Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Արևմտյան մշակույթ

**Արևմտյան մշակույթը**, երբեմն նույնացնում են **Արևմտյան քաղաքակրթության**, **Արևմտյան ապրելաոճի** կամ **Եվրոպական քաղաքակրթության** հետ, տերմին է, որ լայնորեն օգտագործվում է հասարակական նորմերի ժառանգության, բարոյական արժեքների, ավանդական սովորույթների, քաղաքական համակարգերի, Արվեստի գործերի և տեխնոլոգիաների վերաբերյալ։ Տերմինը սկսեց կիրառվել նաև այն երկրների նկատմամբ, որոնց պատմությունը Եվրոպայից արտագաղթի հետ է խստորեն կապված, այնպիսի երկրներ, ինչպիսիք են Ամերիկան, Ավստրալիան։
# Վանականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վանականություն

|  |  |
| --- | --- |
| Ենթակատեգորիա | • pattern  • վարք   • վանական վարք |
| Թեմայով վերաբերում է | Չայլդֆրի |
| Ով է կիրառում | monastic, վանական |
| Կազմված է | վանական, monastic order, Idiorrhythmic monasticism, cenobitic monasticism, Buddhist monasticism, Christian monasticism |

**Վանականություն**, աշխարհիկ կենցաղավարությունը մերժած, պարտադիր կուսակրոն կյանքով ապրող և որոշակի կանոնակարգի ենթարկվող անձանց կրոնական կամավոր ընկերակցություն, որի կանոնադրությունը պահանջում է նաև անձնական ունեցվածքի բացակայություն և ազգակցական ու ընկերային հարաբերությունների խզում։ Վանականությունը լայն ծավալ է ստացել IV դարում, թեև միայնակեցության տեսքով հանդես է եկել քրիստոնեության ավելի վաղ շրջանում (III դար) և տվել այնպիսի ներկայացուցիչներ, ինչպիսիք
էին Պողոս Թեբայիդացին և նրա աշակերտ Անտոն Անապատականը։ Սակայն Վանականությունը, իր նեղ առումով, իբրև ճգնավորների համակեցության պայմաններում կանոնադրությամբ օժտված հաստատուն կազմակերպություն, իր հիմնադրությամբ պարտական է հույն վանական Պաքոմոսին (Պախոմիոս)։ Նա է Եգիպտոսում, Նեղոսի կղզիներից մեկում հիմնել առաջին վանական հաստատությունը՝ Տաբեննայի վանքը (IV դար)։ Վանականությունը, եկեղեցական մի շարք եռանդուն գործիչների շնորհիվ, Եգիպտոսից թափանցել է նաև այլ վայրեր (Պաղեստին, Ասորիք, Կապադովկիա, Հայաստան և այլն)։

Հայաստանում վանականության տարածման գործում մեծ ավանդ է ունեցել Սեբաստիայի եպիսկոպոս Եվսթադեոս բժիշկը, որը, վանքեր հիմնելով, նպաստել է ճգնավորների կենցաղում համակեցության հաստատմանը։ Վանականությունը հատկապես խթանվել է Ներսես Ա Մեծ կաթողիկոսի օրոք (IV դար), ապա աշխուժացել IX–XIII դդ. և XIV–XV դդ., այնուհետև՝ XVII դ.։ Ի տարբերություն կաթոլիկական Վանականության (սովորաբար մի քանի վանք միավորված էին մեկ միաբանությունում), Հայ եկեղեցում յուրաքանչյուր վանք կազմել է ինքնուրույն միաբանություն։

Հայկական պետականության անկման և օտար զավթիչների տիրապետության պայմաններում Վանականությունը Հայաստանում զուրկ է եղել երկրի ներքին կյանքին միջամտելու հնարավորությունից և սահմանափակվել է հիմնականում ուսումնագիտական գործունեությամբ։ Սկսած XIX դ. վերջից Վանականությունը Հայաստանում վերածվել է Հայ եկեղեցու համար կուսակրոն պաշտոնյաներ պատրաստող խավի։

