# Տիեզերքի համաձայնագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տիեզերքի համաձայնագիր

բազմակողմ համաձայնագիր, Միավորված Ազգերի Կազմակերպության պայմանագիր| Մասն է | Միջազգային տիեզերական իրավունք |
| Վայր | Վաշինգտոն, Մոսկվա, Լոնդոն |
| Իրավասությունը տարածվում է | Outer Space Treaty area |
| Հիմնական թեմա | Տիեզերական տարածություն |
| Ստեղծել է | ՄԱԿ-ի տիեզերքի խաղաղ օգտագործման կոմիտե |
| Թողարկման ամսաթիվ | 27 հունվարի 1967 |
| Լեզու | անգլերեն, ֆրանսերեն, ռուսերեն, իսպաներեն, դասական չինարեն |
| Թվական | 27 հունվարի 1967 |
| Effective date | 10 հոկտեմբերի 1967 |
| Depo­si­ta­ry | ԱՄՆ դաշնային կառավարություն, Միացյալ Թագավորության կառավարություն, ԽՍՀՄ կառավարություն |
| Legal citation of this text | 610 UNTS 8843 |
| Law iden­ti­fier | 昭和42年条約第19号 |

     Անդամ երկրներ      Ստորագրած երկրներ      Մաս չկազմող երկրներ
**Տիեզերքի համաձայնագիր** (*անգլ.՝ Outer Space Treaty*, OST) կամ **Տիեզերական տարածության համաձայնագիր**, պաշտոնապես՝ **Տիեզերական տարածության, այդ թվում՝ Լուսնի և այլ երկնային մարմինների հետազոտման և օգտագործման մեջ պետությունների գործունեությունը կարգավող սկզբունքների մասին պայմանագիր** (*անգլ.՝ Treaty on PrincipԼes Governing the Activities of States in the ExpԼoration and Use of Outer Space, incԼuding the Մoon and Other CeԼestiaԼ Bodies*), միջազգային պայմանագիր, որը կազմում է միջազգային տիեզերական իրավունքի հիմքը։ Պայմանագիրը ստորագրել են ԱՄՆը, Միացյալ Թագավորությունը և Խորհրդային Միությունը 1967 թվականի հունվարի 27-ին, և այն ուժի մեջ է մտել 1967 թվականի հոկտեմբերի 10-ին։

2025 թվականի մայիսի դրությամբ, պայմանագրի կողմեր են 117, իսկ 23 երկրներ ստորագրել են պայմանագիրը, բայց վավերացումը չեն ավարտել։ Բացի այդ, Չինաստանի հանրապետությունը (Թայվանը), որին ներկայումս ճանաչել են ՄԱԿ-ի անդամ 14 երկրները, պայմանագիրը ստորագրել (1967 հունվարի 27) և վավերացրել է (1970 հուլիսի 24) նախքան՝ Չինաստանի հանրապետության աթոռը Չինաստանին (ՉԺՀ) փոխանցելու մասին 1971 թվականի ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի քվեարկությունը։

Տիեզերական տարածության պայմանագրի հիմնական դրույթներն են` արգելվում է տիեզերքում միջուկային զենք տեղադրել, Լուսինն ու բոլոր այլ երկնային մարմիններն օգտագործել միայն խաղաղ նպատակներով և սահմանում է, որ տարածքն ազատ է բոլոր ազգերի հետազոտությունների և օգտագործման համար, բայց որ ոչ մի ազգ չի կարող հավակնել տիեզերական տարածության կամ որևէ երկնային մարմնի ինքնիշխանությանը։

Չնայած պայմանագիրն արգելում է ռազմական բազաների ստեղծումը, զենքի փորձարկումը և ռազմական զորավարժությունների անցկացումը երկնային մարմինների վրա, սակայն հստակորեն չի արգելում բոլոր ռազմական գործողությունները տիեզերքում, ինչպես նաև ռազմական տիեզերական ուժեր ստեղծելը կամ սովորական զենքի տեղակայումը։

Մեծապես հիմնվելով 1961 թվականի Անտարկտիդայի պայմանագրի վրա՝ Տիեզերքի մասին պայմանագիրը նույնպես կենտրոնանում է որոշակի գործունեության կարգավորման և անսահմանափակ մրցակցության կանխարգելման վրա, որը կարող է հանգեցնել հակամարտության: Այն հիմնականում ոչ սպառազինության համաձայնագիր է և սահմանափակ ու երկիմաստ կանոնակարգեր է առաջարկում ավելի նոր զարգացած տիեզերական գործունեության համար, ինչպիսիք են Լուսնի ռեսուրսների և աստղակերպերի արդյունաբերական յուրացումը:

1968-1984 թվականներին Տիեզերական տարածության պայմանագիրը հիմք է դրել չորս լրացուցիչ համաձայնագրերի՝

* Լուսնի վրա գործունեության կանոններ
* տիեզերանավի պատճառած վնասների համար պատասխանատվություն
* ընկած տիեզերագնացների անվտանգ վերադարձ
* տիեզերանավի գրանցում:

