին Ասիայի բաժնի ղեկավար Ջոն Բիրը «Ամերիկայի Ձայնին» տված հարցազրույցում մտահոգություն հայտնելով Հայաստանում լրագրողների նկատմամբ գործադրվող ճնշումների վերաբերյալ, ասել է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ....մենք կոչ ենք անում իշխանություններին պատժամիջոցներ կիրառել այն իրավապահների և գործակալների նկատմամբ, ովքեր լրագրողների դեմ բռնություն են կիրառել, և եթե ապացուցվի, որ այդ ոստիկանները նման չափի բռնություն գործելու հրաման էին ստացել, ապա առկա է լուրջ քաղաքական խնդիր։- Ջոն Բիր, 2015 թ. |  |

*Լրագրողներ առանց սահմանների* Արևելյան Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի գրասենյակը անդրադառնալով 2016 թվականի հուլիսի 29-ին Երևանի Սարի թաղի իրադարձություններին դատապարտել է լրագրողների նկատմամբ ոստիկանական բռնությունները՝ իշխանություններին կոչ անելով դադարացնել ոստիկանական անպատժելիությունը։

### Ռուսաստանը ըստ խոսքի ազատության ինդեքսի

* 2004 թվականին՝ 167 երկրներից 140-րդ տեղը
* 2005 թվականին՝ 167 երկրներից 138-րդ տեղը (Իրաքի և Ֆիլիպինների միջև)։ Ցուցակը եզրափակում է Հյուսիսային Կորեան Էրիթրեայից և Թուրքմենստանից հետո
* 2006 թվականին՝ 168 երկրներից 147-րդ տեղը
* 2007 թվականին՝ 144-րդ տեղը Եմենի և Թունիսի միջև։
* 2013 թվականին՝ 179 երկրներից 148-րդ տեղը, Ֆիլիպինների և Սինգապուրի միջև։ Ցուցակը եզրափակում է Էրիթրեան Թուրքմենստանից Հյուսիսային Կորեայից հետո։
* 2014 թ. 180 երկրներից 148-րդ տեղը
* 2015 թ. 180 երկրներից 152-րդ տեղը

### Աղյուսակ

Տես ներքևում՝ ծանցանկից հետո

## Մամուլի ազատության բարոմետր

*Լրագրողներ առանց սահմանների* կազմակերպությունն ամեն տարի հրապարակում է *Մամուլի ազատության բարոմետր*, որում ներկայացվում է լրագրողների, օժանդակ ԶԼՄ-ների աշխատակիցների, ինտերնետ օգտատերերի և քաղաքացիական լրագրողների թիվը, որոնք մահացել են կամ գտնվում են անազատության մեջ։ Ստորև ներկայացված են "Բարոմետրի" որոշ տվյալները.

Զոհված լրագրողներ, ԶԼՄ-ների օժանդակ աշխատակիցներ և համացանցային օգտատերեր (ներառյալ՝ քաղաքացիական լրագրողներ)| Տարի | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013
  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Լրագրողներ | 25 | 43 | 63 | 64 | 84 | 87 | 61 | 75 | 58 | 67 | 89 | 23
  |
| ԶԼՄ-ի աշխատակիցներ | 4 | 3 | 16 | 5 | 32 | 22 | 1 | 1 | 1 | 2 | 6 | 1
  |
| Համացանցի օգտատերեր | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 4 | 48 | 9 |

Նման հաշվետվություններ հրապարակվում են նաև Լրագրողների միջազգային ֆեդերացիան (МФЖ) և Մամուլի միջազգային ինստիտուտը (МИП), սակայն այդ տվյալները կարող են տարբերվել ԼԱՍ-ի տվյալներից։

### Լրատվամիջողների ազատության թշնամիներն ըստ ԼԱՍ

Մի քանի տարին մեկ (օրինակ՝ 2013, 2016 և 2021 թվականներին) «Լրագրողներ առանց սահմանների» կազմակերպությունը հրապարակում է «մամուլի ազատության թշնամիների» ցուցակը։ 2021 թվականին այս ցուցակը ներառում է հետևյալ մարդկանց․

* Եգիպտոս - Աբդել Ֆաթթահ Ալ-Սիսի
* Բելառուս - Ալեքսանդր Լուկաշենկո
* Իրան - Ալի Խամենեի
* Սիրիա - Բաշշար ալ-Ասադ
* Հունգարիա - Վիկտոր Օրբան
* Ռուսաստան - Վլադիմիր Պուտին
* Շրի Լանկա - Գոդաբայա Ռաջապաքս
* Թուրքմենստան - Գուրբանգուլի Բերդիմուհամեդով
* Նիկարագուա - Դանիել Օրտեգա
* Բրազիլիա - Ժաիր Բոլսոնարու
* Ադրբեջան - Իլհամ Ալիև
* Պակիստան - Իմրան Խան
* Էրիթրեա - Իսայաս Աֆեվերկի
* Ջիբութի - Իսմաիլ Գելլե
* Ուգանդա - Իովերի Մուսևենի
* Հյուսիսային Կորեա - Կիմ Ջոնգ Ուն
* Հոնկոնգ - Քերրի Լան
* Սինգապուր - Լի Սյանլուն
* Կուբա - Միգել Դիաս Կանել
* Մյանմա - Մին Աուն Հլայն
* Հնդկաստան - Նարենդրա Մոդի
* Սաուդյան Արաբիա - Մուհամմադ իբն Սալման ալ Սաուդ
* Վիետնամ - Նուգեն Ֆու Չոնգ
* Վենեսուելա - Նիկոլաս Մադուրո
* Կամերուն - Փոլ Բիյա
* Ռուանդա - Փոլ Կագամե
* Թաիլանդ - Պրայութ Չան-Օչա
* Չեչնիա () - Ռամզան Քադիրով
* Թուրքիա - Ռեջեփ Թայիփ Էրդողան
* Ֆիլիպիններ - Ռոդրիգո Դուտերտե
* Հարավային Սուդան - Սալվատորե Կիիր
* Չինաստան - Սի Ցզինպին
* Հասարակածային Գվինեա - Թեոդորո Օբիանգ Նգեմա Մբասոգո
* Բահրեյն - Համադ Բին Իսա Ալ-Խալիֆա
* Կամբոջա - Խուն Սեն
* Բանգլադեշ - Շեյխ Հասինա
* Տաջիկստան - Էմոմալի Ռահմոն։

## Քննադատություն

Լրագրող Ֆոլկեռ Բրոյտիգամը ցույց է տալիս, որ կազմակերպությունը քննադատում է միայն ԱՄՆ-ի նկատմամբ թշնամաբար տրամադրված երկրներին, ինչպիսիք են Կուբան, Բելառուսը կամ Ռուսաստանը։ Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ բարեկամական երկրները, ինչպիսիք են, օրինակ, Ֆիլիպինները կամ Սաուդյան Արաբիան, որտեղ խոսքի ազատությունը գրեթե բացակայում է, չի ենթարկվում որևէ քննադատության այդ կազմակերպության կողմից։ Բացակայում է նաև հենց արևմտյան երկրներում խոսքի նկատմամբ վերաբերմունքի գնահատականը։

