Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Եվրոպական Ռուսաստան

Ձախից՝ Եվրոպական, աջից՝ Ասիական Եվրոպա։
**Եվրոպական Ռուսաստան,** (ռուս.՝ Европейская часть России) Նախկին Ռուսական Կայսրության Արևելյան սլավոնական հողերը (Բելառուս, Ուկրաինա) և այժմյա Ռուսաստանի Դաշնության Արևմտյան զարգացած հատվածի անվանումը։

Ռուսաստանը համաչափ բնակեցված չէ։ Առավել խիտ է բնակեցված Ռուսաստանի Դաշնության Արևմտյան փոքր հատվածը, քան կենտրոնական, հարավային և արևելյան տարածքները։ Եվրոպական Ռուսաստանում ապրում են Ռուսաստանի ընդհանուր բնակչության 77%-ը։ Եվրոպական Ռուսաստանի տարածքը կազմում է 3.960.000 քառակուսի կիլոմետր։ Եվրոպայի ռուսական տարածքները կազմւոմ են ամբողջ Եվրոպայի տարածքի մոտ 38 %-ը։ Չափսերով գրեթե հավասար են Գերմանիայի, Ֆրանսիայի, Մեծ Բրիտանիայի, Իտալիայի, Հունաստանի, Ուկրաինայի, Իսպանիայի, Շվեդիայի և Ավստրիայի տարածքները միասին վերցված։

Սահմանակցում է Ֆինլանդիային, Նորվեգիային, Էստոնիային, Լիտվային, Լատվիային, Լեհաստանին, Բելառուսին, Ուկրաինային, Ղազախստանին, Վրաստանին և Ադրբեջանին։ Տարածքում գտնվում են Սանկտ Պետերբուրգ և Մոսկվա քաղաքները։

## Ծանոթագրություններ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Եվրոպական Ռուսաստան** կատեգորիայում։ |
# Սիդերիկ պարբերություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Սիդերիկ պտույտի պարբերություն** (լատիներեն՝ sidus, աստղ բառից), ժամանակահատված, որի ընթացքում որևէ երկնային մարմին-արբանյակ հիմնական մարմնի շուրջ կատարում է աստղերի նկատմամբ մեկ ամբողջական պտույտ։ «Սիդերիկ պտույտի պարբերություն» հասկացությունը օգտագործվում է Երկրի շուրջ պտտվող մարմինների համար՝ Լուսին (սիդերիկ ամիս) և արհեստական արբանյակներ, ինչպես նաև Արեգակի շուրջ պտտվող մարմինների համար՝ մոլորակներ, գիսաստղեր, և այլն։

Սիդերիկ պարբերությունը անվանում են նաև **տարի**։ Օրինակ՝ Հրատային տարի, Նեպտունյան տարի և այլն։ Այս պարագայում պետք չէ մոռանալ, որ «**տարի**» անվան տակ կարող են լինել մի քանի հասկացություններ։ Այսպես, պետք չէ շփոթել սիդերիկ տարին (Երկրի մեկ պտույտի ժամանակահատվածը Արեգակի շուրջ) և արևադարձային տարին (այն ժամանակահատվածը, երբ տեղի է ունենում տարվա եղանակների ամբողջական փոփոխություն), որոնք իրարից տարբերվում են մոտ 20 րոպեով (այս տարբերությունը պայմանավորված է Երկրի առանցքի պրեցեսիայով)։

## Արեգակնային համակարգի մոլորակների սիդերիկ պարբերություններ

Աղյուսակում ներառվել են նաև Լուսնի, աստերոիդների գոտու մարմինների, գաճաճ մոլորակների և Սեդնայի տվյալները։

| **Մոլորակ** | **Սիդերիկ պարբերությունը** |
| --- | --- |
| Մերկուրի | 87,97 օր |
| Վեներա | 224,7 օր |
| Երկիր | 1 տարի կամ 365,2564 օր |
| Լուսին (Երկրի շուրջ) | 27,322 օր |
| Մարս | 1,88 տարի |
| Աստերոիդներ (միջինում) | 4,6 տարի |
| Յուպիտեր | 11,86 տարի |
| Սատուրն | 29,46 տարի |
| Ուրան | 84,02 տարի |
| Նեպտուն | 164,78 տարի |
| Պլուտոն | 248,09 տարի |
| Հոմեա | 285 տարի |
| Մակեմակե | 309,88 տարի |
| Էրիս | 557 տարի |
| Սեդնա | 12.059 տարի |

## Տես նաև

* Պտույտի պարբերություն
* Սինոդիկ պարբերություն

## Ծանոթագրություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 359)։*  |