# Մ101 հաուբից

| Մ101 հաուբից |
| --- |
|  |
| Տեսակ | հրետանային մոդել |
| Ենթատեսակ | 105 mm howitzer? և դաշտային հաուբից |
| Երկիր |  ԱՄՆ |
| Պատերազմներ | Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ |
| Արտադրող | Ռոք Այլենդի արսենալ |
| Փամփուշտի տեսակ | 105 mm HE M1? |

**105-միլիմետրանոց Մ101 հաուբից** (անգլ.՝ 105 mm Howitzer M101, ավելի վաղ տարբերակը՝ *105 միլիմետրանոց Մ2Ա1 հաուբից*), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի շրջանի ամերիկյան հաուբից։ Զենքը զանգվածային արտադրվել է 1941 թվականից ի վեր, գտնվելել կամ դեռ գտնվում է աշխարհի բազմաթիվ երկրների սպառազինության կազմում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ այս զենքով զինված է եղել M7 Priest ամերիկյան խոշոր սերիական ինքնագնաց հրետանային կայանքը։

## Ստեղծման պատմություն

105-միլիմետրանոց հաուբիցի մշակումն սկսվել է 1919 թվականից։ Աշխատանքը շատ դանդաղ է ընթացել։ 1928 թվականին թնդանոթն ստեղծվել է և ստացել *Մ1* անվանումը, բայց սպառազինության մեջ չի ընդունվել և զանգվածային արտադրություն չի ունեցել։

1934 թվականին հաուբիցը մի փոքր փոփոխության է ենթարկվել և ստացել *Մ2* անվանումը, բայց, այնուամենայնիվ, սպառազինության մեջ չի ներառվել և արտադրության չի անցել։

Հաջորդ 6 տարիների ընթացքում կոնստրուկտորներն ստեղծել են շարժական հենոցներով նոր հրետասայլ։ Վերջապես, 1940 թվականի մարտին նոր հրետասայլը հաստատվել է և հաուբիցն ստացել է *Մ2Ա1* անվանումը։ Հաուբիցն այդ տեսքով ու անվանումով ընդունվել է սպառազինություն և 1941 թվականին անցել զանգվածային արտադրության։ Արտադրությունն իրականացրել է Ռոկ-Այլենդի արսենալը։

## Կառուցվածք

Մ101 հաուբիցն ուներ առանձին պարկուճավոր լիցքավորում և ամենաբարձր լիցքի դեպքում կրակոցի առավելագույն հասողությունը հասնում էր 11,2 կիլոմետրի։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում և դրանից հետո երկար ժամանակ ԱՄՆ բանակում թնդանոթը եղել է հիմնական միջին հաուբիցը։ Թնդանոթը ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Կորեական և Վիետնամի պատերազմներում։ Նույնիսկ Մ102 ավելի նոր հաուբիցը չի կարողացել ԱՄՆ բանակի սպառազինության մեջ ամբողջությամբ փոխարինել Մ101-ին։ Միայն սպառազինության մեջ 105-միլիմետրանոց Մ119 քարշակային հաուբիցի ընդունումից հետո Մ101-ը պաշտոնապես հանվել է ԱՄՆ բանակի սպառազինությունից։ Սակայն ՆԱՏՕ-ում ԱՄՆ-ին դաշնակից երկրների և այլ պետությունների բանակներում, որոնք կենտրոնացած են ամերիկյան զենքերի գնման վրա, Մ101 հաուբիցը գործում է մինչ օրս։ Որոշ դեպքերում այն ԱՄՆ-ի սահմաններից դուրս արտադրության է դրվել այլ անվանումներով և կատարելագործվել է մշակողներից անկախ։

## Մարտական կիրառություն

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Մ101 հաուբիցն առավել ակտիվորեն օգտագործվել է Վիետնամի դեմ պատերազմում։ Ամերիկյան և հարավային վիետնամական շատ մեծ թվով թնդանոթներ գրավել է Հյուսիսային Վիետնամը։ Lam Son 719 գործողության ընթացքում գործի է դրվել 152 հարավվիետնամական և 6 ամերիկյան 105-միլիմետրանոց թնդանոթ։ Մարտական գործողությունների ընթացքում հարավային վիետնամցիները կորցրել են 70 թնդանոթ, հիմնականում հակամարտկոցային պայքարի ընթացքում։ 1975 թվականին Հյուսիսային Վիետնամը գրավել է գրեթե 1000 հատ Մ101 թնդանոթ։

Մ101 հաուբիցի մասնակցությամբ մեկ այլ խոշոր հակամարտություն էր Իրան-իրաքյան պատերազմը։ Պատերազմի սկզբին Իրանն ունեցել է 370 միավոր Մ101, պատերազմի ավարտին մնացել է 130-ը։

Իրաքի հետ պատերազմից առաջ Քուվեյթն ունեցել է 16 միավոր Մ101 թնդանոթ, կոնֆլիկտի ընթացքում դրանք բոլորը կորցրել է։

