# Երկու հարյուր ծաղիկների քաղաքականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկու հարյուր ծաղիկների քաղաքականություն1956 թվականի մայիսի 2-ին Մաո Ծըտունը ելույթ ունեցավ Գերագույն պետական ​​համաժողովում։ Այս համաժողովում Մաո Ծըտունը առաջարկեց. «Թող հարյուր ծաղիկ ծաղկի և հարյուր մտածողության դպրոց մրցի», այսինքն՝ թող հարյուր ծաղիկ ծաղկի գեղարվեստական ​​հարցերի շուրջ և հարյուր մտածողության դպրոց մրցի ակադեմիական հարցերի շուրջ։ Կարծում եմ՝ սա պետք է դառնա մեր քաղաքականությունը»

արշավ| Մասն է | Բռնատիրություն |
| Երկիր | Չինաստան |
| Հաջորդ | • Anti-Rightist Campaign |
| Թվական | 1956 |
| Սկսած | 1956 |
| Ավարտված | Հուլիս 1957 |

**«Երկու հարյուրծաղիկների քաղաքականություն»** կամ **«Թող հարյուր ծաղիկ ծաղկի և հարյուր մտածողության դպրոցներ մրցեն»(**չին. 百花齐放、百家争鸣, փինյին *Bǎihuāqífàng, bǎijiāzhēngmíng)** Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցության (ՉԿԿ) 1957 թվականի քաղաքականություն, որի շրջանակներում մեկնարկեց «Մեծ ցատկ առաջ» շարժումը։

Արտաքինից այս քաղաքականությունը քարոզում էր «թող հարյուր ծաղիկ ծաղկի գեղարվե։տական ​​աշխատանքներում և հարյուր մտածողության դպրոց մրցի ակադեմիական աշխատանքներում»՝ պնդելով, որ դրա նպատակն է զարգացնել Չինաստանի գիտությունը, մշակույթը և արվեստը։ 1957 թվականի առաջին կեսին ՉԿԿ-ն կուսակցական թերթերին հանձնարարեց կատարել ՉԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի հրամանները, մեղմացնել գրաքննությունը և որոշ ժամանակով ձեռնպահ մնալ քննադատությանը պատասխանելուց։ 1957 թվականի մայիսին Մաո Ծըտունը հրապարակեց «Իրերը փոխվում են» վերնագրով կուսակցական ներքին ծանուցում, որում նա նշում էր. «Մենք որոշ ժամանակով կթողնենք, որ դրանք անկանոն զարգանան, թող հասնեն իրենց գագաթնակետին»։ Այս ժամանակ ՉԿԿ-ն հանձնարարեց իր Միացյալ ճակատի աշխատանքային բաժնին հրավիրել տարբեր սիմպոզիումներ և ֆորումներ «Մեծ ցատկ առաջ» ծրագրի համար՝ պահանջելով, որ ոչ կուսակցական անդամները «առաջարկեն իրենց կարծիքը», միաժամանակ պատրաստվելով «օձերին դուրս հանել իրենց անցքերից», առաջ մղելով այն գաղափարը, որ աջակողմյանների փոքր խումբ մարտահրավեր է նետում Կոմունիստական ​​կուսակցության և բանվոր դասակարգի ղեկավարությանը։ Հունիսին Մաո Ծըտունը հրապարակեց կուսակցության ներքին հրահանգ՝ «Կազմակերպել ուժեր՝ աջակողմյանների համատարած հարձակմանը հակահարված տալու համար» վերնագրով, պաշտոնապես մեկնարկելով հակաաջակողմյան շարժումը։ Շատ մարդիկ, ովքեր արձագանքեցին «Երկու հարյուր ծաղիկների քաղաքականությանը», անմիջապես անվանվեցին աջակողմյաններ և ենթարկվեցին հարձակումների։ Հուլիսին Մաո Ծըտունի հրապարակեց «Վընխուեյի օրաթերթի բուրժուական կողմնորոշումը պետք է քննադատվի» վերնագրով, որում նա հայտարարեց. «Սխա՞լ է որոշ ժամանակով չհրապարակել կամ հրապարակել քիչ դրական կարծիքներ և չքննադատել սխալ կարծիքները։ Այս թերթը և բոլոր կուսակցական թերթերը մայիսի 8-ից հունիսի 7-ը կատարեցին ՉԿԿ Կենտկոմի հրահանգները և հենց դա էլ արեցին։ Նպատակն էր թույլ տալ, որ դևերն ու հրեշները, բռնարարներն ու օձերը «բարձրաձայն խոսեն և թողնեն, որ թունավոր մոլախոտերը մեծ-մեծ աճեն, որպեսզի ժողովուրդը տեսնի և ցնցվի, որ աշխարհում նման բաներ կան, որպեսզի նրանք կարողանան միջոցներ ձեռնարկել այդ տգեղ արարածներին ոչնչացնելու համար։ Այսինքն՝ Կոմունիստական ​​կուսակցությունը տեսավ, որ բուրժուազիայի և պրոլետարիատի միջև դասակարգային պայքարը անխուսափելի է… Ոմանք ասում են, որ սա դավադրություն է։ Մենք ասում ենք, որ սա բացահայտ դավադրություն է։ Որովհետև մենք նախապես թշնամուն ասել էինք. միայն բռնակալներին ու օձերին իրենց վանդակներից դուրս թողնելով կարող ենք ոչնչացնել նրանց, և միայն թունավոր մոլախոտերին ծլեցնելով կարող ենք մոլախոտերի վերացում»։ Այս քաղաքականությունը վերականգնվեց նաև Մշակութային հեղափոխությունից հետո։

## Նախապատմություն

«Երկու հարյուր ծաղիկների քաղաքականությունը» հիմնականում ներառում է մի քանի ասպեկտներ՝ գիտական ​​հետազոտություններ, գրականություն և արվեստ, քաղաքական խոսք և ժողովրդավարական կուսակցություններ: Այս ասպեկտների վրա կենտրոնանալը, թե դրանցից հրաժարվելը միշտ էլ կարևոր մաս է կազմել Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցության քաղաքականության մեջ, և այն մինչ օրս անցել է մի քանի վերելքների ու վայրէջքների միջով:

### Գիտական հետազոտություններ

1948 թվականին Միչուրինի անվան գենետիկայի դպրոցի անդամ Լիսենկոն օգտագործեց իր իշխանությունը՝ Մորգանի դպրոցի քննադատություն սկսելու վերաբերյալ։ Այս խորհրդային մոտեցումը արագ տարածվեց Չինաստանում։ Հետևելով խորհրդային մոդելին՝ չինական որոշ համալսարաններ և հետազոտական ​​հաստատություններ նույնպես օգտագործեցին քաղաքական և վարչական միջոցներ՝ Մորգանի դպրոցը ճնշելու համար։ Այդ ժամանակ Պեկինի գյուղատնտեսական համալսարանի գլխավոր ղեկավարները Մորգանի դպրոցի գենետիկական տեսությունը համարում էին իդեալիստական, և գիտնական Ճու Քըճընին թույլ չէին տալիս դասավանդել գենետիկայի դասընթացներ, քանի որ նա հավատում էր Մորգանի դպրոցին։

