Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Քաղաքական համակարգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Քաղաքական համակարգը** քաղաքականության և կառավարման համակարգ է։ Այն սովորաբար բաղդատում են իրավաբանական համակարգ, տնտեսական համակարգ, մշակութային համակարգ, և այլ սոցիալ համակարգեր։ Սակայն սա շատ պարզեցված տեսակետ է շատ ավելի բարդ համակարգի, որ ներառում է այնպիսի կատեգորիաներ, ինչպիսին՝ ով պետք է իշխանություն ունենա, ինչպես պետք է կրոնական հարցերը կարգավորվեն և ինչ ազդեցություն պետք է ունենա կառավարումը ժողովրդի և տնտեսության վրա։

## Սահմանումներ

Ահա "Քաղաքական համակարգի" մի քանի սահմանումներ։

* Քաղաքական համակարգը կազմակերպությունների, հետաքրքրված խմբերի (ինչպես քաղաքական կուսակցությունների, արդյունաբերական միությունների, լոբբի խմբերի), այդ կազմակերպությունների միջև հարաբերությունների և քաղաքական նորմերի և օրենքների և նրանց ֆունկցիաները կարգավորող օրենքների (սահմանադրությամբ, ընտրության օրենքով) կայացած համախմբություն է։
* Քաղաքական համակարգը բաղկացած է իշխանություն ունեցող հասարակական կազմակերպություններից (խմբերից)։

## Քաղաքական համակարգերի ընդհանրությունները

* փոխադադարձ կախյալ մասեր
	+ Քաղաքացիական մշակույթ
	+ Կառավարություն
* Սահմաններ
	+ Քաղաքացիություն
	+ Տարածք
	+ Հարստություն
# 1799[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1795 · 1796 · 1797 · 1798 —  **1799**  — 1800 · 1801 · 1802 · 1803
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1770‑ականներ · 1780‑ականներ — **1790‑ականներ** — 1800‑ականներ · 1810‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 17-րդ դար — **18-րդ դար** — 19-րդ դար
 |

**1799 թվական**, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է երեքշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 1799 թվականն է,
XVIII դարի 99-րդ տարին։

**1799 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 1799 *MDCCXCIX* |
| Հուլյան օրացույց | 1798—1799 (հունվարի 12 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 7307—7308 (սեպտեմբերի 12-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 2551—2552 (մայիսի 2-ից) |
| Հայկյան տոմար | 4291—4292 (օգոստոսի 11-ից) *ՏՄՂԱ—ՏՄՂԲ* |
| Հրեական օրացույց  | 5559—5560
ה'תקנ"ט — ה'תק"ס |
| Իսլամական օրացույց | 1213—1214 |
| Չինական օրացույց | 4495—4496 戊午 — 己未 դեղին ձի — դեղին գառ |
| Եթովպական օրացույց | 1791—1792 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 1855—1856 |
| - *Շակա սամվատ* | 1721—1722 |
| - *Կալի յուգա* | 4900—4901 |
| Իրանական օրացույց | 1177—1178 |
| Բուդդայական օրացույց | 2342 |

## Իրադարձություններ

* Փետրվար 10-Ալեքսանդր Պուշկին-Ռուս բանաստեղծ և գրող, Ռոմանտիզմի ներկայացուցիչ (վ. 1837)
* Ֆրանսիական հեղափոխության ավարտը

## Ծնունդներ

* Միխայ Տանչիչ, հունգարացի հեղափոխական դեմոկրատ

## Մահեր

* **Ջորջ Վաշինգտոն Ղուկաս Ա Կարնեցի, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1780 թվականից։ Հաջորդել է Սիմեոն Ա Երևանցուն
* Լուձարո Սպալանցանի, իտալացի բնագետ