### Տեղեկատվության իսկություն

Քննադատները մեղադրում են կազմակերպությանը լրագրողների նկատմամբ խտրականությունների մասին հաշվետվությունները կազմելիս ընտրողականություն դրսևորելու մեջ։ Ուսումնասիրության օբյեկտների ընտրությունը կողմնորոշված է այն երկրների ցուցակի վրա, որը կազմված է ԱՄՆ պետդեպարտամենտի կողմից (Իրան, Սիրիա, Հյուսիսային Կորեա), սակայն ԱՄՆ-ի դաշնակից երկրներում (Ֆիլիպիններ, Սաուդյան Արաբիա), կամ հենց ԱՄՆ-ում լրագրողների դեմ իրավապահ մարմինների գործունեությունների մասին տեղեկատվությունը հաշվետվությունների մեջ չեն ընդգրկվում։

* ԼԱՍ թողարկումներից մեկը՝ մասնավոր RCTV հեռուստակայանի հեռարձակման լիցենզիան չերկարաձգելու մասին, բախվեց վենեսուելական պետական հեռահաղորդակցության CONATEL ընկերության կողմից սուր քննադատության՝ անազնվության, վիճելիության և ներգրավվածության համար։ teleSUR հեռուստաալիքի վերլուծության հաշվետվությունում, որը կոչվում էր *39 կեղծիքներ միջոցով հեռուստատեսային ստի ամրագրում* (իսպ.՝ *La consolidación de una mentira mediática a través de 39 embustes*), ներկայացվել է հաշվետվության 39 անբարեխիղճ կետեր։
* Սուր քննադատության է արժանացել նաև այն, որ կազմակերպությունը տարիներ շարունակ լռության է մատնել 2001 թ. դեկտեմբերին Աֆղանստան գործուղված Ալ-Ջազիրայի օպերատոր Սամի Ալ-Խայիի առևանգումը Պակիստանում, որին դաժանորեն խոշտանգել էին և 2002 թ. հունիսի 13-ին բանտարկել Գուանտանամոյի բանտում։
* Հարավսլավիայի RTS հեռուստակայանի վրա ՆԱՏՕ-ի ավիացիայի հարձակման ժամանակ սպանված 16 լրագրողների մասին ԼԱՍ կազմակերպության հաշվետվություններից որևէ մեկում չի հիշատակվել։

## Հիմնադիր Ռոբերթ Մենարդ

2007 թվականին *France Culture* -ին տված հարցազրույցում, երբ քննարկվում էր լրագրող Դենիել Պեռլի առևանգման դեպքը, ԼԱՍ նախագահ Ռոբերթ Մենարդը խոշտանգումների էթիկայի մասին խոսելիս ասել է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Որտեղ կանգ առնել։ Արդյոք պե՞տք է այն տրամաբանությունը, որը ներառում է... այն ինչ մենք կարող էինք անել որոշ դեպքերում. դուք առևանգում եք, մենք էլ ենք առևանգում, դուք դաժանորեն եք վարվում, մենք էլ ենք դաժանորեն վարվում, դուք խոշտանգում եք, մենք էլ խոշտանգում ենք...- Ռոբեթ Մենարդ |  |

Ռոբերթ Մենարդը՝ ԼԱՍ քարտուղարը 20 տարվա ընթացքում հաստատել է, որ իրենք ֆինանսական աջակցություն են ստացել Ժողովրդավարության Ազգային հիմնադրամից, կազմակերպությունից, որը կապված է ԱՄՆ-ի կառավարության հետ։ Աղբյուրը կասկածում է Ժողովրդավարության Ազգային հիմնադրամին արտասահմանյան երկրների ներքին գործերին միջամտելու մեջ, հետևաբար նրա ֆինանսավորումը անընդունելի է ԼԱՍ-ի կողմից։

2007 թվականին Ռոբերթ Մենարդը գրել է իր գրքում, որ կազմակերպության ֆինանսավորման չնչին մասը ստացվում է *Ազատ Կուբա կենտրոնից* (Centre for a Free Cuba (CFC)) և *Ժողովրդավարության ազգային հիմնադրամից*։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 2002 թվականից ֆինանսավորվում ենք *Ազատ Կուբա կենտրոնից* (Centre for a Free Cuba (CFC) և Ժողովրդավարության ազգային հիմնադրամից։ Ընդհանուր առմամբ 2007 թվականին մենք ստացել ենք 132 000 եվրո, այսինքն մեր բյուջեի... 2,3%-ը։- Ռոբերթ Մենարդ, LIBERTÉS ET AUTRES CHINOISERIES |  |

### Արևմտյան հատուկ գործակալության հետ կապեր

Ձախ ուղղվածություն ունեցող հնդկական Frontline ամսագրի Ջոն Չերիանի հոդվածում նշվում է, որ ԼԱՍ-ն «արևմտյան հետախուզական ծառայությունների հետ սերտ կապեր ունենալու համբավ ունի» և *Կուբան Ռոբերտ Մենարդին անվանում էր ԿՀՎ հետ սերտ կապեր ունեցող խմբի ղեկավար*։ Կազմակերպությունը հերքեց Կուբայի մեղադրանքները։

### Օտտո Ռեյխի հետ համագործակցություն

Օտտո Ռեյխ
Լյուսի Մորիլոնը՝ ԼԱՍ ներկայացուցիչը Վաշինգտոնում, 2005 թվականի ապրիլի 29-ին տված հարցազրույցում հաստատել է, որ կազմակերպությունը կապի մեջ է Արևմտյան կիսագնդում ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտի հատուկ պատվիրակի՝ Օտտո Ռեյխի (ծնվ․՝ 1945) հետ, որը Ֆիդել Կաստրոյի կատաղի հակառակորդն էր և *Ազատ Կուբա կազմակերպության* կողմից լիազորված էր եվրոպացիներին տեղեկացնել Կուբայում լրագրողների դեմ իրականացվող ճնշումների մասին։

ԼԱՍ-ի քննադատները, ինչպես օրինակ, *CounterPunch* ամսագիրը, մատնանշել է այդ խմբի գործունեության մեջ Ռեյխի ներգրավվածության խայտառակությունը, երբ 1980-ականներին Ռեյխը գլխավորում էր Ռոնալդ Ռեյգանի վարչակազմի *Հանրային դիվանագիտության գրասենյակը* (Office of Public Diplomacy), որը մասնակցում էր հենց ծառայողների կողմից անվանված այսպես կոչված *Սպիտակ քարոզչությանը*։ Սա գաղտնի տեղեկատվության տարածում էր Լատինական Ամերիկայի ձախ իշխանությունների դեմ ռազմական արշավներին ամերիկյան աջակցության մասին, որպես տեղական հասարակական կարծիքի վրա ազդելու միջոց։ Գործակալության գործունեության մասին ԱՄՆ-ի Հաշվիչ պալատի տնօրենի կողմից անցկացված հետաքննությունը, պարզեց, որ Օտտո Ռեյխի գլխավորությամբ իրականացվել է *հանրային տեղեկատվության գործակալության համար թույլատրելի շրջանակներից դուրս... արգելված, գաղտնի քարոզչական գործունեություն*։