### Գրականություն և արվեստ

1942 թվականին Մաո Ծըտունը ներկայացրեց իր «Զրույցները Յանանի գրականության և արվեստի ֆորումում» աշխատությունը՝ առաջարկելով, որ «գրականությունն ու արվեստը ենթարկվում են քաղաքականությանը, բայց իրենց հերթին մեծ ազդեցություն ունեն քաղաքականության վրա»։

1944 թվականին Ճոու Յանը խմբագրեց և հրատարակեց «Մարքսիզմ և գրականություն» գիրքը, որի չորրորդ հատորը՝ «Պրոլետարական գրականություն և արվեստ», ներառում էր հատվածներ Լենինի «Կուսակցական կազմակերպություն և կուսակցական գրականություն» աշխատությունից։ 1952 թվականին Ճոու Յանը, որն այդ ժամանակվա գրականության և արվեստի շրջանակների առաջնորդներից էր, ասել է. «Ստալինի գրականության և արվեստի վերաբերյալ հրահանգները, ԽՄԿԿ Կենտկոմի պատմական որոշումը գրականության և արվեստի գաղափարախոսական խնդիրների վերաբերյալ, Ժդանովի գրականության և արվեստի վերաբերյալ դասախոսությունները, ինչպես նաև Մալենկովի զեկույցում գրականության և արվեստի վերաբերյալ հրահանգները ԽՄԿԿ վերջերս կայացած 19-րդ համագումարում՝ այս ամենը Չինաստանի և աշխարհի ողջ առաջադեմ գրականության և արվեստի համար ապահովում է ամենահարուստ և ամենաարժեքավոր փորձը և մեզ տալիս է ամենաճիշտ և կարևոր ուղղորդումը»։ «Հետևելով ռուսական ուղուն՝ սա վերաբերում է քաղաքականապես, և այն վերաբերում է նաև գրականությանն ու արվեստին»։

1949 թվականի հուլիսին, նախքան իշխանության գալը, Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցությունը, հիմնվելով Խորհրդային Միության գրական աշխատանքի կազմակերպման և ղեկավարման փորձի վրա, Գրականության և արվեստի աշխատողների Առաջին ազգային համագումարի միջոցով ստեղծեց համապարփակ գրական համակարգ՝ հստակ սահմանելով չինական գրականության զարգացման ուղղությունը: Ինչ վերաբերում է գրական համակարգին, Առաջին համագումարում ստեղծված Գրականության և արվեստի աշխատողների համաչինական ֆեդերացիան և Չինացի գրողների ասոցիացիան (վերանվանվել է 1953 թվականին) երկուսն էլ ծագել են խորհրդային գրողների ասոցիացիաների համակարգից: Կազմակերպչական կառուցվածքը, հիմնական ծրագիրը, ինստիտուցիոնալ կառուցվածքը, ներքին գործունեությունը և իշխանության կառուցվածքը՝ Գրողների ասոցիացիայի համար պատասխանատու կուսակցական խմբով, և նույնիսկ 1950 թվականին ստեղծված Գրականության կենտրոնական ինստիտուտը, բոլորն էլ կրում են Գորկու անվան գրական ակադեմիայի ակնառու ազդեցությունը իրենց հիմնական խնդիրների, կառավարման մոդելների, դասավանդման բովանդակության և դասավանդման մեթոդների առումով։

Մոտավորապես 1950 թվականին՝ Ժդանովի դարաշրջանում, խորհրդային գրական ասպարեզում Խորհրդային Միության Կոմունիստական ​​կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեն մի շարք բանաձևեր ընդունեց գրական որոշակի հարցերի վերաբերյալ՝ գրական վերահսկողությունն ուժեղացնելու նպատակով։ Դրանց թվում էին «Կոկորդիլոս», «Դրոշակ» ամսագրերի վերաբերյալ բանաձևերը և Ժդանովի զեկույցը «Զվեզդա» և «Լենինգրադ» ամսագրերի վերաբերյալ։ Այս բանաձևերն ու զեկույցները անմիջապես թարգմանվեցին չինարեն որպես «ուսումնասիրվող առաջադեմ փորձ», այդպիսով ապահովելով 1950-ականների գրական քննադատության շարժման հավատարիմ մոդելը։ Օրինակներից են 1954 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Չինաստանի գրականության և արվեստի շրջանակների ֆեդերացիայի և Չինաստանի գրողների ասոցիացիայի նախագահության կողմից ընդունված «Գրական թերթի մասին բանաձևը» և 1955 թվականի մայիսի 25-ին ընդունված «Խու Ֆընիի հարցի վերաբերյալ բանաձևը»։ 1952 թվականին «Վընի Պաո»-ն հրապարակեց գլխավոր խմբագիր Ֆըն Սյուեֆընի «Կուսակցական ոգու սկզբունքի ուսումնասիրությունը և խորհրդային գրականության և արվեստի առաջադեմ փորձի ուսումնասիրությունը» վերնագրով հոդվածը, որտեղ պնդում էր, որ սոցիալիստական ​​ռեալիզմը «խորհրդային գրականության և արվեստի առաջադեմ փորձի մեջ ամենաառաջադեմ բանն է» և որ «սոցիալիստական ​​ռեալիզմի մեթոդով մենք պետք է ձգտենք կիրառել կուսակցական ոգու սկզբունքը, որը մեր գրական և գեղարվեստական ​​ստեղծագործության միակ ճիշտ ուղին է»։ Խորհրդային գրականության մեջ «սոցիալիստական ​​ռեալիզմի» ստեղծագործական սկզբունքը, ինչպես սահմանված է «Խորհրդային գրողների միության կանոնադրությամբ», համարվում էր չինական գրականության բարձրագույն չափանիշ։ 1934 թվականին Խորհրդային գրողների առաջին համագումարի կողմից ընդունված «Խորհրդային գրողների միության կանոնադրությունը» հաստատում էր, որ «սոցիալիստական ​​ռեալիզմը, որպես խորհրդային գրականության և խորհրդային գրական քննադատության հիմնական մեթոդ, պահանջում է, որ արվեստագետները իրականությունը պատկերեն ճշմարտացիորեն, պատմականորեն և կոնկրետ՝ իրական հեղափոխական զարգացումից ելնելով։ Միևնույն ժամանակ, գեղարվեստական ​​​​պատկերման ճշմարտացիությունն ու պատմական կոնկրետությունը պետք է համատեղվեն ժողովրդին գաղափարապես վերափոխելու և սոցիալիստական ​​​​ոգով կրթելու խնդրի հետ»։ 1953 թվականին կայացած Գրականության և արվեստի աշխատողների երկրորդ համազգային համագումարը պաշտոնապես հաստատեց, որ «սոցիալիստական ​​​​ռեալիզմի մեթոդը համարվում է չինական գրական և գեղարվեստական ​​​​ստեղծագործության և քննադատության բարձրագույն չափանիշը»։ Երկրորդ չինական քաղաքացիական պատերազմի ուշ փուլերում Չինաստանի կոմունիստական ​​​​կուսակցության կենտրոնական կոմիտեն փոխանցեց Ստալինի և Ժդանովի ելույթները, որոնցում քննադատվում էին Լենինգրադի «Զվեզդա» ամսագրի լիբերալ միտումները։