Այնուամենայնիվ, Տիեզերքի մասին պայմանագիրը տիեզերական իրավունքի առաջին և ամենահիմնարար իրավական գործիքն է, և դրա ավելի լայն սկզբունքները՝ խթանելով տիեզերքի քաղաքացիական և խաղաղ օգտագործումը, շարունակում են հիմք հանդիսանալ տիեզերքում բազմակողմ նախաձեռնությունների, ինչպիսիք են Միջազգային տիեզերակայանը և «Արտեմիս» ծրագիրը:

## Հիմնական կետեր

     Միջուկային զենքից ազատ գոտիներ

     Միջուկային երկրներ

     Միջուկային զենքի համատեղման գոտիներ

     Չտարածման մասին պայմանագիր ունեցող գոտիներ
Միջուկային զենքից ազատ գոտիների միջազգային համաձայնագրեր| Անվանում | Տարածք | Մակերես ( կմ2) | Մանակից երկրներ | Վավերացված |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Անտարկտիկայի | Անտարկտիդա | 14,000,000 | 45 | 1961-06-23 |
| Տիեզերքի | Տիեզերք |  |  | 1967-10-10 |
| Տլատելոլկոյի | Լատ․ Ամերիկա Վեստ Ինդիա | 21,069,501 | 33 | 1969-04-25 |
| Օվկիանոսի | Օվկիանոսի հատակ |  |  | 1972-05-18 |
| Ռարոտոնգայի | Խաղաղ օվկիանոս | 9,008,458 | 13 | 1986-12-11 |
| Բանգկոկի | *ASEAN* | 4,465,501 | 10 | 1997-03-28 |
| Մոնղոլիայի (*MNWFS*) | Մոնղոլիա | 1,564,116 | 1 | 2000-02-28 |
| Սեմիի (*CANWFZ*) | Կենտր․ Ասիա | 4,003,451 | 5 | 2009-03-21 |
| Պելինդաբայի | Աֆրիկա | 30,221,532 | 53 / 40 | 2009-07-15 |
|  | Ընդամենը: |  |  |  |

Տիեզերական տարածության մասին պայմանագիրը ներկայացնում է միջազգային տիեզերական իրավունքի հիմնական իրավական հիմքը։ Պայմանագրի մասնակից երկրներին արգելում է զանգվածային ոչնչացման զենքեր տեղադրել Երկրի ուղեծրում, տեղադրել դրանք Լուսնի կամ որևէ այլ Աստղագիտական մարմնի վրա, կամ որևէ այլ կերպ տեղակայել դրանք տիեզերական տարածության մեջ։ Այն հատուկ սահմանափակում է Լուսնի և այլ երկնային մարմինների օգտագործումը խաղաղ նպատակներով և հատկապես արգելում է դրանց օգտագործումը ցանկացած տեսակի զենք փորձարկելու, ռազմական մանևրներ անցկացնելու կամ ռազմական բազաներ, կայանքներ և ամրություններ հաստատելու համար (հոդված IV):

Այնուամենայնիվ, պայմանագիրը չի արգելում ուղեծրում սովորական տեսակի սպառազինությունների (Conventional weapon) տեղադրումը, և հետևաբար, այնպիսի խիստ կործանարար հարձակման մարտավարություններ, ինչպիսիններից է կինետիկ ռմբակոծումը (կինետիկ ուղեծրային հարված), դեռ պոտենցիալորեն թույլատրելի են տիեզերքում։ Պայմանագրում նշվում է նաև, որ արտաքին տարածության հետախուզումը պետք է իրականացվի բոլոր երկրներին օգուտ բերելու համար, և այդ տարածքն ազատ է բոլոր պետությունների ուսումնասիրության և օգտագործման համար։

Պայմանագիրը ցանկացած պետության հստակորեն արգելում է երկնային մարմինների նկատմամբ սեփականացնելու հավակնություն ունենալ, ինչպիսին է Լուսինը կամ մոլորակը։ Պայմանագրի (II) հոդվածում նշվում է, որ «տարածությունը, ներառյալ Լուսինը և այլ երկնային մարմինները, ենթակա չեն ազգային յուրացման՝ ինքնիշխանության պահանջով, օգտագործման կամ օկուպացիայի կամ այլ ձևով»։ Այնուամենայնիվ, տիեզերական օբյեկտ արձակող պետությունը պահպանում է իր իրավասությունն ու վերահսկողությունն այդ օբյեկտի նկատմամբ։ Պետությունը պատասխանատու է նաև տիեզերական օբյեկտին պատճառած վնասների համար։

Լինելով հիմնականում տիեզերական տարածության խաղաղ օգտագործման համար սպառազինության վերահսկման պայմանագիր, այն առաջարկում է սահմանափակ և ոչ միանշանակ կանոններ նոր տիեզերական գործունեության համար, ինչպիսիք են Լուսնի և աստղակերպերի յուրացումը։ Հետևաբար, վիճելի է մնում այն, թե ռեսուրսների արդյունահանումը մտնում է յուրացումն արգելող շրջանակի մեջ, թե օգտագործումը ներառում է առևտրային օգտագործումը և շահագործումը։