## Համեմատական բնութագիր

| ԱՄՆ դաշտային հրետանին Սառը պատերազմի ժամանակ |
| --- |
| Մոդել | Տիպ | Տրամաչափ, մմ | Առավելագույն հեռահասություն (մ) | Նետման լիցք | Ռազմամթերք | Հրետանային աջակցություն | Արժեք, ԱՄՆ դոլար |
| սովոր. | ԱՌԱ | ԲՖ | ԱՌԱ | միջուկ. | քիմ. | կասետ. | ՀԱ | ՀՏ | ՀՀ |
| Մ101Ա1 | քարշակ. | 105 | 11 000 | ոչ | Մ67 | + | + |  | + | + |  | + | + | անմիջական | 57 982 |
| Մ102 | քարշակ. | 105 | 11 500 | ոչ | Մ67 | + | + |  | + | + |  | + | + | անմիջական | 56 927 |
| Մ109 | ՀԻԿ | 155 | 14 600 | 19 400 | Մ3, Մ4 | + | + | + | + | + | + |  |  | անմիջական | 226 475 |
| Մ109Ա1 | ՀԻԿ | 155 | 18 000 | 24 000 | Մ3, Մ4, Մ119, ԽՄ164, ԽՄ201 | + | + | + | + | + | + |  |  | անմիջական | 245 000 |
| Մ114Ա1 | քարշակ. | 155 | 14 600 | ոչ | M3, M4 | + |  | + | + | + |  |  |  | ընդհանուր | 90 610 |
| Մ198 | քարշակ. | 155 | 24 000 | 30 000 | ԽՄ164, ԽՄ201, ԽՄ203 | + | + | + | + | + | + |  |  | ընդհանուր | 125 828 |
| Մ107 | ՀԻԿ | 175 | 32 600 | ոչ | Մ86Ա2 | + |  |  |  |  |  |  |  | ընդհանուր | 293 542 |
| Մ110 | ՀԻԿ | 203 | 18 600 | 20 800 | Մ1, Մ2 | + | + | + | + | + |  |  |  | ընդհանուր | 326 500 |
| Մ110Ե2 | ՀԻԿ | 203 | – | – | Մ1, Մ2, ԽՄ188Ե1 | + | + | + | + | + |  |  |  | ընդհանուր | 49 108 |
| ԽՄ204 | քարշակ. | 105 | – | – | Մ67, ԽՄ200 | + | + |  | + | + |  | + | + | անմիջական | – |
| Statement of Lt. Gen. John R. Deane, Chief of Research and Development, Department of the Army. / Dept of Defense Appropriations for Fiscal Year 1975. — April 4, 1974. — Pt. 2 — P. 581 — 788 p.
Statement of Lt. Gen. Howard H. Cooksey, Acting Deputy Chief of Staff for Research, Development, and Acquisition. / Hearings on S. 920. — February 27, 1975. — Pt. 4 — P. 1897 — 2167 p. |

## Սպառազինության մեջ

* ԱՄՆ – 331 միավոր Մ101Ա1 գտնվում է ծովային հետևակազորի սպառազինության կազմում
* ՀՍՖՀ – Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից հետո որոշակի քանակություն ստացվել է ԱՄՆ ռազմական օգնության ծրագրի շրջանակներում։ Բացի այդ, Մ101 արտադրվել է *M56* անվանմամբ։
* Հարավային Կորեա – 1700 միավոր Մ101 և ԿՆ-178 կորեկական ձևափոխված տարբերակ
* Արգենտինա – 6
* Բենին – 4
* Բուրկինա Ֆասո – 8
* Բոլիվիա – 25 միավոր Մ101Ա1
* Բրազիլիա – բանակում՝ 233 միավոր Մ101/Մ102, ծովային հետևակազորում՝ 15 միավոր
* Վենեսուելա – 48 միավոր Մ101Ա1
* Վիետնամ – անհայտ
* Գաբոն – 4
* Գվատեմալա – 12
* Վրաստան – 327 միավոր Մ101Ա1
* Դոմինիկյան Հանրապետություն – 4
* Ինդոնեզիա – 60 միավոր Մ101 և ԿՆ-178 կորեական ձևափոխված տարբերակ
* Իրան – 130 միավոր Մ101Ա1
* Կամերուն – 20
* Կանադա – 98 միավոր Ս3
* Կոլումբիա – 88
* Լաոս – 20
* Լիտվա – 13
* Լիտվա – 18
* Մավրիտանիա – 36 միավոր Մ101A1
* Մարոկկո – 20
* Մեքսիկա – 40
* Մոզամբիկ – 12
* Մյանմա – 96
* Պակիստան – 216
* Պարագվայ – 19, ծովային հետևակազորում՝ 2
* Պերու – 44
* Պորտուգալիա – 8 միավոր Մ101Ա1
* Սաուդյան Արաբիա – 100 միավոր պահպանության տակ
* Թաիլանդ – 200
* Թայվան – 650 միավոր Տ-64 (Մ101)
* Թունիս – 48 միավոր Մ101Ա1/Ա2
* Թուրքիա – Կիպրոսի ուժերի տրամադրության տակ կա 72 միավոր Մ101Ա1
* Ուրուգվայ – 28 միավոր Մ101Ա1
* Ֆիլիպիններ – բանակում՝ 204 միավոր Մ101/Մ102/Մ-26/Մ-56, նավատորմում՝ 23 միավոր Մ101
* Չիլի – 89
* Էկվադոր – 30

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* «M101 — 105 mm Howitzer». PakDef. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 25-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մ101 հաուբից» հոդվածին։ |