### Քաղաքական ելույթ

ՉԿԿ-ի իշխանության գալուց հետո երկրում համազգային ալիք բարձրացավ «Խորհրդային Միությունից դասեր քաղելու» սկզբունքների շուրջ, և լրատվական աշխատանքի կառավարման խորհրդային մեթոդները լիովին ընդունվեցին։ Այդ ժամանակ Կենտրոնական քարոզչության վարչությունը պահանջում էր ուսումնասիրել Խորհրդային կոմունիստական ​​կուսակցության քարոզչական աշխատանքային փորձը, ստեղծել «քարոզչական ցանց» և «լրագրողների» համակարգ։ Կենտրոնական որոշումը պահանջում էր, որ Կենտրոնական քարոզչության վարչության բոլոր աշխատակիցները գործեն որպես «պահակներ», մոբիլիզացնելով ամբողջ ազգին՝ ցանկացած պահի գաղափարախոսական ոլորտում «թշնամու գործունեության» մասին հաղորդելու համար։ Լու Տինյին ընդգծեց, որ «քարոզչության վարչությունը չի կարող կառավարել միայն որոշակի բիզնեսներ, ինչպիսիք են կուսակցական դպրոցները, հրատարակչությունը և տեղական թերթերը. այն պետք է կառավարի ամբողջ գաղափարախոսական ճակատը»։ Նա ընդգծեց գրականության և հրատարակչությունների կուսակցական սկզբունքները և կազմակերպչական սկզբունքները, և առաջ քաշեց սոցիալիստական ​​գրական գործ կառուցելու խնդիրը։

1954-1955 թվականներին չինական մտավորական և գրական շրջանակները զբաղված էին Յու Փինպոյի, Խու Շըի և ուրիշների «բուրժուական գաղափարախոսության» լիարժեք քննադատությամբ, և «Խու Ֆըի հակահեղափոխական խմբավորման» դեմ քաղաքական պայքարը փոխարինեց գաղափարական և ակադեմիական բանավեճերին։ Համազգային «հակահեղափոխական» արշավը ստեղծեց դասակարգային պայքարի լարված մթնոլորտ։

Ստալինի մահից հետո Խրուշչովն առաջինն էր, որ առաջարկեց քննադատել և բարեփոխել 1930-ականներին հաստատված խորհրդային քաղաքական և տնտեսական համակարգը։ Սա քանդեց նախկին անձի պաշտամունքը, քաղաքական ավտոկրատիան և տնտեսական կառավարման գերատեսչական արգելքները, և երկար ժամանակ ճնշված մտավորականությանը սկսեց «հալվել»։ 1955 թվականի վերջից սկսած՝ Խորհրդային Միության վերաբերմունքը մտավորականների նկատմամբ հալվեց՝ նպատակ ունենալով բարելավել Կոմունիստական ​​կուսակցության և մտավորականների միջև հարաբերությունները՝ միավորելով բոլոր նրանց, ովքեր ցանկանում կամ կարող են համագործակցել, ստեղծելով ավելի հանգիստ սոցիալական մթնոլորտ։ 1930-ականներից ի վեր հալածված մի շարք գրողների հեղինակությունը վերականգնվեց։ Խորհրդային «Կոմունիստ» ամսագիրը 1955 թվականի իր 18-րդ համարում հրապարակեց հատուկ հոդված՝ «Գրականության և արվեստի բնորոշ խնդիրների մասին» վերնագրով, որը մարտահրավեր էր նետում ստալինյան գրական մտքին, մասնավորապես՝ կասկածի տակ դնելով Մալենկովի հայտարարությունները ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարում։ 1955 թվականի վերջին հազարավոր քաղբանտարկյալներ ազատ արձակվեցին Գուլագի աշխատանքային ճամբարներից և վերադարձան տուն։ 1956 թվականի փետրվարի 25-ին Խրուշչովը Խորհրդային Միության Կոմունիստական ​​կուսակցության 20-րդ համագումարում ներկայացրեց «Անհատականության պաշտամունքի և դրա հետևանքների մասին» վերնագրով գաղտնի զեկույց, որում հիմնարար կերպով մերժեց Ստալինին և պահանջեց վերացնել անհատության պաշտամունքի վնասակար ազդեցությունը բոլոր ոլորտներում: Հասարակական կարծիքի բացման և Արևելյան Եվրոպայի սոցիալիստական ​​երկրներում քաղաքականության հալեցման հետ մեկտեղ, իրենց «ստալինիստների» հրաժարականի կոչերը ավելի բարձրացան: Խրուշչովի զեկույցը տարածվեց նաև Չինաստանում՝ հայտնվելով ներքին հրատարակություններում, անգլերենով հրապարակվելով «Աշխատավորների օրաթերթում» և անուղղակիորեն լուսաբանվելով «Տեղեկատվական նորություններում»։

### Դեմոկրատական կուսակցություններ

Դեմոկրատական ​​կուսակցությունները կարևոր դեր են խաղացել Քաղաքական խորհրդատվական համաժողովում և կենտրոնական կառավարությունում: Առաջին կենտրոնական կառավարության վեց փոխնախագահներից երեքը ժողովրդավարական կուսակցություններից էին, չորսից երկուսը՝ փոխվարչապետեր, իսկ 24 նախարարներից՝ տասնմեկը։ Չինաստանի Ժողովրդական քաղաքական խորհրդատվական համաժողովի ընդհանուր ծրագիրը և 1954 թվականի Սահմանադրությունը նախատեսում էին «աշխատավոր դասի ղեկավարություն», բայց ոչ Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցության: Սակայն, 1954 թվականին գումարվեց առաջին Ազգային ժողովրդական կոնգրեսը, կառավարությունը վերակազմակերպվեց, և Պետական ​​խորհրդի նորաստեղծ նախագահը, փոխնախագահը, վարչապետը և փոխվարչապետը բոլորը կոմունիստական ​​կուսակցությունից էին։

### Այլ

«Երկու հարյուր ծաղիկների քաղաքականության» իրականացման ընթացքում տեղի ունեցան մի շարք փոխկապակցված իրադարձություններ: Նախ, շատ սոցիալիստական ​​երկրներում համեմատաբար հանգիստ քաղաքական միջավայրը հանգեցրեց որոշակի անկայունության, ինչն էլ իր հերթին հանգեցրեց կառավարության ճնշմանը: 1956 թվականին Չինաստանում տեղի ունեցան մի քանի ուսանողական շարժումներ և գործադուլներ,1956 թվականի հունիսին Լեհաստանում տեղի ունեցավ Պոզնանի ապստամբությունը, որին հաջորդեց Հունգարական հեղափոխությունը հոկտեմբերին: Մաո Ծըտունը և ՉԿԿ-ն ակտիվորեն մասնակցեցին Խորհրդային Միության կողմից Հունգարական հեղափոխությունը ճնշելու որոշմանը: 1957 թվականի հունիսին Խուպեյ նահանգում տեղի ունեցավ Խանյանի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցի աշակերտական ​​շարժումը: Երկրորդ, ՉԿԿ-ի ներսում Մաո Ծը Տունի հեղինակությունը որոշ չափով կասկածի տակ դրվեց: 1956 թվականի ապրիլին ՉԿԿ Կենտրոնական կոմիտեն սկսեց իր չմտածված հարձակումը, սակայն Մաո Ծըտունը լիովին համաձայն չէր այս մոտեցման հետ, և ավելի ուշ՝ 1958 թվականին, հրապարակավ քննադատեց այն։ Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցության ութերորդ ազգային համագումարը տեղի ունեցավ 1956 թվականի սեպտեմբերին։ Ութերորդ ազգային համագումարում ընդունված կուսակցական կանոնադրությունը 1945 թվականի կուսակցական կանոնադրությունից հանել է «Մաո Ծըտունի միտքը», ամրագրել է «դեմոկրատական ​​կենտրոնացման» սկզբունքը և պահանջել «խթանել ներկուսակցական ժողովրդավարությունը» և «հետևել կոլեկտիվ առաջնորդության և անհատական ​​պատասխանատվության համատեղման սկզբունքին»։