Ավելի հստակ ուղեցույցներ որոնելով՝ ԱՄՆ մասնավոր ընկերությունները լոբբինգ են իրականացրել ԱՄՆ կառավարությունում և 2015 թվականին տիեզերական հանքարդյունաբերությունն օրինականացվել է *2015 թվականի ԱՄՆ-ի առևտրային տարածության գործարկման մրցունակության մասին օրենքի* (Commercial Space Launch Competitiveness Act of 2015) ընդունմամբ։ Երկիր մոլորակից դուրս գտնվող ռեսուրսների յուրացումը օրինականացնելու համար նմանատիպ ազգային օրենսդրություն այժմ ներմուծում են այլ երկրներ, այդ թվում՝ Լյուքսեմբուրգը, Ճապոնիան, Չինաստանը, Հնդկաստանը և Ռուսաստանը։ Սա որոշակի հակասություններ է ստեղծել շահույթ հետապնդելու նպատակով երկնային մարմինների վրա հանքարդյունաբերություն իրականացնելու իրավական պահանջների վերաբերյալ։

## Տիեզերքում գործողությունների համար պատասխանատվություն

Տիեզերական տարածության պայմանագրի (VI) հոդվածը վերաբերում է միջազգային պատասխանատվությանը, նշելով, որ «տիեզերական տարածքում գործող ոչ պետական կազմակերպությունների գործունեության համար, ներառյալ Լուսնի և այլ երկնային մարմինների վրա, պահանջվում է թույլտվություն և շարունակական վերահսկողություն Պայմանագրի համապատասխան մասնակից պետության կողմից» և որ Պայմանագրի մասնակից պետությունները կրում են միջազգային պատասխանատվություն պետության տիեզերական գործունեության համար՝ անկախ նրանից, թե դրանք իրականացնում են պետական, թե՝ ոչ պետական կառույցները։

1963 թվականին «Վեստֆորդ» (Project West Ford) նախագծի շրջանակներում առաջացած քննարկումների արդյունքում Տիեզերական տարածության պայմանագրի (IX) հոդվածում ընդգրկվել է խորհրդակցության մասին կետ. «Պայմանագրի մասնակից պետությունը, որը հիմքեր ունի ենթադրելու, որ այլ մասնակից պետության կողմից տիեզերական տարածության, ներառյալ Լուսնի և այլ երկնային մարմինների վրա նախատեսվող գործունեություն կամ փորձարկում, կարող է վնասակար միջամտություն առաջացնել տիեզերական տարածության, այդ թվում ՝ Լուսնի և այլ երկնային մարմինների խաղաղ նպատակներով հետախուզման և յուրացման գործում, կարող է պահանջել գործունեության կամ փորձարկման վերաբերյալ խորհրդատվություն»։

### Լրացուցիչ համաձայնագրեր

1968-1984 թվականներին Տիեզերական տարածության պայմանագիրը հիմք է դրել չորս լրացուցիչ համաձայնագրերի.

* 1968 թվականին *Փրկարարության մասին համաձայնագիր* կամ Տիեզերագնացների փրկության, տիեզերագնացների վերադարձի և տիեզերք ուղարկված օբյեկտների վերադարձի մասին համաձայնագիր
* 1972 թվականին *Տիեզերական պատասխանատվության մասին համաձայնագիր* կամ Տիեզերական օբյեկտների պատճառած վնասի համար միջազգային պատասխանատվության մասին կոնվենցիա
* 1976 թվականին *Գրանցման կոնվենցիա* կամ Տիեզերական տարածություն ուղարկվող օբյեկտների գրանցման մասին կենվենցիա
* 1979 թվականի *Լուսնի պայմանագիրը* չվավերացվեց ինչպես տիեզերական թռիչք իրականացնող որևէ երկրի կողմից, այնպես էլ նրանց, ովքեր ունակ են ուղեծրային տիեզերական թռիչք իրականացնել։

ՄԱԿ-ի տիեզերական տարածության խաղաղ օգտագործման կոմիտեն (COPUOS) համակարգում է այս պայմանագրերը և տիեզերական իրավասության այլ հարցեր։

## Պայմանագրի մասնակից երկրներ

Տիեզերական տարածության հետ կապված այս պայմանագրի ստորագրումը բաց է եղել ԱՄՆ-ում, Միացյալ Թագավորությունում և Խորհրդային Միությունում 1967 թվականի հունվարի 27-ին, և ուժի մեջ է մտել 1967 թվականի հոկտեմբերի 10-ին։ 2025 թվականի մայիսի դրությամբ 117 երկիր պայմանագրի կողմեր են, իսկ 23-ը ստորագրել են պայմանագիրը, բայց չեն ավարտել վավերացումը։

