Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Դևանագարի

| Դևանագարի |
| --- |
|  |
| Տեսակ | աբուգիդա, միատառ այբուբեն և բնագիր |
| Կազմված է | Devanagari letter? |
| Ժառանգված համակարգ | Նագարի գիր |
| Անվանվել է | God in Hinduism? և Նագարի գիր |
| ISO 15924 | Deva |
|  Devanagari Վիքիպահեստում |

**Դևանագարի** (հինդի՝ देवनागरी, երբեմն կոչվում է ՝ **նագարի** [नागरी]), հնդկական, հիմնականում վանկային, գրատեսակ, Հնդկաստանի պետական պաշտոնական գիրը։ Գործածության մեջ է 13-րդ դարից։ Օգտագործվել է մասնավորապես սանսկրիտի տեքստերի գրառման նպատակով։ Այժմ դևանագարին կիրառվում է նաև հինդի, մարաթի, Նեպալի և Հյուսիսային Հնդկաստանի այլ լեզուների համար։ Այբուբենն ունի 50 գրանշան։ Համարվում է առավել կատարելագործված վանկագիր գրատեսակներից մեկը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 353)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Դևանագարի» հոդվածին։ |
# Կենդանական յուղ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թաց խոզաճարպ
**Կենդանական յուղեր** կամ **Կենդանական ճարպեր**, կենդանիներից ստացվող լիպիդային նյութեր։ Կախված հումքի տեսակից և որակից արտադրվում են տավարի, ոչխարի, խոզի, ոսկորի, խառը և թռչունների (հավի, սագի, բադի) յուղերը։

## Տեսակներ

Լինում են՝

* պինդ
* հեղուկ։

Պինդ ճարպերը պարունակվում են ցամաքային կենդանիների, հեղուկները՝ ձկների, ծովային կաթնասունների հյուսվածքներում, ինչպես նաև ցամաքային կենդանիների ոսկորներում և կճղակներում։ Պինդ կենդանական ճարպերին բնորոշ է հագեցած, հեղուկներին՝ չհագեցած ճարպաթթուների (մինչև 4,5 և 6 կրկնակի կապ) բարձր պարունակությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի կաթնաճարպը (կաթնայուղ), որը կազմում է կովի կաթի 2,7-6,0%-ը, կարագի 81-82,5%-ը, յուղի 98% -ը։ Բնական ճարպերը եռգլիցերիդներից բացի պարունակում են նաև ազատ ճարպաթթուներ (կաթնաճարպը՝ մինչև 20, կենդանական ճարպեր՝ 5-7, ձեթերը՝ 5-8 տեսակ), խոլեսթերին, լեցիտին, լիպոքրոմներ (կարոտին, քսանտոֆիլ), վիտամիններ և այլն։

## Կիրառում

Կենդանական յուղը լայնորեն օգտագործվում է սննդի, մարգարինի, պահածոների, երշիկների, հրուշակեղենի արտադրությունում, օճառների, քսուկների արտադրությունում, ինչպես նաև այլ բնագավառներում։ Կենդանական սննդի յուղերը գնահատվում են առաջին և բարձր տեսակի, թռչունների յուղը՝ առաջին և երկրորդ տեսակի։

Տավարի, ոչխարի, խոզի ճարպերը հիմնականում օգտագործվում են որպես սննդամթերք։ Վիտամիններով (մասնավորապես A-ով) հարուստ ճարպերը գործածվում են որոշ հիվանդությունների բուժման և կանխարգելման նպատակով։ Տեխնիկական ճարպերը (ձկների, ծովային կաթնասունների և այլն) կիրառվում են թեթև և քիմիական արդյունաբերության մեջ (կաշվի մշակման, օծանելիքի, լվացող միջոցների, քսուքների և այլնի ստացման համար)։ Որպես սննդամթերք օգտագործվող հեղուկ ճարպերը նախապես մշակվում և հոտազրկվում են։ Բեղավոր կետերի ճարպերից ստացվում է մարգարին (տես ճարպերի հիդրում)։