## Առաջարկների իրականացում

### Փուլ 1՝ 1956 ապրիլ - 1957 ապրիլ

1956 թվականի ապրիլի 25-ին Մաո Ծըտունը ՉԿԿ Կենտկոմի քաղաքական բյուրոյի ընդլայնված նիստում հանդես եկավ «Տասը հիմնական հարաբերությունների մասին» վերնագրով ելույթով։ Տնտեսական հարցերից բացի, ելույթում անդրադարձան նաև գաղափարախոսական և քաղաքական հարցերի՝ արձագանքելով ավելի ուշ առաջարկված «Երկու հարյուր ծաղիկների քաղաքականության» սկզբունքներին: Սակայն այս ելույթը հրապարակվեց միայն Մաո Ծըտունի մահից հետո:

1956 թվականի ապրիլի 28-ին Մաո Ծըտունը ՉԿԿ Կենտկոմի քաղաքական բյուրոյի ընդլայնված նիստում ասաց.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Թող հարյուր ծաղիկ ծաղկի և հարյուր մտածողության դպրոց մրցի» սկզբունքը պետք է լինի մեր երկրում գիտության զարգացման և գրականության ու արվեստի ծաղկման ուղեցույցը։ |  |

Մայիսի 2-ին Մաո Ծըտունը Գերագույն պետական ​​խորհրդի յոթերորդ նիստում պաշտոնապես առաջարկեց «Երկու հարյուր ծաղիկների քաղաքականությունը»։ Նա ասաց.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Հիմա, երբ գարունը եկել է, թող բոլոր տեսակի ծաղիկները ծաղկեն, ոչ թե մի քանիսը։ Եվ մի՛ ճնշեք մյուսների ծաղկումը։ Ահա թե ինչ ենք մենք անվանում «թող հարյուր ծաղիկներ ծաղկեն»։ «Մտքի հարյուր դպրոցները» վերաբերում են 2000 տարի առաջ՝ գարնանային, աշնանային և պատերազմող պետությունների ժամանակաշրջաններում գոյություն ունեցած հարյուրավոր մտքի դպրոցներին։ Կային բազմաթիվ մտքի դպրոցներ, և մարդիկ ազատորեն քննարկում էին դրանք։ Մեզ դա էլ հիմա է պետք… Արվեստում «թողնել հարյուր ծաղիկներ ծաղկեն» քաղաքականությունը և ակադեմիական աշխարհում «թողնել հարյուր մտքի դպրոցներ մրցեն» քաղաքականությունը անհրաժեշտ են։ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության Սահմանադրության շրջանակներում թող բոլոր տեսակի ակադեմիական գաղափարները արտահայտվեն։ |  |

Նա նաև օրինակներ բերեց, այդ թվում՝ Խորհրդային Միությունում Լիսենկոյի գիտական ​​դպրոցի կողմից Մորգանի դպրոցի ճնշումը։

Մայիսի 26-ին Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի քարոզչության բաժնի նախարար Լու Տինյին մտավորականների առջև ելույթ ունեցավ՝ «Թող հարյուր ծաղիկ ծաղկի և հարյուր մտածողության դպրոց մրցի» վերնագրով։ Նա ասաց. «Մեզ անհրաժեշտ են գրականություն և արվեստ, որոնք կծառայեն աշխատավորներին, գյուղացիներին և զինվորներին, գրականություն և արվեստ, որոնք կծառայեն ժողովրդին»։ Նա նաև ասաց. «Մենք պաշտպանում ենք, որ գրական և գեղարվեստական ​​աշխատանքներում, ինչպես նաև գիտական ​​հետազոտություններում պետք է լինի անկախ մտածողության ազատություն, բանավեճի ազատություն, ստեղծագործության և քննադատության ազատություն, ինչպես նաև սեփական կարծիքը արտահայտելու, սեփական կարծիքը պաշտպանելու և սեփական կարծիքը պահպանելու ազատություն»։ Այս ելույթը հրապարակվել է «Ժողովրդական օրաթերթում» հունիսի 13-ին։

«Երկու հարյուր ծաղիկների քաղաքականության» ղեկավարությամբ պետության ընդհանուր ներդրումները գիտական ​​հետազոտություններում աճեցին, իսկ 1956 թվականի ֆինանսական բյուջեում հետազոտությունների ֆինանսավորումը նախորդ տարվա համեմատ ավելացավ 2.3 անգամ։ Մտավորականները պահանջում էին, որ բիզնեսը չհասկացող կադրերը ավելի քիչ միջամտեն, ավելի քիչ ժամանակ անցկացնեն քաղաքական հանրահավաքներին, ավելի քիչ խորհրդային ակադեմիական գերիշխանություն ունենան և ավելի շատ շփվեն արևմտյան աշխատանքների հետ։ Կարևոր բանավեճեր սկսվեցին տարբեր առարկաներում. գենետիկայում քննարկվեց Լիսենկոիզմը: 1956 թվականի օգոստոսին Չինաստանի Գիտությունների ակադեմիան և Բարձրագույն կրթության նախարարությունը համատեղ անցկացրեցին գենետիկայի սիմպոզիում Շանտուն նահանգի Ցինտաո քաղաքում՝ գենետիկայի ոլորտում տարբեր ակադեմիական տեսակետների վերաբերյալ անվճար քննարկումներ անցկացնելու, տարբեր մտքի դպրոցներին նախկինում դրված քաղաքական պիտակները վերացնելու և Մորգանի տեսությունը կրող գիտնականներին հնարավորություն տալու ունենալ դասավանդելու, հետազոտելու և հրապարակելու նույն իրավունքները, ինչ Լիսենկոյի ակադեմիական տեսակետները կրողները, պատմագիտության մեջ քննարկվեց պատմության պարբերացման հարցը,, տնտեսագիտության մեջ քննարկվեցին պլանային տնտեսությունը և արժեքի օրենքը, փիլիսոփայության մեջ քննարկվում էր պարբերականացման հարցը, գիտական ​​ոլորտում քննարկվում էր ճշմարտության դասակարգային բնույթը։ Խը Լինը առաջարկեց, որ պետք է ազատություն լինի իդեալիզմը խթանելու համար։ Սոցիոլոգիայի մեջ Մա Յինչուն պաշտպանում էր ծնելիության մակարդակի վերահսկումը, այլ ոչ թե այն համոզմունքը, որ արտադրության ավելացումը կարող է լուծել բնակչության աճի խնդիրը։ Չինաստանի աշխարհագրական ընկերությունը քննարկում էր, թե արդյոք ֆիզիկական և տնտեսական աշխարհագրությունը կարող են կազմել աշխարհագրության առարկա և որոնք են աշխարհագրական ուսումնասիրության առարկաները։ Կենդանաբանական ընկերությունը քննարկում էր, թե արդյոք ճնճղուկները վնասակար թռչուններ են, իսկ Բնական գիտությունների պատմության չինական սիմպոզիումը քննարկում էր մաթեմատիկայի և աստղագիտության պատմությունը։ Հրատարակչությունը ակտիվորեն թարգմանում էր արտասահմանյան ստեղծագործություններ: Մինչև 1957 թվականը այն թարգմանել և հրատարակել էր Մենդելի «Բույսերի հիբրիդացման փորձեր», Քեյնսի «Զբաղվածության, տոկոսի և փողի ընդհանուր տեսությունը», Ֆրոյդի «Ներածություն հոգեվերլուծությանը», և այլն։ Ցին Ճաոյանի «Ժողովրդական գրականություն» ամսագրում հրապարակվել են մի քանի քննադատական ​​հոդվածներ, Լյու Պինյանի «Կամրջի շինհրապարակում» (ապրիլ 1956), «Այս թերթի ներքին նորությունները» (հունիս 1956), Վան Մընի «Երիտասարդը, որը եկավ կազմակերպչական բաժին» (սեպտեմբեր 1956) և Ցին Ճաոյանի «Ռեալիզմ - լայն ճանապարհ» (սեպտեմբեր 1956): Ճոն Տիենֆեյը «Գրական թերթ»-ում հրատարակել է «Կինոյի թմբուկները» և պաշտպանել է կինոարտադրության բարեփոխումը: Այս իրադարձությունները բազմաթիվ քննադատական ​​կարծիքներ են առաջացրել: «Գրական ուսումնասիրություններ» ամսագրում սկսվել է Վան Մընի «Երիտասարդը, որը եկավ կազմակերպչական բաժին» աշխատության շուրջ բանավեճ: 1957 թվականի հունվարի 7-ին «Ժողովրդական օրաթերթը» հրատարակեց Չըն Ցիթոնի և այլոց «Մի քանի կարծիքներ ժամանակակից գրական ստեղծագործության վերաբերյալ» աշխատությունը։ 1957 թվականի առաջին մի քանի ամիսներին «Հարյուր ծաղիկներ» շարժումը կանգ առավ։

