# Յոսլ Բերգներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| **Յոսլ Բերգներ** գերմ.՝ Yosl Bergner |
| --- |
|  |
| Ծնվել է | հոկտեմբերի 13, 1920(1920-10-13) |
| Ծննդավայր | Վիեննա, Ավստրիա |
| Վախճանվել է | հունվարի 18, 2017(2017-01-18) (96 տարեկան) |
| Մահվան վայր | Թել Ավիվ, Իսրայել |
| Քաղաքացիություն |  Իսրայել |
| Մասնագիտություն | նկարիչ, նկարազարդող և վիմագրող |
| Թեմաներ | գեղանկարչություն |
| Պարգևներ |  և Դիզենգոֆի մրցանակ |
| Կուսակցություն | Ընդհանուր հրեական աշխատանքային բունդ Լիտվայում, Լեհաստանում և Ռուսաստանում |
|  Yosl Bergner Վիքիպահեստում |

**Յոսլ Բերգներ** (ամբողջական անունը՝ Վլադիմիր Իոսիֆ Բերգներ, գերմ.՝ Vladimir Jossif (Yosl) Bergner, եբրայերեն՝ ולדימיר יוֹסִיף (יוֹסְל) בֶּרגנֶר
‎; 13 հոկտեմբերի 1920, Վիեննա, Ավստրիա - 18 հունվարի 2017, Թել Ավիվհոկտեմբերի 13, 1920(1920-10-13), Վիեննա, Ավստրիա - հունվարի 18, 2017(2017-01-18), Թել Ավիվ, Իսրայել), իսրայելցի նկարիչ, որը հայտնի է որպես գեղանկարիչ, նկարազարդող և թատերական նկարիչ։ Իսրայելի մրցանակի դափնեկիր (1980)։

## Կենսագրություն

Վլադիմիր Յոսիֆ Բերգները ծնվել է Վիեննայում 1920 թվականին և մեծացել Վարշավայում, որտեղ սկսել է նկարչություն սովորել։ Նրա հայրը իդիշով գրող բանաստեղծ Մելեխ Ռավիչն էր (Զխարիա Խոնե Բերգներ; 1893, Ռադիմնո - 1976, Մոնրեալ), իսկ մայրը՝ երգչուհի Ֆանյա Բերգները։ Տանը գերմանական էքսպրեսիոնիզմի մասին գրքերի հավաքածուն սկիզբ դրեց Յոսլի գեղարվեստական ոճի ձևավորմանը։ Նրա աշխարհայացքի վրա ազդել է նաև Ֆրանց Կաֆկան, որը ընտանիքի ընկերն էր։

Եվրոպայում 1930-ական թվականներին ուժեղացող հակասեմականությունը դրդեց Մելեխ Ռավիչին ընտանիքը տեղափոխել Ավստրալիա։ Տեղափոխությունը տեղի ունեցավ, երբ Յոսլը 17 տարեկան էր։ Ավստրալիա տանող նավի վրա Բերգները ծանոթացավ իդիշով գրող Յոսլ Բիրշտեյնի հետ, որի հետ հետագայում համագործակցել է որպես նկարազարդող։ Հաստատվելով Մելբուրնում՝ նա ապրուստը վաստակում էր ֆիզիկական աշխատանքով և շարունակում էր իր կրթությունը Վիկտորիա նահանգի Ազգային պատկերասրահին կից գեղարվեստի դպրոցում՝ 1939 թվականից սկսելով մասնակցել ցուցահանդեսների։ Սեփական ոճի որոնման ընթացքում Բերգները դարձավ Ժամանակակից արվեստի միության անդամ, որը Ավստրալիայում քարոզում էր գեղանկարչության մեջ ակադեմիական կանոններից հրաժարվելը։ Նրա վաղ շրջանի «Աբորիգենները, շղթայված ծառին» աշխատանքը (գրված թերթի լուսանկարների հիման վրա՝ կտավի թանկության պատճառով ստվարաթղթի վրա յուղաներկով) զգալի հասարակական արձագանք առաջացրեց։

1941-ից 1946 թվականներին Բերգները ծառայել է Ավստրալիայի կայսերական ուժերում՝ շինարարական ստորաբաժանումներում։ Այս տարիներին է բաժին ընկնում նրա առաջին ամուսնությունը Մերի Թաումանի հետ, որն, սակայն, արագ ավարտվեց ամուսնալուծությամբ։ 1944 թվականին ցուցահանդեսում ներկայացվեց Բերգների ևս մեկ աղմկահարույց նկար՝ «Գետտոյի պատը», որը ավստրալիացի արվեստի պատմաբան Բերնարդ Սմիթը անվանեց պոստմոդեռնիստական։

Յոսլ Բերգների հրապարակ, Հայֆա 1948 թվականին՝ Ազգային պատկերասրահի դպրոցում ուսումն ավարտելուց հետո, Բերգները Ավստրալիայից գաղթեց Ֆրանսիա։ Փարիզում նա ծանոթացավ իր ապագա երկրորդ կնոջ՝ Օդրիի հետ (ծնունդով Սիդնեյից), որը, ինչպես ինքը, նկարիչ էր։ 1950 թվականին Յոսլը և Օդրին հայրենադարձվեցին Իսրայել, որտեղ սկզբում բնակություն հաստատեցին Ցֆատում։ 1957 թվականին Բերգները տեղափոխվեց Թել Ավիվ, որտեղ ապրեց և աշխատեց մինչև իր մահը։ Ավելի ուշ Բերգները, որը Ավստրալիայում եղել է կոմունիստական կուսակցության անդամ, բացատրեց, որ իրեն Իսրայել է բերել ոչ թե սիոնիզմը, այլ համաշխարհային հակասեմականության մերժումը։

Յոսլ Բերգների աշխատանքները ցուցադրվել են Իսրայելի տաղավարում Վենետիկի բիենալեներում 1956 և 1958 թվականներին, նրա ստեղծագործությունների ցուցահանդեսները հաճախ անցկացվել են Թել Ավիվի գեղարվեստի թանգարանում։ Կաֆկայի ստեղծագործությունների հիման վրա նկարների շարքը ցուցադրվել է 1976 թվականին Փարիզում՝ «Արդի» պատկերասրահում։ Զգալի թվով աշխատանքներ Բերգները նվիրաբերել է 1985 թվականին Վիկտորիայի ազգային պատկերասրահին, նրա ստեղծագործության հետահայաց ցուցադրությունը անցկացվել է Բանյուլում (Վիկտորիա)։ Բերգները մահացել է 2017 թվականի հունվարին Թել Ավիվում գտնվող իր տանը՝ թողնելով կնոջը և դուստր Հիլդային։ Նա թաղվել է Էյնատ կիբուցի գերեզմանատանը։

## Ստեղծագործություն

Բերգների վաղ շրջանի ստեղծագործություններին բնորոշ էր սոցիալական ուղղվածությունը, նրա ուշադրությունը գրավում էին ժողովրդի կյանքը, Ավստրալիայի բնիկ ժողովուրդների ճնշված վիճակը: Այս փուլում նրա ստեղծագործությունը զարգանում էր սոցիալական ռեալիզմի ուղղությամբ, որը Բերգներն ինքը նախընտրում էր անվանել «սոցիալական հումանիզմ»: Այս մոտիվները զարգանում են «Թափառական առնետներ որսացողներ» (մոտ 1939 թ.), «Հայր և որդիներ» (մոտ 1943 թ.), «Աբորիգեններ» (1946 թ.) նկարներում։ Հարակից թեմա դարձավ եվրոպական հրեաների ճակատագիրը. այս թեման արտացոլված է «Հրեական գյուղը կրակի մեջ» (մոտ 1942 թ.), «Գետտոյի պատը» (1943 թ.) նկարներում։ Բերգների ոճն այս ժամանակահատվածում մոտ է էքսպրեսիոնիզմին, բնավորությամբ տաքարյուն է, վրձնահարվածի տեխնիկան պաստոզ է, գունային գամման մռայլ է, գերակշռում են մոխրագույնը, շագանակագույնը և սևը:

Ֆրանսիայում բնակվելու տարիներին և ավելի ուշ՝ Իսրայել տեղափոխվելուց հետո, Բերգների ոճը փոխվեց, նրա աշխատանքներն ավելի նրբագեղ դարձան, երբեմն գրեթե միագույն կամ անառարկայական (այս կատեգորիային է դասվում 1962 թվականի «Ֆրանսիացի թագավորը» աշխատանքը)։ 1960-ականների կեսերին Բերգները մշակեց մի ոճ, որը Էլեկտրոնային հրեական հանրագիտարանը անվանում է «սյուրռեալիզմի ինքնատիպ տարբերակ»։ Նրա նկարների աշխարհներում («Չորս կին», 1964 թ., «Թիթեռնիկներ ուտողներ», 1965 թ., «Լավ կահավորված անապատ», 1968 թ., «Սնապարծությունների սնապարծություն», 1969 թ.) հին, կնճռոտված և կոտրված իրերը ակտիվ կյանք են վարում, իսկ մարդիկ ստատիկ են, նրանց կեցվածքներն անբնական են, իսկ դեմքի գծերը՝ սխեմատիկ: Նրա նկարներում առանձնապես հաճախ հանդիպում են խոհանոցային քերիչներ՝ պարող, թռչող, լացող, սիրահարված: Այս տարիներին նկարչի ստեղծագործություններում նկատելի տեղ են գրավում սիոնիզմի և ալիայի թեմաները, որոնք բացահայտվում են խորհրդանշական ձևով:

1970-ականների կեսերին Ֆրանց Կաֆկայի ստեղծագործությունների հիման վրա ստեղծված կտավների շարքի («Պրոցես», «Ամրոց») վրա աշխատելիս Բերգները վերադարձավ էքսպրեսիոնիզմին, սակայն նոր նկարների գունային գամման ավելի բաց էր, քան նրա երիտասարդ տարիներին։ Ավելի ուշ, երբ 1970-ականների վերջին և 1980-ականներին Բերգները վերադարձավ խալուցիական թեմային, սյուրռեալիզմը նրա աշխատանքներում հասցվեց նվազագույնի, սակայն դեմքերի ջնջվածությունը պահպանվեց:

Բերգների ստեղծագործությունները, որոնք ստեղծվել են 1963-1968 թվականներին, ներառվել են 1969 թվականին լույս տեսած ալբոմում՝ երկու հրատարակությամբ՝ եբրայերեն և անգլերեն լեզուներով։ Առանձին հրատարակությամբ 1990 թվականին լույս տեսավ «Յոսլ Բերգներ։ Ֆրանց Կաֆկայի նկարազարդումներ» ալբոմը: Բացի բուն գեղանկարչությունից, Բերգները հաճախ աշխատել է որպես թատերական նկարիչ, առավել հաճախ ձևավորելով Նիսիմ Ալոնիի պիեսների բեմադրությունները: Որպես նկարազարդող նա հայտնի է մասնավորապես Կաֆկայի «Պրոցես» վեպի 1966 թվականին Նյու Յորքում լույս տեսած իդիշ թարգմանության ձևավորմամբ (թարգմանության հեղինակը Յոսլի հայրն էր՝ Մելեխ Ռավիչը)։ 1997 թվականին լույս տեսավ Բերգների ինքնակենսագրությունը, որը նկարազարդվել էր իր կողմից՝ «Այն, ինչ ես ձգտում էի արտահայտել. պատմություններ և թափառումներ, պատմված Ռութ Բոնդիի հետ հարցազրույցում»: Նա նաև ստեղծել է բազմաթիվ նկարազարդումներ Շայ Ագնոնի ստեղծագործությունների համար:

## Մրցանակներ և կոչումներ

* 1955, Դիզենգոֆի անվան Թել Ավիվի քաղաքապետարանի մրցանակ գեղանկարչության և քանդակագործության բնագավառում։
* 1956, Թել Ավիվի քաղաքապետարանի Դիզենգոֆի անվան մրցանակ գեղանկարչության և քանդակագործության բնագավառում։
* 1980, Իսրայելի մրցանակ
* 1996, Շոլոմ-Ալեյխեմի տուն-թանգարանի մրցանակը գրականության և արվեստի բնագավառում ունեցած ձեռքբերումների համար
* 2006, Թել Ավիվի պատվավոր քաղաքացու կոչում

1987 թվականին Ավստրալիայում էկրան բարձրացավ կենսագրական «Քաղաքի կյանքի պատկերում. ֆիլմ Յոսլ Բերգների մասին» ֆիլմը։ Նաև Ավստրալիայում 2004 թվականին հրատարակվել է Բերգների ստեղծագործությանը նվիրված «Արվեստը որպես մշակույթների հանդիպման վայր» գիրքը (հեղինակ՝ Ֆրենկ Կլեպներ)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Бергнер, Йосл // Авив Хадаш: Израильская энциклопедия для юношества = אביב חדש, האנציקלופדיה הישראלית לנוער / Илана Шамир (главный редактор). — Энциклопедия Авив, 2004. — Т. 3. — С. 162. — ISBN 965-13-1158-4

## Հղումներ

* *Бергнер Йосл*՝ հոդվածը Հրեական էլեկտրոնային հանրագիտարանում
* Йосл Бергнер(եբրայերեն) на сайте Информационного центра израильского искусства