# Պլանավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Պլանավորում** (անգլ.՝ Planning), ցանկալի նպատակին հասնելու համար անհրաժեշտ գործողությունների հերթականության ստեղծում:

Պլանավորումը հիմնված է կանխատեսման վրա՝ մտավոր ժամանակի մեջ ճանապարհորդելու հիմնարար ունակության վրա: Որոշ հետազոտողներ կանխատեսողականության՝ առաջ մտածելու կարողության էվոլյուցիան համարում են մարդու էվոլյուցիայի հիմնական շարժիչ ուժը: Պլանավորումը բանական վարքագծի հիմնարար հատկություն է: Այն ներառում է տրամաբանության և երևակայության օգտագործումը՝ ոչ միայն ցանկալի արդյունքը, այլև այդ արդյունքին հասնելու համար անհրաժեշտ քայլերը պատկերացնելու համար:

Պլանավորման կարևոր կողմը դրա կապն է կանխատեսման հետ: Կանխատեսման նպատակն է կանխատեսել, թե ինչպիսին կլինի ապագան, մինչդեռ պլանավորումը պատկերացնում է, թե ինչպիսին կարող է լինել ապագան:

Սահմանված սկզբունքներին համապատասխան պլանավորումը՝ առավելապես 20-րդ դարի սկզբից ի վեր, կազմում է բազմաթիվ մասնագիտական ​​​​մասնագիտությունների հիմնական մասը, մասնավորապես՝ կառավարման և բիզնեսի նման ոլորտներում: Երբ մարդիկ մշակում են ծրագիր, նրանք կարող են չափել և գնահատել առաջընթացը, արդյունավետությունը և նպատակահարմարությունը: Հանգամանքների փոփոխության հետ մեկտեղ, ծրագրերը կարող են անհրաժեշտ լինել փոփոխել կամ նույնիսկ հրաժարվել:

Պլանավորման հայեցակարգի ժողովրդականության լույսի ներքո, գաղափարի որոշ կողմնակիցներ պաշտպանում են անպլանավորելի իրադարձությունների պլանավորումը:

## Հոգեբանություն

Պլանավորումը մոդելավորվել է մտադրությունների տեսանկյունից՝ որոշելու, թե ինչ առաջադրանքներ կարող է ցանկանալ կատարել, համառություն՝ շարունակել դեպի նպատակը՝ դժվարության և ճկունության պայմաններում, հարմարեցնելով սեփական մոտեցումը արձագանքի իրականացման գործում: Իրականացման մտադրությունը վարքագծի այն սահմանումն է, որը անհատը կարծում է, որ կապված է նպատակի հետ, որը տեղի կունենա, օրինակ՝ որոշակի ժամանակ կամ որոշակի վայրում: Իրականացման մտադրությունները տարբերվում են նպատակային մտադրություններից, որոնք սահմանում են արդյունք, ինչպիսին է մարաթոն վազելը:

## Նյարդաբանություն

Ստրիատումը, որը բազալ գանգլիաների մի մասն է, ստրիատումի և ճակատային բլթի միջև գտնվող նյարդային ուղիները ներգրավված են պլանավորման ֆունկցիայում։
Պլանավորումը ուղեղի գործադիր գործառույթներից մեկն է, որը ներառում է մտքերի և գործողությունների հաջորդականության ձևավորման, գնահատման և ընտրության մեջ ներգրավված նյարդաբանական գործընթացները՝ ցանկալի նպատակին հասնելու համար: Նյարդահոգեբանական, նյարդաֆարմակոլոգիական և ֆունկցիոնալ նյարդապատկերագրման մոտեցումների համադրություն օգտագործող տարբեր ուսումնասիրություններ ենթադրել են, որ պլանավորման ունակության խանգարման և ճակատային բլթի վնասվածքի միջև դրական կապ կա:

Ճակատային բլթում գտնվող միջին-դորսոլատերալ ճակատային կեղևի որոշակի հատվածը ենթադրաբար կարևոր դեր է խաղում ինչպես ճանաչողական պլանավորման, այնպես էլ դրան առնչվող գործադիր հատկանիշների, ինչպիսիք են աշխատանքային հիշողությունը, մեջտեղում:

Նեյրոնային ուղիների խափանումը, տարբեր մեխանիզմների միջոցով, ինչպիսիք են գանգուղեղային վնասվածքները կամ ճակատային կեղևի այս հատվածի և բազալ գանգլիաների, մասնավորապես՝ ստրիատումի (կորտիկոստրիատալ ուղի) միջև նյարդադեգեներատիվ հիվանդությունների ազդեցությունը, կարող է խաթարել պլանավորման նորմալ գործառույթի համար անհրաժեշտ գործընթացները:

Անհատները, ովքեր ծնվել են շատ ցածր քաշով (<1500 գրամ) և ծայրահեղ ցածր քաշով, ավելի մեծ ռիսկի են ենթարկվում տարբեր ճանաչողական դեֆիցիտների, այդ թվում՝ պլանավորման ունակության։