1956 թվականի հուլիսին և հոկտեմբերին ՉԿԿ Միացյալ ճակատի աշխատանքային բաժնի և դեմոկրատական ​​կուսակցությունների միջև կայացած սիմպոզիումների ժամանակ դեմոկրատական ​​կուսակցությունների որոշ անդամներ բարձրաձայնեցին համեմատաբար արմատական ​​կարծիքներ: Օրինակ՝ Ճան Նայցին պաշտպանում էր «Երեք հակա» և «Հինգ հակա» արշավների դեպքերի վերանայումը, իսկ Ճան Պոծունը առաջարկեց երկպալատ համակարգ ներդնել: Միացյալ ճակատի աշխատանքային բաժինը գրավոր պատասխան մշակեց այս կարծիքներին՝ մերժելով դեմոկրատական ​​կուսակցությունների ավելի արմատական ​​տեսակետները, բայց դրանք մանրամասնելով դրական տեսանկյունից՝ առանց հետագա քննադատության ենթարկելու կարծիքներ հայտնողներին: Սակայն, մինչ այս պատասխանի նախագիծը դեռևս կարծիքներ էր պահանջում, «Մեծ ցատկ դեպի առաջ» սկսվեց 1957 թվականի մայիսին: Դեմոկրատական ​​կուսակցությունները կրկին բարձրաձայնեցին այս կարծիքները, բայց դա հանգեցրեց Հակաաջակողմյան արշավի ճնշմանը, և ավելի չափավոր արձագանքը երբեք չձևակերպվեց փաստաթղթի տեսքով։

1957 թվականի հունվար և փետրվար ամիսներին Մաո Ծը Տունը մի քանի ներքին ելույթներ ունեցավ՝ խրախուսելով «թող հարյուր ծաղիկ ծաղկի» արշավը՝ միաժամանակ հիշեցնելով մարդկանց վերացնել վնասակար տարրերը։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Այս տեսակետը ցույց է տալիս, որ նրանք չեն հասկանում «Թող հարյուր ծաղիկ ծաղկի, թող հարյուր մտածողության դպրոցներ մրցեն» քաղաքականությունը։ Ընդհանուր առմամբ, հակահեղափոխական խոսքը, իհարկե, թույլատրելի չէ։ Սակայն, եթե այն հանդես չի գալիս հակահեղափոխական կերպարանքով, այլ հեղափոխական կերպարանքով, ապա մենք այլընտրանք չունենք, քան թողնել, որ այն ծաղկի, որպեսզի այն կարողանա ճանաչվել և դրա դեմ պայքարել։ Դաշտում աճում են երկու տեսակի բաներ՝ մեկը կոչվում է հացահատիկ, իսկ մյուսը՝ մոլախոտ։ Մոլախոտերը պետք է մաքրվեն ամեն տարի, տարին մի քանի անգամ։ Եթե դուք ասում եք, որ պետք է թողնել, որ ծաղկեն միայն բուրավետ ծաղիկները, և ոչ թե թունավոր մոլախոտերը, ապա դա համարժեք է ասելուն, որ դաշտում կարող է աճել միայն հացահատիկը, և ոչ մի մոլախոտ։ Նույնիսկ եթե դուք դա ասում եք, յուրաքանչյուր ոք, ով եղել է դաշտում, գիտի, որ քանի դեռ չեք մաքրում, նույնքան մոլախոտեր կան։ Մոլախոտերն ունեն մեկ առավելություն. երբ դրանք շրջում եք, դրանք դառնում են պարարտանյութ։ |  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Այս «թող հարյուր ծաղիկ ծաղկի» քաղաքականությունը ներառում է բոլոր տեսակի տարբեր ծաղիկներ... վայրի ծաղիկներ և բուրավետ ծաղիկներ։ Որոշները թունավոր մոլախոտեր են։ Եթե ուզում եք միայն հացահատիկ, գարի, ցորեն, եգիպտացորեն, կորեկ և բրինձ, ապա ձեզ մոլախոտեր ընդհանրապես պետք չեն։ Գյուղացիները պետք է ամեն տարի մոլախոտ հեռացնեն։ Եթե չեք հավատում ինձ, գնացեք և տեսեք այս գարնանային տնկումը. մոլախոտերը կաճեն հողում, և դուք չեք իմանա, թե որտեղից են դրանք գալիս։ Մի խոսքով, մոլախոտերը աճում են ամեն տարի, ինչպես բոլորը պետք է ամեն օր լվանան իրենց դեմքը։ Գյուղացիները պետք է ամեն տարի մոլախոտ հեռացնեն։ Հնարավո՞ր է արգելել բոլոր մոլախոտերի աճը։ Իրականում դա այդպես չէ. դրանք դեռ կաճեն։ Պարզապես պետք է հեռացնել մոլախոտերը։ ... Մեր կադրերից շատերը իրականում համաձայն չեն կենտրոնական կառավարության քաղաքականության հետ։ Արդյո՞ք ես չափազանց կոպիտ եմ։ Ես կասեի, որ տասը ավագ կադրերից ինը համաձայն չեն, կամ միայն մասամբ համաձայն են, կամ լիովին չեն հասկանում։ Նրանք, ովքեր իսկապես հասկանում են և իսկապես հավատում են, որ այս քաղաքականությունը ճիշտ է, փոքրամասնություն են, ուստի շատ աշխատանք է անհրաժեշտ կատարել, նրանց համոզելու համար։ |  |

