# Որովայնային տիֆ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Որովայնային տիֆ |
| --- |
|  |
| Տեսակ | վարակիչ հիվանդություն և հիվանդության կարգ |
| Պատճառ | S. enterica? |
| Հիվանդության ախտանշաններ | continuous fever?, հոգնածություն, գլխացավ, փորկապություն, Պապուլա, Դանդաղասրտություն, pallor?, Ստամոքսաղիքային արյունահոսություն, intestinal perforation?, անքնություն, abdominal distention?, confusion of consciousness?, Զառանցանք, լյարդի մեծացում, սպլենոմեգալիա, prostration?, լուծ և Լեյկոպենիա |
| Վարակ տարածող | մարդ |
| Բուժաքննություն | ֆիզիկալ զննում, Արյան ընդհանուր հետազոտություն, Widal test?, իմունոֆերմենտային քննություն, մանրէաբանական կուլտուրա և Պոլիմերազային շղթայական ռեակցիա |
| Բժշկական մասնագիտություն | վարակաբանություն |
| ՀՄԴ-9 | 002002 |
| ՀՄԴ-10 | A01.001.0 |
| Բուժում | հակաբիոտիկ, դետոքսիկացիա, Դիետա, արյան փոխներարկում և վիրահատություն |
|  Typhoid fever Վիքիպահեստում |

**Որովայնային տիֆ** (typhus abdomi- nalis), մարդու աղիքային սուր վարակիչ հիվանդություն, բնորոշվում է տենդով, ընդհանուր թունավորման երևույթներով, բակտերարյունությամբ, ավշային, սիրտ–անոթային, նյարդային ու մարսողության համակարգերի ախտահարումով։ Հարուցիչը սալմոնելաների ցեղին պատկանող սալմոնելա տիֆն է (D խմբի ) աէրոբն է։ Սպոր պատիճ չի առաջացնում, կայուն է, եռացնելուց ոչնչանում է։ Հարուցիչը արտադրում է կղանքով, մեզով և թքով։ Հենց հիվանդության գաղտնի շրջանից սկսած արտադրություն դուրս գալուց և ամբողջ հիվանդության ընթացքը նույնիսկ լավացումից հետո։ Որովայնային տիֆով վարակվում են օրալ ֆեկալ ճանապարհով (ջրով, սննդով) ինչպես նաև կենցաղային ճանապարհով հաճախ հիվանդանում են ամռանը և աշնանը 15-30 տարեկանում։ Հարուցիչը օրգանիզմ է թափանցում բերանով, հասնում է բարակ աղիքներ տեղակայվում է ավշային հանգույցներում, որտեղ էլ կատարվում է նրանց բազմացում, այդ տեղից էլ մտնում է արյուն առաջացնումբակտերեմիա։ Սալմոնելան ոչնչանալուց օրգանիզմում կուտակվում է էնդոտոքսին, որից էլ զարգանում է ինտոքսիկացիա։ Բակտերիաները արյան հետ տարածվում է ամբողջ օրգանիզմ և ախտահարում է տարբեր օրգաններ, հյուսվածքները, օրինակ՝ լյարդը, փայծախը։

Որովայնային տիֆը առաջինը նկարագրել են ֆրանսիացի բժիշկներ Ֆ․ Բրետանոն (1813) և Շ․ Լուին (1829)։ XX դ․ ամենուր նկատվել է հիվանդության դեպքերի նվազում, սակայն սանիտարական ցածր կուլտուրա ունեցող երկրներում այն դեռևս զգալի բարձր է։

## Կլինիկան

Հիվանդության գաղտնի շրջանը 3 ժ - 25 օր է։ Հիվանդությունը ընթանում է շրջանով։

1. սկզբնական երևույթների շրջան
2. ծաղկման շրջան
3. ռեկովալենսացիայի շրջան
4. ելքի շրջան

1. **Սկզբնական շրջանը** բնորոշվում է աստիճանական զարգացումով, առաջանում է թուլություն, քնի խանգարում, գլխացավ, ջերմություն։ Տևում է 4-7 օր, ավարտվում է, երբ ջերմությունը հասնում է 40 աստիճան։ Հիվանդը գունատվում է լինում, լեզուն պատված մոխրագույն փառով, բայց լեզվի ծայրերը ազատ են լինում, որովայնը փքված է, լյարդն ու փայծախը մեծանում են։
2. **Ծաղկման շրջանում** լինում է բարձր ջերմություն, ուժեղ ինտոքսիկացիա, հիվանդությունը թույլ է լինում, արգելակված, չի շփվում շրջապատի հետ։ Կարծես քնած է լինում, աչքերը փակում է, հարցերին չի պատասխանում։ Լինում են հալուցինացիաներ և զառանցանք։ Այս վիճակը կոչվում է ստատուս տիֆուզուս։ Ծաղկման շրջանում մաշկի վրա առաջանում է վարդացան, որի տիֆի ամենակարևոր նշանն է։ Ցանը լինում է որովայնին, կրծքին։ 5 օրից անցնում է, թողնելով պիգմենտացիա։ Տիֆին բնորորոշ է ձեռքերի ափերի դեղնավուն երանգը, որը կոչվում է ֆիլիպովիչի ախտանիշ։ Հիվանդների ճնշումը ցածր է լինում, բրադիկարդիա է լինում։
3. **Ապաքինման շրջանը** բնութագրվում է ջերմության իջեցումով, քնի և ախորժակի նորմալացումով, օրգանների ֆունկցիաների վերականգնումով։
4. **Ելքի շրջանը** որոշ հիվանդների մոտ, չնայած բուժմանը առաջանում էր սրացումներ, ռեցիդիվներ, բարդություններ։

Տիֆի բարդությունները լինում են սպեցիֆիկ և ոչ սպեցիֆիկ։ Սպեցիֆիկ բարդությունները կախված են հիվանդության զարգացման հետ, 2-4 շաբաթում։ Դրանք են՝ աղիքային արյունահոսությունը, աղիքի թափածակումը՝ պերֆորացիա և ինֆեկցիոն տոքսիկ շոկը։

1. **Աղիքային արյունահոսության** ժամանակ լինում է արյունահոսություն լորձաթաղանթից դեպի աղու լուսանցք։ Առաջանում է տախիկարդիա, ճնշումը իջնում է, մաշկը գունատ է, սառը քրտինքով պատված։ Կղանքը ձյութանման է, կոչվում է մելենա։
2. **Աղիքի պերֆորացիայի** դեպքում զարգանում է պերիտոնիտ։ Առաջանում է որովայնի մկանների լարվածություն, հաճախացած շնչառություն, դաշույնի հարված հիշեցնող ցավ, ջերմություն տախիկարդիա, Շլյոտկին Բլյումբերգը դրական է, փորափքանք։ Այս դեպքում անհրաժեշտ է շտապ վիրաբուժական միջամտություն։
3. **Ինֆեկցիոն տոքսիկ շոկի** դեպքում առաջանում է սեպսիս, սեպտիկ շոկ։

Հիվանդի վիճակը շատ վատանում է, պուլսը դառնում է թելանման, ճնշումները, զարգանում է անուրիա։ Ոչ սեպտիկ բարդությունները պայմանավորված են երկրորդնային ինֆեկցիայով, թոքաբորբ, պելիոնեֆրիտ և այլն։ Որովայնային տիֆը ախտորոշում են կլինիկայով, էպիդերմիոլոգիայով, և լաբորատոր հետազոտություններով։ Արյան անալիզը լինում է լեյկոպենիա, լիմֆոցիտոզ, բարձր ROЭ։ Բակտերիոլոգիական քննության համար վերցնում են արյունը, կղանքը, մեզը, ստամոքսահյութը։ Հետազոտում են նաև արյան շիճուկը վիդալի ռեակցիայով, հայտնաբերում են հակամանրէ։

## Բուժում

Տիֆով հիվանդները բուժվում են ինֆեկցիոն բաժանմունքում։ Պետք է խիստ անկողնային ռեժիմ։ Մաշկի և լորձաթաղանթի խիստ խնամք է պետք, պառկելախոցերը և ստոմատիտը կանխելու համար։ Հիվանդներին նշանակում են լիարժեք սնունդ, սեղան N4, յուղոտ և սուր կերակրատեսակներ չի կարելի մի քանի ամիս։ Առաջին օրերին հիվանդներին բացի շատ ջրից ոչինիչ չեն տալիս ուտելու։ Փորկապության դեպքում չի կարելի լուծողական։ Անհրաժեշտության դեպքում ցուցված է հոգնա։ Մեթեորիզմի դեպքում ածխաջրերը սահմանափակում են։ Հիվանդներին նշանակում են հակաբիոտիկներ, ամբողջ տենդի շրջանում և ևս 10 օր նորմալանալուց հետո։ Նշանակում են լևոմիցիտին, ամպիցիլին, ամոքսացիլին, ցիտրոֆլոքսացին, բակտիզմ և այլն։ Դեզինտոքսիկացիայի համար նշանակում են ներերակային հեղուկ։ Հիվանդներին դուրս են գրում հիվանդանոցից լրիվ առողջանալուց մեզի կրկնակի BAK անալիզից հետո, բայց ոչ շուտ քան ջերմությունը իջնելուց 21-րդ օրը։ Դուրս գրվելուց հետո 3 ամիս գտնվում է դիսպանսեր հսկողության տակ։

Պարատիֆ A, պարատիֆ B՝ սրանք սուր ինֆեկցիոն հիվանդություններ են, որոնք իրենց էպիդեմիոլոգիայով, պաթոգենոզով և կլինիկայով նման են որովայնային տիֆին։ Ավելի թեթև ընթացք ունեն։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Որովայնային տիֆ» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 650)։*  |