Սննդային յուղերի արտադրության համար որպես հումք ծառայում են կենդանիների սպանդից ստացված փափուկ և ոսկորային հումքը, ինչպես նաև ենթամթերքների, երշիկների, պահածոների արտադրամասների համապատասխան թափոնները։

Յուղի հյուսվածքներն անջատվում են փորի խոռոչի յուղաթաղանթից, ներքին օրգանների արտաքին կուտակումներից, գլխի մսաթափումից, ենթամաշկից և այլն։ Սննդի յուղի հումքը պետք է լինի միայն բարձր որակի, թարմ և չպետք է ունենա արյան բծեր, կեղտոտված արտաքին, մկանային հյուսվածքներ։ Բարձր որակի յուղերը ստանում են ոչ սառեցված ճարպահումքից։ Յուղի հումքը մինչև նախնական մշակումը կարելի է պահել մինչև 36 ժամ՝ 3-4°C ջրի մեջ։ Սառտեցված յուղի հումքը պահվում է -12 °C-ից ոչ բարձր ջերմաստիճանում՝ 1 ամսից ոչ ավելի։

Ոսկրայուղն ստանում են ոսկրազատումից ստացված ոսկորներից։ Խողովակավոր ոսկորները յուղազրկումից հետո օգտագործվում են հուշանվերների արտադրությունում, իսկ մնացած ոսկորները՝ սոսինձի, անասնակերերի արտադրության մեջ։

Մեծ օգտագործում ունեն արևմտյան սննդակարգում՝ հատկապես արագ սննդի արտադրությունում։ Օգտագործվում են նաև տնային կենդանիների կերերի արտադրության արդյունաբերությունում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Սարգսյան Ռ.Թ., Չիթչյան Տ.Ժ., Հովհաննիսյան Ա.Հ.. *«Անասնաբուծություն»*, Երևան, «ՀՊԱՀ» (2012),
* Վ. Մ. Հովահաննիսյան. *«Մսի և մսամթերքի տեխնոլոգիա»*, Երևան, «ՀՊԱՀ»
# Մեծ Արջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ Արջ, Մեծ Շերեփ| Համաստեղություն |
| Մեծ Արջ, Մեծ Շերեփի աստղերի ցանկ |
| Լատիներեն անվանում | Ursa Major |
| Հապավում | UMa |
| Մասն է | Հյուսիսային երկնային կիսագունդ |
| Կազմված է | Big Dipper?, Right Wall of the Purple Forbidden Enclosure?, Inner Steps?, Administrative Center?, Three Top Instructors?, Royals?, Celestial Prison?, Guard of the Sun?, Judge for Nobility?, Assistant?, Imperial Guards? և Three Steps? |
| Հակում | +55.38 |
| Մակերես | 1280 °² |
| Հիմնական աստղեր | 7, 20 |
| Բայեր/Ֆլեմստիդ աստղեր | 93 |
| Ճանաչված մոլորակներով աստղեր | 9 |
| Պայծառ աստղեր | 6 |
| Ամենապայծառ աստղ | Ալիոտ (1.7124մ) |
| Ամենամոտիկ աստղ | Lalande 21185 (8.29 լտ) |
| Մեսյեի առարկաներ | 7 |
| Ասուպային հոսքեր | Alpha Ursa Majorids Leonids-Ursids |
| Հարևան համաստեղությունները | Վիշապ Ընձուղտ Լուսան Փոքր Առյուծ Առյուծ Վերոնիկայի վարսերը Որսկան Շներ Եզնարած |
| Անվանված է | արջեր |
|  |
|  |
| Տեսանելի է +90° և −30°. լայնությունների միջև: Ամենատեսանելին է ապրիլ ամսում ժամը 21:00-ին (երեկոյան 9-ին):  Յոթ սանամոր աստղերը՝ Մեծ Արջի համաստեղության ամենապայծառ աստղերը |