1957 թվականի մարտին ՉԿԿ Կենտրոնական կոմիտեն Պեկինում անցկացրեց ազգային քարոզչական աշխատանքային համաժողով, որին ներկա էին ոչ կուսակցական անդամներ։ Համաժողովում ելույթ ունեցավ Մաո Ծըտունը։ Այս հրապարակային ելույթում նա խրախուսեց հարյուր ծաղկող ծաղիկների աճեցումը՝ առանց թունավոր բույսերի մոլախոտերի վերացման մասին հիշատակելու։ Դրա փոխարեն նա ասաց, որ թունավոր բույսերի քննադատությունը պետք է լինի «լիովին հիմնավորված, այլ ոչ թե դաժան»։

Դեմոկրատական ​​կուսակցությունների շատ անդամներ և մտավորականներ, որոնք լսել էին Մաո Ծըտունի մարտի քարոզչական աշխատանքային համաժողովում հնչած ելույթի ձայնագրությունը՝ ելույթ, որը նրանք չէին լսել հունվարին և փետրվարին, արձագանքեցին ոգևորությամբ և շատ ոգևորված էին։ Սակայն ՉԿԿ-ի ներսում շատ կասկածներ կային։ Նրանք չէին կարողանում հասկանալ, թե ինչու հեղափոխության հաղթանակից հետո մարդիկ այժմ վերահսկվում էին, վախենալով քաոսից և ապագա աշխատանքի և ղեկավարության դժվարություններից։ Երբ դասակարգային պայքարը գործնականում ավարտվեց, կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեն առաջ քաշեց «Երկու հարյուր ծաղիկների քաղաքականությունը»։ Այս քաղաքականության նպատակն է օգտագործել համոզում և ազատ բանավեճ, այլ ոչ թե կոպիտ մեթոդներ, մտավորականների շրջանում երկարատև, համբերատար և մանրակրկիտ մարքսիստական ​​քարոզչություն իրականացնելու համար՝ մարքսիզմի առաջնորդությամբ մեր երկրում գիտության և գրականության արագ բարգավաճմանը նպաստելու համար։

Մարտի 17-ից մինչև ապրիլի սկիզբը Մաո Ծըտունը անձամբ շրջագայել է Թիենծինում, Շանտունում, Ծյանսուում, Շանհայում, Ճըծյանում և այլ վայրերում, անցկացրել սիմպոզիումներ տեղի կուսակցական անդամների և կադրերի հետ, ելույթներ ունեցել և առաջ մղել «Երկու հարյուր ծաղիկների քաղաքականությունը»։ Պեկին վերադառնալուց հետո, ապրիլի 9-ին, նա վերանայել է «Ուղղման շարժման մասին որոշումը (նախագիծը)»։

### Փուլ 2՝ 1957 ապրիլ-հունիս

Այս ժամանակահատվածը հայտնի էր նաև որպես «Մեծ ցատկ առաջ» կամ «Մայիսի 7-ի գարուն»։ ՉԿԿ-ն համատեղեց երկու շարժումները՝ խրախուսելով դեմոկրատական ​​կուսակցություններին օգնել կոմունիստական ​​կուսակցությանը շտկել իր ոճը, ապա արագորեն վերածվեց հակաաջակողմյան շարժման։

1957 թվականի մայիսի 4-ին Չինաստանի Կոմունիստական ​​կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեն բոլոր մակարդակների կուսակցական կոմիտեներին հանձնարարական տվեց կուսակցության և կառավարության սխալներն ու թերությունները քննադատելու համար ոչ կուսակցական գործիչների շարունակական կազմակերպման վերաբերյալ: Կենտրոնական կոմիտեի Միացյալ ճակատի աշխատանքային բաժինը մայիսին հրավիրեց 13 սիմպոզիում տարբեր ժողովրդավարական կուսակցությունների առաջնորդների և ոչ կուսակցական դեմոկրատ գործիչների հետ: Միացյալ ճակատի աշխատանքային բաժինը և Պետական ​​խորհրդի ութերորդ գրասենյակը համատեղ հրավիրեցին 25 սիմպոզիում գործարար առաջնորդների հետ: Կուսակցական և կառավարական մարմինների բոլոր մակարդակների կուսակցական կազմակերպությունները, ինչպես նաև բարձրագույն ուսումնական հաստատությունները, գիտահետազոտական ​​հաստատությունները, մշակութային և գեղարվեստական ​​ստորաբաժանումները նույնպես անցկացրեցին տարբեր տեսակի սիմպոզիումներ և խմբային հանդիպումներ: Մայիսի 22-ին Լուո Լոնծին ելույթ ունեցավ հանդիպման ժամանակ՝ առաջարկելով Ազգային ժողովրդական կոնգրեսի և Չինաստանի ժողովրդական քաղաքական խորհրդատվական համաժողովի կողմից ստեղծել կոմիտե՝ «Երեք-հակա», «Հինգ-հակա» և «հակա-աջ» արշավների սխալներն ու շեղումները ուսումնասիրելու համար: Այս կոմիտեն պետք է կազմված լիներ իշխող կուսակցության, ժողովրդավարական կուսակցությունների և ոչ կուսակցական դեմոկրատ գործիչների անդամներից: Սա «վերականգնողական կոմիտե ստեղծելու» հայտնի առաջարկն էր։ Ճան Պոծունը քննադատեց Կոմունիստական ​​կուսակցության քաղաքական հայացքները և առաջարկեց ներդնել «երկպալատ համակարգ», որը մեկնաբանվեց որպես «քաղաքական դիզայնի ինստիտուտ» ստեղծելու փորձ։ Հունիսի 1-ի սիմպոզիումում Չու Անփինը ելույթ ունեցավ «Մի քանի առաջարկներ նախագահ Մաոյի և վարչապետ Ճոուի համար» թեմայով՝ նշելով, որ «աղանդավորության ակնառու լինելը և կուսակցության ու զանգվածների միջև վատ հարաբերությունները համապարփակ երևույթ են» և որ այն նաև սերտորեն կապված է Կենտրոնական կոմիտեի հետ։ Նա նաև նշեց, որ «Երկու հարյուր ծաղիկների քաղաքականությունից» հետո բոլորը բազմաթիվ առաջարկներ են արել «փոքրիկ վանականներին» (սկզբնական և սովորական կուսակցության անդամներ), բայց ոչ ոք առաջարկներ չի արել «հին վանականներին» (ՉԿԿ բարձրագույն ղեկավարներին)։ Նա նրբանկատորեն քննադատեց կառավարությանը միակուսակցական պետություն դառնալու համար՝ նշելով, որ Պետական ​​խորհրդի 12 փոխվարչապետներից ոչ մեկը ոչ կուսակցական անդամ չէր։ Նա եզրակացրեց, որ կուսակցական կառավարման այս գաղափարախոսական խնդիրը բոլոր աղանդավորական երևույթների վերջնական արմատն է և կուսակցության ու ոչ կուսակցական անդամների միջև հակասության հիմնարար աղբյուրը։

