Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ստալինգրադի ճակատամարտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| **Ստալինգրադի ճակատամարտ** |
| --- |
|  |
| **Թվական** |
1942 թվականի հուլիսի 17
1943 թվականի փետրվարի 2 |
| **Մասն է** | Հայրենական մեծ պատերազմ |
| **Վայր** |  Ստալինգրադ, ՌԽՍՖՀ, ԽՍՀՄ |
| **Կոչվել է (անունով)** | Stalingrad? |
| **Արդյունք** | ԽՍՀՄ հաղթանակո |
| Հակառակորդներ |
|  | երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից երկրներ

 Ռումինիայի թագավորություն

 Հունգարիայի թագավորություն

 Ֆինլանդիա |
| Հրամանատարներ |
| Կողմերի ուժեր |
|

 |
| Ռազմական կորուստներ |
|

 |
| Ընդհանուր կորուստներ |

**Ստալինգրադի ճակատամարտ**, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի խորհրդա-գերմանական ռազմաբեմի (*«Հայրենական Մեծ պատերազմ»*) հիմնական և վճռական ճակատամարտը, որում Նացիստական Գերմանիան և նրա դաշնակիցները կռվում էին Խորհրդային Միության դեմ Ստալինգրադ քաղաքի (այժմ՝ Վոլգոգրադ) վերահսկման համար։

Ռազմական գործողությունները տեղի են ունեցել 1942 թվականի օգոստոսի 23-ից մինչև 1943 թվականի փետրվարի 2-ը։

Համարվում է պատերազմների պատմության մեջ ամենաարյունալի ճակատամարտը՝ մոտավորապես երկու միլիոն զոհով։ Գերմանական 6-րդ բանակի մեծ կորուստների պատճառով Ստալինգրադի ճակատամարտը վճռական բեկում մտցրեց ողջ պատերազմում։ Ստալինգրադի ճակատամարտից հետո Գերմանական բանակն այլևս երբեք չկարողացավ վերադարձնել իր երբեմնի հզորությունը։

Ռազմական գործողությունները ընթացել են երկու փուլով։ Նախ` սովետական զինուժի համար պատերազմը պաշտպանողական է եղել, որի ընթացքում կազմակերպվել է Ստալինգրադ քաղաքի պաշտպանությունը, ապա 1942 թվականի նոյեմբերից պատերազմը վերածվել է հարձակողականի։

Ստալինգրադի ճակատամարտում խորհրդային բանակին պահանջվում է ջախջախիչ պարտության մատնել Գերմանիայի 6-րդ բանակի միավորումները, իտալական բանակի 8-րդ դիվիզիան։ Վճռական մարտերի ժամանակ 20 օրերի ընթացքում, զոհվում է հակառակորդի 1,5 միլիոն զինվոր, գերի ընկնում 90 հազարից ավելի զինծառայող։ Գերմանիայում Համաշխարհային պատերազմի սկզբից ի վեր առաջին անգամ հայտարարվում է ազգային սուգ։

Ճակատամարտից հետո ֆաշիստական երկրներին հարող պետություներում ուժեղացավ Գերմանիայի նկատմամբ անվստահությունը։

Ստալինգրադի ճակատամարտին մասնակցելու համար Խորհրդային Միության հերոսի կոչմանն արժանացան 112 պատերազմի մասնակիցներ, 44 բանակային միավորումների տրվեցին պատվավոր կոչումներ, 183-ը վերափոխվեցին զվարդիականի։

## Ծանոթագրություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 97)։*  |
# Ճապոնական կայսրություն

**Ճապոնական կայսրություն**|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **1868 - 1947** |   |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **(Դրոշ)** | **(Զինանշան)** |

 |
| **Քարտեզ** |
|  *(1942*) |
| **Ընդհանուր տեղեկանք** |
| **Մայրաքաղաք** | Տոկիո |
| **Արժույթ** | Ճապոնական իեն, Կորեական իեն, Թայվանական իեն, Ճապոնական ռազմական իեն |
| **Իշխանություն** |
| **Պետական կարգ** | Դայձյոկան (1868–1885) Սահմանադրական միապետություն (1890–1940, 1945–1947) Միակոսակցական տոտալիտար ռազմական դիկտատուրա բացարձակ միապետության ներքո (1940–1945) Դաշնակիցների վերահսկողության ներքո (1945–1947) |
| **Պետության գլուխ** | Կայսր |

**Ճապոնական կայսրություն** (ճապ.՝ 大日本帝國 *Դայ Նիպպոն Տեյկոկու*, թարգմանաբար նշանակում է «Ճապոնական մեծ կայսրություն»), եղել է պատմական ազգային պետություն և գերտերություն, որը գոյություն է ունեցել 1868 թվականի Մեյձիի հեղափոխությունից մինչև 1947 թվականի սահմանադրությամբ վերափոխվել է ժամանակակից Ճապոնիայի։

Ճապոնիայի արագ արդյունաբերականությունը և ռազմականացումը դարձրեցին նրան գերտերության և նպաստեցին Ճապոնական գաղութատիրական կայսրության ձևավորմանը Առաջին ճապոնա-չինական պատերազմից, Բոքստերյան ապտամբությունից, Ռուս-ճապոնական պատերազմից և Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո։ 1920-ական թվականների տնտեսական և քաղաքական բումը բերեց ռազմատենչության աճին, որն իր գագաթնակետին հասավ, երբ Ճապոնիան անդամակցեց Առանցքի ուժերին և նվաճեց Ասիայի և Խաղաղ օվկիանոսի մեծ մասը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում։

