# Շվեյցարիայի կանտոն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| **Շվեյցարիայի կանտոն** |
| --- |
| Երկիր |  Շվեյցարիա |
| Կարգավիճակ | վարչատարածքային բաժանման տեսակ |
|  |
| Հապավում | canton |
| ch.ch​(գերմ.)​(ֆր.)​(իտալ.)​​(անգլ.) |
| **Շվեյցարիայի կանտոն** Վիքիպահեստում |

**Շվեյցարիայի կանտոն**, Շվեյցարիայի վերին մակարդակի տարածքային վարչական միավորի անվանումը։

Յուրաքանչյուր կանտոն ունի իր Սահմանադրությունն ու օրենքները, օրենսդիր մարմինը՝ կանտոնային խորհուրդը (**Kantonsrat**), կամ մեծ խորհուրդը, գործադիր մարմինը՝ կառավարող խորհուրդը (**Regierungsrat**), կամ պետական խորհուրդը, որը բաղկացած է նահանգապետից (**Landammann**), կամ պետական խորհրդի նախագահից և պետական խորհրդականներից (**Regierungsrat**), կամ պետական խորհրդականներից։ Կանտոնը լիովին ինքնուրույն է ներքին խնդիրների լուծման հարցում։ Կենտրոնական կառավարությունը ղեկավարում է միջազգային խնդիրները, դաշնային բյուջեն և փողի թողարկումը։ Այնուամենայնիվ, Շվեյցարիան միասնական պետություն է։  Երկրի կարգախոսն է. «Մեկը բոլորի համար,և բոլորը մեկի համար» (լատիներեն՝ Unus pro omnibus, omnes pro uno)

Հիմնադրման տարեթվով ամենավերջինը Յուրա կանտոնն է (1979 թվականին հանրաքվեի արդյունքներով առանձնացվել է Բեռն կանտոնից)։