**Մեծ Արջը** (Լատիներեն՝ Ursa Major, հապավումը՝ UMa), հյուսիսային կիսակամարի համաստեղություն, որը հյուսիսային կիսագնդում երևում է ամբողջ տարին։ Ամենալավ տեսանելիությունն ապրիլ ամսին է։ Իր չափերով երկնքում երրորդն է՝ Հիդրայից և Կույսից հետո և իր յոթ պայծառ աստղերով ստեղծում է շերեփի նմանվող պատկեր։

## Աստղերը

Մեծ Արջի Մերաք (β UMa, Մեծ Արջի բետա) և Դուբհե (α UMa, Մեծ Արջի ալֆա) աստղերն ամենապայծառն են, գտնվում են «շերեփի» առջևի մասում և նրանցով կարելի է գտնել Բևեռային աստղը։ Բևեռային աստղը գտնվում է այդ երկու աստղերը միացնող գծի վրա՝ նրանց միջև եղած տարածքի հնգապատիկի հեռավորության վրա։

Շերեփի բոլոր աստղերն ունեն արաբերեն անուններ՝ վերը նշված Մերաքը նշանակում է «գոտկատեղ», իսկ Դուբհեն՝ ուղղակի «արջ»։

Մյուս նշանավոր աստղերից է Մեծ Արջի 47-ը (47 UMa), որը երեք մոլորակներով արեւանման աստղ է։ Մոլորակային համակարգերից այս աստղի համակարգն առավել նմանություն ունի Արեգակնային համակարգի հետ։ Գտնվում է Երկրից 46 լուսատարի հեռավորության վրա։

Արտաերկրային քաղաքակրթությունների որոնման ծրագրով 2001 և 2003 թթ. դեպի Մեծ Արջի 47 աստղ են ուղարկվել Երկիր մոլորակի վրա ապրողների ռադիոուղերձները։

## Դիցաբանություն

Ըստ հունական ավանդույթի, կնամոլ Զևսը իր սիրուհի Կալիստոյին փրկելով իր խանդոտ կնոջ՝ Հերայի զայրույթից, իր հրապուրանքի առարկային դարձրել է արջ։

Հայերենում Մեծ Արջ համաստեղությունը նաև կոչվում է **Յոթ սանամոր աստղեր**։ Ըստ Հայկական ավանդույթի, ժամանակին յոթ սանամայր են եղել, ունեցել են մի քավոր։ Սանամայրերից յուրաքանչյուրը մտածել է, թե մյուսը կհոգա քավորի հոգսերը։ Քավորը մնացել է առանց խնամքի և քաղցից մեռել։ Աստված, բարկանալով սանամայրերի վրա, նրանց դարձրել է յոթ աստղ։

* Մեծ Արջը 1825 թ. Լոնդոնում հրատարակված Urania's Mirror համաստեղությունների քարտեզների վրա։
* Յոհան Հեվելիուսի քարտեզներում պատկերված Մեծ Արջը։
* Մեծ շերեփը Ալյասկա նահանգի դրոշի վրա։

## Ծանոթագրություններ
# Բադեր

| **՞**Բադեր |
| --- |
| Բադ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
| Դաս | Թռչուններ |
| Կարգ | Սագանմաններ |
| Ընտանիք | **Բադեր** |

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Anatidae |
|

|  Դասակարգումը Վիքիցեղերում
 |  Պատկերներ Վիքիպահեստում
 |

 |
| --- | --- | --- |

 |

Բադեր
**Բադեր** (լատիներեն՝ Anatidae), սագանմանների կարգի բադերի ընտանիքի ջրլող թռչունների մի քանի ցեղերի ընդհանուր անվանումը։

Հայտնի է 147, Հայաստանում՝ 29 տեսակ՝ լայնակտուց բադ, կարմիր բադ, կռնչան բադ, մեծ սղոցակտուց բադ, մոխրագույն բադ, սպիտակագլուխ բադ, խայտաբադ, կարապներ, մրտիմներ, սուզաբադեր, Սևաբադ թավշյաներ։
Տեսակներից 7-ի (Սղոցակտուց, Սևաբադ թավշյա, նետապոչ, շչան բադեր, ծվվան, կարմրախածի, սպիտակաճակատ սագեր, ծովային սուզաբադ) կենսակերպն ուսումնասիրված է մասնակի։