Մայիսի 19-ից սկսած՝ Պեկինի համալսարանի ուսանողները մեկնարկեցին «Մայիսի 19-ի շարժում» նախաձեռնությունը՝ համալսարանի ժողովրդավարության պատին փակցնելով բազմաթիվ մեծատառերով պաստառներ, ինչպես նաև ելույթներ ու բանավեճեր անցկացնելով ժողովրդավարության վերաբերյալ։

Մայիսի կեսերին ՉԿԿ-ն որոշել էր, որ շատ հայտարարություններ հակակոմունիստական և ռեակցիոն էին, սակայն որոշել էր ժամանակավորապես հաղորդել դրանք այնպես, ինչպես դրանք կային՝ առանց «զարդարելու» և առանց քննադատության, որպեսզի «թշնամուն խորը գայթակղեն և ոչնչացնեն նրան»։ Մայիսի 14-ին ՉԿԿ Կենտրոնական կոմիտեն հրապարակեց «Կուսակցության և կառավարության աշխատանքի նկատմամբ ոչ կուսակցական անդամների կողմից հնչեցված քննադատությունների մասին հաղորդելու հրահանգները». «Հատկապես աջակողմյան և հակակոմունիստական ​​տարրերի հայտարարությունների վերաբերյալ, դրանք պետք է հաղորդվեն այնպես, ինչպես դրանք կային՝ առանց զարդարելու, որպեսզի զանգվածները տեսնեն դրանց իրական դեմքը։ Սա մեծ օգուտ է զանգվածներին և միջին դասի տարրերին կրթելու համար»։ Մայիսի 15-ին Մաո Ծըտունը գրեց «Իրերը փոխվում են» վերնագրով հոդված, որը տարածվեց բարձրագույն ղեկավարության շրջանում. «Հասարակության մեջ կան մեծ թվով միջին դասի տարրեր, որոնք կազմում են բոլոր ոչ կուսակցական մտավորականների մոտ 70%-ը, մինչդեռ ձախ թևը՝ մոտ 20%-ը, իսկ աջ թևը՝ մոտ 1%-ը, 3%-ը, 5-ից մինչև 10%-ը՝ կախված իրավիճակից։ Մայիսի 16-ին Մաո Ծըտունի կողմից մշակվեց ՉԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի հրահանգները՝ անկուսակցական անդամների կողմից հնչող քննադատությունների հետ գործ ունենալու վերաբերյալ նախագիծը, որտեղ ասվում էր. «Մեզ ուղղված անկուսակցական անդամների կողմից հնչող քննադատությունները, անկախ դրանց սուր լինելուց, այդ թվում՝ Պեկինի համալսարանի պրոֆեսոր Ֆու Ինի կողմից հնչեցվող քննադատությունները, հիմնականում անկեղծ և ճիշտ են։ Նման քննադատությունները կազմում են ավելի քան 90%-ը և մեծ օգուտ են բերում մեր կուսակցությանը թերությունների շտկման և ուղղման համար… Վերջին օրերին հասարակության մեջ հակակոմունիստական ​​տրամադրություններ ունեցող փոքրաթիվ մարդիկ ցանկանում են սադրիչ դիտողություններ անել՝ փորձելով ճիշտ ուղղությամբ տանել ժողովրդի միջև հակասությունները լուծելու, ժողովրդի ժողովրդավարական բռնապետությունը ամրապնդելու և սոցիալիստական ​​շինարարությունը սխալ ուղղությամբ օգուտ բերելու համար։ Խնդրում եմ ուշադրություն դարձնել այս կետին, թույլ տալ նրանց ազատորեն հրապարակել իրենց կարծիքները և առայժմ (մի քանի շաբաթ) չհերքել դրանք, որպեսզի աջակողմյան տարրերը կարողանան ժողովրդին բացահայտել իրենց ռեակցիոն դեմքերը։ Մենք կարող ենք որոշ ժամանակ անց ուսումնասիրել հերքման հարցը»։ Մայիսի 25-ին, Չինաստանի կոմունիստական ​​երիտասարդական լիգայի երրորդ ազգային համագումարի պատվիրակների հետ հանդիպման ժամանակ, Մաո Ծը Տունը, ի պատասխան աջակողմյան տարրերի հարձակումների, նշեց. «Բոլոր խոսքերն ու գործողությունները, որոնք շեղվում են սոցիալիզմից, բացարձակապես սխալ են»։

1957 թվականի հունիսի 8-ին ՉԿԿ կենտրոնական կոմիտեն հրապարակեց Մաո Ծըտունի կողմից մշակված «Աջակողմյանների զանգվածային հարձակումներին հակազդելու համար ուժեր կազմակերպելու հրահանգները», իսկ «Ժողովրդական օրաթերթը» հրատարակեց «Ինչո՞ւ է սա այդպես», վերնագրով խմբագրական՝ պաշտոնապես մեկնարկելով հակաաջակողմյան շարժումը։

Հունիսի 16-ին «Ժողովրդական օրաթերթը» հրատարակեց Մաո Ծըտունի «Ժողովրդի մեջ հակասությունների ճիշտ վարման մասին» աշխատությունը, որը կազմվել էր նրա ելույթից փետրվարին Գերագույն պետական ​​խորհրդի 11-րդ (ընդլայնված) նիստում և ներառում էր վեց չափանիշ՝ բուրավետ ծաղիկները թունավոր մոլախոտերից տարբերակելու համար։ Հունիսի 22-ին «Ժողովրդական օրաթերթը» հրապարակեց խմբագրական, որում քննադատում էր բուրժուական աջակողմյաններին։ Հուլիսի 1-ին Մաո Ծըտունը «Ժողովրդական օրաթերթ»-ի համար գրեց ևս մեկ խմբագրական՝ «Վընխուեյ օրաթերթի բուրժուական կողմնորոշումը պետք է քննադատվի» վերնագրով։

## Հետագա գործողություններ և արդյունքներ

«Թող հարյուր ծաղիկ ծաղկի և հարյուր մտածողության դպրոց մրցի» առաջարկը բուռն արձագանք ունեցավ մտավորականության շրջանում և հանգեցրեց հետագա «Մեծ ցատկ առաջ» շարժմանը։ 1957 թվականի հունիսի 14-ին «Ժողովրդական օրաթերթը» հրապարակեց մեկ այլ խմբագրական՝ «Վընխուեյ թերթի բուրժուական կողմնորոշումը որոշակի ժամանակահատվածում», որը քննադատում էր Վընխուեյ և Կուանմըն թերթերը և նշում. «Թող բոլորը խոսեն։ Ոմանք ասում են, որ սա դավադրություն է։ Մենք ասում ենք, որ սա բացահայտ դավադրություն է։ Որովհետև մենք նախապես զգուշացրել ենք թշնամուն. միայն հրեշներին և դևերին վանդակներից ազատելով կարող ենք ոչնչացնել նրանց, և միայն թունավոր մոլախոտերին թույլ տալով ծլել կարող ենք արմատախիլ անել նրանց»։ «Երկու հարյուր ծաղիկների քաղաքականությանը» արձագանքած շատ մարդիկ պիտակավորվեցին որպես աջակողմյաններ և հարձակման ենթարկվեցին։