## Ծանոթագրություններ
# Չակերտներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|
«»

---

**Հայերենի կետադրություն** |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |
| վերջակետ | ( ։ ) |
| միջակետ | ( ․ ) |
| ստորակետ | ( , ) |
| բութ | ( ՝ ) |
| շեշտ | ( ՛ ) |
| հարցական նշան | ( ՞ ) |
| բացականչական նշան | ( ՜ ) |
| չակերտներ | ( « » ) |
| միության գծիկ | ( - ) |
| անջատման գիծ | ( – ) |
| կախման կետեր | ( … ) |
| բազմակետեր | ( ․․․․ ) |
| փակագծեր | ( [ ] ( ) ) |
| ապաթարց | ( ՚ ) |
| ենթամնա | ( ֊ ) |
| բացատ | (   ) |
| **Հին հայերենի կետադրություն** |
| թավ•լերկ•մակակետ սոսկ•սուղ |  |
| պատիվ | ( ՟ ) |
| **Լատիներենի կետադրություն** |
| բացականչական նշան | ( ! ) |
| հարցական նշան | ( ? ) |
| **Տպագրական նշաններ** |
| ամպերսենդ | ( & ) |
| աթ | ( @ ) |
| աստղանիշ | ( \* ) |
| հակադարձ շեղագիծ | ( \ ) |
| ցանկի մակնշան | ( • ) |
| տպագրական խաչ | ( †, ‡ ) |
| աստիճան | ( ° ) |
| վանդականիշ | ( # ) |
| համարանիշ | ( № ) |
| բաժանման նշան | ( ÷ ) |
| կարգի ցուցիչ | ( º, ª ) |
| տոկոս, հազարերորդական մաս | ( %, ‰ ) |
| ենթաբաժին | ( ¶ ) |
| շտրիխ | ( ′, ″, ‴ ) |
| բաժին | ( § ) |
| ալիքանշան | ( ~ ) |
| ընդգծում | ( \_ ) |
| կանգնակ | ( ¦, | ) |
| **Մտավոր սեփականություն** |
| հեղինակային իրավունքի նշան | (©) |
| ապրանքանշանի իրավունք | (®) |
| սպասարկման նշան | (℠) |
| ապրանքանիշ | (™) |
| **Արժույթներ** |
| արժույթի նշան | (¤) |
| արժույթների նշաններ` |
| (֏ ฿ ₿ ₵ ¢ ₡ ₢ $ ₫ ৳ ₯ € ₣ ₴ ₭ ℳ ₥ ₦ ₧ ₱ ₰ £ ₽ ₨ ₪ ₸ ₩ ¥ ) |

 |
|

---

* դիտել
* քննարկել
* խմբագրել
 |

**Չակերտներ**, հայերենի կետադրական նշաններից մեկն է, որոնք դրվում են հետևյալ դեպքերում․

* մեջբերվող ուրիշի ուղղակի խոսքի սկզբում և վերջում։
* գեղարվեստական կամ գիտական երկերի վերնագրերի, թերթերի անունների մեջբերման դեպքում։
* զանազան կազմակերպությունների, հաստատությունների, ձեռնարկությունների, մեքենաների մակնիշները, անվանումները հիշատակելու դեպքում։
* հեգնական, ծաղրական երանգով կամ հակառակ իմաստով գործածվող բառերն անջատելու համար։
* որևէ բառ, կապակցություն, նախադասություն, կամ այլ լեզվական միավոր ընդհանուր խոսքից անջատելու, տարբերակելու համար։

Տպագիր խոսքում նույն բանը կարելի է անել՝ նշված միավորները տառատեսակով ընդգծելով, թավ կամ շեղ տառատեսակներով գրելով։

## Գրականություն

* Սերգեյ Աբրահամյան, «Հայերենի կետադրություն», ուսումնական ձեռնարկ, 2002 թ.
# Աբրահամ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աբրահամ (այլ կիրառումներ)

**Աբրահամ** (եբրայերեն՝ אַבְרָהָם
‎‎, հին հունարեն՝ Ἀβραάμ, լատիներեն՝ Abraham, արաբ․՝ ابراهيم‎‎‎‎‎ (Իբրահիմ)), աստվածաշնչյան գործիչ, բազմաթիվ ազգերի նախահայր (Ծննդոց 17։4), Ջրհեղեղից հետո հրեական երեք նահապետներից առաջինը, առաջին հրեան և ամբողջ հրեական ազգի նահապետը, սերվում է Նոյի որդի Սեմից։

## Աղբյուրներ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Աբրահամ» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 40)։*  |
# Ռոբերտ ՄակՔի

| Ռոբերտ ՄակՔի |
| --- |
|  |
| Ծննդյան թիվ՝ | հունվարի 30, 1941(1941-01-30) (85 տարեկան) |
| Ծննդավայր՝ | Դետրոյթ, Միչիգան, ԱՄՆ |
| Քաղաքացիություն՝ |  ԱՄՆ |
| Մասնագիտություն՝ | գրող, սցենարիստ և դրամատուրգ |
| Պարգևներ՝ | Ֆուլբրայթի ծրագիր |
| IMDb։ | ID 0571210 |
| mckeestory.com |