## Արտաքին կառուցվածք

Փոքրամարմին են (0, 3-5 կգ), պարանոցը և ոտքերը (ունեն լողաթաղանթ) կարճ են։ Պոչի հատվածում առկա են ճարպագեղձեր։
Բադերը մեծ մասամբ լողում են մաքուր ջրերում, իսկ ձագ հանելու ժամանակ դուրս են գալիս ցամաք։ Արուն և էգը տարբերվում են փետուրների գուներանգով, արձակած ձայնով։ Տարբեր տեսակներ ունեն տարբեր գունավորում՝ մոխրագույն, խայտաբղետ, սպիտակ, կապույտ, սև և այլն։ Ոտքերը կարճ են՝ ծածկված թեփուկներով։

## Բազմացում

Բադերը բնադրում են գետնին, խոտերի մեջ, իսկ որոշ տեսակներ (օրինակ՝ մշկաբադը և գունագեղ մանդարինը)՝ ծառերի փչակներում, թփերի վրա, դնում են 5–12 ձու, թուխս նստում գարնան վերջին և ամռան սկզբին։

## Սննդառություն

Բադերն ամենակեր են, սնվում են բույսերով, միջատներով, թրթուրներով, խխունջներով, ծովային մանր անողնաշարավոր կենդանիներով։ Հազվադեպ են սուզվում, գերադասում են լայն կտուցով հասնել հատակին՝ ջրից դուրս թողնելով պոչը։

## Ընտանի բադեր

Ընտանի բադերը սերում են վայրի՝ կռնչան բադից, որը մտնում է իսկական կամ ազնիվ բադերի խմբի մեջ։ Այս խմբի մեջ մտնում են նաև փասիանաբադը, մոխրագույն բադը, հողմաբադը, լայնակտուց բադը, սուլող մրտիմը և այլն։ Հայաստանում տարածված է բադերի 29 տեսակ։
Ընտանի բադերն ունեն համեղ միս, փափուկ աղվամազ և ամուր փետուրներ։ Նրանց կերակրում են ուտելիքի մնացորդներով, եփած կարտոֆիլով, ծլած հացահատիկով։ Նրանք արագ են աճում և 70 օրվա ընթացքում հասնում մինչև 3–4 կգ-ի։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 205)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բադեր» հոդվածին։ |
# Հիմնական գույներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Հիմնական գույները** երեքն են՝ կարմիր, կանաչ, կապույտ, անգլերեն՝ RGB։ Այս գույները անհնար է ստանալ այլ գույներ իրար խառնելով, ընդհակառակը, այս երեք գույները խառնելով մենք ստանում ենք մնացած բոլոր գույները։ Հիմնական գույները, ինչպես նաև սևը և սպիտակը (որոնք գույներ չեն համարվում), իրար խառնելով՝ կարող ենք ստանալ ցանկացած գույնի ցանկացած երանգ։ Հիմնական գույներից ստացված այդ գույները և երանգները կոչվում են երկրորդային կամ լրացուցիչ գույներ՝ երկնագույն, նարնջագույն, դեղին, մանուշակագույն։

## Գույների կոնտրաստությունը

Շրջակա գույները ազդում են մեր գույների ընկալման վրա։ Օրինակ՝ դիտարկելով նկարը՝ կարելի է ընդգծել, թէ ինչ տեսք ունի նույն կարմիր քառակուսին տարբեր գույների վրա։

Սև ֆոնի վրա կարմիր քառակուսին երևում է մեծ և ավելի պայծառ։ Սպիտակ ֆոնի վրա, ընդհակառակը, կարմիրը երևում է փոքր։ Նարնջագույն ֆոնի վրա կարմիրը երևում է ավելի եթերային, իսկ բաց կապույտի վրա` ընդհակառակը, կարմիրը ասես ավելի պայծառ լինի։