Աղյուսակում ներկայացված տարբեր ամսաթվերը ցույց են տալիա այն օրերը, երբ պետությունները ստորագրել կամ ի պահ են հանձնել (Depositary), ըստ գտնվելու վայրի։ Այդ վայրը աղյուսակում նշված է փակագծում, համապատասխանաբար՝ (**Լ**) Լոնդոնի, (**Մ**) Մոսկվայի և (**Վ**) Վաշինգտոնի համար։ Նշվում է նաև, թե պետությունը դարձել է պայմանագրի կողմերից մեկը՝ այն ստորագրելով և դրան հաջորդող վավերացման միջոցով, թե պարտավորությունները ստանձնել է ստրագրությունների համար փակվելուց հետո պայմանագրին միանալու միջոցով, թե պայմանագիրը ստորագրելուց հետո որպես ինքնիշխան պետություն անջատվելու դեպքում պետությունների իրավահաջորդությամբ է միացել պայմանագրին։

* (**Մ**) Մոսկվայում
* (**Վ**) Վաշինգտոնում
* (**Լ**) Լոնդոնում

| Երկիր | Ստորագրում | Ի պահ է հանձնել (Deposited) | Կարգավիճակի միջոց |
| --- | --- | --- | --- |
|  Աֆղանստան | * 1967 հունվարի 27 (Վ)
* 1967 հունվարի 30 (Մ)
 | * 1988 մարտի 17 (Լ, Մ)
* 1988 մարտի 21 (Վ)
 | Վավերացում |
|  Ալժիր |  | 1992 հունվարի 27 (Վ) | Անդամակցություն |
|  Անտիգուա և Բարբուդա |  | * 1988 նոյեմբերի 16 (Վ)
* 1988 դեկտեմբերի 26 (Մ)
* 1989 հունվարի 26 (Լ)
 | Իրավահաջորդ  Միացյալ Թագավորությունյից |
|  Արգենտինա | * 1967 հունվարի 27 (Վ)
* 1967 ապրիլի 18 (Մ)
 | 1969 մարտի 26 (Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Հայաստան |  | 2018 մարտի 28 (Մ) | Անդամակցություն |
|  Ավստրալիա | 1967 հունվարի 27 (Վ) | 1967 հոկտեմբերի 10 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Ավստրիա | 1967 փետրվարի 20 (Լ, Մ, Վ) | 1968 փետրվարի 26 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Ադրբեջան |  | 2015 սեպտեմբերի 9 (Լ) | Անդամակցություն |
|  Բահամյան Կղզիներ |  | * 1976 օգոստոսի 11 (Լ)
* 1976 օգոստոսի 13 (Վ)
* 1976 օգոստոսի 30 (Մ)
 | Իրավահաջորդ  Միացյալ Թագավորությունյից |
|  Բահրեյն |  | 2019 օգոստոսի 7 (Մ) | Անդամակցություն |
|  Բանգլադեշ |  | * 1986 հունվարի 14 (Լ)
* 1986 հունվարի 17 (Վ)
* 1986 հունվարի 24 (Մ)
 | Անդամակցություն |
|  Բարբադոս |  | 1968 սեպտեմբերի 12 (Վ) | Անդամակցություն |
|  Բելառուս | 1967 փետրվարի 10 (Մ) | 1967 հոկտեմբերի 31 (Մ) | Վավերացում |
|  Բելգիա | * 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ)
* 1967 փետրվարի 2 (Վ)
 | * 1973 մարտի 30 (Վ)
* 1973 մարտի 31 (Լ, Մ)
 | Վավերացում |
|  Բենին |  | * 1986 հունիսի 19 (Մ)
* 1986 հուլիս 2 (Լ)
* 1986 հուլիս 7 (Վ)
 | Անդամակցություն |
|  Բոսնիա և Հերցեգովինա |  | * 2020 սեպտեմբերի 29 (Լ)
 | Անդամակցություն |
|  Բրազիլիա | * 1967 հունվարի 30 (Մ)
* 1967 փետրվարի 2 (Լ, Վ)
 | 1969 մարտի 5 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Բուլղարիա | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | * 1967 մարտի 28 (Մ)
* 1967 ապրիլի 11 (Վ)
* 1967 ապրիլի 19 (Լ)
 | Վավերացում |
|  Բուրկինա Ֆասո | 1967 մարտի 3 (Վ) | 1968 հունիսի 18 (Վ) | Վավերացում |
|  Կանադա | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | 1967 հոկտեմբերի 10 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Չիլի | * 1967 հունվարի 27 (Վ)
* 1967 փետրվարի 3 (Լ)
* 1967 փետրվարի 20 (Մ)
 | 1981 8 (Վ) | Վավերացում |
|  Չինաստան |  | * 1983 դեկտեմբերի 30 (Վ)
* 1984 հունվարի 6 (Մ)
* 1984 հունվարի 12 (Լ)
