# Սեմյուել Մորզե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Սեմյուել Մորզե
անգլ.՝ Samuel Finley Breese Morse |
| --- |
|  |
| Ծնվել է | ապրիլի 27, 1791(1791-04-27)[…] |
| Ծննդավայր | Չալզթաուն, Բոստոն, ԱՄՆ |
| Մահացել է | ապրիլի 2, 1872(1872-04-02)[…] (80 տարեկան) |
| Մահվան վայր | Նյու Յորք շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ |
| Գերեզման | Գրին-Վուդ գերզմանոց |
| Քաղաքացիություն |  ԱՄՆ |
| Կրթություն | Եյլի քոլեջ և Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա |
| Երկեր | Մորզեի այբուբեն |
| Մասնագիտություն | գյուտարար, ֆիզիկոս, քանդակագործ, նկարիչ, համալսարանի դասախոս, լուսանկարիչ, գրող և արվեստագետ |
| Աշխատատու | Նյու Յորքի համալսարան և Նյու Յորքի համալսարանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ |
| Ամուսին | Սառա Էլիզաբեթ Գրիսվոլդ |
| Ծնողներ | հայր՝ Ջեդիդիա Մորզ, մայր՝ Էլիզաբեթ Բրիզ Մորզ |
| Պարգևներ և մրցանակներ |      Ազգային գյուտարարների փառքի սրահ և Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ |
| Անդամություն | Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Phi Beta Kappa և Ամերիկայի հնավաճառության միություն |
| Երեխաներ | Leila Morse?, Samuel Arthur Breese Morse, Jr.?, Charles Walker Morse? և Edward Lind Morse? |
| Ստորագրություն  |
|  Samuel Finley Breese Morse Վիքիպահեստում |

**Սեմյուել Ֆինլի Բրիզ Մորզե**  (անգլ.՝ Samuel Finley Breese Morse, ապրիլի 27, 1791(1791-04-27)[…], Չալզթաուն, Բոստոն, ԱՄՆ - ապրիլի 2, 1872(1872-04-02)[…], Նյու Յորք շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի նկարիչ և հեռագրության բնագավառի գյուտարար։ Նյու Յորքի նկարի ազգային ակադեմիայի հիմնադիրներից է և առաջին նախագահը։ 1837 թվականին հայտնագործել է էլեկտրամագնիսական հեռագրական ապարատը, իսկ 1838 թվականին՝ այդ ապարատի համար մինչև այժմ կիրառվող հեռագրական կոդը, որը կոչվում է Մորզեի կոդ։

## Կենսագրություն

Սեմյուել Մորզեն ծնվել է 1791 թվականին Մասաչուսեթսում, հարուստ ամերիկյան ընտանիքում։ Հայրը հայտնի աշխարհագրագետ էր և հոգևորական։ Երիտասարդ Սեմյուելը քոլեջը ավարտելուց հետո Բոստոնում կլերկ է աշխատում, բայց նկարչությամբ ոգևորված 1811 թվականին մեկնում է Անգլիա՝ արվեստ ուսանելու։ 1813 թվականին Մորզեի Լոնդոնի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիային ներկայացված «Մահացող Հերակլեսը» նկարը ոսկե մեդալի է արժանանում, սակայն 1815 թվականին ԱՄՆ վերադարձած նկարիչը գնահատականի չի արժանանում։ Տասը տարի Մորզեն համեստ կյանք է վարում, ապրուստի միջոց հայթայթելով դիմանկարչությամբ։

Սեմյուել Մորզեն լինելով շփվող և ընկերասեր մարդ, ծանոթություններ է հաստատում և Նյու Յորքում նկարում բազմաթիվ դիմապատկերներ։ Նրա ընկերների շարքում էին քաղաքագետ Լաֆայետը, վիպասան Կուպերը և անգամ ԱՄՆ նախագահ Աբրահամ Լինքոլնը։ 1825 թվականին Սեմյուել Մորզեն հիմնում է Նյու Յորքի նկարի ազգային ակադեմիան (անգլ.՝ National Academie of Sesing) և դառնում առաջին նախագահը։ 1829 թվականին նրան գործուղում են Եվրոպա, ուսումնասիրելու նկարչական դպրոցների կազմակերպումը։

Երկրորդ ճանապարհորդության ժամանակ Մորզեն ծանոթանում է Դագերի հետ և հետաքրքրվում էլեկտրականության ասպարեզում վերջին հայտնագործություններով։ Մինչև 1836 թվականը Մորզեն դասավանդում է գեղանկար և զբաղվում քաղաքականությամբ։ Երբ նրան ցույց են տալիս հեռագրի մոդելը, նա ամբողջովին տրվում է գյուտարարությանը։ 1837 թվականին Մորզեն զարգացնում է հեռագրում կետերի և գծերի օգտագործման գաղափարը. որը աշխարհում հայտնի է որպես Մորզեի այբուբեն։ Նրան հաջողվեց ամերիկյան կոնգրեսից որոշ մարդկանց հետաքրքրել իր գաղափարներով և 1843 թվականին ստացավ 30000 $՝ Բալթիմորից Նյու Յորք հեռագրական գիծ կառուցելու համար։ 1844 թվականի մայիսի 24-ին գիծը աշխատեց և Մորզեն ներքաշվեց դատական քաշքշուկների մեջ։ Երկար պայքարից հետո՝ 1854 թվականին Գերագույն դատարանը ճանաչեց Սեմյուել Մորզեի հեղինակային իրավունքները։

Թերթերը, երկաթգիծը և բանկերը միանգամից օգտագործում գտան հեռագրին։ Հեռագրագծերը պատեցին աշխարհը և Մորզեի փառքն ու դրամագլուխը բազմապատկվեցին։ 1858 թվականին տասը Եվրոպական երկրներից իր գյուտի համար ստացավ 400 000 ֆրանկ։ Կյանքի վերջում Մորզեն զբաղվում էր բարեգործությամբ՝ հոգում էր դպրոցների, համալսարանների, հոգևորականների և աղքատ նկարիչների ծախսերը։ Մահացել է 1872 թվականին 81 տարեկան հասակում։ Հեռախոսի, ռադիոյի և հեռուստատեսության գյուտերից հետո հեռագրի գյուտը հետին պլան մղվեց, բայց Մորզեի հիասքանչ դիմապատկերները հայտնի են ողջ աշխարհին։ Սեմյուել Մորզեի 1837 թվականի հեռագրական ապարատը պահպանվում է ԱՄՆ Ազգային թանգարանում, իսկ քաղաքամերձ տունը պահպանվում է որպես պատմական հուշարձան։

Այդ պահին, իհարկե, չգիտակցվեց այդ գյուտով կատարված մարդկության ամենամեծ հայտնագործություններից մեկը՝ տվյալների թվայնացման և տվյալների թվային փոխանակման եղանակը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Սեմյուել Մորզեն դասարան․ամ֊ում Արխիվացված 2016-09-06 Wayback Machine
* Սեմյուել Մորզեի համառոտ կենսագրականը

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սեմյուել Մորզե» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 53)։*  |