## Գույնի ստացում

Գույնի ստացումը բաժանվում է 2 եղանակի՝ ադետիվ մեթոդ և սուբտրակտիվ մեթոդ։

### Ադիտիվ մեթոդ

Ավելացնելով գույները խառնելու եղանակը։

Օգտագործվող գույներն են՝ կարմիրը, կանաչը, կապույտը։
Ադետիվ մեթոդը կամ գույների միախառնելու մեթոդը աշխատում է գլխավոր երեք գույները իրար միախառնելիս։ Եթե, օրինակ, միաժամանակ էկրանի վրա ուղղորդվի երեք լուսային ճառագայթ (կարմիր, կանաչ, կապույտ), ապա նրանց պայծառությունը (ինտենսիվությունը) կառավարելով՝ կարող ենք ստանալ բոլոր մնացած գույները։

### Դեղին և կապույտ

Պակասեցնելով գույները խառնելու եղանակը։

Օգտագործվող գույներն են՝ դեղինը, կաիմիրը և կապույտը։
Սուբտրակտիվ մեթոդը երկրորդային խաժ, դեղին և բոսոր գույների խառնումից առաջնային կարմիր, կանաչ և կապույտ գույների ստացումն է։

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Հիմնական գույներ** կատեգորիայում։ |
# JBIG[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| JBIG |
| --- |
|  |
| Ընդլայնում | `.jbg`, `.jbig` և `.bie` |
| MIME | image/jbig |
| Մշակող | IBM և Joint Bi-level Image Experts Group? |
| Հրատարակված է | 1993 |
| Ֆորմատի տեսակ | raster-graphics file format?, ISO ստանդարտ և ITU-T Recommendation? |
| ISO | 11544 |

**JBIG** առանց կորստի պատկերի խտացման ստանդարտ է, առաջարկված Բինարական պատկերների խտացման խմբի մասնագետների(Joint Bi-level Image Experts Group) կողմից և ստանդարտացված Ստանդարտացման միջազգային կազմակերպության ISO/IEC կողմից՝ որպես ստանդարտ No 11544 և ITU-T T.82 երաշխավորմամբ։ Ավելի ուշ ընդունվել է ավելի նոր ստանդարտով JBIG2 բինարական պատկերների խտացման համար (միայն երկու ցանկացած գույն՝ սև ու սպիտակ, մոխրագույն և կանաչ, կարմիր ու կապույտ և այլն)։ JBIG-ը հայտնի է նաև որպես **JBIG1**: Այն առաջին հերթին մշակվել է ֆակսիմալ պատկերների խտացման համար, բայց կարող է նաև բավականին արդյունավետ օգտագործվել այլ դասի պատկերների համար։ Հիմնականում JBIG-ը ցույց է տալիս մոտավորապես 20-50 % լավագույն աստիճանի խտացում համեմատած ավելի հասարակ և վաղ ստեղծված Fax Group 4 ստանդարտի հետ. որոշ դեպքերում առավելությունը հասնում է մի քանի անգամի։

JBIG-ը օգտագործում է հանրահաշվական խտացման տարբերակը՝ արտոնագրված IBM-ի կողմից և հայտնի որպես Q-coder: Այն հիմնված է յուրաքանչյուր բիթի՝ նախկին բիթերը և պատկերների տողերը հիմք ընդունած հավանականության գնահատականի վրա։ Ալգորիթմը մշակված է պատկերը տողերով, իրենց ներկայանալու հերթականությամբ խտացնելու համար։ Ինչպես նաև, JBIG-ը պահպանում է պրոգրեսիվ հաղորդում (աստիճանաբար պատկերի «հայտնվելը» ընդունիչի վրա ֆայլի ստացման չափով) խտացման աստիճանի ոչ մեծ նվազմամբ (5 %-ի կարգի)։