2002 թվականին Ռեյխը նշանակվել է Արևմտյան կիսագնդի անվտանգության կոոպերացիայի ինստիտուտի վերահսկիչ խորհրդի ղեկավար, նախկինում հայտնի է որպես *Ամերիկայի դպրոց*, որը նկարագրված է 2004 թվականին LA Weekly հրապարակումներից մեկում՝ ինչպես «խոշտանգումների ուսուցման հիմնարկ»։ Ըստ Միջազգային համաներում կազմակերպության տվյալների, ինստիտուտը ամերիկյան բանակի և ԿՀՎ-ի ղեկավարության համար թողարկում էր հետաքննության վարման ուղեցույցներ, որոնցում արդարացվում էին խոշտանգումները, շանտաժը, ծեծը և մահապատիժը։

Ի պատասխան Օտտո Ռեյխին այդ պաշտոնում նշանակելու, *School of the Americas Watch* կազմակերպությունը հայտարարել է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ռեյխը այս հաստատությունում զբաղվում է մարդու իրավունքների պաշտպանության հսկողությամբ, դա այնքան ծիծաղելի է, ինչպես աղվեսը հսկում է հավանոցը։ Նրա նշանակումն այդ պաշտոնում ցույց է տալիս այդ մարմնի երեսպաշտությունը։ Ինչպես *դպրոցի*, այնպես էլ պարոն Ռեյխի հեռակա նպատակներն են շարունակել կառավարել Լատինական Ամերիկայի տնտեսական և քաղաքական համակարգերը լատինաամերիկյան զինվորականների վեապատրաստման և սպառազինման ճանապարհով։ |  |

### Հակակուբայական գործունեություն

ԼԱՍ-ն չափազանց սուր քննադատության է ենթարկել Կուբայում մամուլի ազատության դրությունը, ներկայացնելով որպես ամբողջատիրական և նրա դեմ բացահայտ արշավներին մասնակցելով։ Կուբան մամուլի ազատության ինդեքսում զբաղեցնում է վերջին տեղերից մեկը։ ԼԱՍ-ի քարոզարշավները ներառում են հայտարարություններ ռադիոյով և հեռուստատեսությամբ, փարիզյան ամենօրյա պարբերականներում ամբողջական էջերով նյութեր, պաստառներ, օդանավակայաններում թռուցիկների տարածում, իսկ 2003 թվականի ապրիլին գրավեցին Փարիզի Կուբայի տուրիստական գործակալության գրասենյակը։ Փարիզյան դատարանը (Tribunal de grande instance de Paris) RSF-ին պարտավորեցրեց վճարել 6000 եվրո Ալբերտո Կորդայի դստերը և ժառանգորդին, քանի որ 2003 թ. հուլիսի 9-ի դատարանի որոշմամբ գործակալությանը արգելվել էր օգտագործել Չե Գևարայի հայտնի բերետով լուսանկարը (որը նաև պաշտպանված էր հեղինակային իրավունքով), որը նկարված էր La Coubre-ի պայթյունի զոհերի հուղարկավորության ժամանակ։ ԼԱՍ-ն հայտարարեց, որ լուսանկարը *փոխարինվել է*, որ առավել խիստ դատավճռի պատճառ չհանդիսանա։ Չե Գևարայի դեմքի վրա վերադրվել էր լուսանկար, որը նկարված էր 1968 թվականի մայիսին CRS-ի անկարգությունների դեմ պայքարող ոստիկանության գործակալի կողմից ու Օրլի օդանավակայանում Կուբա մեկնող չվերթների զբոսաշրջիկներին այդ նկարով բացիկներ էին բաժանում։ Կորդայի դուստրը Գրանմա թերթին հայտարարեց, որ «Լրագրողներ առանց սահմաններին կարող են իրենց կոչել Լրագրողներ առանց սկզբունքների»։ Բացի այդ, 2003 թ. ապրիլի 4-ին ԼԱՍ-ն Ռոբերթ Մենարդի գլխավորությամբ ներխուժեց Փարիզում Կուբայի զբոսաշրջության գրասենյակ, մոտ 4 ժամ ընդհատելով գրասենյակի աշխատանքը։ 2003 թվականի ապրիլի 24-ին ԼԱՍ-ն ցույց կազմակերպեց Փարիզում Կուբայի դեսպանատան մոտ։

«Գրանմա» թերթում, որը Կուբայի Կոմկուսի կենտկոմի պաշտոնաթերթ է, ԼԱՍ-ն նկարագրվում է որպես «ծայրահեղ ռեակցիոն» կազմակերպություն։ Կուբայական իշխանությունների և ԼԱՍ-ի միջև լարված հարաբերություններ են, հատկապես 2003 թվականին 75 կուբացի այլախոհների (որից 27 լրագրող) ձերբակալությունից հետո։

ԼԱՍ-ն հերքում է այս քարոզարշավի և 2004 թվականին Կուբայի էմիգրանտների կազմակերպությունից ստացած փողերի հետ կապը։ 2004 թվականին կազմակերպությունը ստացել է $50,000 Մայամիում տեղակայված Ազատ Կուբայի կենտրոն խմբից, որն անձամբ ստորագրված է եղել Արևմտյան կիսագնդում ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտի հատուկ պատվիրակ Օտտո Ռեյխի կողմից։ ԼԱՍ-ն առատորեն ֆինանսավորվում նաև այլ՝ Ֆիդել Կաստրոյի կառավարության նկատմամբ ոչ բարեկամակամ տրամադրված կազմակերպություններից, այդ թվում՝ Միջազգային հանրապետական ինստիտուտի։

