Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Քվանտային օպտիկա

Արտաքին ֆոտոէֆեկտ
Կոմպտոնի էֆեկտը լուսաբանող սխեմա
Ռամանի էֆեկտի լուսաբանման համար նախատեսված սարք
**Քվանտային օպտիկա**, օպտիկայի բաժին, որը զբաղվում է լույսի քվանտային հատկություններով պայմանավորված երևույթների ուսումնասիրմամբ։ Այդպիսի երևույթներից են ջերմային ճառագայթումը, ֆոտոէֆեկտը, Կոմպտոնի էֆեկտը, Ռամանի էֆեկտը (լույսի կոմբինացիոն ցրումը), ֆոտոքիմիական պրոցեսները, հարկադրական ճառագայթումը (բնականաբար, նաև լազերի ֆիզիկան) և այլն։

Քվանտային օպտիկան ավելի ընդհանուր տեսություն է, քան դասական օպտիկան։ Տեսության հիմնական խնդիրն է լույսի և այլ օբյեկտների փոխազդեցությունների ուսումնասիրությունը քվանտային բնույթի հաշվառմամբ։ Քվանտային օպտիկան ուսումնասիրում է նաև լույսի տարածումը հատուկ պայմանների դեպքում։

Խնդիրը ճշգրիտ լուծելու համար անհրաժեշտ է լույսը և այն միջավայրը, որով տարածվում է վերջինս (նաև վակուումը) ուսումնասիրել քվանտապես, սակայն երբեմն հնարավոր են շեղումներ՝ համակարգի բաղադրիչներից մեկը ուսումնասիրում են դասական տեսությամբ։

Օրինակ լազերային ֆիզիկայում հաշվարկների մեջ քվանտացնում են միայն ակտիվ միջավայրը, իսկ ռեզոնատորը համարում են դասական։ Սակայն, եթե ռեզոնատորի երկարությունը լինի ալիքի երկարության կարգի, այն հնարավոր չի լինի նկարագրել դասական տեսությամբ և այդպիսի ռեզոնատորում առկա գրգռված վիճակում գտնվող ատոմի պահվածքի նկարագրման խնդիրը խիստ կբարդանա։

## Գրականություն

* Клаудер Дж., Сударшан Э. *Основы квантовой оптики.* Пер. с англ. М.: Мир, 1970.
* Клышко Д. Н. *Физические основы квантовой электроники.* М.: Наука, 1986.
* Мандель Л., Вольф Э. *Оптическая когерентность и квантовая оптика.* М.: Физматлит, 2000.
* Килин С. Я. *Квантовая оптика: Поля и их детектирование.* Мн., 1990; М.: УРСС, 2003.
* Скалли М. О., Зубайри М. С. *Квантовая оптика.* (M.O. Scully, M.S. Zubairy) Перевод с английского под ред В. В. Самарцева. М.: Физматлит, 2003.

## Արտաքին հղումներ

* Basics and Applications in Quantum Optics
# Հարալդ IV[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|  |
| --- |
| Հարալդ IV Գիլլի Haraldr gilli |
|  |
|

|  |
| --- |
| Նորվեգիայի թագավոր |

 |
| 1130 - դեկտեմբերի 14, 1136 |
| Նախորդող | Մագնուս IV Կույր |
|   |
| Մասնագիտություն՝ | կառավարիչ |
| Ծննդյան օր | 1102 |
| Ծննդավայր | ÉIR |
| Վախճանի օր | դեկտեմբերի 14, 1136(1136-12-14) |
| Վախճանի վայր | Բերգեն, Նորվեգիա |
| Դինաստիա | Gille dynasty? |
| Քաղաքացիություն | Նորվեգիա |
| Հայր | Մագնուս III Բոկոտն |
| Ամուսին | Ինգրիդ Ռագնվալդսդոտտեր |
| Զավակներ | Սիգուրդ II Ինգի I Սապատավոր *և այլն* |
|

**Հարալդ IV Գիլլի** (նորվ.՝ Haraldr gilli or Haraldr gillikristr, 1102, ÉIR - դեկտեմբերի 14, 1136(1136-12-14), Բերգեն, Նորվեգիա), Նորվեգիայի թագավոր 1130-1136 թվականներին, ով ծնվել և մեծացել է Իռլանդիայում։

## Կենսագրություն

Ըստ ամենայն հավանականության՝ Հարալդը ծնվել է 1103 թվականին Իռլանդիայում։ 1127 թվականի Հարալդը մեկնում է Նորվեգիա և հայտարարում, որ ինքը իռլանդաբնակ Մագնուս III-ի որդին է՝ գործող թագավոր Սիգուրդ I-ի եղբայրը։

Օրդալիումն ապացուցել է դրա ճշմարտությունը, իսկ Հարալդը իր հերթին խոսք է տվել իշխանության գլուխ չկանգնել, քանի դեռ Սիգուրդն ու իր որդին՝ գահաժառանգ Մագնուս IV-ը ողջ են։

Սակայն ամեն ինչ փոխվեց, երբ Սիգուրդը խաչակրաց արշավանքներից մեկի ժամանակ զոհվեց, իսկ Մագնուսն իրեն հռչակեց Նորվեգիայի թագավոր։ Ըմբոստ Հարալդը պատերազմ սկսեց իր եղբորորդու հետ։ Մարտերից մեկի ժամանակ Հարալդի զինվորները կարողացան շրջափակել Մագնուսի նավն ու գերեվարել վերջինիս։

Հարալդի հրամանով Մագնուսը ենթարկվեց դաժան պատիժների՝ կուրացվեց և նույնիսկ անդամահատվեց։ Այս ամենից հետո 1130 թվականին նա ինքն իրեն հռչակեց երկրի թագավոր։ Հարալդ Գիլլին իշխել է Նորվեգիայում մինչև 1136 թվականը, երբ նա սպանվել է Մագնուսի դաշնակիցներից մեկի՝ Սիգուրդ Սլեմբեի կողմից։

Հարալդն ունեցել է վեց երեխա, որոնցից երկուսն արտամուսնական կապի միջոցով։ Նա ամուսնացած է եղել Շվեդիայի արքայադուստր Ինգրիդի հետ։

Իր անունով Նորվեգիայի հաջորդ թագավորը՝ Հարալդ V-ը, կառավարել է 20-րդ դարի վերջում։

## Տես նաև

* Մագնուս IV Կույր (Նորվեգիայի թագավոր)

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հարալդ IV» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
|   **ՊատմությունՆորվեգիա** |
# Ֆենոլներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆենոլների դասի պարզագույն ներկայացուցիչ ֆենոլի մոլեկուլային կառուցվածք
**Ֆենոլներ**, արոմատիկ միացություններ, որոնց մոլեկուլում հիդրօքսիլ (-ОН) խմբերը անմիջականորեն կապված են արոմատիկ օղակի հետ։

Ըստ -ОН խմբերի քանակի տարբերում են միա-, երկ- և եռատոմ ֆենոլներ։ Ֆենոլների պարզագույն ներկայացուցիչը ֆենոլն է (կարբոլոնաթթու կամ
օքսիբենզոլ)՝ C6H5OH որը օդում վարդագույն դարձող, անգույն բյուրեղներ է։

Հալման ջերմաստիճանը՝ 40, 9 °C է, եռմանը՝ 182 °C։ Թունավոր է։ Օգտագործվում է ախտահանման համար, ներկանյութերի, պեստիցիդների արտադրության մեջ։ Ֆենոլներն ունեն թույլ թթվային հատկություններ, առաջացնում են աղանման նյութեր՝ ֆենոլատներ։

Ֆենոլներն անգույն, բնորոշ հոտով բյուրեղներ են, հազվադեպ հեղուկներ, լավ լուծվում են օրգանական լուծիչներում (սպիրտ, եթեր, բենզոլ)։ Ֆենոլների և CO2-ի համատեղ տաքացումից առաջանում են ֆենոլաթթուներ (օրինակ, սալիցիլաթթու)։ Ֆենոլներն ստացվում են քարածխի խեժից, սինթեզում են համապատասխան հալոգենային ածանցյալների հիդրոլիզից և այլ եղանակներով։

## Արտաքին հղումներ

*

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ֆենոլներ» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 627)։*  |
# Մարի Սելեստ

Մարի ՍելեստԱմերիկյան նավ-ուրվական, որը գտնվել է 1872 թվականին Ատլանտյան օվկիանոսում

Brigantine, merchant vessel, նավ-ուրվական, առագաստանավ| Ստեղծում | 1861 |
| Երկիր | Նոր Շոտլանդիա |
| Կոորդինատներ | 38°20′0″N 17°15′0″W |
| Նշանակալից իրադարձություն | keel laying, Նավը ջուր իջեցնելը, name change, deliberation, նավի բեկորներ |
| Crew members | Բենջամին Բրիգս, Albert C. Richardson |
| Ստեղծման վայր | Spencers Island |
| Գործարկման ամսաթիվ | 1861 |
| Լուծարման ամսաթիվ | 1885 |
| Հիմնական նավահանգիստ | Նյու Յորք |
| Երկարություն | 31 մետր |
| Գրանցման նավահանգիստ | Parrsboro, Նյու Յորք |
| Գրանցման երկիր | British North America, Նոր Շոտլանդիա |

Մարի Սելեստ (անգլ.՝ Mary Celeste), ամերիկյան առևտրական բրիգանտ նավ, որը լքված գտնվել է Ատլանտյան օվկիանոսում` Ազորյան կղզիների մոտ 1872 թվականի դեկտեմբերի 5-ին։ Կանադական մեկ այլ բրիգանտ` Դեի Գրացիան (անգլերեն` Dei Gratia) է գտել այն լքված, բայց նավարկության համար պիտանի վիճակում, բայց փրկամակույկներից մեկը պակասում էր։ Նավի հաշվետվեմատյանում վերջին գրառումը արվել էր 10 օր առաջ։ Նավը նոյեմբերի 7-ին շարժվել էր Նյու Յորքից Ջենովա մեկնելու համար։ Նավը գտնելու պահին սարքին վիճակում է եղել` շարժիչն աշխատում էր, վառելիքի բավարար պաշար ուներ։ Անձնակազմի բոլոր անդամների իրերը իրենց տեղում էին։ Նավի տախտակամածին եղածներից և ոչ մեկը հետագայում չի գտնվել։ Նավի անձնակազմի անհետացումը, որը տեղի էր ունեցել Բերմուդյան եռանկյունու տարածքում, նպաստել է աշխարհագրական այդ տարածքի մասին նոր լեգենդներ հյուսելուն։

## Տես նաև

* Չվերթ 19

## Արտաքին հղումներ

* Մարի Սելեստե

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մարի Սելեստ» հոդվածին։ |