## Արտաքին հղումներ

* JBIG-KIT — ազատ և բաց C JBIG էնկոդերի և դեկոդերի իրագործում
* Ցուցակ JBIG ռեսուրսների Արխիվացված 2008-02-03 Wayback Machine
# Ճահիճ (խումբ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ճահիճ (այլ կիրառումներ)
**«Ճահիճ»** (ֆրանսերեն՝ *Le Marais*), Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակաշրջանում Կոնվենտի դեպուտատների մի խմբի (որոնք մեծամասնություն էին կազմում) ժամանակակիցներից տրված անվանումը։ «Ճահիճը», որի նշանավոր ներկայացուցիչներն էին Տիբոդոն, Բարասը, չէր հարում քաղաքական որևէ խմբավորման, բայց ենթադրաբար գնում էր նրա ետևից, ով տվյալ պահին ուժեղ էր։ Սկզբում «ճահիճը» հարում էր ժիրոնդիստներին, այնուհետև՝ յակոբինյաններին, վերջիններիս պառակտման շրջանում (1794 թվական)։ Տերմիդորյան հեղաշրջման ժամանակ (1794 թվականի հուլիս) «ճահիճն» անցավ տերմիդորների կողմը։ Հետագայում «ճահիճ» անվանումը տրվել է քաղաքական այն խմբավորումներին, որոնք տատանվել են կամ անվճռական եղել, խուսափել պայքարից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 60)։*  |
# Մ.թ.ա. 308[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
| Մ թ. ա. 313 · Մ թ. ա. 312 · Մ թ. ա. 311 · Մ թ. ա. 310 — **Մ թ. ա. 309** — Մ թ. ա. 308 · Մ թ. ա. 307 · Մ թ. ա. 306 · Մ թ. ա. 305
 |
| Տասնամյակներ
 |
|  Մ. թ. ա. 320‑ականներ ·  Մ. թ. ա. 310‑ականներ —  **Մ. թ. ա. 300‑ականներ** —  Մ. թ. ա. 290‑ականներ ·  Մ. թ. ա. 280‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| Մ.թ.ա.  5֊րդ դար — **Մ.թ.ա.  4֊րդ դար** — Մ.թ.ա.  3֊րդ դար
 |

**Մ.թ.ա. 308**, մ.թ.ա. 4-րդ դարի վերջին տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 300-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 309 և մ.թ.ա. 307 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
# Ապրիլի 11[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Ապրիլ** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |  |

**Ապրիլի 11**, տարվա 101-րդ (նահանջ տարիներին՝ 102-րդ) օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 264 օր։

## Դեպքեր

* 1822՝ Քիոս կղզում թուրքերն իրականացնում են հույների կոտորած
* 1944՝ խորհրդային զորքերն ազատագրում են Կերչը
* 1945՝ ամերիկյան զորքերն ազատագրում են Բուխենվալդի կենտրոնացման ճամբարը
* 1970՝ արձակվում է Ապոլոն 13 տիեզերանավը

## Ծնունդներ

* 145 - Սեպտիմիոս Սևերոս, Հռոմեական կայսրության կայսր 193-211 թթ., Սևերոսների հարստության հիմնադիրը (մ. 211)
* 1370 - Ֆրիդրիխ I Ռազմատենչ,Սաքսոնիայի կուրֆյուրստ 1423 թվականից, Մեյսենի մարկգրաֆ Ֆրիդրիխ IV Մռայլ անունով 1381 թվականից
* 1905 - Աթիլա Յոժեֆ,հունգարացի բանաստեղծ
* 1945 - Պիրրի, իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
* 1956 - Էցիո Սելլա, իտալացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող և գլխավոր մարզիչ
* 1971 - Օլիվեր Ռիդել գերմանացի բաս նվագող (Ռամշտայն)
* 1981 - Ալեսսանդրա Ամբրոսիո բրազիլացի մոդել և դերասանուհի
* 1982 - Դիանա Գրիգորյան հայ սցենարիստ և հեռուստատեսային անձնավորություն
* 1991 - Տիագո Ալկանտարա, իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
* 2008 - Սոնա Մալխասյան, հայ գրող, բանաստեղծ

## Մահեր

* 1977 - Ժակ Պրևեր ֆրանսիացի բանաստեղծ, դրամատուրգ (ծն. 1900)
* 1985 - Էնվեր Խոջա, 1944-1985 թթ. Ալբանիայի նախագահը (ծն. 1908)
* 2016 - Սուրեն Թադևոսյան, հայ ռեժիսոր և պրոդյուսեր (ծն․ 1975)