### Հայիթի

2004 թվականին Լրագրողներ առանց սահմանների կազմակերպությունը հրապարակել է տարեկան հաշվետվություն Հայիթիի վերաբերյալ, նկարագրելով ահաբեկչական մթնոլորտը և մշտական հարձակումները, որոնց ենթարկվում էին նախագահ Արիստիդի (1991, 1994-1996 և 2001-2004 թթ. նախագահ) նկատմամբ քննադատաբար տրամադրված լրագրողները։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 2004 թ. փետրվարի 24-ին Ժան Բերտրան Արիստիդի արտաքսումից հետո RSF-ն անտեսել է Լատորտուի խամաճիկային կառավարության նկատմամբ քննադատաբար տրամադրված լրագրողներին վերաբերվող գրեթե բոլոր բռության և հետապնդման դեպքերը՝ հայտարարելով, որ լրագրողների ազատությունը աճել է։ 2005 և 2006 թթ. հաշվետվություններում լրագրող և ռադիոյի թղթակից Ժան Աբդիասի առանց դատարանի մահապատիժը դատապարտող խոսք չի եղել։ Այն դեպքում, երբ վկաները ասում էին, որ նրան սպանեցին այն բանից հետո, երբ նա նկարեց ոստիկանների կողմից սպանվախծ երեք երիտասարդներին։ Կազմակերպությունը անտեսել է նաև լրագրողներ Քևին Փայնի (Pacifica Radio) և Ժան Ռիստիլի ձերբակալությունները, ինչպես նաև չկարողացավ հետաքննել մի քանի ընդդիմադիր ռադիոկայանների վրա հարձակումները։- Ամերիկյան CounterPunch պարբերական |  |

Ամերիկացի լրագրող, մարդու իրավունքների մասնագետ Քևին Փայնը, որը ձերբակալվել էր Ժերար Լատորտուի իշխանության օրոք RSF-ի մասին ասել է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Արդեն վաղուց հայտնի է, որ RSF-ը և Ռոբերթ Մենարդը Հայիթիում կատարում են ոչ թե մամուլի ազատության պաշտպանի դեր, այլ հիմնականում դեզինֆորմացիայի արշավ Արիստիդի իշխանությոան դեմ։ Ժան Դոմինիկի սպանությունը Արիստիդի հետ կապելու բոլոր փորձերը, երբ սպանության մեջ մեղադրվող սենատոր Դանի Տուսենը միացավ Արիստիդի հակառակորդների ճամբարին և մասնակցեց 2006 թվականի նախագահական ընտրություններին, միայն բազմաթիվ օրինակներից մեկն է այն բանի, թե իրականում ինչ բնույթի և ինչպիսի դեր են կատարում ԼԱՍ կազմակերպությունների նման կազմակերպությունները։ Դրանք կեղծ տեղեկատվություն և խարդախ հաշվետվություններ են ներկայացնում, որպեսզի իշխանությունների համար ներքին ընդդիմություն ստեղծեն, որպեսզի Վաշինգտոնին չենթարկվող և անհարմար իշխանություններին հեռացնելը հեշտացնեն մամուլի ազատությունը սահմանակելու պատրվակով։- Քևին Փայն |  |

### Վենեսուելա

«Le Monde diplomatique» քննադատել է Ուգո Չավեսի (Վենեսուելա) կառավարության նկատմամբ RSF-ի դիրքորոշումը, հատկապես 2002 թվականին Վենեսուելայում հեղաշրջման փորձի ժամանակ։ Որպես արդարացում Ռոբերթ Մենարդը հայտարարել է, որ RSF նաև դատապարտել է հեղաշրջման փորձի ժամանակ Վենեսուելայի մամուլի աջակցությաունը։ RSF քննադատվել է նաև 2009 թվականի երկրաշարժի ժամանակ Globovision -ի իրադարձությունների կեղծ տարբերակին աջակցելու համար, երբ նա պնդում էր, որ Globovision-ը «հետապնդվում է կառավարության և իշխանությունների կողմից»։

### Արգելված կայքերի հայելիների ստեղծում

2015 թվականի մարտի 12-ի, «Համացանցային գրաքննության դեմ պայքարի համաշխարհային օրը» Լրագրողներ առանց սահմանների կազմակերպությունը սկսեց Collateral Freedom ("Ազատության գրավական") քարոզարշավ, որի շրջանակներում ստեղծվեցին ինը կայքերի հայելիներ, որոնք արգելված էին 11 երկրների իշխանությունների կողմից (Ռուսաստան, Ղազախստան, Ուզբեկստան, Թուրքմենստան, Չինաստան, Կուբա, Իրան, Վիետնամ, Արաբական միացյալ Էմիրություններ, Բահրեյն և Սաուդյան Արաբիա)։ Տեխնոլոգիան հիմնված է Չինաստանում գրաքննությանը հակազդելու սխեմայի վրա, իսկ հայելիները տեղադրված են այնպիսի ինտերնետ հսկաների սերվերների վրա, ինչպիսիք են Amazon, Microsoft-ը և Google-ը, որի հետ կապված հայելիներն արգելափակելը բավականին բարդ է։ Արգելված ռուսական կայքերից ընտրվել է Грани.ру։ Այժմ այն Ռուսաստանում հասանելի է https։//gr1.global.ssl.fastly.net/ Արխիվացված 2015-11-27 Wayback Machine հասցեով։ Կազմակերպությունը մտադիր է հայելիների աշխատանքը մի քանի ամիս ապահովել։

## Օրինակներ

### Պոլ Խլեբնիկովի սպանություն

2005 թվականի հաշվետվությունում ԼԱՍ կազմակերպությունը անդրադարձավ «Forbes» ամսագրի ռուսերեն տարբերակի գլխավոր խմբագիր Պոլ Խլեբնիկովի Ռուսաստանում կատարված սպանությանը։ Սպանությունից մեկ տարի անց դատախազությունը փակեց հետաքննությունը և հայտարարեց, որ այն եղել է չեչեն դաշտային հրամանատար Խոժ Ահմեդ Նուխաևի «պատվերը»

### «Կուրսիվ» ինտերնետ-թերթի փակում

ԼԱՍ կազմակերպությունը դատապարտեց Իվանովոյի «Կուրսիվ» ինտերնետային թերթի փակումը և գլխավոր խմբագիր Վլադիմիր Ռախմանկովի նկատմամբ ՌԴ քրեական օրենսգրքի *իշխանության ներկայացուցչին վիրավորելու մասին* 319 հոդվածով քրեական գործ հարուցելը։ Վերջինս մեղադրվում էր 2006 թվականի մայիսի 18-ին ինտերնետային թերթում հրապարակված *«Путин как фаллический символ»* հոդվածի համար։

Իրավապաշտպանների կարծիքով, կայքը փակվել էր տեղական իշխանությունների ճնշման արդյունքում, իսկ պրովայդերի գործողությունը վկայում է այն մասին, որ Ռուսաստանի ինտերնետ-հրատարակությունները ստիպված են աշխատել վախի մթնոլորտում։ *Լրագրողներ առանց սահմանների* կազմակերպության հայտարարության մեջ մատնանշվում էր, որ լրագրողին ներկայացված մեղադրանքները անհիմն է և հետաքննությունը թափանցիկ չէ, ինչպես նաև մատնանշվում էր այն փաստը, որ թերթն արգելափակվել է առանց դատարանի որոշման։

Պրովայդերի մեկնաբանությունը, թե թերթը փակվել պարտքերի պատճառով, ԼԱՍ-ը համարեց իրականությանը չհամապատասխանող։

2007 թվականի հունվարի 9-ին Իվանովոյի մարզային դատարանը Ռախմանկովին մեղավոր ճանաչեց վերը նշված հոդվածով։