 | Անդամակցություն |
|  Կուբա |  | 1977 հունիսի 3 (Մ) | Անդամակցություն |
|  Կիպրոս | * 1967 հունվարի 27 (Վ)
* 1967 փետրվարի 15 (Մ)
* 1967 փետրվարի 16 (Լ)
 | * 1972 հուլիս 5 (Լ, Վ)
* 1972 սեպտեմբերի 20 (Մ)
 | Վավերացում |
|  Չեխիա |  | * 1993 հունվարի 1 (Մ, Վ)
* 1993 սեպտեմբերի 29 (Լ)
 | Իրավահաջորդ  Չեխոսլովակիայից |
|  Դանիա | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | 1967 հոկտեմբերի 10 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Դոմինիկյան Հանրապետություն | 1967 հունվարի 27 (Վ) | 1968 նոյեմբերի 21 (Վ) | Վավերացում |
|  Էկվադոր | * 1967 հունվարի 27 (Վ)
* 1967 մայիսի 16 (Լ)
* 1967 հունիսի 7 (Մ)
 | 1969 մարտի 7 (Վ) | Վավերացում |
|  Եգիպտոս | 1967 հունվարի 27 (Մ, Վ) | * 1967 հոկտեմբերի 10 (Վ)
* 1968 հունվարի 23 (Մ)
 | Վավերացում |
|  Սալվադոր | 1967 հունվարի 27 (Վ) | 1969 հունվարի 15 (Վ) | Վավերացում |
|  Հասարակածային Գվինեա |  | 1989 հունվարի 16 (Մ) | Անդամակցություն |
|  Էստոնիա |  | 2010 ապրիլի 19 (Մ) | Անդամակցություն |
|  Ֆիջի |  | * 1972 հուլիս 18 (Վ)
* 1972 օգոստոսի 14 (Լ)
* 1972 օգոստոսի 29 (Մ)
 | Իրավահաջորդ  Միացյալ Թագավորությունյից |
|  Ֆինլանդիա | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | 1967 հուլիս 12 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Ֆրանսիա | 1967 սեպտեմբերի 25 (Լ, Մ, Վ) | 1970 օգոստոսի 5 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Գերմանիա | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | 1971 փետրվարի 10 (Լ, Վ) | Վավերացում |
|  Հունաստան | 1967 հունվարի 27 (Վ) | 1971 հունվարի 19 (Լ) | Վավերացում |
|  Գվինեա Բիսաու |  | 1976 օգոստոսի 20 (Մ) | Անդամակցություն |
|  Հունգարիա | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | 1967 հունիսի 26 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Իսլանդիա | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | 1968 փետրվարի 5 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Հնդկաստան | 1967 մարտի 3 (Լ, Մ, Վ) | 1982 հունվարի 18 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Ինդոնեզիա | * 1967 հունվարի 27 (Վ)
* 1967 հունվարի 30 (Մ)
* 1967 փետրվարի 14 (Լ)
 | 2002 հունիսի 25 (Լ) | Վավերացում |
|  Իրաք | * 1967 փետրվարի 27 (Լ, Վ)
* 1967 մարտի 9 (Մ)
 | * 1968 դեկտեմբերի 4 (Մ)
* 1969 սեպտեմբերի 23 (Լ)
 | Վավերացում |
|  Իռլանդիա | 1967 հունվարի 27 (Լ, Վ) | * 1968 հուլիս 17 (Վ)
* 1968 հուլիս 19 (Լ)
 | Վավերացում |
|  Իսրայել | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | * 1977 փետրվարի 18 (Վ)
* 1977 մարտի 1 (Լ)
* 1977 ապրիլի 4 (Մ)
 | Վավերացում |
|  Իտալիա | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | 1972 մայիսի 4 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Ճամայկա | 1967 հունիսի 29 (Լ, Մ, Վ) | * 1970 օգոստոսի 6 (Վ)
* 1970 օգոստոսի 10 (Լ)
* 1970 օգոստոսի 21 (Մ)
 | Վավերացում |
|  Ճապոնիա | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | 1967 հոկտեմբերի 10 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Ղազախստան |  | 1998 հունիսի 11 (Մ) | Անդամակցություն |
|  Քենիա |  | 1984 հունվարի 19 (Լ) | Անդամակցություն |
|  Հյուսիսային Կորեա |  | 2009 մարտի 5 (Մ) | Անդամակցություն |