**Ռոբերտ ՄակՔի** (անգլ.՝ Robert McKee, հունվարի 30, 1941(1941-01-30), Դետրոյթ, Միչիգան, ԱՄՆ), ամերիկացի սցենարիստ, կինոսցենարներ գրելու արվեստի տեսաբան։ Հայտնիություն է ձեռք բերել «Story» գիրքը գրելուց հետո, որը հոլիվուդյան շատ սցենարիստների ուղեցույցն է։

ՄակՔին հանդիսանում է սցենարական արվեստի ամենահայտնի ուսուցիչներից մեկը։ Հայտնի գրողներ և դերասաններ, ինչպիսիք են՝ Ջեֆրի Ռաշը, Պոլ Հագիսը, Ակիվա Գոլդսմանը, Ջոան Ռիվրզը,Դեյվիդ Բոուին, Քըրք Դուգլասը, Ջոն Քլիզը և շատ շատերը մասնակցել են նրա սեմինարներին։

## Կենսագրություն

### Վաղ կյանք և կարիերայի սկիզբ

Ծնվել է 1941 թվականի հունվարի 30-ին։ Իր թատերական կարիերան սկսել է 9 տարեկանից՝ «Martin the Shoemaker» թատրոնում գլխավոր դերեր կատարելով։ Ծննդավայրում անցկացվող թատերական ներկայացումներում հիմնականում պատանիների դերեր էր կերտում։ Ավարտել է Միչիգանի համալսարանի անգլիական գրականության ֆակուլտետը՝ բակալավրի կոչումով։ Ուսանելու տարիներին ավելի քան երեսուն ներկայացումների ռեժիսոր է եղել։

### «Story» սեմինարների մեկնարկ

1983 թվականին ՄակՔին ընդունվել է Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի կինոյի և հեռուստատեսության ֆակուլտետ, որտեղ սկսել է առաջարկել իր հայտնի սեմինարը՝ «Story»-ն։ Մեկ տարի անց ակտիվորեն սկսվեց տարածվել դասընթացի ծրագիրը, որը մեծ աղմուկ բարձրացրեց ողջ աշխարհում։

1984 թվականից աշխարհի տարբեր երկրներից ավելի քան 50,000 ուսանողներ են մասնակցել նրա սեմինարներին։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ռոբերտ ՄակՔի» հոդվածին։ |
# 1128[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1124 · 1125 · 1126 · 1127 —  **1128**  — 1129 · 1130 · 1131 · 1132
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1100‑ականներ · 1110‑ականներ — **1120‑ականներ** — 1130‑ականներ · 1140‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 11-րդ դար — **12-րդ դար** — 13-րդ դար
 |

**1128 թվական**,  նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է կիրակի օրը։ Սա մեր թվարկության 1128 թվականն է,
XII դարի 28-րդ տարին։ Հանդիսանում է 12-րդ դարի երրորդ տասնամյակի՝ 1120-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1127 և 1129 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

**1128 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 1128 *MCXXVIII* |
| Հուլյան օրացույց | 1127—1128 (հունվարի 8 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 6636—6637 (սեպտեմբերի 8-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 1880—1881 (ապրիլի 28 -ից) |
| Հայկյան տոմար | 3620—3621 (օգոստոսի 11-ից) *ՎՈԻ—ՎՈԻԱ* |
| Հրեական օրացույց  | 4888—4889
ד'תתפ"ח — ד'תתפ"ט |
| Իսլամական օրացույց | 521—522 |
| Չինական օրացույց | 3824—3825 丁未 — 戊申 կարմիր գառ — դեղին կապիկ |
| Եթովպական օրացույց | 1120—1121 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 1184—1185 |
| - *Շակա սամվատ* | 1050—1051 |
| - *Կալի յուգա* | 4229—4230 |
| Իրանական օրացույց | 506—507 |
| Բուդդայական օրացույց | 1671 |
# Յարոսլավ Իմաստուն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| **Յարոսլավ Իմաստուն** |
| --- |
| Կիևյան Ռուսիայի մեծ իշխան |
|  |
| Իշխանություն | 1019–1054 |
| Ծնվել է՝ | 978 |
| Ծննդավայր | Կիև, Կիևյան Ռուսիա |
| Մահացել է՝ | փետրվարի 20, 1054 |
| Վախճանի վայր | Վիշգորոդ, Կիևյան Ռուսիա |
| Երկիր | Կիևյան Ռուսիա |
| Նախորդ | Սվյատոպոլկ Վլադիմիրովիչ |
| Հաջորդող | Իզյասլավ Վլադիմիրովիչ |
| Տոհմ | Ռյուրիկովիչներ |
| Հայր | Վլադիմիր Մեծ |
| Մայր | ենթդ․  Ռոգնեդա |
| Երեխաներ | Ելիզավետա, Անաստասիա, Աննա Յարոսլավնա, Իզյասլավ, Սվյատոսլավ, Վսեվոլոդ I, Իգոր, Վլադիմիր, Իլյա Յարոսլավիչ, Վյաչեսլավ Յարոսլավիչ և Ագաթա |
| Հավատք | ուղղափառություն |