## Ծանոթագրություններ

## Աղյուսակ

| Խոսքի ազատության ինդեքսի աղյուսակ ըստ երկրների և ըստ տարիների |
| --- |
| 2009 թ. | Երկիր | 2009 | 2008 | 2007 | 2006 | 2005 | 2004 | 2003 | 2002 |
| 1 |  Դանիա | 0.00 | 3.50 | 2.00 | 5.00 | 0.50 | 0.50 | 1.00 | 3.00 |
| 1 |  Ֆինլանդիա | 0.00 | 2.00 | 1.50 | 0.50 | 0.50 | 0.50 | 0.50 | 0.50 |
| 1 |  Իռլանդիա | 0.00 | 2.00 | 2.00 | 0.50 | 0.50 | 0.50 | 2.83 | 1.00 |
| 1 |  Նորվեգիա | 0.00 | 1.50 | 0.75 | 2.00 | 0.50 | 0.50 | 0.50 | 0.50 |
| 1 |  Շվեդիա | 0.00 | 3.00 | 1.50 | 4.00 | 2.00 | 2.00 | 1.50 | 1.50 |
| 6 |  Էստոնիա | 0.50 | 2.00 | 1.00 | 2.00 | 1.50 | 2.00 | 2.50 |
| 7 |  Նիդերլանդներ | 1.00 | 4.00 | 3.50 | 0.50 | 0.50 | 0.50 | 0.50 | 0.50 |
| 7 |  Շվեյցարիա | 1.00 | 3.00 | 3.00 | 2.50 | 0.50 | 0.50 | 2.50 | 4.25 |
| 9 |  Իսպանիա | 2.00 | 1.50 | 0.75 | 0.50 | 0.50 | 0.50 | 0.50 | 0.50 |
| 10 |  Լիտվա | 2.25 | 4.00 | 7.00 | 6.50 | 4.50 | 3.00 | 2.83 |
| 11 |  Բելգիա | 2.50 | 3.00 | 1.50 | 4.00 | 4.00 | 4.00 | 1.17 | 3.50 |
| 11 |  Մալթա | 2.50 |
| 13 |  Ավստրիա | 3.00 | 3.50 | 4.25 | 4.50 | 2.50 | 3.25 | 2.75 | 7.50 |
| 13 |  Լատվիա | 3.00 | 3.00 | 3.00 | 2.50 | 1.00 | 2.25 |
| 13 |  Նոր Զելանդիա | 3.00 | 3.00 | 4.17 | 5.00 | 2.00 | 0.67 | 2.83 |
| 16 |  Ավստրալիա | 3.13 | 6.25 | 8.79 | 9.00 | 6.50 | 9.50 | 9.25 | 3.50 |
| 17 |  Ճապոնիա | 3.25 | 6.50 | 11.75 | 12.50 | 8.00 | 10.00 | 8.00 | 7.50 |
| 18 |  Գերմանիա | 3.50 | 4.50 | 5.75 | 5.50 | 4.00 | 2.00 | 1.33 | 1.50 |
| 19 |  Կանադա | 3.70 | 3.33 | 4.88 | 4.50 | 4.50 | 3.33 | 1.83 | 0.75 |
| 20 |  Լյուքսեմբուրգ | 4.00 | 1.50 |
| 20 |  Միացյալ Թագավորություն | 4.00 | 5.50 | 8.25 | 6.50 | 5.17 | 6.00 | 4.25 | 6.00 |
| 20 |  ԱՄՆ | 4.00 | 8.00 | 14.50 | 13.00 | 9.50 | 4.00 | 6.00 | 4.75 |
| 23 |  Ճամայկա | 4.75 | 4.88 | 8.63 | 5.50 | 7.50 | 4.17 | 3.33 |
| 24 |  Չեխիա | 5.00 | 4.00 | 4.00 | 0.75 | 1.00 | 3.50 | 2.50 | 11.25 |
| 25 |  Կիպրոս | 5.50 | 7.50 | 14.00 | 7.50 | 5.50 | 22.00 | 20.83 |
| 25 |  Հունգարիա | 5.50 | 5.50 | 4.50 | 3.00 | 2.00 | 6.00 | 3.33 | 6.50 |
| 27 |  Գանա | 6.00 | 7.50 | 9.00 | 8.50 | 15.00 | 13.50 | 8.75 | 23.00 |
| 28 |  Տրինիդադ և Տոբագո | 7.00 | 6.13 | 5.00 | 5.00 | 2.00 | 2.00 | 1.00 |
| 29 |  Ուրուգվայ | 7.63 | 8.33 | 11.75 | 13.75 | 9.75 | 10.00 | 4.00 | 6.00 |
| 30 |  Կոստա Ռիկա | 8.00 | 5.10 | 6.50 | 6.67 | 8.50 | 7.63 | 3.83 | 4.25 |
| 30 |  Մալի | 8.00 | 7.50 | 16.50 | 9.00 | 8.00 | 12.83 | 11.00 | 12.50 |
| 30 |  Պորտուգալիա | 8.00 | 4.00 | 2.00 | 3.00 | 4.83 | 4.50 | 5.17 | 1.50 |
| 33 |  Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն | 8.50 | 8.00 | 13.00 | 11.25 | 6.50 | 5.00 | 3.33 | 7.50 |
| 34 |  Հյուսիսային Մակեդոնիա | 8.75 | 8.25 | 11.50 | 11.50 | 8.75 | 11.25 | 9.67 |
| 35 |  Հունաստան | 9.00 | 7.50 | 9.25 | 8.00 | 4.00 | 7.00 | 6.00 | 5.00 |
| 35 |  Նամիբիա | 9.00 | 5.50 | 8.50 | 6.00 | 5.50 | 10.00 | 11.00 | 8.00 |
| 37 |  Լեհաստան | 9.50 | 9.00 | 18.50 | 14.00 | 12.50 | 6.83 | 6.17 | 7.75 |
| 37 |  Սլովենիա | 9.50 | 7.33 | 6.50 | 3.00 | 1.00 | 2.25 | 3.00 | 4.00 |
| 39 |  Բոսնիա և Հերցեգովինա | 10.50 | 8.00 | 11.17 | 5.00 | 7.00 | 3.67 | 6.83 | 12.50 |
| 39 |  Չիլի | 10.50 | 11.50 | 12.13 | 11.63 | 11.75 | 10.00 | 6.83 | 6.50 |
| 39 |  Գայանա | 10.50 | 19.75 |
| 42 |  Սուրինամ | 10.60 | 6.00 |
| 43 |  Ֆրանսիա | 10.67 | 7.67 | 9.75 | 9.00 | 6.25 | 3.50 | 4.17 | 3.25 |
| 44 |  Կաբո Վերդե | 11.00 | 8.00 | 14.00 | 11.50 | 6.00 | 8.75 | 8.25 | 13.75 |
| 44 |  Սլովակիա | 11.00 | 3.00 | 1.00 | 2.50 | 0.75 | 0.50 | 2.50 |
| 44 |  Իսպանիա | 11.00 | 8.00 | 10.25 | 10.00 | 8.33 | 9.00 | 7.67 | 7.75 |
| 47 |  Արգենտինա | 11.33 | 14.08 | 24.83 | 17.30 | 13.67 | 21.33 | 15.17 | 12.00 |
| 48 |  Հոնկոնգ | 11.75 | 9.75 | 20.00 | 14.00 | 8.25 | 7.50 | 11.00 | 4.83 |