Պլանավորման գործընթացում ակտիվացող մյուս շրջանը լռելյայն ռեժիմի ցանցն է, որը նպաստում է անցյալը հիշելու և ապագան պատկերացնելու գործունեությանը: Այս ցանցային բաշխված շրջանների ամբողջությունը ներառում է ասոցիատիվ կեղև և պարալիմբիկ շրջան, բայց խնայում է զգայական և շարժիչային կեղևը, ինչը հնարավորություն է տալիս պլանավորման գործընթացի խափանում կատարել զգայական և շարժիչային շրջաններն օգտագործող ակտիվ առաջադրանքի միջոցով:

### Նյարդահոգեբանական թեստեր

Հանոյի աշտարակի չորս սկավառակով տարբերակի անիմացիա
Կան մի շարք նյարդահոգեբանական թեստեր, որոնք կարող են օգտագործվել սուբյեկտի և վերահսկիչ խմբի միջև պլանավորման ունակության տարբերությունը չափելու համար:

* Հանոյի աշտարակ - հանելուկ, որը հորինել է ֆրանսիացի մաթեմատիկոս Էդուարդ Լուկասը 1883 թվականին: Գոյություն ունեն հանելուկի տարբեր տարբերակներ. դասական տարբերակը բաղկացած է երեք ձողից և սովորաբար յոթից ինը սկավառակներից, որոնցից յուրաքանչյուրը մյուսից ավելի փոքր չափի են: Պլանավորումը խնդիր լուծելու հմտությունների հիմնական բաղադրիչն է, որը անհրաժեշտ է նպատակին հասնելու համար, որն է ամբողջ կույտը տեղափոխել մեկ այլ ձողի վրա՝ հետևելով հետևյալ կանոններին.
	+ Միաժամանակ կարելի է տեղափոխել միայն մեկ սկավառակ։
	+ Յուրաքանչյուր քայլ բաղկացած է ձողերից մեկից վերին սկավառակը վերցնելուց և այն մեկ այլ ձողի վրա սահեցնելուց՝ այդ ձողի վրա արդեն իսկ առկա մյուս սկավառակների վրա։
	+ Ոչ մի սկավառակ չի կարող տեղադրվել ավելի փոքր սկավառակի վրա։

Լոնդոնի աշտարակի թեստը գործարկող PEBL հոգեբանական ծրագրի էկրանային նկար
* Լոնդոնի աշտարակը մեկ այլ թեստ է, որը մշակել է Թիմ Շալլիսը 1992 թվականին՝ հատուկ ճակատային բլթի վնասվածքի դեպքում պլանավորման թերությունները հայտնաբերելու համար: Ձախ առաջային ճակատային բլթի վնասվածք ունեցող թեստի մասնակիցները ցուցաբերեցին պլանավորման թերություններ (այսինքն՝ լուծման համար անհրաժեշտ էր ավելի մեծ թվով շարժումներ):

Ճակատային բլթերի աջ առաջային, ինչպես նաև ձախ կամ աջ հետին հատվածների վնասվածք ունեցող թեստի մասնակիցները որևէ խանգարում չեն ցուցաբերել: Լոնդոնի աշտարակի խնդիրը լուծելու գործում ձախ առաջային ճակատային բլթերի ներգրավվածության վերաբերյալ արդյունքները հաստատվել են միաժամանակյա նյարդապատկերագրական հետազոտություններով, որոնք նաև ցույց են տվել ձախ նախաճակատային բլթին տարածաշրջանային ուղեղային արյան հոսքի նվազում: Շարժումների քանակի համար նշանակալի բացասական կապ է նկատվել ձախ նախաճակատային հատվածի համար. այսինքն՝ այն մասնակիցները, որոնք ավելի շատ ժամանակ են ծախսել իրենց շարժումները պլանավորելու վրա, ավելի մեծ ակտիվություն են ցուցաբերել ձախ նախաճակատային հատվածում:

## Պլանավորման տեսություններ

### Բիզնես

Սպիտակ գրատախտակի վրա փակցված թղթեր, որոնց վրա պատկերված է պլանը
Պլանավորման գործընթացի շրջանակի օրինակ
Պատրիկ Մոնտանան և Բրյուս Չարնովը ուրվագծում են պլանավորման եռաստիճան արդյունքի վրա կենտրոնացած գործընթաց.

1. Նպատակակետի ընտրություն
2. Այլընտրանքային երթուղիների գնահատում
3. Պլանի կոնկրետ ուղղության որոշում

Կազմակերպություններում պլանավորումը կարող է դառնալ կառավարման գործընթաց, որը վերաբերում է ապագա ուղղության նպատակների սահմանմանը և այդ նպատակներին հասնելու առաքելությունների ու ռեսուրսների որոշմանը: Նպատակներին հասնելու համար մենեջերները կարող են մշակել ծրագրեր, ինչպիսիք են բիզնես պլանը կամ մարքեթինգային պլանը: Պլանավորումը միշտ ունի նպատակ: Նպատակը կարող է ներառել որոշակի նպատակների կամ թիրախների իրականացումը՝ ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործում, ռիսկի նվազեցում, կազմակերպության և դրա ակտիվների ընդլայնում և այլն:

### Պետական քաղաքականություն

Պետական քաղաքականությունը ներառում է օրենքներ, կանոններ, որոշումներ և հրամանագրեր: Հանրային քաղաքականությունը կարող է սահմանվել որպես սոցիալական խնդիրները լուծելու ջանքեր՝ քաղաքականության մշակման միջոցով: Քաղաքականությունը մշակվում է որոշակի նպատակ ունենալով՝ կառավարության կողմից առաջնահերթ համարված հասարակական խնդիրը լուծելու համար:

Հանրային քաղաքականության պլանավորումը ներառում է շրջակա միջավայրի, հողօգտագործման, տարածաշրջանային, քաղաքային և տարածական պլանավորում: Շատ երկրներում քաղաքային և գյուղական պլանավորման համակարգի գործունեությունը հաճախ անվանում են «պլանավորում», իսկ համակարգը գործարկող մասնագետները հայտնի են որպես «պլանավորողներ»:

### Անձնական

Պլանավորումը միայն մասնագիտական ​​գործունեություն չէ. այն առօրյա կյանքի անբաժանելի մասն է կազմում՝ լինի դա կարիերայի առաջխաղացման, միջոցառման կազմակերպման, թե պարզապես զբաղված օրվա հաղթահարման համար։

## Պլանավորման այլընտրանքներ

Օպորտունիզմը կարող է լրացնել կամ փոխարինել պլանավորումը։

## Պլանավորման տեսակները

* Ավտոմատացված պլանավորում
* Բիզնես պլանավորում
* Պլանային տնտեսություն
* Համագործակցային պլանավորում, կանխատեսում և համալրում
* Համալիր պլանավորում
* Արտակարգ իրավիճակների պլանավորում
* Տնտեսական պլանավորում
* Ձեռնարկության ճարտարապետական ​​պլանավորում
* Շրջակա միջավայրի պլանավորում
* Միջոցառումների պլանավորում
* Ընտանիքի պլանավորում
* Ֆինանսական պլանավորում
* Հողօգտագործման պլանավորում
* Լանդշաֆտային պլանավորում
* Դասերի պլանավորում
* Մարքեթինգային պլան
* Ցանցային ռեսուրսների պլանավորում
* Գործառնական պլանավորում
* Պլանավորման տիրույթի սահմանման լեզու
* Տարածաշրջանային պլանավորում
* Տարածական պլանավորում
* Ռազմավարական պլանավորում
* Ժամանակի կառավարում
* Քաղաքաշինություն

## Տես նաև

* Ապագայաբանություն
* Ուսուցման տեսություն
* Նախագծերի կառավարում
* Ժամանակի կառավարում

## Ծանոթագրություններ

## Ընթերցանության նյութեր

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Պլանավորում** կատեգորիայում։ |

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  Պլանավորում հոդվածին
* Allmendinger, Phil; Gunder, Michael (2005). «Applying Lacanian Insight and a Dash of Derridean Deconstruction to Planning's 'Dark Side'». *Planning Theory*. **4**: 87–112. doi:10.1177/1473095205051444. S2CID 145100234.
* Bazin, A. (2012). Bilateral and multilateral planning: Best practices and lessons learned. Strategos.
* Das, J P, Binod C Kar, Rauno K Parrila. *Cognitive Planning: The Psychological Basis of Intelligent Behaviour*. Sage Publications Pvt. Ltd; illustrated edition. English 0-8039-9287-4 978-0-8039-9287-0
* Gunder, Michael (2003). «Passionate Planning for the Others' Desire: An Agonistic Response to the Dark Side of Planning». *Progress in Planning*. **60** (3): 235–319. Bibcode:2003ProgP..60..235G. doi:10.1016/s0305-9006(02)00115-0.
* Pløger, John (2001). «Public Participation and the Art of Governance». *Environment and Planning B: Planning and Design*. **28** (2): 219–241. Bibcode:2001EnPlB..28..219P. doi:10.1068/b2669. S2CID 143996926.
* Roy, Ananya (2008). «Post-Liberalism: On the Ethico-Politics of Planning». *Planning Theory*. **7** (1): 92–102. doi:10.1177/1473095207087526. S2CID 143458706.
* Tang, Wing-Shing (2000). «Chinese Urban Planning at Fifty: An Assessment of the Planning Theory Literature». *Journal of Planning Literature*. **14** (3): 347–366. doi:10.1177/08854120022092700. S2CID 154281106.
* Yiftachel, Oren, 1995, "The Dark Side of Modernism: Planning as Control of an Ethnic Minority," in Sophie Watson and Katherine Gibson, eds., Postmodern Cities and Spaces (Oxford and Cambridge, MA: Blackwell), pp. 216–240.
* Yiftachel, Oren (1998). «Planning and Social Control: Exploring the Dark Side». *Journal of Planning Literature*. **12** (4): 395–406. doi:10.1177/088541229801200401. S2CID 14859857.
* Yiftachel, Oren (2006). «Re-engaging Planning Theory? Towards South-Eastern Perspectives». *Planning Theory*. **5** (3): 211–222. doi:10.1177/1473095206068627. S2CID 145359885.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Պլանավորում» հոդվածին։ |