| Շվեյցարիայի տարածքային կառուցվածքը ըստ կանտոնների
  |
| --- |
|  |
|

| № | Զինանշան | Կանտոն | Տարածքը, կմ² | Բնակչությունը, մարդ. (2020) | Խտություն, մարդ/կմ² | Մայրաքաղաք
  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  | Ապենցել-Իններրոդեն 1 (գերմ.՝ Appenzell Ausserrhoden) | 242,84 | 55 309 | 227,76 | Հերիզաու (գերմ.՝ Herisau)
  |
| 2 |  | Ապենցել-Իններրոդեն 1 (գերմ.՝ Appenzell Innerrhoden) | 172,48 | 16 293 | 94,46 | Ապենցել (գերմ.՝ Appenzell)
  |
| 3 |  | Արգաու (գերմ.՝ Aargau) | 1403,8 | 694 072 | 494,42 | Արաու (գերմ.՝ Aarau)
  |
| 4 |  | Բազել-Լանդ 1 (գերմ.՝ Basel-Landschaft) | 517,67 | 290 969 | 562,07 | Լիստալ (գերմ.՝ Liestal)
  |
| 5 |  | Բազել-Շտանդ 1 (գերմ.՝ Basel-Stadt) | 36,95 | 196 735 | 5324,36 | Բազել (գերմ.՝ Basel)
  |
| 6 |  | Բեռն (գերմ.՝ Bern, ֆրանսերեն՝ Berne) | 5958,51 | 1 042 980 | 175,04 | Բեռն (գերմ.՝ Bern, ֆրանսերեն՝ Berne)
  |
| 7 |  | Վալե (ֆրանսերեն՝ Valais, գերմ.՝ Wallis) | 5224,63 | 348 503 | 66,7 | Սոն (ֆրանսերեն՝ Sion, գերմ.՝ Sitten)
  |
| 8 |  | Վո (ֆրանսերեն՝ Vaud) | 3212,02 | 814 762 | 253,66 | Լոզան (ֆրանսերեն՝ Lausanne)
  |
| 9 |  | Գլարուս (գերմ.՝ Glarus) | 685,31 | 40 851 | 59,61 | Գլարուս (գերմ.՝ Glarus)
  |
| 10 |  | Գրաուբյունդեն կամ Գրիզոն (գերմ.՝ Graubünden, ռոմանշ.՝ Grischun, իտալ.՝ Grigioni) | 7105,3 | 200 096 | 28,16 | Չուր (գերմ.՝ Chur, ռոմանշ.՝ Cuira, իտալ.՝ Coira)
  |
| 11 |  | Ժնև (ֆրանսերեն՝ Genève) | 282,49 | 506 343 | 1792,43 | Ժնև (ֆրանսերեն՝ Genève)
  |
| 12 |  | Զոլոտուրն (գերմ.՝ Solothurn) | 790,45 | 277 462 | 351,02 | Զոլոթուռն (գերմ.՝ Solothurn)
  |
| 13 |  | Լյուցեռն (գերմ.՝ Luzern) | 1493,52 | 416 347 | 278,77 | Լյուցեռն (գերմ.՝ Luzern)
  |
| 14 |  | Նևշատել (ֆրանսերեն՝ Neuchâtel) | 802,16 | 175 894 | 219,28 | Նևշատել (ֆրանսերեն՝ Neuchâtel)
  |
| 15 |  | Նիդալդեն 1 (գերմ.՝ Nidwalden) | 275,85 | 43 520 | 157,77 | Շտանս (գերմ.՝ Stans)
  |
| 16 |  | Օբվալդեն 1 (գերմ.՝ Obwalden) | 490,58 | 38 108 | 77,68 | Զարնեն (գերմ.՝ Sarnen)
  |
| 17 |  | Սանկտ Գալլեն (գերմ.՝ Sankt Gallen) | 2028,2 | 514 504 | 253,68 | Սանկտ Գալլեն (գերմ.՝ St. Gallen)
  |
| 18 |  | Տիչինո (իտալ.՝ Ticino) | 2812,16 | 350 986 | 124,81 | Բելինցոնա (իտալ.՝ Bellinzona)
  |
| 19 |  | Տուրգաու (գերմ.՝ Thurgau) | 994,33 | 282 909 | 284,52 | Ֆրաուենֆելդ (գերմ.՝ Frauenfeld)
  |
| 20 |  | Ուրի (գերմ.՝ Uri) | 1076,54 | 36 819 | 34,2 | Ալտդորֆ (գերմ.՝ Altdorf)
  |
| 21 |  | Ֆրիբուրգ (ֆրանսերեն՝ Fribourg, գերմ.՝ Freiburg) | 1672,42 | 325 547 | 194,66 | Ֆրիբուրգ (ֆրանսերեն՝ Fribourg, գերմ.՝ Freiburg)
  |
| 22 |  | Ցուգ (գերմ.՝ Zug) | 238,73 | 128 794 | 539,5 | Ցուգ (գերմ.՝ Zug)
  |
| 23 |  | Ցյուրիխ (գերմ.՝ Zürich) | 1728,94 | 1 553 423 | 898,48 | Ցյուրիխ (գերմ.՝ Zürich)
  |
| 24 |  | Շաֆհաուզեն (գերմ.՝ Schaffhausen) | 298,42 | 83 107 | 278,49 | Շաֆֆհաուզեն (գերմ.՝ Schaffhausen)
  |
| 25 |  | Շվից (գերմ.՝ Schwyz) | 907,88 | 162 157 | 178,61 | Շվից (գերմ.՝ Schwyz)
  |
| 26 |  | Յուրա2 (ֆրանսերեն՝ Jura) | 838,51 | 73 709 | 87,9 | Դելեմոն (ֆրանսերեն՝ Delémont) |
|  |  | Ընդհանուր | 41 290,69 | 8 670 199 | 209,98 |  |

 |

1 Մինչև 1999 թվականը ունեցել է կիսականտոնի կարգավիճակ։ 1999 թվականի Շվեյցարիայի Սահմանադրության համաձայն՝ դե յուրե ստացել է կանտոնի կարգավիճակ, սակայն դե ֆակտո մնացել է կիսականտոն՝ սահմանափակ իրավունքներով։

2 Կազմավորվել է 1979 թվականին։

## Տես նաև

* Շվեյցարիայի վարչական բաժանում
* Շվեյցարիայի Համայնքներ
* Շվեյցարիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* «Կանտոն Շվեյցարիայում». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)