|  Հարավային Կորեա | 1967 հունվարի 27 (Վ) | 1967 հոկտեմբերի 13 (Վ) | Վավերացում |
|  Քուվեյթ |  | * 1972 հունիսի 7 (Վ)
* 1972 հունիսի 20 (Լ)
* 1972 հուլիս 4 (Մ)
 | Անդամակցություն |
|  Լաոս | * 1967 հունվարի 27 (Վ)
* 1967 հունվարի 30 (Լ)
* 1967 փետրվարի 2 (Մ)
 | * 1972 նոյեմբերի 27 (Մ)
* 1972 նոյեմբերի 29 (Վ)
* 1973 հունվարի 15 (Լ)
 | Վավերացում |
|  Լիբանան | 1967 փետրվարի 23 (Լ, Մ, Վ) | * 1969 մարտի 31 (Լ, Մ)
* 1969 հունիսի 30 (Վ)
 | Վավերացում |
|  Լիբիա |  | 1968 հուլիս 3 (Վ) | Անդամակցություն |
|  Լիտվա |  | 2013 մարտի 25 (Վ) | Անդամակցություն |
|  Լյուքսեմբուրգ | * 1967 հունվարի 27 (Մ, Վ)
* 1967 հունվարի 31 (Լ)
 | 2006 հունվարի 17 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Մադագասկար |  | 1968 օգոստոսի 22 (Վ) | Անդամակցություն |
|  Մալի |  | 1968 հունիսի 11 (Մ) | Անդամակցություն |
|  Մալթա |  | 2017 մայիսի 22 (Լ) | Անդամակցություն |
|  Մավրիկիոս |  | * 1969 ապրիլի 7 (Վ)
* 1969 ապրիլի 21 (Լ)
* 1969 մայիսի 13 (Մ)
 | Իրավահաջորդ  Միացյալ Թագավորությունյից |
|  Մեքսիկա | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | 1968 հունվարի 31 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Մոնղոլիա | 1967 հունվարի 27 (Մ) | 1967 հոկտեմբերի 10 (Մ) | Վավերացում |
|  Մարոկկո |  | * 1967 դեկտեմբերի 21 (Լ, Մ)
* 1967 դեկտեմբերի 22 (Վ)
 | Անդամակցություն |
|  Մյանմա | 1967 մայիսի 22 (Լ, Մ, Վ) | 1970 մարտի 18 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Նեպալ | * 1967 փետրվարի 3 (Մ, Վ)
* 1967 փետրվարի 6 (Լ)
 | * 1967 հոկտեմբերի 10 (Լ)
* 1967 հոկտեմբերի 16 (Մ)
* 1967 նոյեմբերի 22 (Վ)
 | Վավերացում |
|  Նիդերլանդներ | 1967 փետրվարի 10 (Լ, Մ, Վ) | 1969 հոկտեմբերի 10 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Նոր Զելանդիա | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | 1968 մայիսի 31 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Նիկարագուա | * 1967 հունվարի 27 (Վ)
* 1967 փետրվարի 13 (Լ)
 | * 2017 հունիսի 30 (Վ)
* 2017 օգոստոսի 10 (Մ)
* 2017 օգոստոսի 14 (Լ)
 | Վավերացում |
|  Նիգեր | 1967 փետրվարի 1 (Վ) | * 1967 ապրիլի 17 (Լ)
* 1967 մայիսի 3 (Վ)
 | Վավերացում |
|  Նիգերիա |  | 1967 նոյեմբերի 14 (Լ) | Անդամակցություն |
|  Նորվեգիա | 1967 փետրվարի 3 (Լ, Մ, Վ) | 1969 հուլիս 1 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Պակիստան | 1967 սեպտեմբերի 12 (Լ, Մ, Վ) | 1968 ապրիլի 8 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Պապուա Նոր Գվինեա |  | * 1980 հոկտեմբերի 27 (Լ)
* 1980 նոյեմբերի 13 (Մ)
* 1981 մարտի 16 (Վ)
 | Իրավահաջորդ  Ավստրալիայից |
|  Պարագվայ |  | 2016 դեկտեմբերի 22 (Լ) | Անդամակցություն |
|  Պերու | 1967 հունիսի 30 (Վ) | * 1979 փետրվարի 28 (Մ)
* 1979 մարտի 1 (Լ)
* 1979 մարտի 21 (Վ)
 | Վավերացում |
|  Լեհաստան | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | 1968 հունվարի 30 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Պորտուգալիա |  | 1996 մայիսի 29 (Լ) | Անդամակցություն |
|  Կատար |  | 2012 մարտի 13 (Վ) | Անդամակցություն |
|  Ռումինիա | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | 1968 ապրիլի 9 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Ռուսաստան | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | 1967 հոկտեմբերի 10 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում  ԽՍՀՄ-ից |