|  |  Գրենադա |  |  |  | 12.00 |
| 49 |  Իտալիա | 12.14 | 8.42 | 11.25 | 9.90 | 8.67 | 9.00 | 9.75 | 11.00 |
| 50 |  Ռումինիա | 12.50 | 9.00 | 12.75 | 14.00 | 16.17 | 17.83 | 11.50 | 13.25 |
| 51 |  Հյուսիսային Կիպրոս | 14.00 | 10.00 | 19.00 | 14.50 | 12.50 | 22.00 | 20.83 |
| 51 |  Մալդիվներ | 14.00 | 23.25 | 45.17 | 51.25 | 58.50 | 69.17 | 47.50 |
| 51 |  Մավրիկիոս | 14.00 | 9.00 | 8.50 | 8.00 | 7.50 | 10.50 | 7.25 | 9.50 |
| 54 |  Պարագվայ | 14.33 | 20.50 | 26.10 | 18.25 | 15.50 | 10.50 | 7.17 | 8.50 |
| 55 |  Պանամա | 14.50 | 11.83 | 17.88 | 9.50 | 15.00 | 14.50 | 9.75 | 15.50 |
| 56 |  Պապուա Նոր Գվինեա | 14.70 |
| 57 |  Բուրկինա Ֆասո | 15.00 | 13.00 | 21.50 | 16.00 | 19.00 | 16.25 | 18.00 | 27.75 |
| 57 |  Հայիթի | 15.00 | 15.13 | 23.50 | 19.50 | 33.50 | 42.13 | 31.00 | 36.50 |
| 59 |  Թայվան]] | 15.08 | 8.00 | 10.00 | 10.50 | 12.25 | 14.25 | 12.00 | 9.00 |
| 60 |  Քուվեյթ | 15.25 | 12.63 | 20.17 | 17.00 | 21.25 | 31.67 | 31.33 | 25.50 |
| 61 |  Լիբանան | 15.42 | 14.00 | 28.75 | 27.00 | 28.25 | 24.38 | 32.50 | 19.67 |
| 62 |  Բոտսվանա | 15.50 | 14.00 | 23.50 | 13.00 | 14.00 | 11.50 | 13.00 |
| 63 |  Լիբերիա | 15.50 | 9.75 | 25.33 | 19.00 | 20.50 | 40.00 | 40.00 | 37.75 |
| 63 |  Մալավի | 15.50 | 15.00 | 26.75 | 25.50 | 22.75 | 31.00 | 21.00 | 27.67 |
| 63 |  Սերբիա | 15.50 | 13.50 | 21.00 | 11.50 | 14.83 | 20.13 | 21.33 | 20.75 |
| 63 |  Տանզանիա | 15.50 | 15.00 | 18.00 | 19.82 | 17.50 | 14.50 | 16.50 | 21.25 |
| 63 |  Տոգո | 15.50 | 10.00 | 15.17 | 15.00 | 23.75 | 19.50 | 27.50 | 31.50 |
| 68 |  Բուլղարիա | 15.61 | 12.50 | 16.25 | 9.00 | 10.25 | 8.00 | 6.50 | 9.75 |
| 69 |  Հարավային Կորեա | 15.67 | 9.00 | 12.13 | 7.75 | 7.50 | 11.13 | 9.17 | 10.50 |
| 70 |  Բութան | 15.75 | 15.50 | 37.17 | 25.00 | 51.50 | 55.83 | 77.33 | 90.75 |
| 71 |  Բրազիլիա | 15.88 | 18.00 | 25.25 | 17.17 | 14.50 | 16.50 | 16.75 | 18.75 |
| 72 |  Բենին | 16.00 | 15.00 | 17.00 | 5.50 | 5.50 | 5.50 | 5.25 | 6.00 |
| 72 |  Սեյշելյան կղզիներ | 16.00 | 15.50 | 33.00 | 24.50 | 17.00 | 23.50 | 26.75 | 20.75 |
| 72 |  Արևելյան Թիմոր | 16.00 | 13.75 | 27.00 | 18.50 | 13.50 | 13.50 | 5.50 |
| 75 |  Կոսովո | 16.58 | 12.00 | 19.75 | 16.00 | 25.75 | 20.13 | 21.33 | 20.75 |
| 76 |  Նիկարագուա | 16.75 | 12.50 | 14.25 | 15.50 | 15.25 | 11.67 | 6.50 |
| 77 |  Չեռնոգորիա | 17.00 | 10.00 | 19.00 | 11.50 | 14.83 | 20.13 | 21.33 | 20.75 |
| 78 |  Խորվաթիա | 17.17 | 8.50 | 12.50 | 13.00 | 12.83 | 11.83 | 16.50 | 8.75 |
| 79 |  Սալվադոր | 17.25 | 12.80 | 20.20 | 10.00 | 5.75 | 6.00 | 6.83 | 8.75 |
| 80 |  Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն | 17.75 | 18.50 | 22.50 | 14.50 | 19.75 | 32.50 | 32.75 | 21.50 |
|  |  Տոնգա |  | 18.00 | 38.25 | 13.00 | 14.50 | 38.17 |
| 81 |  Վրաստան | 18.83 | 31.25 | 20.83 | 21.00 | 25.17 | 27.50 | 17.33 |
| 82 |  Կոմորյան Կղզիներ | 19.00 | 20.00 | 28.00 | 22.50 | 22.00 | 26.50 | 18.50 | 20.50 |
| 82 |  Մոզամբիկ | 19.00 | 20.50 | 23.00 | 11.50 | 10.50 | 16.25 | 14.00 | 23.50 |
| 84 |  Էկվադոր | 20.00 | 15.50 | 18.50 | 15.25 | 21.75 | 16.50 | 7.67 | 5.50 |
| 85 |  Պերու | 20.88 | 26.25 | 37.38 | 28.25 | 33.33 | 40.00 | 10.25 | 9.50 |
| 86 |  Ուգանդա | 21.50 | 26.00 | 28.00 | 29.83 | 19.25 | 24.00 | 25.75 | 17.00 |
| 86 |  ԱՄԷ | 21.50 | 14.50 | 20.25 | 17.50 | 25.75 | 50.25 | 37.00 |
| 88 |  Ալբանիա | 21.75 | 16.00 | 25.50 | 18.00 | 14.17 | 11.50 | 6.50 |
| 89 |  Սենեգալ | 22.00 | 19.00 | 25.00 | 17.50 | 19.00 | 21.50 | 14.50 | 14.00 |
| 89 |  Ուկրաինա | 22.00 | 19.25 | 26.75 | 26.50 | 32.50 | 51.00 | 40.00 | 40.00 |
| 91 |  Մոնղոլիա | 23.33 | 20.83 | 23.40 | 19.25 | 12.50 | 19.00 | 18.25 | 24.50 |