## Տոներ

* Կոստա Ռիկա՝ Ազգային հերոսների օր
* Ուգանդա՝ Ազատության օր
# Գալլիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գալիան Գալիական պատերազմենրի ժամանակաշրջանում: Համաձայն Հռոմեական կայսրության վարչական բաժանման Գալիան բաժանվում է հինգ մասի. Գալիա Բելգիկա, Գալիա Կելտիկա (հետագայում նաև անվանվել է Գալիա Լուգդոնենսիս), Գալիա Կիսալպինա, Գալիա Նարբոնենսիս և Գալիա Ակվիտանիա:
**Գալիա** (Լատիներեն` *Gallia*), եղել է տարածաշրջան Արևմտյան Եվրոպայում Երկաթե դարում, որը բնակեցված է եղել կելտական ցեղերով։ Ներկայումս տարածաշրջանը մտնում է Ֆրանսիայի, Լյուքսեմբուրգի, Բելգիայի, Շվեյցարիայի և Հյուսիսային Իտալիայի մեծ մասի մեջ, ինչպես նաև Նիդերլանդների և Գերմանիայի որոշ հատվածներ Հռենոսի արևմտյան ավազանին։ Գալիայի տարածքը կազմում էր 494,169 կմ²։ Համաձայն Հուլիոս Կեսարի Գալիան բաժանված էր երեք մասի` Գալիա Կելտիկա, Բելգիկա և Ակվիտանիա։
Հնէաբանները կարծում են, որ գալերը Լատինական մշակույթի կրողներն էին, ինչը սփռված էր ամբողջ Գալիայում մ. թ. ա. 5-րդից 1-ին դարերում
Մ. թ. ա. 2-րդ և 1-ին դարերում Գալիան ընկնում է Հռոմեական իշխանության տակ, Գալիա Կիսալպինան գրավում են մ. թ. ա. 203 թվականին, Գալիա Նաբոնենսիսը ՝ մ. թ. ա. 123 թվականին։ Գալիայի մնացած հատվածը գրավում է Հուլիոս Կեսարը մ. թ. ա. 58-ից 51 թվականներին Գալիական պատերազմների ընթացքում։

Հռոմեացիները իշխեցին Գալիայում 5 դար, և վերջապես 486 թվականին այն գրավում են ֆրանկները։
Կելտերի ժամանակ Գալիան ուներ իր սեփական լեզուն և մշակույթը, որը արդյունքում խառնվեց հռոմեականի հետ։
Տարածաշրջանը շարունակվեց կոչվել *Գալիա* մինչև վաղ միջնադար, մինչև ֆրանկների կայսրության ձևավորումը։ Ներկայումս Ֆրանսիային շարունակում են *Գալիա* կոչել ժամանակակից հունարենով (Γαλλία) և ժամանակակից լատիներենով (նաև կոչում են *Ֆրանցիա* և *Ֆրանկոգալիա*).

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գալլիա» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 654)։*  |
# Դերսու Ուզալա (ֆիլմ, 1975)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Դերսու Ուզալա (այլ կիրառումներ)