**Յարոսլավ Վլադիմիրովիչ** (կամ *Յարոսլավ Իմաստուն*, մոտ 978 - 19 կամ 20 փետրվարի 1054, Վիշգորոդ), Ռոստովի իշխան (987-1010 թթ.), Նովգորոդի իշխան (1010-1034 թթ.), Կիևի մեծն իշխան (1016-1018 թթ., 1019-1054 թթ.)։

Յարոսլավ Վլադիմիրովիչը իշխան Վլադիմիր Սվյատոսլավիչի (Ռյուրիկովիչների տոհմից) և իշխանուհի Ռոգնեդա Ռոգվոլոդովնայի որդին է, Եվրոպայի շատ տիրակալների հայրը, պապը և հորեղբայրը։ Մկրտության ժամանակ ստացել է Գեորգի անունը։ Ռուսական Ուղղափառ եկեղեցին նրան համարում է բարեհավատ իշխան․ նրա հիշատակի օրը նշվում է հուլյան օրացույցի փետրվարի 20-ին։

Յարոսլավ Իմաստունի օրոք կազմվել է ռուսական իրավունքի առաջին հայտնի օրենքների ժողովածուն, որը պատմության մեջ մտել է որպես «Ռուսկայա Պրավդա»։

Միավորել է գրեթե բոլոր հին ռուսական հողերը։ Արշավել է Լեհաստան, լիտվական ցեղերի դեմ (1030-1040 թվականներին), ջախջախել է պեչենեգներին (1036 թ.)։ Յարոսլավ Իմաստունի օրոք Կիևյան Ռուսիայում զգալիորեն զարգացել են ֆեոդալական հարաբերությունները, Կիևում ծավալել է շինարարություն (Սուրբ Սոֆիայի տաճարը և այլն), ինչպես նաև թարգմանական գործը, զարգացել տարեգրությունը։ Յարոսլավ Իմաստունի նախաձեռնությամբ հաստատվել է առաջին ռուսական մետրոպոլիտը, որով ամրապնդվել է Կիևյան Ռուսիայի միջազգային հեղինակությունը։ Յարոսլավ Իմաստունն ազգակցական կապերի մեջ էր եվրոպական շատ կառավարողների հետ։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յարոսլավ Իմաստուն» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 122)։*  |
# Ցիկլոն