## Գրականություն

* Ղուկաս Ինճիճյան, Հնախօսութիւն աշխարհագրական Հայաստանեայց աշխարհի, հ. 3, Վենետիկ,1835։
* Հուսիկ եպիսկոպոս, Անապատականներ և վանականութիւն, Վաղ-պատ, 1906։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 267)։*  |
# Արևմտյան օդային հոսանքներ

**Արևմտյան օդային հոսանքներ**, աշխարհագրական բարեխառն լայնություններում տարվա բոլոր եղանակներին արևմուտքից արևելք օդային զանգվածի տեղաշարժ (հոսանք) ներքնոլորտում և վերնոլորտում։ Իշխում են շարժուն ցիկլոնները և անտիցիկլոնները, որոնց պատճառով եղանակները հաճախակի փոխվում են։ Արևմտյան օդային հոսանքի առաջացումը պայմանավորված է արևադարձերից դեպի բարեխառն լայնություններն օդային զանգվածների տեղաշարժով և երկրագնդի իր առանցքի շուրջը պտույտով։ Հայաստանում ամռանը գերակշռում են հարավարևմտյան օդային հոսանքները՝ արևադարձային տաք օդային զանգվածները, որոնք առաջացնում են ջերմաստիճանի խիստ բարձրացում։ Ձմռանը դիտվում են ինչպես հարավարևմտյան, այնպես էլ հյուսիսարևմտյան հոսանքներ, որոնցով պայմանավորված՝ մի դեպքում դիտվում են բարձր, մյուսում՝ ցածր ջերմաստիճաններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
# Ադրբեջաներեն

| **Ադրբեջաներեն** Azərbaycan dili |
| --- |
|  |
| Տեսակ | բնական լեզու, մակրոլեզու և կենդանի լեզու |
| Ենթադաս | օղուզական լեզուներ |
| Երկրներ |  Ադրբեջան,  Իրան,  Իրաք,  Վրաստան,  Ռուսաստան,  Աֆղանստան,  Ուկրաինա,  Թուրքիա,  Ղազախստան,  Հայաստան,  Թուրքմենստան,  Ուզբեկստան,  Ղրղզստան,  Սիրիա,  Գերմանիա և  ԱՄՆ |
| Խոսողների քանակ | 24 մլն մարդ |
| ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի լեզվի կարգավիճակ | անվտանգ |
| Գրերի համակարգ | լատինական այբուբեն, Պարսկերենի այբուբեն, կյուրեղագիր, արաբերենի այբուբեն և Azerbaijani Braille? |
| IETF | az |
| ԳՕՍՏ 7.75–97 | азе 025 |
| ISO 639-1 | az |
| ISO 639-2 | aze |
| ISO 639-3 | aze |
|  Azerbaijani language Վիքիպահեստում |

**Ադրբեջաներեն** (ադրբ.՝ Azərbaycan dili, آذربايجان ديلی), թյուրքական լեզվախմբի լեզու։ Ադրբեջանի պետական, ազգային լեզուն է, պատկանում է թյուրքական լեզվախմբի հարավարևմտյան ճյուղին, օղուզական ենթախմբին։ Լեզվի բառապաշարի վրա մեծ ազդեցություն են գործել արաբերենը, պարսկերենը և կովկասյան ժողովուրդների լեզուները։ Կցական տիպի լեզու է, ունի 6 հոլով, հարուստ բայական ձևեր։ Նախապես օգտագործվել է արաբական գիրը, 1917 թվականի բոլշևիկյան հեղափոխությունից հետո մտցվել է լատինական և ապա ռուսական գրի հիման վրա կազմված այբուբենը։

Ադրբեջաներենը տարածված է Ադրբեջանում, Ռուսաստանում (Դաղստանում), Վրաստանում, Իրանում, Թուրքիայում, ԱՄՆ-ում, Գերմանիայում և Միջին Ասիայի երկրներում։ Ադրբեջանի Հանրապետության պետական լեզուն է։ Մոտավորապես 20–30 միլիոն մարդ է խոսում այս լեզվով։

Ադրբեջանում մոտ 10 մլն մարդ խոսում է այս լեզվով։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ադրբեջաներեն» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 91)։*  |
# Նռնակ

Նռնակ
**Նռնակ**, պայթյունի դեպքում առաջացող բեկորներով և հարվածային ալիքով հակառակորդի կենդանի ուժի ու մարտական տեխնիկայի ոչնչացման համար նախատեսված զենքի տեսակ։ Նռնակները արձակում են հրանոթից, նռնականետից կամ նետում են ձեռքով։ Նռնակը բաղկացած է մետաղական իրանից, պայթուցիկ նյութի լիցքից ն պայթուցիչից։ Տարբերում են հարվածային գործողության (խոչընդոտի հանդիպելիս պայթող) և դիստանցիոն (հետագծի որոշակի կետում պայթող) նռնակներ։ Ձեռքի նռնակները ունեն ձեռքի հակահետևակային նռնակներ

* 1․ ապահովիչ պահանակի օղակ,
* 2․ բռնկիչի ձգանի լծակ,
* 3․ իրան,
* 4․ պայթուցիկ լիցք․
* 5․ բռնկիչ տարբեր ձևեր,

0,3—1,2 կգ զանգված պայթելիս գոյացնում են մինչև 3 հազար բեկոր։ Դրանց ոչնչացնող ազդեցության շառավիղը 5—200 մ է։ Ըստ նշանակման լինում են հակահետևակային, հակատանկային և հատուկ (քիմիական, ծխասփյուռ, հրկիզող) ձեռքի նռնակներ։ Հրետանային նռնակներին հաճախ անվանում են արկեր։ Հրացանային նռնականետերից արձակվող նռնակները (տրամաչափը՝ 60—80 մմ, զանգվածը՝ մինչև 1 կգ) բաժանվում են բեկորայինի և զրահահարի։ Ձեռքի նռնականետներից արձակվող նռնակները (տրամաչափը՝ 40—90 մմ, զանգվածը՝ 0,2— 5 կգ) բաժանվում են զրահահարի և բեկորաֆուգասայինի։ Կան ուսումնական նռնակներ։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նռնակ» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 397)։*  |
# Dota 2[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Dota 2 |
| --- |
|  |
| Մշակող | Valve Corporation |
| Նախագծող | IceFrog |
| Հրատարակիչ | Valve Corporation և Perfect World? |
| Դիստրիբյուտոր | Steam |
| Միջերեսի լեզու | անգլերեն, բուլղարերեն, չեխերեն, դանիերեն, հոլանդերեն, ֆիններեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, հունարեն, հունգարերեն, իտալերեն, ճապոներեն, կորեերեն, նորվեգերեն, լեհերեն, պորտուգալերեն, բրազիլիական պորտուգալերեն, ռումիներեն, ռուսերեն, պարզեցված չինարեն, իսպաներեն, շվեդերեն, թայերեն, ավանդական չինարեն, թուրքերեն, ուկրաիներեն, Latin American Spanish? և վիետնամերեն |
| Սցենարիստ | Չեթ Ֆալիժեք, Թեդ Կոսմատկա և Լեյդլոու Մարկ |
| Կոմպոզիտոր | Ջենսոն Հեյս, Անտոնիո Կարդենալ |
| Սերիայի մաս | Dota |
| Նախորդ | Defense of the Ancients? |
| Թողարկման թվական | հուլիսի 9, 2013 |
| Պլատֆորմներ | Windows, մաքՕՍ և Լինուքս |
| Շարժիչ | Source 2 |
| Վերջին տարբերակ | 7.39.d |
| Ժանր | ստրատեգիական խաղ իրական ժամանակում, էքշն և ԲԱՃԱ |
| Խաղի ռեժիմ | բազմակառավարելի խաղ |
| USK | USK 12 |
| Կրիչ | թվային բաշխում |
| Կառավարում | ստեղնաշար և մկնիկ |
| 🌐 | dota2.com​(անգլ.)​(ռուս.)​(իսպ.) |
|  Dota 2 Վիքիպահեստում |

**Dota 2**, համակարգչային բազմամասնակցային, թիմային խաղ, MOBA ժանրում։ Dota խաղի քարտեզը վերցված է հայտնի Warcraft III-ի անհատական խաղացողի ստեղծած քարտեզից։ 2009 թվականի աշնանը Valve ընկերությունը ընդունեց աշխատանքի Dota-ի հիմնական գործարկողին՝ IceFrog-ին։ 2010 թվականի ամռանը թույլատվություն հարցրեց տվյալ ապրանքանիշը գրանցելու համար։ 2010 թվականի հոկտեմբերի 13-ին հայտարարվեց, որ Dota խաղը պաշտոնապես կհրապարակվի 2011 թվականին Game Informer խաղային պորտալում։ 2011 թվականի օգոստոսի 15-ին Dota-ի պաշտոնական բլոգում տեղադրվեց խաղի թրեյլերը։

## Խաղի ընթացք

Խաղում մասնակցում են 2 թիմեր, բաղկացած 5֊ական խաղացողից։ Մի թիմը խաղում է լուսավոր մասում (անգլ.՝ The Radiant), մյուսը՝ մութ մասում (անգլ.՝ The Dire)։ Ամեն խաղացող կառավարում է մեկ միավոր, որին անվանում են հերոս։ Հերոսը կարող է ստանալ փորձ իր մակարդակը բարձրացնելու համար, աշխատել ոսկի, գնել ապրանքներ, որոնք ուժեղացնում են հերոսին և տալիս լրացուցիչ հնարավորություններ։ Ամեն խաղացող անընդհատ ստանում է ոսկի իր բազայից և մրցակցի հերոսներին սպանելիս։ Թիմերի տարածքները բաժանվում են գծով, որտեղ տեղի է ունենում կռիվ թշնամու հերոսների և կրեպների միջև (անգլ.՝ creeps), որոնք կառավարում են համակարգչի կողմից և հայտնվում են ամեն րոպե։ Խաղի նպատակն է գրավել հակառակորդի գլխավոր բազան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Dota 2» հոդվածին։ |
# PC Magazine[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| ԱՀ Անսագիր անգլ.՝ PC Magazine |
| --- |
|  |
| Տեսակ | հանդես |
| Ժանր | computer magazine? և խաղային հանդես |
| Լեզու | անգլերեն, իտալերեն, իսպաներեն, հոլանդերեն, հունարեն, պորտուգալերեն, ռուսերեն և ֆրանսերեն |
| Հիմնադրվել է | հունվար 1982 |
| Հրատարակիչ | Ziff Davis? |
| Սեփականատեր | Ziff Davis? |
| Երկիր |  ԱՄՆ |
| ISSN | 0888-8507, 1078-8085 և 2373-2830 |
| Կայք | pcmag.com​(անգլ.), pcmag.com/previous\_issues/, overdrive.com/search?q=D4097BF2-37B1-472C-9A62-05D360E5FE4C, pcmag.com և images.cdn.overdrive.com/ImageType-100/6048-1/{D4097BF2-37B1-472C-9A62-05D360E5FE4C}Img100.jpg |
|  PCMag Վիքիպահեստում |

**PC Magazine**, ամսագիր, որը թողարկվում է Ziff Davis հրատարակչության կողմից։ Ամսագրի տպագրված տարբերակները թողարկվել են 1982 թվականից մինչև 2009 թվականի հունվարը։ Օնլայն տարբերակները սկսել են թողարկվել 1994 թվականից մինչև այսօր։ Բացի ԱՄՆ-ից ամսագիրը ունի նաև մի շարք տարբերակներ այլ երկրերում՝ Ավստրալիյում, Մեծ Բրիտանիայում, Բենիլյուքսում, Ֆրանսիայում, Հունաստանում, Հնդկաստանում, Լատինական Ամերիկայում, Պորտուգալիայում և Ռուսաստանում։

## Պատմություն

Ամսագրի մասին առաջին անգամ հրապարակում է արվել Byte ամսագրում՝ PC. The Independent Guide to the IBM Personal Computer անունով։ Հրապարակման մեջ նշվում էր, որ ամսագիրը հրապարակվել է Software Communications, Inc ներկայացուցիչ Դեվիդ Բաննելի կողմից։ Ամսագիրը առաջին անգամ լույս է տեսել 1982 թվականի փետրվար մարտ ամիսներին։ Մինչև 1986 թվականի հունվարը Magazine բառը չի հայտնվել լոգոյում։ PC Magazine ամսագիրը ստեղծվել է Բաննելի և Շերիլ Վուդարդի կողմից, ով հետագայում օգնեց ստեղծել նմանատիպ ամսագրեր՝ PC World и Macworld։ Ամսագրի առաջին ներդրողներն են Էդդի Կյուրրին և Թոնի Գոլտը Lifeboat Associates ընկերության համահիմնադիրները, ովքեր էլ ֆինանսավորում էին ամսագիրը։ Ամսագիրը առաջացրեց, որոշակի ֆինանսական խնդիրներ, որոնց լուծելու համար, Գոլդը վաճառեց ամասգիրը Ziff Davis հրատարակչությանը։ Բաննելը իր աշխատակցիներ հետ միասին դուրս եկան ամսագրից, որպեսզի ստեղծեն նոր ամսագիր՝ PC World։

## Ծանոթագրություններ
# Անեքսիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Անեքսիա** (ծագում է լատիներեն՝ ad nectere - միացնել բառից, լատիներեն՝ annexio, լատիներեն՝ annexus – «*միացված*» բառից), մի պետության կողմից մյուս պետության ամբողջ տարածքի (կամ դրա մի մասի) բռնի միավորում կամ զավթում միակողմանի կարգով։ Ժամանակակից միջազգային իրավունքում անեքսիան համարվում է ագրեսիայի տարատեսակ և ներկայում ենթակա է միջազգային-իրավական պատասխանատվության։

Անեքսիա է կոչվում նաև որևէ ժողովրդի բռնի պահելը օտար պետության սահմաններում։

Անեքսիան չի նույնանում օկուպացիայի հետ, որն ինքնին չի ենթադրում տարածքի իրավաբանական պատկանելության փոփոխություն, օրինակ՝ Բոսնիա և Հերցեգովինան, որ գտնվում էր Ավստրո-Հունգարիայի օկուպացիայի տակ 1878 թվականից, նրա կողմից անեքսիայի է ենթարկվել միայն 1908 թվականին, իսկ մինչ այդ համարվել է Օսմանյան կայսրության տարածք։ Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետությունը հռչակվել է 1983 թվականին՝ 1974 թվականին թուրքական զորքերի ներխուժումից հետո, ճանաչվել է միայն Թուրքիայի կողմից, սակայն չի ներառվել նրա կազմում։

## Տես նաև

* Անշլյուս

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Անեքսիա» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 403)։*  |
# Կայծակնային պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
**Կայծակնային պատերազմ** կամ **Բլիցկրիգ** (գերմ.՝ Blitzkrieg, Blitz - կայծակ և Krieg - պատերազմ), գերմանական ռազմագետների ջախջախման մոդելի պատերազմավարության տեսություն, որը ենթադրում էր ամենակարճ ժամկետում (օրերի կամ ամիսների ընթացքում) հաղթել հակառակորդին։ Հիմնական գործիքակազմերն էին՝ մարտավարական օդուժը, որը ակտիվորեն օգնում էր մասսայական տանկային զորքերին, որոնց հետ ներդաշնակված կիրառվում էին մոտոհետևակն ու շարժական հրետանին։ Գերմանա-նացիստական հրամանատարությունը, մասնավորապես, կայծակնային պատերազմ էր պլանավորել Խորհրդային Միության դեմ՝ նպատակ ունենալով օգտագործել հարձակման հանկարծակիությունը ու 1,5 ամսվա ընթացքում պարտության մատնել վերջինին։

## Գրականություն

* Karl-Heinz Frieser - Blitzkrieg-Legende — Der Westfeldzug 1940 — Operationen des Zweiten Weltkrieges Band 2; München 2005 ISBN 3-486-57824-3,
* Jean Vanwelkenhuyzen, 1940. Pleins feux sur un disastre, Editions Racine, 1995
* Crémieux-Brilhac, Les Français de l'an 40, Deel I։ La guerre oui ou non? en Deel II։ Ouvriers et soldats, Uitg. Gallimard, 1990
* Bruno Comer, Mei '40. De onbegrijpelijke nederlaag, Uitg. Davidsfonds, Leuven, 2010

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 222)։*  |
# Գուստավ Յանի

| Գուստավ Յանի |
| --- |
| հունգ.՝ Jány Gusztáv |
|  |
| հոկտեմբերի 21, 1883(1883-10-21) - նոյեմբերի 26, 1947(1947-11-26) (64 տարեկան) |
| Ծննդավայր | Ռայկա, Mosonmagyaróvár District, Moson County, Հունգարիայի թագավորություն, Տրանսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա |
| Մահվան վայր | Բուդապեշտ, Հունգարական Ժողովրդական Հանրապետություն |
| Գերեզման | Ֆարկաշրետի գերեզմանոց |
| Քաղաքացիություն |  Հունգարիա |
| Զորատեսակ | Ավստրո-Հունգարիայի զինված ուժեր |
| Կոչում | գեներալ-գնդապետ |
| Մարտեր/ պատերազմներ | Առաջին համաշխարհային պատերազմ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ, Վորոնեժի ճակատամարտ և Ստալինգրադի ճակատամարտ |
| Կրթություն | Ludovica Military Academy? (1905) |
| Պարգևներ |  և  |

**Գուստավ Յանի** (հունգ.՝ Jány Gusztáv, 1924 թվականից՝ **Գուստավ Հաուցինգեր**, հոկտեմբերի 21, 1883(1883-10-21), Ռայկա, Mosonmagyaróvár District, Moson County, Հունգարիայի թագավորություն, Տրանսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա - նոյեմբերի 26, 1947(1947-11-26), Բուդապեշտ, Հունգարական Ժողովրդական Հանրապետություն), հունգարացի ռազմական գործիչ, հունգարական բանակի գեներալ-գնդապետ։

## Կենսագրություն

Գուստավ Յանին ծնվել է 1883 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Ավստրո-Հունգարիայի Ռայկա գյուղում։ Ավստրո-Հունգարիայի կողմում («Քառյակ դաշինք») մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։ 1918 թվականին Հունգարիայի անկախանալուց հետո ծառայել է հունգարական բանակում։

1928 թվականին նշանակվել է 2-րդ խառը գումարման բրիգադի հրամանատար։ 1931 թվականին տարել է դասախոսական աշխատանքներ «Լյուդովիկոս» ռազմական ակադեմիայում։ 1936 թվականին կրկին նշանակվել է 3-րդ խառը բրիգադի հրամանատար։

1938 թվականին դառնում է Հունգարիայի ռազմական քարտուղարության պետ՝ գեներալի պաշտոնով։

1939-1940 թվականներին (Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբ) եղել է հունգարական առաջին բանակային կորպուսի հրամանատարը։

1940 թվականին նշանակվել է խորհրդա-գերմանական ճակատում կռվող երկրորդ բանակային կորպուսի հրամանատար։ Երրորդ Ռայխի պարտությունից հետո ճակատամարտերից մեկի ընթացքում վիրավորվել է և 1943 թվականին հետ է կանչվել Հունգարիա։

1944 թվականին փախել է Գերմանիա և ստացել Հաուցինգեր գերմանական ազգանունը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին Գերմանիայի կրած պարտության պատճառով վերջինս զինաթափվեց և ենթարկվեց կապիտուլյացիայի։ Գերմանիան բաժանվեց տարբեր օկուպացված գոտիների, իսկ Գուստավը բնակություն հաստատեց ամերիկյան գոտում։

1946 թվականին՝ կնոջ մահից հետո, ինքնակամ վերադարձել է Հունգարիա։ 1946 թվականին ձերբակալվել է, իսկ 1947 թվականին ռազմական տրիբունալի դատավճռով՝ գնդակահարվել։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գուստավ Յանի» հոդվածին։ |
# Բռնապետ (այլ կիրառումներ)

Չշփոթել Բռնակալի հետ։
Խորհրդային Միության առաջնորդ Իոսիֆ Ստալինը Թեհրանի համաժողովի ժամանակ (նոյեմբերի 28, 1943)
**Բռնապետ**, **դիկտատոր**, (լատիներեն՝ *dictator*, dicto — թելադրել, կարգադրել),

1. Հին Իտալիայի լատինական մի շարք քաղաքներում անսահմանափակ լիազորություններով ամեն տարի ընտրված կառավարիչ և Լատինական միության ղեկավար։
2. Հին Հռոմի հանրապետության շրջանում երկիրն արտաքին վտանգից կամ ներքին երկպառակությունից դուրս բերելու նպատակով նշանակված՝ արտակարգ լիազորություններ ունեցող պաշտոնատար անձ (մագիստրոսու)։ Դիկտատոր նշանակվում էին սկզբում միայն պատրիկներ, իսկ մեր թվարկությունից առաջ 356 թվականից՝ նաև պլեբեյներ։ Մեր թվարկությունից առաջ 44 թվականին դիկտատորի պաշտոնը վերացվել Է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 387)։*  |
# Մարքիզ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Մարքիզ** (ֆրանսերեն՝ marquis, անգլ.՝ marquess, իտալ.՝ marchese, նոր լատ. marchisus կամ marchio, գերմ.՝ Markgraf-ից), արևմտաեվրոպական ազնվական տիտղոս։

Հիերարխիայի համաձայն գտնվում էր հերցոգական և կոմսական տիտղոսների միջև։
Անգլիայում մարքիզ տիտղոսը տրվում է հերցոգի ավագ որդուն։

## Մարքիզների թագերը

* Նիդերլանդներ
* Դանիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա, Իսլանդիա, Լեհաստան, Իտալիա
* Մեծ Բրիտանիա

## Տես նաև

* Մարկգրաֆ
# Օգոստոսյան հեղափոխություն Վիետնամում

1945.
**Օգոստոսյան հեղափոխություն Վիետնամում** (վիետ․՝ Cách mạng tháng Tám), Վիետնամում ֆրանսիական գաղութատիրության դեմ մղված շարժում, որի արդյունքում երկրում հաստատվում է այսպես կոչված՝ ժողովրդա-դեմոկրատական իշխանություն։ Օգոստոսյան հեղափոխությունը Վիետնամում 19-րդ դարի 50-80-ական թվականներին Վիետնամը գրաված ֆրանսիական գաղութարարների և 1940 թվականին երկիրը նվաճած ճապոնական ուժերի դեմ ազգային-ազատագրական պայքարի զարգացման արդյունք էր։ 1941 թվականի մայիսի 19-ին Հնդկաչինի կոմկուսի (ՀՉԿԿ) Կենտկոմի պլենումի որոշմամբ ստեղծվեց ազգային-ազատագրական միասնական ճակատ՝ Վիետմին։ 1944 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Հյուսիս-Արևելյան Վիետնամում սկսեցին ձևավորվել Վիետնամի ազատագրական բանակի առաջին ջոկատները (հետագայում՝ Վիետնամի ժողովրդական բանակ)։ 1945 թվականի մարտի 9-ի հեղաշրջումից հետո, որով ճապոնական ուժերը վերացրին ֆրանսիական վարչությունը, Վիետմինը պարտիզանական լայն պայքար ծավալեց Ճապոնիայի դեմ։ 1945 թվականի ապրիլին Վիետմինի ռազմահեղափոխական կոնֆերանսում ընդունվեց համընդհանուր ապստամբության նախապատրաստման պլան։ Հունիսի 4-ին Վիետնամի հյուսիսի 6 նահանգներում ստեղծվեց Ազատագրված շրջան։ Օգոստոսի 13-15-ին որոշում ընդունվեց համընդհանուր ապստամբություն սկսելու մասին, նպատակն էր նվաճել լիակատար անկախություն և հաստատել ժողովրդական իշխանություն։ Օգոստոսի 16-ին ընտրվեց Վիետնամի ազատագրության ազգային կոմիտե (Հո Շի Մինի գլխավորությամբ), որի վրա դրվեցին ժամանակավոր կառավարության ֆունկցիաները։ ՀՉԿԿ-ի կոչով օգոստոսի 16-26-ին ամբողջ երկրում ապստամբություն սկսվեց։ Օգոստոսի 19-ին ապստամբները գրավեցին Հանոյը, 20-ին ստեղծվեց Հյուսիսային Վիետնամի ժողովրդա-հեղափոխական կոմիտեն։ Օգոստոսի 24-ին կայսր Բաո-Դայը հարկադրված հրաժարվեց գահից։ 1945 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Հանոյում Հո Շի Մինը հռչակեց Վիետնամի անկախության դեկլարացիան և Վիետնամի Դեմոկրատական Հանրապետության (ՎԴՀ) ստեղծումը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 512)։*  |
# Վերակառուցում (ԽՍՀՄ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերակառուցմանը նվիրված խորհրդային փոստային նամականիշ (1988)
**Վերակառուցում** կամ **Պերեստրոյկա** (ռուսերեն՝ перестройка ( արտասանություն)) 1986 թվականին Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության (ԽՄԿԿ) կողմից իրականացվող քաղաքական շարժում, որի հիմնադիրն էր կենտկոմի այդ ժամանակվա գլխավոր քարտուղար Միխայիլ Գորբաչովը։ Վերակառուցումը իրենից պետք է ներկայացներ տնտեսական բարեփոխումների մի համակարգ։ Ըստ մի շարք պատմաբանների, վերակառուցումը հանդիսացավ ԽՍՀՄ փլուզման գլխավոր շարժառիթներից մեկը։

ԽՍՀՄ-ում ցանկացած տնտեսություն գտնվում էր պետության ձեռքում, և չկային սեփական հողատարածքներ կամ բիզնեսներ։ Սակայն «պերեստռոյկայով» նույնիսկ արտոնություններ էին տրվում որոշ մարդկանց ստեղծելու և սեփականաշնորհելու որևէ հիմնարկ։ Այդ ամենն արվում էր երկրի տնտեսական վիճակը բարելավելու համար, սակայն գործը հաջողությամբ չպսակվեց և մի քանի տարի անց Խորհրդային Միությունը փլուզվեց։

## Արտաքին հղումներ

* Յակովլևը Վերակառուցման մասին Արխիվացված 2007-02-10 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վերակառուցում (ԽՍՀՄ)» հոդվածին։ |