# Մերի Հաաս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Մերի Հաաս
 |
| --- |
|  |
| Ծնվել է | հունվարի 12, 1910(1910-01-12) |
| Ծննդավայր | Richmond, Ինդիանա, ԱՄՆ |
| Մահացել է | մայիսի 17, 1996(1996-05-17) (86 տարեկան) |
| Մահվան վայր | Ալամիդա, Ալամեդա շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ |
| Քաղաքացիություն |  ԱՄՆ |
| Կրթություն | Եյլի համալսարան (1935), Չիկագոյի համալսարան, Էրլհեմ Քոլեջ, Richmond High School?, միջնակարգ դպրոց, Եյլի համալսարան (1935) և Էրլհեմ Քոլեջ |
| Մասնագիտություն | լեզվաբան և գրող |
| Աշխատատու | Կալիֆոռնիայի համալսարան, Բերքլի |
| Ամուսին | Մորիս Սվոդեշ |
| Զբաղեցրած պաշտոններ | Ամերիկայի լեզվաական հասարակության նախագահ |
| Պարգևներ և մրցանակներ | Գուգենհայմի կրթաթոշակ Ուիլբուր Քրոսի մեդալ և Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ |
| Անդամություն | Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա և ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա |

**Մերի Ռոզամոնդ Հաաս** (անգլ.՝ Mary Rosamond Haas, հունվարի 12, 1910(1910-01-12), Richmond, Ինդիանա, ԱՄՆ - մայիսի 17, 1996(1996-05-17), Ալամիդա, Ալամեդա շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի լեզվաբան, որը մասնագիտացած էր Հյուսիսային Ամերիկայի բնիկ լեզուներում, թայերեն լեզվի և պատմական լեզվաբանության մեջ։ Նա ծառայել է որպես Ամերիկյան լեզվաբանական կազմակերպության նախագահ։ Նա ընտրվել է արվեստների և գիտությունների Ամերիկյան ակադեմիայի անդամ և Ազգային գիտությունների ակադեմիայի անդամ։

## Վաղ կյանք և կրթություն

Հաասը ծնվել է Ինդիանա նահանգի Ռիչմոնդ քաղաքում: Նա Ռիչմոնդում հաճախել է ավագ դպրոց և Էրլհեմ քոլեջ:

1935 թվականին, 25 տարեկան հասակում, նա ստացել է լեզվաբանության դոկտորի աստիճան Եյլ համալսարանում՝ պաշտպանելով «Թունիկա լեզվի քերականություն» թեմայով ատենախոսությունը: 1930-ականներին Հասսը աշխատել է վերջին թունիկա լեզվով բնիկ խոսող Սեսոստրի Յուչիգանտի հետ, կազմելով ընդարձակ տեքստեր և բառարաններ:

## Կարիերա և հետազոտություն

### Վաղ աշխատանքը լեզվաբանությունում

Հաասը կատարել է ավարտական աշխատանք համեմատական բանասիրության ոլորտում Չիկագոյի համալսարանում։ Նա սովորել է Էդվարդ Սապիրի մոտ, ում հետ տեղափոխվել է Եյլ: Նա սկսել է երկար կարիերա լեզվաբանական դաշտային աշխատանք` ուսումնասիրելով տարբեր լեզուներ ամառային ամիսներին:

1931-1941 թվականների տասնամյակում Հաասը ուսումնասիրել է վակաշան լեզվախմբի նիտինատ (դիտիդահտ) լեզուն, ինչպես նաև մի շարք այլ լեզուներ, որոնք հիմնականում խոսվել են Ամերիկայի հարավ-արևելքում՝ տունիկա, նատչեզ, քրիք, կոասատի, չոկտավ, ալաբամա, չերոկի և հիչիտի: Նրա առաջին հրատարակված աշխատանքը՝ «Այց մեկ այլ աշխարհ, նիտինատ տեքստ», գրվել է Մորիս Սվադեշի հետ համատեղ և հրատարակվել է 1933 թվականին:

Հետագայում Հաասը դաշտային աշխատանք է կատարել Նատչեզ լեզվով վերջին երկու բնիկ խոսողների՝ Ուոթ Սեմի և Նենսի Ռեյվենի հետ Օկլահոմայում: Նրա լայնածավալ չհրապարակված դաշտային գրառումները դարձել են այժմ արդեն անհետացած լեզվի վերաբերյալ ամենահուսալի տեղեկությունների աղբյուրը։ Նա լայնածավալ դաշտային աշխատանք է կատարել քրիք լեզվի վրա և եղել է առաջին ժամանակակից լեզվաբանը, ով հավաքել է լայնածավալ տեքստեր այդ լեզվով: Նրա քրիք լեզվով տեքստերը հրատարակվել են նրա մահից հետո՝ խմբագրված և թարգմանված Ջեք Բ. Մարտինի, Մարգարետ ՄաքՔեյն Մոլդինի և Խուանիտա ՄաքԳիրթի կողմից:

### Կարիերան Կալիֆոռնիայի Բերքլի համալսարանում

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Միացյալ նահանգների կառավարությունը Հարավարևելյան Ասիայի լեզուների ուսումնասիրությունը և դասավանդումը համարում էր կարևոր պատերազմական ջանքերի համար, բանակի մասնագիտացված ուսուցման ծրագրի հովանավորության ներքո Հաասը մշակել է թայերեն դասավանդման ծրագիր Կալիֆոռնիայի Բերքլի համալսարանում: 1964 թվականին հրատարակվել է նրա հեղինակավոր «Թայերեն-անգլերեն ուսանողական բառարանը», որը մինչև օրս օգտագործվում է:

1948 թվականին նա նշանակվել է թայերենի եվ լեզվաբանության դոցենտ Կալիֆոռնիայի Բերքլի համալսարանի Արևելյան լեզուների բաժնում, մի պաշտոն, որը նա վերագրել է Պետեր Ա. Բուդբերգին, ում նա նկարագրել է որպես «նա իր ժամանակից առաջ էր, քանի որ հավասար էր վերաբերվում կին գիտնականներին, նրա համար գիտնականը գիտնական էր»: Նա դարձավ Բերքլիի լեզվաբանության ամբիոնի հիմնադիր անդամներից մեկը 1953 թվականին և երկար տարիներ ղեկավարեց այն։ 1953-1977 թվականներին նա եղել է Կալիֆոռնիայի հնդկերեն լեզուների հետազոտության ծրագրի տնօրեն Բերքլիում: 1977 թվականին նա հեռացավ Բերքլիից, իսկ 1984 թվականին ընտրվեց Բերքլիի անդամ:

Մերի Հաասը մահացել է 1996 թվականի մայիսի 17-ին 86 տարեկան հասակում Կալիֆոռնիա նահանգի Բերքլի քաղաքում:

### Դերը ուսուցման մեջ

Հաասը հայտնի էր լեզվաբանություն դասավանդելու իր նվիրվածությամբ և լեզվաբանի դերը օտար լեզուների ուսուցման գործում: Նրա ուսանող Կարլ Վ. Թիթերը Հաասի մահախոսականում նշել է այն, որ նա ավելի շատ ամերիկացի լեզվաբաններ է կրթել քան նրա նախկին դասախոս Էդվարդ Սապիրը և Ֆրանց Բոասը միասին: Նա ղեկավարել է ավելի քան 100 դոկտորական ուսանողների դաշտային աշխատանքներ ամերիկյան լեզվաբանության մեջ: Որպես Կալիֆոռնիայի հնդկերեն լեզուների հետազոտության ծրագրի հիմնադիր և տնօրեն նա ղեկավարել է մոտ հիսուն ատենախոսություն, այդ թվում՝ շատ լեզվաբանների աշխատանքները, ովքեր հետագայում մեծ ազդեցություն են ունեցել այս ոլորտում, ինչպիսիք են Ուիլյամ Բրայթը (Կարոկ), Ուիլյամ Շիփլին (Մայդու), Ռոբերտ Օսվալդը (Կաշայա), Կարլ Թիթերը (Վիյոտ), Քեթրին Քալահանը (Պենուտիան), Մարգարետ Լանգդոնը (Դիեգուենյո), Սալի ՄակԼենդոնը (Արևելյան Պոմո), Վիկտոր Գոլլան (Հուպա), Մարկ Օկրանդը (Մութսուն), Քենեթ Ուիսթլերը (Պրոտո-Վինտուն), Դուգլաս Փարքսը (Փաունի և Արիկարա) և Ուիլյամ Ջեյքոբսենը (Վաշո):

## Անձնական կյանք

1931 թվականին նա ամուսնացել է լեզվաբան Մորրիս Սվադեշի հետ: 1937 թվականին նրանք ամուսնալուծվել են:

## Մրցանակներ և պատվոգրեր

1963 թվականին Հասսը եղել է Ամերիկյան լեզվաբանական կազմակերպության նախագահ: 1964 թվականին նա արժանացել է Գուգենհայմի կրթաթոշակին: 1974 թվականին նա ընտրվել է Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի անդամ, իսկ 1978 թվականին ընտրվել է Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ: Նա ստացել է պատվավոր դոկտորի կոչումներ Հյուսիսարևմտյան համալսարանից 1975 թվականին, Չիկագոյի համալսարանից 1976 թվականին, Էրլհեմ քոլեջից 1980 թվականին և Օհայո նահանգի համալսարանից 1980 թվականին:

## Նշանավոր ուսանողներ

Հաասը կրթել է շատ նշանավոր լեզվաբանների, այդ թվում`

* Ջեյմս Մատիսոֆ
* Մարգարետ Լանգդոն
* Թերենս Քաուֆման
* Էնթոնի Ս. Վուդբրի
* Ուիլյամ Օ. Բրայթ
* Ուիլյամ Ա. Ֆոլի
* Ջոն Վ. Դյու Բուա
* Ուիք Ռ. Միլեր
* Ուիլյամ Ֆ. Շիփլի
* Կարլ Վ. Թիթեր
* Ուիլյամ Ս. Ստուրտևանտ
* Մարկ Օկրանդ

## Ընտրված հրապարակումներ

* *The Thai system of writing*, 1943. American Council of Learned Societies.
* *Spoken Thai*, 1945 [co-authored with Heng R. Subhanka]. Linguistic Society of America.
* *Thai reader*, 1945, Berkeley.
* *Tunica texts*, 1950. University of California publications in linguistics, 6.1. Berkeley: University of California Press. 173pp.
* *Thai vocabulary*, 1955. American Council of Learned Societies. 978-0879502652
* *The prehistory of languages*, 1960. Mouton. [Reprint 2018] 9789027906816
* *Thai-English student's dictionary*, 1964. Stanford University Press. 978-0804705677
* *Language, culture, and history: essays*, 1978. Stanford University Press. 9780804709835
* *Creek (Muskogee) texts*, 2015. [co-authored with James H. Hill]. University of California Press. 9780520286429

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Mary Haas Papers at the American Philosophical Society
* Electronic version of Haas and Subhanka's *Spoken Thai* Արխիվացված Փետրվար 3, 2006 Wayback Machine
* Obituary at Sealang Library
* Concise Encyclopædia Britannica entry
* Interview recorded on September 30, 1984 (University of Florida Digital Collections)