| 92 |  Գվինեա Բիսաու | 23.50 | 16.33 | 33.50 | 14.50 | 17.00 | 23.50 | 35.25 | 30.25 |
| 93 |  Իսրայել | 23.75 | 8.83 | 13.25 | 12.00 | 10.00 | 8.00 | 8.00 | 30.00 |
| 94 |  Կատար | 24.00 | 15.50 | 24.00 | 18.00 | 23.00 | 32.50 | 35.00 |
| 95 |  Բոլիվիա | 24.17 | 28.20 | 21.50 | 4.50 | 9.67 | 20.00 | 9.67 | 14.50 |
| 96 |  Քենիա | 25.00 | 21.25 | 23.75 | 30.25 | 30.00 | 22.25 | 18.50 | 24.75 |
| 97 |  Զամբիա | 26.75 | 15.50 | 21.50 | 22.50 | 23.00 | 29.75 | 23.25 | 26.75 |
| 98 |  Դոմինիկյան Հանրապետություն | 26.83 | 18.00 | 22.75 | 12.75 | 12.25 | 6.75 | 17.00 |
| 99 |  Լեսոթո | 27.50 | 29.50 | 29.50 | 16.00 | 19.50 | 29.50 | 17.75 |
| 100 |  Գվինեա | 28.50 | 21.50 | 33.50 | 27.50 | 26.00 | 24.50 | 33.17 | 26.00 |
| 100 |  Ինդոնեզիա | 28.50 | 27.00 | 30.50 | 26.00 | 26.00 | 37.75 | 34.25 | 20.00 |
| 100 |  Մավրիտանիա | 28.50 | 23.88 | 15.50 | 17.50 | 40.00 | 51.00 | 36.67 | 41.33 |
| 103 |  Բուրունդի | 29.00 | 21.00 | 43.40 | 39.83 |
| 103 |  Կոտ դ'Իվուար | 19.00 | 26.50 | 27.00 | 25.00 | 52.25 | 60.38 | 42.17 | 19.00 |
| 105 |  Հնդկաստան | 29.33 | 30.00 | 39.33 | 26.50 | 27.00 | 38.50 | 39.00 | 26.50 |
| 106 |  Գվատեմալա | 29.50 | 22.64 | 33.00 | 21.25 | 21.50 | 16.50 | 30.83 | 27.25 |
| 106 |  Օման | 29.50 | 32.67 | 57.75 |
| 108 |  ԱՄՆ (extra-territorial) | 30.00 | 31.00 | 36.00 | 31.50 | 48.50 | 36.00 | 41.00 |
| 109 |  Կամերուն | 30.50 | 36.90 | 36.00 | 28.25 | 20.50 | 27.00 | 30.50 | 28.83 |
| 110 |  Ջիբութի | 31.00 | 41.50 | 50.25 | 33.00 | 37.00 | 55.00 | 35.50 | 31.25 |
| 111 |  Հայաստան | 31.13 | 22.75 | 23.63 | 25.50 | 26.00 | 23.50 | 25.17 |
| 112 |  Հորդանան | 31.88 | 36.00 | 40.21 | 27.50 | 24.00 | 39.13 | 37.00 | 33.50 |
| 113 |  Տաջիկստան | 32.00 | 25.50 | 37.00 | 30.00 | 33.00 | 27.75 | 34.50 | 28.25 |
| 114 |  Մոլդովա | 33.75 | 21.38 | 24.75 | 19.17 | 17.50 | 20.50 | 27.00 |
| 115 |  Սիերա Լեոնե | 34.00 | 27.75 | 39.50 | 26.00 | 39.50 | 24.50 | 23.50 | 24.50 |
| 116 |  Կոնգոյի Հանրապետություն | 34.75 | 20.75 | 24.50 | 17.00 | 17.00 | 17.50 | 14.00 | 23.17 |
| 117 |  Կամբոջա | 35.17 | 35.50 | 25.33 | 27.25 | 23.00 | 36.50 | 19.50 | 24.25 |
| 118 |  Նեպալ | 35.63 | 43.25 | 53.75 | 73.50 | 86.75 | 84.00 | 51.50 | 63.00 |
| 119 |  Անգոլա | 36.50 | 29.50 | 26.50 | 21.50 | 18.00 | 26.50 | 28.00 | 30.17 |
| 119 |  Բահրեյն | 36.50 | 21.17 | 38.00 | 28.00 | 38.75 | 52.50 | 35.17 | 23.00 |
| 121 |  Բանգլադեշ | 37.33 | 42.70 | 53.17 | 48.00 | 61.25 | 62.50 | 46.50 | 43.75 |
| 122 |  Ֆիլիպիններ | 38.25 | 45.00 | 44.75 | 51.00 | 50.00 | 36.63 | 35.25 | 29.00 |
| 122 |  Թուրքիա | 38.25 | 22.75 | 31.25 | 25.00 | 25.00 | 37.25 | 35.00 | 33.50 |
| 124 |  Վենեսուելա | 39.50 | 27.33 | 36.88 | 29.00 | 23.00 | 24.63 | 27.83 | 25.00 |
| 125 |  Ղրղզստան | 40.00 | 27.00 | 33.60 | 34.00 | 32.00 | 35.25 | 32.00 | 31.75 |
| 126 |  Կոլումբիա | 40.13 | 35.50 | 42.33 | 44.75 | 40.17 | 47.38 | 49.17 | 40.83 |
| 127 |  Մարոկկո | 41.00 | 32.25 | 33.25 | 24.83 | 36.17 | 43.00 | 39.67 | 29.00 |
| 128 |  Հոնդուրաս | 42.00 | 21.50 | 25.50 | 14.50 | 18.00 | 11.75 | 14.17 |
| 129 |  Գաբոն | 43.50 | 26.75 | 31.50 | 28.50 | 26.00 | 37.50 | 31.25 | 20.50 |
| 130 |  Թաիլանդ | 44.00 | 34.50 | 53.50 | 33.50 | 28.00 | 14.00 | 19.67 | 22.75 |
| 131 |  Մալայզիա | 44.25 | 39.50 | 41.00 | 22.25 | 33.00 | 39.83 | 32.00 | 37.83 |
| 132 |  Չադ | 44.50 | 41.25 | 36.50 | 35.50 | 30.00 | 33.25 | 24.00 | 28.75 |
| 133 |  Սինգապուր | 45.00 | 49.00 | 56.00 | 51.50 | 50.67 | 57.00 | 47.33 |
| 134 |  Մադագասկար | 45.83 | 21.00 | 20.00 | 15.00 | 24.50 | 18.50 | 8.17 | 22.75 |
| 135 |  Նիգերիա | 46.00 | 37.75 | 49.83 | 32.23 | 38.75 | 37.75 | 31.50 | 15.50 |
| 136 |  Զիմբաբվե | 46.50 | 54.00 | 62.00 | 50.00 | 64.25 | 67.50 | 45.50 | 48.25 |