Սկզբնական շրջանում ճապոնական զորքերը մեծ հաջողություններ գրանցեցին Երկրորդ ճապոնա-չինական պատերազմում (1937–1945) և Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմում։ Այնուամենայնիվ բազմաթիվ պարտություններ կրելուց և ԽՍՀՄ կողմից Ճապոնիայի պատերազմ հայտարարելուց ու Մանջուրիա ներխուժումից և Հիրոսիմայի և Նագասակիի ատոմային ռմբակոծումներից հետո, կայսրությունը անձնատուր եղավ Դաշնակիցներին 1945 թվականի օգոստոսի 15-ին։ Երկրի կապիտուլացիային հետևեց օկուպացիա Դաշնակիցների կողմից և նրանց միջամտությամբ ընդունվեց նոր սահամանադրություն 1947 թվականին և կազմավորվեց ներկայիս Ճապոնիա պետությունը։

## Ծանոթագրություններ
# Վիետնամի պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Վիետնամի պատերազմ |
| --- |
| Սառը պատերազմ |
|  Վիետնամի պատերազմի կադրեր |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Թվական | 1955 նոյեմբերի 1 – 1975 ապրիլի 30 (20 տարի) |
| Վայր | Վիետնամ, Կամբոջա, Լաոս |
| Արդյունք | Հյուսիսային Վիետնամի հաղթանակ
* Ամերիկացի զինվորները լքում են Հնդկաչինը
* Հարավային Վիետնամի կազմալուծում
* Կոմունիստ կառավարությունները գալիս են իշխանության Վիետնամում, Կամբոջայում, Լաոսում
 |
| Տարածքային փոփոխություններ | Վիետնամի վերամիավորում |

 |
| Հակառակորդներ |
| **Հակակոմունիստ ուժերՀարավային ՎիետնամԱՄՆ** | **Կոմունիստ ուժերՀյուսիսային Վիետնամ**
 ԽՍՀՄ  |
| Կողմերի ուժեր |
| **~1,830,000 (1968)**
Հարավային Վիետնամ. 850,000
ԱՄՆ. 536,100 | ~**461,000**
Հյուսիսային Վիետնամ։ 287,465 (1968) |

**Վիետնամի պատերազմ** (վիետ․՝ Chiến tranh Việt Nam, անգլ.՝ Vietnam War), նաև հայտնի որպես **Երկրորդ հնդկաչինական պատերազմ** և Վիետնամում հայտնի որպես **Ինքնապաշտպանական պատերազմ ընդդեմ Ամերիկայի** (վիետ․՝ Kháng chiến chống Mỹ) կամ պարզապես **Ամերիկյան պատերազմ**, պատերազմ, որը տեղի է ունեցել Վիետնամում, Լաոսում և Կամբոջայում 1955 թվականի նոյեմբերի 1-ից մինչև Սայգոնի անկումը 1975 թվականի ապրիլի 30-ը։ Այն երկրորդն էր Հնդկաչինական պատերազմներից և պաշտոնապես տեղի է ունեցել Հյուսիսային Վիետնամի և Հարավային Վիետնամի կառավարության միջև։ Հյուսիսային Վիետնամի բանակին սատարում էին Խորհրդային Միությունը, Չինաստանը և այլ կոմունիստական դաշնակիցներ, իսկ Հարավային Վիետնամին աջակցում էին Միացյալ Նահանգները, Հարավային Կորեան և Ավստրալիան, Թայլանդը և այլ հակակոմունիստական դաշինքներ, ինչի պատճառով պատերազմը համարվում էր Սառը պատերազմի մաս։

## Պատերազմի ընթացք

Վիետնամյան պատերազմը սկսվեց 1964 թվականի օգոստոսի 2-ին Տոնկինյան ծոցում տեղի ունեցած պատահարի պատճառով։ Վիետնամի Ժողովրդավարական Հանրապետության նավերը կրակ բացեցին ամերիկյան ականակիրների վրա, որոնք օգնություն էին ցույց տալիս հարավվիետնամական զորքերին ընդդեմ ապստամբների։ Հյուսիսային Վիետնամը (ՎԺՀ) ստացավ սոցիալիստական պետությունների օժանդակությունը (ԽՍՀՄ, Չինաստան, ԿԺԴՀ և այլն), իսկ Հարավային Վիետնամը՝ ԱՄՆ-ի, Հարավային Կորեայի, Թաիլանդի և այլն։ Այս պատերազմը ԱՄՆ-ի համար ծանր փորձություն եղավ։ Երկիրը ցնցվեց հակապատերազմյան ցույցերով։ Այդ ժամանակ Վիետնամում ԱՄՆ-ն բավականին մեծ կորուստներ ունեցավ։
1973 թվականի հունվարի 27-ին կնքվեց Փարիզյան խաղաղության համաձայնագիրը, որի համաձայն ամերիկյան զորքերը պետք է լքեին Վիետնամը։ Երկու ամիս անց ամերիկյան զորքերը արդեն լքել էին Վիետնամը։

Դրանից հետո բախումները Հյուսիսի և Հարավի միջև շարունակվեցին։ Հետզհետե Հարավային Վիետնամի հյուսիսային նահանգները սկսեցին անցնել ՎԺՀ-ի իշխանության տակ։ Համոզվելով, որ ԱՄՆ-ն չի պատրաստվում կրկին պատերազմի մեջ մտնել, 1975 թվականին Հանոյը վերջնական հարված հասցրեց Սայգոնին։
Այս պատերազմը ցնցեց ամերիկյան հասարակությանը և բերեց խոշոր բարեփոխումների։ Հետպատերազմյան ճգնաժամը շարունակվեց ևս 10 տարի։ Նրան փոխարինեց Աֆղանական ճգնաժամը։

## Տես նաև

* ԱՄՆ-ի բնապահպանական պատերազմը Վիետնամի դեմ

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վիետնամի պատերազմ» հոդվածին։ |