**Ցիկլոն** (հին հունարեն՝ κυκλῶν
՝ «պտտվող»), մթնոլորտային խոտորում օդի պտտահողմային շարժումը և կենտրոնում մթնոլորտային ճնշման ցածր արժեքը։ Տարածման տրամագիծը հասնում է մինչև 2-3 հզ կիլոմետրի։ Փակ իզոբարները սովորաբար ունենում են անկանոն, բայց օվալին մոտ ձև և սահմանափակում են ցածր ճնշման շրջանները բարիկական դեպրեսիաները։ Մթնոլորտային ճնշման նվազագույն արժեք դիտվում է ցիկլոնի կենտրոնական մասում և տատանվում 960-ից մինչև 1000-1010 մբ, առանձին դեպքերում՝ նվազում մինչև 930-920։ Երկրագնդի թեքող (Կորիոլիսի) ուժի և շփման ուժի ազդեցության շնորհիվ Հարավային կիսագնդում քամին մթնոլորտի երկրամերձ շերտում շրջանցում է ցիկլոնի կենտրոնը ժամացույցի սլաքի հակառակ ուղղությամբ և իզոբարների հետ կազմում է մոտավորապես 30°-ի անկյուն։ Օդի այդպիսի շրջանառությունը ցիկլոնի կենտրոնական մասում առաջացնում է վերընթաց հոսանք, որը նպաստում է ամպամածության ավելացմանը և տեղումների առաջացմանը։ Արտաարևադարձային լայնություններում մթնոլորտային տեղումների հիմնական մասը կապված է ցիկլոնային գործունեության հետ։ Պտտահողմային շարժման հետևանքով տարբեր աշխարհագրական լայնություններից ցիկլոնի շրջան են թափանցում տարբեր ջերմաստիճաններով օդային զանգվածներ և պայմանավորում օդի ջերմաստիճանի անհավասարաչափ բաշխումը նոր առաջացած, երիտասարդ ցիկլոնում։ Ըստ շարժման ուղղության ցուրտ օդը գտնվում է ցիկլոնի թիկունքում տաք օդը՝ առջևի մասում։ Քամու արագությունը ցիկլոնում նույնպես անհավասարաչափ է, առավելագույն արագությունը դիտվում է ծայրամասերում (ավելի քան 30 մետր/վայրկյան), նվազագույնը՝ կենտրոնական մասում (երբեմն մոտենում է 0-ի, կամ անդորրության)։ Բարեխառն լայնություններում, հատկապես օվկիանոսների վրա, գոյություն ունեն որոշակի մարզեր, որտեղ գլխավոր մթնոլորտային ճակատների և ճակատային խոտորումների առաջացումը տեղի է ունենում համեմատաբար կանոնավոր ձևով։ Դրա հետևանքով այդ մարզերում դիտվում է ցիկլոնի առաջացման հաճախականության և տեղաշարժման որոշակի օրինաչափություն։ Սակայն ջրային ու ցամաքային տարածությունների տեղադիրքի, լեռնագրության և այլ աշխարհագրական գործոնների փոխազդեցությունը բարդացնում է ցիկլոնային գործունեությունը և այն դարձնում արագ փոփոխվող։ Տարրերում են սովորական կամ արտարևադարձային ցիկլոն և արևադարձային ցիկլոն։ Արևադարձային ցիկլոնի մեծ հաճախականությամբ Հյուսիսային կիսագնդում աչքի է ընկնում Ֆիլիպիններից արևելք գտնվող շրջանը, որտեղ դրանց անվանում են թայֆուն, Կալիֆոռնիայից և Մեքսիկայից արևմուտք գտնվող շրջանում՝ տորնադո, Կարիբյան ծովի և Անտլանտյան կղզիների շրջանում՝ արևադարձային փոթորիկ։ Հարավային կիսագնդում աչքի են ընկնում Նոր Գվինեայից և Մադագասկարից արևելք ու Ավստրալիայից hյուսիս-արևմուտք գտնվող շրջանները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 156)։*  |
# J2000.0[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**J2000.0**, ընթացիկ էպոխայի անվանում աստղագիտության մեջ։ Էպոխան դա որոշակի ժամանակի պահ է, որի համար ճշգրիտ որոշված են աստղագիտական կոորդինատները և ուղեծրի էլեմենտները, և որի վրա հիմնվելով հաշվարկվում են այլ ուղեծրային տվյալները, այս կամ այն մարմնի դիրքը կանխագուշակելու համար։

Ժամանակի ընթացքում անճշտությունները և սխալանքները կուտակվում են, ստեղծելով ավելի ու ավելի մեծ սխալանք մարմնի դիրքի որոշման ժամանակ։ Անցյալում աստղագետները և աստղագետների խմբերը սահմանում էին էպոխան իրենց հարմարությունից ելնելով, սակայն հիմա այն որոշված է միջազգային համաձայնագրով։ Այսպիսով ամբողջ աշխարհի աստղագետները կարող են համագործակցել ավելի արդյունավետ։

Այս պահին, միջազգային համաձայնագրով սահմանված էպոխան է՝ J2000.0:

Հուլիական ամսաթիվ՝

* 2451545,0 հուլիական օր, կամ կեսօր 1 հունվարի 2000 թվական։

Այս ամսաթիվը և ժամանակը համարժեք են՝

* 11:59:27,816 1 հունվարի 2000 թվական Միջազգային ատոմային ժամանակով (TAI)։
* 11:58:55,816 1 հունվարի 2000 թվական Միջազգային համակարգված ժամանակով (UTC)։

## Ծանոթագրություններ
# Հորիզոն

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հորիզոն (այլ կիրառումներ)
Հորիզոն
**Հորիզոն** (հին հունարեն՝ [*ὁρίζων*] error: {{lang}}: text has italic markup (help)
 — բառացիորեն՝ սահմանափակող), դիտելիության սահման։ Բաց տեղանքում դիտորդի աչքով երկրի մակերևույթի տեսանելի մաս։ Տեսանելի հորիզոն է կոչվում այն գիծը, որով երկինքը թվում է սահմանակցված երկրի մակերևույթի հետ։ Տեսանելիության հեռավորությունը կախված է շրջապատի նկատմամբ դիտորդի դիտակետի բարձրությունից և տեղանքի ռելիեֆից։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հորիզոն» հոդվածին։ |

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«հորիզոն»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 589)։*  |
# Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|  Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ
  |
| --- |
| Ձևավորում | 1958 թվականի հունվարի 1 |
| Աշխատավարձ | ամսական 24 422,80 € |
| Կայք | ec.europa.eu/president |

Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահը գլխավորում է Եվրոպական միության իշխանության գործադիր մարմինը։ Նախագահը վերահսկում է ամբողջ գործադիր իշխանությունը, անդամներին և Եվրոպական քաղաքացիական ծառայությունը։ Հանձնաժողովը նախագծում է նոր օրենքներ և դրանք քննարկում է Միության ամենօրյա կյանքում (հենվելով բյուջեի վրա և որոշումներ է ընդունում)։ Հանձնաժողովը նաև ներկայացնում է ԵՄ-ը այնպիսի կազմակերպություններում, ինչպիսին է օրինակ Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությունը և G7-ը։

Նախագահը պաշտոնապես նշանակվում է Եվրոպական միության խորհրդի նախարարության կողմից (գործնականում, Եվրոպական խորհրդի անդամ պետությունների ղեկավարների կողմից) յուրաքանչյուր հինգ տարին մեկ, և նրա թեկնածությունը խրախուսվում է Եվրոպական խորհրդարանի կողմից, որին վերաբերում է նախագահը (Խորհրդարանը կարող է դժգոհություն արտահայտել հանձնաժողովի աշխատանքներին)։ Նախագահն, այդ դեպքում, ընտրում է այլ Եվրոպական հանձնաժողովներ, ԵՄ անդամ երկրների հետ։ Դրանից հետո նա պարտականություններ է հաղորդում նրանցից յուրաքանչյուրին։ Մինչև նրանց կողմից բոլոր գործերի ընդունմանը, նրանք պարտավոր են հանդես գալու Խորհրդարանի առջև։

Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ժան Կլոդ Յունկեր՝ Լյուքսեմբուրգի նախկին վարչապետ, Եվրախորհրդարանի կողմից հաստատվել է 2014 թվականի հուլիսի 15-ին։

## Եվրահանձնաժողովի նախագահներ

|  | Անուն | Երկիր | Ժամկետ |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | Վալտեր Հալշտեյն |  Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն | 1958—1967 |
| 2. | Ժան Ռեյ |  Բելգիա | 1967—1970 |
| 3. | Ֆրանկո Մարիա Մալֆատի |  Իտալիա | 1970—1972 |
| 4. | Սիկո Մանսհոլտ |  Նիդերլանդներ | 1972—1973 |
| 5. | Ֆրանսուա Կսավյե Օրտոլի |  Ֆրանսիա | 1973—1977 |
| 6. | Ռոյ Ջենկինս |  Միացյալ Թագավորություն | 1977—1981 |
| 7. | Գաստոն Տորն |  Լյուքսեմբուրգ | 1981—1985 |
| 8. | Ժակ Դելոր |  Ֆրանսիա | 1985—1995 |
| 9. | Ժակ Սանտեր |  Լյուքսեմբուրգ | 1995—1999 |
| - | Մանուել Մարին |  Իսպանիա | մարտ-սեպտեմբեր 1999 |
| 10. | Ռոմանո Պրոդի |  Իտալիա | 1999—2004 |
| 11. | Ժոզե Մանուել Բարրոզու |  Պորտուգալիա | 2004—2014 |
| 12. | Ժան Կլոդ Յունկեր |  Լյուքսեմբուրգ | 2014—2019 |
| 13. | Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյեն |  Գերմանիա | 2019 թվականից |

## Ծանոթագրություններ