|  Սենտ Վինսենթ և Գրենադիններ |  | 1999 մայիսի 13 (Լ) | Իրավահաջորդ  Միացյալ Թագավորությունյից |
|  Սան Մարինո | * 1967 ապրիլիլ 21 (Վ)
* 1967 ապրիլի 24 (Լ)
* 1967 հունիսի 6 (Մ)
 | * 1968 հոկտեմբերի 29 (Վ)
* 1968 նոյեմբերի 21 (Մ)
* 1969 փետրվարի 3 (Լ)
 | Վավերացում |
|  Սաուդյան Արաբիա |  | 1976 դեկտեմբերի 17 (Վ) | Անդամակցություն |
|  Սեյշելյան կղզիներ |  | 1978 հունվարի 5 (Լ) | Անդամակցություն |
|  Սիերա Լեոնե | * 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ)
* 1967 մայիսի 16 (Վ)
 | * 1967 հուլիս 13 (Մ)
* 1967 հուլիս 14 (Վ)
* 1967 հոկտեմբերի 25 (Լ)
 | Վավերացում |
|  Սինգապուր |  | 1976 սեպտեմբերի 10 (Լ, Մ, Վ) | Անդամակցություն |
|  Սլովակիա |  | * 1993 հունվարի 1 (Մ, Վ)
* 1993 մայիսի 17 (Լ)
 | Իրավահաջորդ  Չեխոսլովակիայից |
|  Սլովենիա |  | 2019 փետրվարի 8 (Լ) | Անդամակցություն |
|  Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն | 1967 մարտի 1 (Վ) | * 1968 սեպտեմբերի 30 (Վ)
* 1968 հոկտեմբերի 8 (Լ)
* 1968 նոյեմբերի 14 (Մ)
 | Վավերացում |
|  Իսպանիա |  | * 1968 նոյեմբերի 27 (Լ)
* 1968 դեկտեմբերի 7 (Վ)
 | Անդամակցություն |
|  Շրի Լանկա | 1967 մարտի 10 (Լ) | 1986 նոյեմբերի 18 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Շվեդիա | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | 1967 հոկտեմբերի 11 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Շվեյցարիա | * 1967 հունվարի 27 (Լ, Վ)
* 1967 հունվարի 30 (Մ)
 | 1969 դեկտեմբերի 18 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Սիրիա |  | 1968 նոյեմբերի 19 (Մ) | Անդամակցություն |
|  Թաիլանդ | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | * 1968 սեպտեմբերի 5 (Լ)
* 1968 սեպտեմբերի 9 (Մ)
* 1968 սեպտեմբերի 10 (Վ)
 | Վավերացում |
|  Տոգո | 1967 հունվարի 27 (Վ) | 1989 հունիսի 26 (Վ) | Վավերացում |
|  Տոնգա |  | * 1971 հունիսի 22 (Մ)
* 1971 հուլիսի 7 (Լ, Վ)
 | Իրավահաջորդ  Միացյալ Թագավորությունյից |
|  Թունիս | * 1967 հունվարի 27 (Լ, Վ)
* 1967 փետրվարի 15 (Մ)
 | * 1968 մարտի 28 (Լ)
* 1968 ապրիլի 4 (Մ)
* 1968 ապրիլի 17 (Վ)
 | Վավերացում |
|  Թուրքիա | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | 1968 մարտի 27 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Ուգանդա |  | 1968 ապրիլի 24 (Վ) | Անդամակցություն |
|  Ուկրաինա | 1967 փետրվարի 10 (Մ) | 1967 հոկտեմբերի 31 (Մ) | Վավերացում |
|  ԱՄԷ |  | 2000 հոկտեմբերի 4 (Վ) | Անդամակցություն |
|  Միացյալ Թագավորություն | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | 1967 հոկտեմբերի 10 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  ԱՄՆ | 1967 հունվարի 27 (Լ, Մ, Վ) | 1967 հոկտեմբերի 10 (Լ, Մ, Վ) | Վավերացում |
|  Ուրուգվայ | * 1967 հունվարի 27 (Վ)
* 1967 հունվարի 30 (Մ)
 | 1970 օգոստոսի 31 (Վ) | Վավերացում |
|  Վենեսուելա | 1967 հունվարի 27 (Վ) | 1970 մարտի 3 (Վ) | Վավերացում |
|  Վիետնամ |  | 1980 հունիսի 20 (Մ) | Անդամակցություն |
|  Եմեն |  | 1979 հունիսի 1 (Մ) | Անդամակցություն |
|  Զամբիա |  | * 1973 օգոստոսի 20 (Վ)
* 1973 օգոստոսի 21 (Մ)
* 1973 օգոստոսի 28 (Լ)
 | Անդամակցություն |

### Մասնակիորեն ճանաչված պետություն, որը ենթարկվում է պայմանագրին

Չինաստանի հանրապետությունը (ՉՀ / Թայվան), որը ներկայումս ճանաչված է ՄԱԿ-ի անդամ 14 պետությունների կողմից, պայմանագիրը վավերացրել է 1970 թվականին՝ նախքան ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի քվեարկությամբ 1971 թվականին Չինաստանին աթոռը Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությանը (ՉԺՀ) փոխանցելը։ Հետագայում, երբ ՉԺՀ-ն վավերացրել է պայմանագիրը, նրանք Չինաստանի հանրապետության (ՉՀ) վավերացումը որակել են որպես «անօրինական»։ Չինաստանի հանրապետւթյունը պարտավորվել է շարունակել հավատարիմ մնալ պայմանագրի պահանջներին, իսկ Միացյալ Նահանգները հայտարարել է, որ դեռ համարում է, որ ՉՀ- ն «կապված է իր պարտավորություններով»։

| Երկիր | Ստորագրել է | Ի պահ է հանձնել (Deposited) | պարտավորվածության մեթոդ |
| --- | --- | --- | --- |
|  Թայվան | 1967 հունվարի 27 | 1970 հունվարի 24 | Վավերացում |

### Պետություններ, որոնք ստորագրել են, բայց չեն վավերացրել

23 պետություններ ստորագրել են պայմանագիրը, բայց չեն վավերացրել։

| Երկիր | Ստորագրել է |
| --- | --- |
|  Բոլիվիա | 1967 հունվարի 27 (Վ) |
|  Բոտսվանա | 1967 հունվարի 27 (Վ) |
|  Բուրունդի | 1967 հունվարի 27 (Վ) |
|  Կամերուն | 1967 հունվարի 27 (Վ) |
|  Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն | 1967 հունվարի 27 (Վ) |
|  Կոլումբիա | 1967 հունվարի 27 (Վ) |
|  Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն | * 1967 հունվարի 27 (Վ)
* 1967 ապրիլի 29 (Մ)
* 1967 մայիսի 4 (Լ)
 |
|  Եթովպիա | * 1967 հունվարի 27 (Լ, Վ)
* 1967 փետրվարի 10 (Մ)
 |
|  Գամբիա | 1967 հունիսի 2 (Լ) |
|  Գանա | * 1967 հունվարի 27 (Վ)
* 1967 փետրվարի 15 (Մ)
* 1967 մարտի 3 (Լ)
 |
|  Գայանա | 1967 փետրվարի 3 (Վ) |
|  Հայիթի | 1967 հունվարի 27 (Վ) |
|  Պապական Աթոռ (անգլ.՝ Holy See) | 1967 ապրիլի 5 (Լ) |
|  Հոնդուրաս | 1967 հունվարի 27 (Վ) |
|  Իրան | 1967 հունվարի 27 (Լ) |
|  Հորդանան | 1967 փետրվարի 2 (Վ) |
|  Լեսոթո | 1967 հունվարի 27 (Վ) |
|  Մալայզիա | * 1967 փետրվարի 20 (Վ)
* 1967 փետրվարի 21 (Լ)
* 1967 մայիսի 3 (Մ)
 |
|  Պանամա | 1967 հունվարի 27 (Վ) |
|  Ֆիլիպիններ | * 1967 հունվարի 27 (Լ, Վ)
* 1967 ապրիլի 29 (Մ)
 |
|  Ռուանդա | 1967 հունվարի 27 (Վ) |
|  Սոմալի | 1967 փետրվարի 2 (Վ) |
|  Տրինիդադ և Տոբագո | * 1967 հուլիս 24 (Լ)
* 1967 օգոստոսի 17 (Մ)
* 1967 սեպտեմբերի 28 (Վ)
 |

## Բոգոտայի հռչակագիր (1976 )

Երկու գեոստացիոնար արբանյակներ նույն ուղեծրի վրա։ Դիտորդի համար կարմիր և դեղին արբանյակներն անշարժ են պտտվող Երկրի նկատմամբ և համապատասխանաբար Սինգապուրի և Աֆրիկայի երկնքում են։
«Հասարակածային երկրների առաջին հանդիպման հռչակագիրը», որը հայտնի է նաև որպես «Բոգոտայի հռչակագիր», ութ հասարակածային երկրներ՝ Էկվադոր, Կոլումբիա, Բրազիլիա, Կոնգո, Զաիր, Ուգանդա, Քենիա և Ինդոնեզիա) 1976 թվականին հանդիպել են Բոգոտայում (Կոլումբիա)՝ «նպատակ ունենալով ուսումնասիրել գեոստացիոնար ուղեծիրը, որը համապատասխանում է նրանց երկրների ցամաքային, ծովային և կղզիներով տարածքներին և համարվում է որպես բնական պաշար»։ Գաբոնը և Սոմալին, նույնպես հասարակածային պետություններ են, որոնք ներկա չեն եղել հանդիպմանը։

Բոգոտայի հռչակագիրը ստորագրվել է 1976 թվականի դեկտեմբերի 3-ին։ Դրանով փորձ է արվել ինքնիշխանություն հաստատել գեոստացիոնար ուղեծրի (*geostationary orbit*) վրա գտնվող և պայմանագիրը ստորագրած պետությունների համար։ Այս պնդումները եղել են Տիեզերական տարածության պայմանագիրը վիճարկելու սակավաթիվ փորձերից մեկը, քննարկվել են չորս տասնամյակ, բայց չեն ստացել ավելի լայն միջազգային աջակցություն և ճանաչում։ Որից հետո հիմնականում հրաժարվել են դրանից։

## Տես նաև

* Կարմանի գիծ
* Բաց ծով
* Լուսնային դեսպանատուն
* Մարսի գաղութացում
* Տիեզերքի գաղութացում

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տիեզերքի համաձայնագիր» հոդվածին։ |