| **Դերսու Ուզալա** ռուս.՝ Дерсу Узала և ճապ.՝ デルス・ウザーラ |
| --- |
|  |
| **Երկիր** |  Ճապոնիա  ԽՍՀՄ |
| **Ժանր** | դրամա, արկածային ֆիլմ և կենսագրական ֆիլմ |
| **Հիմք** | Դերսու Ուզալա |
| **Թվական** | հուլիս 1975, օգոստոսի 2, 1975, հոկտեմբերի 25, 1975, հունվարի 5, 1976, մարտի 15, 1976, մարտի 19, 1976, մարտի 31, 1976, հուլիսի 1, 1976, սեպտեմբերի 16, 1976, հոկտեմբերի 5, 1976, հոկտեմբերի 20, 1976, հոկտեմբերի 25, 1976, հոկտեմբերի 28, 1976, նոյեմբերի 7, 1976, նոյեմբերի 12, 1976, դեկտեմբերի 22, 1976, հունվարի 20, 1977, դեկտեմբերի 20, 1977, դեկտեմբերի 20, 1977 և մարտի 2, 1979 |
| **Լեզու** | ռուսերեն |
| **Ռեժիսոր** | Ակիրա Կուրոսավա |
| **Պրոդյուսեր** | Նիկոլայ Սիզով |
| **Սցենարի հեղինակ** | Ակիրա Կուրոսավա և Յուրի Նագիբին |
| **Դերակատարներ** | Մաքսիմ Մունզուկ, Յուրի Սոլոմին, Սվետլանա Դանիլչենկո և Վլադիմիր Կրեմենա |
| **Օպերատոր** | Ասակաձու Նակաի, Յուրի Գանտման և Ֆեոդոր Դոբրոնրավով |
| **Երաժշտություն** | Իսահակ Շվարց |
| **Պատմվածքի վայր** | ԽՍՀՄ |
| **Կինոընկերություն** | Մոսֆիլմ և *անհայտ* |
| **Տևողություն** | 141 րոպե |
| **Բյուջե** | 4 000 000 $ |

«**Դերսու Ուզալա**» (ռուս.՝ Дерсу Узала, ճապ.՝ デルス·ウザーラ, ԱՄՆ-ում ցուցադրվել է Dersu Uzala: The Hunter անվանումով), խորհրդային ճապոնական գեղարվեստական ֆիլմ, նկարահանված 1975 թվականին Ակիրա Կուրոսավայի կողմից Վ. Կ. Արսենևի ստեղծագործության մոտիվներով։ Ակիրա Կուրոսավայի միակ ֆիլմն է նկարահանված լայնաֆորմատ 70 մմ-անոց սովետական կինոժապավենի վրա։ Նկրահանումների վրա ծախսվել է մոտ 4 միլիոն դոլլար

## Սյուժեն

Ֆիլմում նկարագրվում է 1900-ականների սկզբին ռուս ճանապարհորդ և գրող Վլադիմիր Արսենևի հետաքրքիր ճանապորհորդության մասին, իսկ իրադարձությունների կենտրոնում ֆիլմի գլխավոր հերոս, տայգայում բնակվող, իմաստուն, բարի և խիզախ որսորդ Դերսու Ուզալան է, ով ուղեկցելով և օգնելով արշավախմբին դառնում է Արսենևի ընկերն ու բարեկամը, հարազատ դառնալով նաև արշավախմբի անդամներին։

Նրանց ճանապարհորդությունը ուսուրական տայգայով լի է վտանգավոր արկածներով, որն էլ կազմում է ֆիլմի սյուժեն։ Ֆիլմը Դերսու Ուզալայի աչքերով նկարագրում է մեզ շրջապատող աշխարհը, նկարագրելով մարդկային հարաբերությունների, ընկերության, անհատի մասին։

## Մրցանակներ

Ֆիլմը ստացել է 7 տարբեր կինոմրցանակ, այդ թվում 1 Օսկար, լավագույն օտարերկրյա ֆիլմի համար անվանակարգում, Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոնի Ոսկե մրցանակ։

## Դերերում

* Մաքսիմ Մունզուկ - Դերսու Ուզալա
* Յուրի Սոլոմին - Արսենև
* Սվետլաննա Դանիլչենոկ - Աննա, Արսենևի կինը
* Դիմա Կորշիկով - Վովո
* Սույմենկուլ Չոկմարով - Չժան Բաո
* Վլադիմիր Կրեմենա - Տուրիտիգին
* Ալեքսանդր Պյատկով - Օլենտեվ

## Արտաքին հղումներ

* ֆիլմի և գրքի մասին կայք (ռուս.)
* *Л. Аннинский.*Спектр простоты // «Искусство кино», № 11, 1975
* Постеры фильма Արխիվացված 2020-03-27 Wayback Machine
* Фильм «Дерсу Узала» «Մոսֆիլմի» օնլայն կինոթատրոնում

## Ծանոթագրություններ