1961-1962 թվականներին ՉԿԿ-ն վերականգնեց «Երկու հարյուր ծաղիկների քաղաքականությունը»։ 1961 թվականին ՉԿԿ Կենտրոնական կոմիտեն հաստատեց Բնական գիտությունների հետազոտական ​​հաստատությունների ընթացիկ աշխատանքի վերաբերյալ «Տասնչորս կարծիքները» նախագիծը (այսուհետ՝ «Գիտական ​​հետազոտությունների վերաբերյալ տասնչորս կարծիքներ»): 1962 թվականին ՉԿԿ Կենտրոնական կոմիտեն հաստատեց գրական և գեղարվեստական ​​ներկայիս աշխատանքին վերաբերող «Մի շարք հարցերի վերաբերյալ կարծիքները» նախագիծը (այսուհետ՝ «Գրականության և արվեստի վերաբերյալ ութ կարծիքներ»)։

Հետագայում Մշակույթի նախարարությունը մշակեց «Կինոարվեստի, կինոստեղծագործության և արտադրության ղեկավարության ամրապնդման վերաբերյալ կարծիքներ» նախագիծ (այսուհետ՝ «Երեսուներկու հոդված կինոյի մասին»), և գրականությունը, արվեստը և գիտական ​​հետազոտությունները կրկին ծաղկում ապրեցին՝ կինոարտադրության մեջ փոքր գագաթնակետ գրանցելով։ 1962 թվականի հունիսի 14-ին ՉԿԿ Կենտրոնական կոմիտեն հաստատեց և ուղարկեց «Ազգային միասնական ճակատի աշխատանքային համաժողովի զեկույցը», որը պահանջում էր ժողովրդավարության և բոլոր հայրենասերների միասնության խթանում:

Սակայն լավ ժամանակները երկար չտևեցին։ 1962 թվականի օգոստոսին Քան Շընը քննադատեց «Հակակուսակցական վեպի» հեղինակ Լյո Ճըտանին։ Սեպտեմբերին Մաո Ծըտունը ՉԿԿ 8-րդ Կենտրոնական կոմիտեի 10-րդ նիստում առաջարկեց, որ դասակարգային պայքարի մասին խոսվի ամեն տարի, ամեն ամիս և ամեն օր և քննադատեց վեպերի գրվածքների օգտագործումը հակակուսակցական գործունեություն իրականացնելու համար որպես մեծ գյուտ։ 1963 թվականի դեկտեմբերի 12-ին և 1964 թվականի հունիսի 27-ին Մաո Ծըտունը գրական և գեղարվեստական ​​աշխատանքի վերաբերյալ երկու հրահանգ տվեց։ Նա խստորեն քննադատեց գրական և գեղարվեստական ​​​​ձեռնարկությունների ներկայիս վիճակը և գրեթե ամբողջությամբ չեղյալ հայտարարեց գրական և գեղարվեստական ​​​​շրջանները, ինչը հանգեցրեց գրական և գեղարվեստական ​​​​շրջաններում ուղղիչ շարժման 1964-1965 թվականներին և իրականացրեց համապարփակ քննադատություն։ 1965 թվականի վերջին Յաո Վընյուենը հրատարակեց «Նոր կազմված պատմական դրամայի մասին. Խայ Րուեյի պաշտոնից ազատումը» աշխատությունը, որը կարելի է համարել մշակութային հեղափոխության նախերգանքը։

Մշակութային հեղափոխության ժամանակ ի հայտ եկան ազատորեն խոսելու, տեսակետները լայնորեն արտահայտելու, մեծ բանավեճերին մասնակցելու և մեծ հեղինակություն վայելող պաստառներ փակցնելու սկզբունքները, որոնք, թեև անվանումով նման էին 1957 թվականի ազատորեն խոսելու և տեսակետները լայնորեն արտահայտելու շարժմանը, բովանդակությամբ բավականին տարբեր էին։ 1975 թվականի Սահմանադրությունը սահմանում էր, որ «քաղաքացիներն իրավունք ունեն իրականացնելու «ազատորեն խոսելու, տեսակետները լայնորեն արտահայտելու, մեծ բանավեճերին մասնակցելու և մեծ հեղինակություն վայելող պաստառներ փակցնելու» իրավունքները», սակայն այս կետը չեղյալ հայտարարվեց 1980 թվականի սահմանադրական փոփոխությամբ։

Մշակութային հեղափոխությունից հետո վերականգնվեց «Երկու հարյուր ծաղիկների քաղաքականությունը», և 1978 թվականի Սահմանադրությունը նշում էր. «Պետությունը իրականացնում է «թող հարյուր ծաղիկներ ծաղկեն և հարյուր մտածողության դպրոցներ մրցեն» քաղաքականությունը՝ արվեստի զարգացումը և գիտության առաջընթացը խթանելու, ինչպես նաև սոցիալիստական ​​մշակույթի բարգավաճումը խթանելու համար»։ Այս քաղաքականությունը հետագայում պաշտպանվեց տարբեր համատեքստերում, և կառավարությունը աստիճանաբար մեղմացրեց մշակութային և գիտական ​​համայնքների վրա դրված սահմանափակումները։ Այս ժամանակահատվածում ի հայտ եկան տարբեր գրական և գեղարվեստական ​​շարժումներ, որոնք ներկայացված էին «Սպի գրականությամբ» և «Արտահայտող գրականությամբ»։ Այնուամենայնիվ, կառավարությունը շարունակեց նաև բազմաթիվ սահմանափակումներ կիրառել խոսքի վրա։ 1978 թվականի Սահմանադրությունը, որը վերականգնեց «Երկու հարյուր ծաղիկների քաղաքականությունը», որը Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցության ղեկավարությունը հաստատեց։ Այս կետը, որը բացակայում էր 1954 թվականի Սահմանադրության մեջ, 1957 թվականի արշավի ժամանակ դեմոկրատական ​​կուսակցությունների միջև վիճաբանության հիմնական կետն էր և հակաաջակողմյան շարժման ժամանակ դրական և բացասական կարծիքները տարբերակելու չափանիշ։ Այն առաջին անգամ առաջարկվել է 1975 թվականի Սահմանադրության մեջ և հետագայում վերահաստատվել որպես սկզբունք, որը պետք է պահպանվեր։ 1979 թվականին ներկայացված չորս հիմնարար սկզբունքները և ավելի ուշ իրականացված նախաձեռնությունները, ինչպիսիք էին հոգևոր աղտոտվածության վերացումը և բուրժուական ազատականացմանը դիմադրությունը, ավելի հստակեցրին խոսքի ազատության սահմանները։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 中国网：毛泽东提出“百花齐放 百家争鸣”前后Արխիվացված է Հունիս 20, 2010 Wayback Machine-ի միջոցով:
* 新华网：“百花齐放，百家争鸣”方针（“双百方针”）Արխիվացված է Դեկտեմբեր 29, 2010 Wayback Machine-ի միջոցով:
* 中国共产党新闻：毛泽东提出 “百花齐放”“百家争鸣”方针Արխիվացված է Մայիս 16, 2010 Wayback Machine-ի միջոցով: