Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ալմանախ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1739 թվականի ալմանախ
**Ալմանախ** (արաբ․՝ ألمناخ‎‎ - օրացույց), որևէ ընդհանուր հատկանիշով (թեմատիկ, ժանրային, գաղափարա-գեղարվեստական, տեղային) առնչված գրականություն։

## Պատմություն

Միջնադարում ալմանախ էին կոչում արաբներից փոխառնված աստղաբաշխական և այլ կարգի գուշակումներ պարունակող հավաքածուները։ Աստիճանաբար դրանք լրացվեցին պատմական իրադարձությունների, տոնավաճառների, դրամափոխությունների մասին լուրերով, պատմվածքներով, անեկդոտներով։ Հետագայում դրանք դարձան կամ օրացույցային տեղեկատուներ, կամ էլ գրական հավաքածուներ։ Լինում են երաժշտական, թատերական, կանանց, մանկական և այլ ալմանախներ։

## Գրական ալմանախներ

Գրական առաջին ալմանախը տպագրվել է Ֆրանսիայում` «Մուսաների ալմանախ» (Փարիզ, 1764-1833)։

* Վահան Տերյանը, Ալեքսանդր Ծատուրյանը և այլք Մոսկվայում 1910-1912 թվականներին հրատարակեցին «Գարուն» գրական ալմանախի երեք համարները։
* 1910-1915 թվականներին Թիֆլիսում հրատարակվում է «Պատանի» ալմանախը, որտեղ 1912 թվականին տպագրվում է Եղիշե Չարենցի «Ծաղիկները հեզ» բանաստեղծությունը։
* 1940 թվականին լույս տեսավ երիտասարդ գրողների ստեղծագործությունների ալմանախը՝ «Հայրենի վտակներ» խորագրով (կազմող և խմբագիր՝ Նաիրի Զարյան)։

Ռուսական հնագույն ալմանախներից հայտնի է «Բևեռային աստղ» գրական գեղարվեստական հավաքածուն, որը հրատարակել են 1823-1825 թվականներին դեկաբրիստ գրողներ Ալեքսանդր Բեստուժև-Մարլենսկին և Կոնդրատի Ռիլեևը։ Այդ ալմանախին մասնակցել են Ալեքսանդր Պուշկինը, Ալեքսանդր Գրիբոեդովը, Վասիլի Ժուկովսկին, Իվան Կռիլովը և այդ ժամանակի մյուս ականավոր գրողները։

## Գրականություն

* Glick, Thomas F.; Livesey, Steven John; Wallis, Faith (2005). *Medieval Science, Technology, and Medicine: An Encyclopedia*. Routledge. ISBN 0-415-96930-1.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ postscript (link)

## Արտաքին հղումներ

* American Almanacs collection, Ball State University Digital Media Repository, includes representative samples for almanacs published in the United States primarily during the 18th century.
* Time, Tide and Tonics: The Patent Medicine Almanac in America. United States National Library of Medicine.
* {{Wikisource-inline|list=
	+ “The Plan of the Export Almanac Publishing Company,” *Նյու Յորք Թայմս*, January 5, 1888

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ալմանախ» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 181)։*  |
# Գագաուզերեն

| **Գագաուզերեն**  |
| --- |
| Տեսակ | բնական լեզու և կենդանի լեզու |
| Ենթադաս | Արեւմտյան օղուզ |
| Երկրներ |  Մոլդովա |
| Խոսողների քանակ | 148 720 մարդ (2014) |
| ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի լեզվի կարգավիճակ | ոչ նպաստավոր |
| Գրերի համակարգ | լատինական այբուբեն, կյուրեղագիր և Հունական այբուբեն |
| IETF | gag |
| ԳՕՍՏ 7.75–97 | гаг 145 |
| ISO 639-3 | gag |
|  Gagauz language Վիքիպահեստում |

**Գագաուզերեն**, պատկանում է թուրքական լեզվաընտանիքի հարավարևմտյան (օղուզյան) խմբին։ Խոսվում է հիմնականում Մոլդովայի և Ուկրաինայի հարավային շրջանում, Հյուսիսային Կովկասում և մասամբ Ղազախստանում ու Միջին Ասիայում (արտասահմանում Բուլղարիայում ու Ռումինիայում)։ Գլխավոր բարբառներն են չատիրլուզ-կոմրատական (կենտրոնական) և վուլկանեշտական (հարավային) Կառուցվածքով կցական լեզու է։ Հնչյունական համակարգում առկա են 40 հնչույթ (18) ձայնավոր և 22 բաղաձայն։ Գոյականն ունի թվի, հոլովի ստացական առման կարգեր։ Բայի մեջ առկա են եղանակա-ժամանակային ուժեղ տարբերակումներ։ Այբուբենը 1957 թվականից ռուսագիր է։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գագաուզերեն» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 637)։*  |
# Հերմիպպե (արբանյակ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|  Հերմիպպե (Յուպիտեր XXX) Hermippe |
| --- |
| Հիմնական տվյալներ |
| Հայտնաբերվել է | 9 դեկտեմբեր 2001 թ. (Սքոթ Շեփարդի կողմից) |
| Բացարձակ մեծություն (H) | 22,1 |
| Հեռավորությունը Յուպիտեր | 21 131 000 կմ |
| Ուղեծրային տվյալներ |
| Էքսցենտրիսիտետ | 0,210 |
| Սիդերիկ պարբերություն | 633,9 օր |
| Ուղեծրային արագություն | 2,43 կմ/վ |
| Թեքվածություն | 151° (խավարածրի հարթության նկատմամբ) 149° (Յուպիտերի հասարակածի նկատմամբ) |
| Ֆիզիկական հատկանիշներ |
| Շառավիղ | ~2 կմ (ենթադրված) |
| Զանգված | ~9×1013 կգ |
| Միջին խտություն | 2,6 գ/սմ3 (ենթադրված) |
| Ալբեդո | 0,04 (ենթադրություն) |
| Մթնոլորտային տվյալներ |

**Հերմիպպե** (հուն․՝ [*Ἑρμίππη*] error: {{lang}}: text has italic markup (help)
), Յուպիտերի անկանոն բնական արբանյակներից է, ունի հակադարձ շարժում։ Հայտնաբերվել է Սքոթ Շեփարդի ղեկավարած խմբի կողմից, հայտնաբերման մասին հայտարարվել է 2001 թվականին, սկզբում արբանյակը ստացել է **S/2001 J 3** ժամանակավոր անվանումը։

Հերմիպպեն ունի մոտ 4 կմ տրամագիծ, և պտտվում է Յուպիտերի շուրջ միջինում 21 131 000 միլիոն կմ հեռավորության վրա, 633,9 օրվա ընթացքում։ Արբանյակի ուղեծրի թեքումը կազմում է 150,7° խավարածրի հարթության նկատմամբ (149° Յուպիտերի հասարակածի նկատմամբ), իսկ էքսցենտրիսիտետը 0,210 է։

Հերմիպպեն պատկանում է Անանկեի խմբին, որի արբանյակները ունեն հակադարձ շարժում, հեռավորությունը մոլորակից ընկնում է 19,3 - 22,7 գիգամետր միջակայքում, իսկ ուղեծրի թեքումը մոտ 150° է։

Արբանյակի անունը տրվել է 2003 թվականի օգոստոսին, այն անվանվել է Հունական դիցաբանության աստված Զևսի սիրուհի Հերմիպպեի անունով։

## Տես նաև

* Յուպիտերի արբանյակներ

## Ծանոթագրություններ