| 137 |  Գամբիա | 48.25 | 42.75 | 48.25 | 54.00 | 41.00 | 29.50 | 18.25 | 22.50 |
| 137 |  Մեքսիկա | 48.25 | 46.13 | 53.63 | 45.83 | 45.50 | 27.83 | 17.67 | 24.75 |
| 139 |  Նիգեր | 48.50 | 37.00 | 25.50 | 24.50 | 13.00 | 18.33 | 15.75 | 18.50 |
| 140 |  Եթովպիա | 49.00 | 47.75 | 63.00 | 75.00 | 42.00 | 37.00 | 37.50 | 37.50 |
| 141 |  Ալժիր | 49.56 | 31.33 | 40.50 | 40.00 | 40.33 | 43.50 | 33.00 | 31.00 |
| 142 |  Ղազախստան | 49.67 | 35.33 | 41.63 | 41.00 | 36.17 | 44.17 | 42.50 | 42.00 |
| 143 |  Եգիպտոս | 51.38 | 50.25 | 58.00 | 46.25 | 52.00 | 43.50 | 34.25 | 34.50 |
| 144 |  Էսվատինի | 52.50 | 50.50 | 54.50 | 40.50 | 35.00 | 31.00 | 37.50 | 29.00 |
| 145 |  Իրաք | 53.30 | 59.38 | 67.83 | 66.83 | 67.00 | 58.50 | 37.50 | 79.00 |
| 146 |  Ադրբեջան | 53.50 | 53.63 | 55.40 | 47.00 | 51.00 | 49.67 | 34.50 | 34.50 |
| 146 |  Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն | 53.50 | 51.25 | 50.50 | 51.00 | 57.33 | 51.50 | 38.50 | 40.75 |
| 148 |  Սուդան | 54.00 | 42.00 | 55.75 | 48.13 | 44.00 | 44.25 | 45.75 | 36.00 |
| 149 |  Աֆղանստան | 54.25 | 59.25 | 56.50 | 44.25 | 39.17 | 28.25 | 40.17 | 35.50 |
| 150 |  Իսրայել (extra-territorial) | 55.50 | 51.50 | 32.00 | 47.00 | 37.50 | 49.00 |
| 151 |  Բելառուս | 59.50 | 58.33 | 63.63 | 57.00 | 61.33 | 54.10 | 52.00 | 52.17 |
| 152 |  Ֆիջի | 60.00 | 16.00 | 33.50 | 14.00 | 14.00 | 16.00 | 11.50 |
| 153 |  Ռուսաստան | 60.88 | 47.50 | 56.90 | 52.50 | 48.67 | 51.38 | 49.50 | 48.00 |
| 154 |  Թունիս | 61.50 | 48.10 | 57.00 | 53.75 | 57.50 | 62.67 | 50.83 | 67.75 |
| 155 |  Բրունեյ | 63.50 | 38.00 |
| 156 |  Լիբիա | 64.50 | 61.50 | 66.50 | 62.50 | 88.75 | 65.00 | 60.00 | 72.50 |
| 157 |  Ռուանդա | 64.67 | 50.00 | 58.88 | 41.00 | 38.00 | 37.25 | 34.25 | 37.50 |
| 158 |  Հասարակածային Գվինեա | 65.50 | 59.25 | 65.25 | 48.00 | 44.00 | 46.25 | 44.75 | 42.75 |
| 159 |  Պակիստան | 65.67 | 54.88 | 64.83 | 70.33 | 60.75 | 61.75 | 39.00 | 44.67 |
| 160 |  Ուզբեկստան | 67.67 | 62.70 | 74.88 | 71.00 | 66.50 | 52.13 | 61.50 | 45.00 |
| 161 |  Պաղեստին  Պաղեստին | 69.83 | 66.88 | 69.83 | 46.75 | 42.50 | 43.17 | 39.25 | 27.00 |
| 162 |  Շրի Լանկա | 75.00 | 78.00 | 67.50 | 50.75 | 33.25 | 36.50 | 24.83 | 15.75 |
| 163 |  Սաուդյան Արաբիա | 76.50 | 61.75 | 59.75 | 76.00 | 66.00 | 79.17 | 71.50 | 62.50 |
| 164 |  Սոմալի | 77.50 | 58.00 | 71.50 | 51.25 | 59.00 | 43.50 | 45.00 |
| 165 |  Սիրիա | 78.00 | 59.63 | 66.00 | 63.00 | 55.00 | 67.50 | 67.50 | 62.83 |
| 166 |  Վիետնամ | 81.67 | 86.17 | 79.25 | 67.25 | 73.25 | 86.88 | 89.17 | 81.25 |
| 167 | Կաղապար:Դրոշավորում/Յեմեն | 83.38 | 59.00 | 56.67 | 54.00 | 46.25 | 48.00 | 41.83 | 34.75 |
| 168 |  Չինաստան | 84.50 | 85.50 | 89.00 | 94.00 | 83.00 | 92.33 | 91.25 | 97.00 |
| 169 |  Լաոս | 92.00 | 70.00 | 75.00 | 67.50 | 66.50 | 64.33 | 94.83 | 89.00 |
| 170 |  Կուբա | 94.00 | 88.33 | 96.17 | 95.00 | 87.00 | 106.83 | 97.83 | 90.25 |
| 171 |  Մյանմա | 102.67 | 94.38 | 93.75 | 94.75 | 88.83 | 103.63 | 95.50 | 96.83 |
| 172 |  Իրան | 104.14 | 80.33 | 96.50 | 90.88 | 89.17 | 78.30 | 89.33 | 48.25 |
| 173 |  Թուրքմենստան | 107.00 | 95.50 | 103.75 | 98.50 | 93.50 | 99.83 | 82.83 | 91.50 |
| 174 |  Հյուսիսային Կորեա | 112.50 | 96.50 | 108.75 | 109.00 | 109.00 | 107.50 | 99.50 | 97.50 |
| 175 |  Էրիթրեա | 115.50 | 97.50 | 114.75 | 97.50 | 99.75 | 93.25 | 91.50 | 83.67 |

## Տես նաև

* Գրաքննությունը համացանցում

## Արտաքին հղումներ

* Официальный сайт организации «Репортёры без границ»
* Досье։ «Репортеры без границ»
* Молчание Репортеров без границ в отношении журналиста, подвергнувшегося пыткам в Гуантанамо

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լրագրողներ առանց սահմանների» հոդվածին։ |