# Սոցիալական անհավասարություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սոցիալական անհավասարություն

Social phenomenon, սոցիալական խնդիրներ, social science concept| Ենթակատեգորիա | • վիճակ  • disparity |
| Պատճառ | greed |
| Հետևանք | «Դեղին բաճկոնների» շարժում |
| Հետազոտվում է | sociology of inequalities |
| Հակառակը | Հավասարություն |

**Սոցիալական անհավասարություն**, երբ հասարակության ներսում ռեսուրսները բաշխվում են անհավասար, հաճախ անհավասար բաշխման պրակտիկայի արդյունքում, որը ստեղծում է տարբեր անհավասար մոդելներ՝ հիմնված մարդկանց սոցիալապես սահմանված կատեգորիաների վրա: Հասարակության ներսում սոցիալական բարիքների հասանելիության տարբերությունները պայմանավորված են այնպիսի գործոններով, ինչպիսիք են իշխանությունը, կրոնը, ազգակցական կապը, հեղինակությունը, ռասան, էթնիկ պատկանելությունը, սեռը, տարիքը, սեռական կողմնորոշումը, ինտելեկտը և դասը: Սոցիալական անհավասարությունը սովորաբար ենթադրում է վերջնական արդյունքների հավասարության բացակայություն, բայց կարող է նաև հասկացվել որպես նույն հնարավորություններին հասանելիության բացակայություն:

Սոցիալական անհավասարությունը կապված է տնտեսական անհավասարության հետ, որը սովորաբար նկարագրվում է որպես եկամտի կամ հարստության անհավասար բաշխման հիմք: Չնայած տնտեսագիտությունը և սոցիոլոգիան սովորաբար օգտագործում են տարբեր տեսական մոտեցումներ տնտեսական անհավասարությունը ուսումնասիրելու և բացատրելու համար, երկու ոլորտներն էլ ակտիվորեն ներգրավված են այս անհավասարության ուսումնասիրության մեջ: Այնուամենայնիվ, զուտ տնտեսական ռեսուրսներից բացի, սոցիալական և բնական ռեսուրսները նույնպես անհավասարաչափ են բաշխված հասարակությունների մեծ մասում և կարող են նպաստել անհավասար սոցիալական կարգավիճակին: Բաշխման նորմերը կարող են նաև ազդել իրավունքների և արտոնությունների բաշխման, սոցիալական իշխանության, հանրային բարիքների, ինչպիսիք են կրթությունը կամ դատական համակարգը, համապատասխան բնակարանային պայմանների, տրանսպորտի, վարկային և ֆինանսական ծառայությունների, ինչպիսիք են բանկային և այլ սոցիալական բարիքներն ու ծառայությունները, հասանելիության վրա:

Սոցիալական անհավասարությունը ձևավորվում է մի շարք գործոններով, ինչպիսիք են աշխարհագրական դիրքը կամ քաղաքացիությունը, և հաճախ հիմնված է մշակութային ինքնության վրա, որոնք սահմանում են, օրինակ, թե արդյոք աղքատները «արժանի» են, թե «անարժան»։ Սոցիալական անհավասարությունը հասկանալը ընդգծում է այն բանի կարևորությունը, թե ինչպես է հասարակությունը գնահատում իր մարդկանց և բացահայտում է հասարակության մեջ նախընտրելի կողմերի դրսևորման էական կողմերը։

«Պարոն Ֆրանցիս Ֆորդի երեխաները մետաղադրամ են տալիս մուրացկան տղային»։ *Նկարի հեղինակ՝ Ուիլյամ Բիչի*
## Սոցիալական անհավասարությունը տարբեր հասարակություններում

Պարզ հասարակություններում, որտեղ կան քիչ սոցիալական դերեր և սոցիալական կարգավիճակներ, սոցիալական անհավասարությունը կարող է շատ ցածր լինել: Օրինակ՝ ցեղային հասարակություններում ցեղի ղեկավարը կամ առաջնորդը կարող է որոշակի արտոնություններ ունենալ, օգտագործել որոշ գործիքներ կամ կրել պաշտոնի նշաններ, որոնք մյուս բնակիչները չունեն, բայց առաջնորդի առօրյա կյանքը շատ նման է ցեղի ցանկացած այլանդամի առօրյա կյանքին: Մարդաբանները նման բարձր հավասարություն ունեցող մշակույթները նույնականացնում են որպես «ազգակցական կողմնորոշվածություն ունեցող», որոնք, կարծես, սոցիալական ներդաշնակությունն ավելի շատ են գնահատում, քան հարստությունը կամ կարգավիճակը: Այս մշակույթները հակադրվում են նյութական կողմնորոշվածություն ունեցող մշակույթներին, որտեղ կարգավիճակն ու հարստությունը գնահատվում են, և մրցակցությունն ու հակամարտությունը տարածված են: Ազգակցական կողմնորոշվածություն ունեցող մշակույթները կարող են ակտիվորեն աշխատել սոցիալական հիերարխիաների զարգացումը կանխելու համար, քանի որ նրանք կարծում են, որ դա կարող է հանգեցնել կոնֆլիկտների, հակամարտության և անկայունության: Սոցիալական բարդության աճին զուգընթաց կարող է աճել նաև սոցիալական անհավասարությունը, քանի որ այն հակված է աճել հասարակության ամենաաղքատ և ամենահարուստ անդամների միջև ընդլայնվող անդունդում:

Սոցիալական անհավասարությունը կարելի է դասակարգել՝

* *հավասար հասարակություններ*
* *դասակարգված հասարակություններ*
* *շերտավորված հասարակություններ*

*Հավասար հասարակությունները* այն համայնքներն են, որոնք պաշտպանում են սոցիալական հավասարությունը հավասար հնարավորությունների և իրավունքների միջոցով, հետևաբար՝ խտրականության բացակայությունը: Հատուկ հմտություններ ունեցող մարդիկ չեն համարվում գերազանց մնացածի համեմատ: Առաջնորդները չունեն այն ուժը, որով նրանք ունեն միայն ազդեցություն: Հավասար հասարակության նորմերն ու համոզմունքները հավասարապես կիսվելու և հավասար մասնակցության համար են: Պարզապես դասեր չկան:

*Դասակարգված հասարակությունները* հիմնականում գյուղատնտեսական համայնքներ են, որոնք հիերարխիկորեն խմբավորված են հասարակության մեջ: Այս հասարակությունում մարդիկ խմբավորված են ըստ կարգավիճակի և հեղինակության, այլ ոչ թե իշխանության և ռեսուրսների հասանելիության առումով: Առաջնորդը ամենաազդեցիկ անձն է, որին հաջորդում են նրա ընտանիքը և ազգականները, իսկ նրա հետ ավելի սերտորեն կապվածները ավելի ցածր վարկանիշ ունեն:

*Շերտավորված հասարակությունները* այն հասարակությունն են, որոնք հորիզոնականորեն դասակարգվում են վերին, միջին և ստորին դասերի: Նույն հասարակության մի խմբավորումը, դասը համարվում է մյուսից բարձր և առավել կարևոր։ Դասակարգումը հիմնված է հարստության, իշխանության և հեղինակության վրա: Վերին դասը հիմնականում առաջնորդներն են և հասարակության մեջ ամենաազդեցիկ մարդիկ են: Հասարակության մեջ անձը կարող է տեղափոխվել մեկ շերտից մյուսը: Սոցիալական կարգավիճակը ժառանգական է մեկ սերնդից մյուսը։

## Սոցիալական անհավասարության տեսակներ

Գոյություն ունեն սոցիալական անհավասարության հինգ համակարգ կամ տեսակ՝

* հարստության անհավասարություն
* վերաբերմունքի և պատասխանատվության անհավասարություն
* քաղաքական անհավասարություն
* կյանքի անհավասարություն
* անդամակցության անհավասարություն

Քաղաքական անհավասարությունը առաջանում է կառավարական ռեսուրսներին մուտք գործելու հնարավորության անհավասարության պատճառով, հետևաբար, չկա քաղաքացիական հավասարություն: Բուժման և պատասխանատվության անհավասարության դեպքում մարդկանց մի մասը կարող է ավելի շատ օգուտներ քաղել և օգտվել արտոնություններից, քան մյուսները: Աշխատանքային վայրերում ոմանց տրվում են ավելի շատ պարտականություններ և, հետևաբար, ավելի լավ վարձատրություն և ավելի շատ օգուտներ, քան մյուսներին, նույնիսկ հավասար որակավորում ունեցողների դեպքում: Անդամակցության անհավասարությունը ընտանիքի, ազգի կամ հավատքի անդամների թիվն է: Կյանքի անհավասարությունը առաջանում է հնարավորությունների անհավասարությունից, որոնք, բարելավում կամ վատթարացնում են մարդու կյանքի որակը: Վերջապես, եկամտի և հարստության անհավասարությունը անհավասարություն է, որը պայմանավորված է նրանով, թե ինչ կարող է անհատը վաստակել ամեն օր՝ նպաստելով իր ընդհանուր եկամտին:

Հասարակության մեջ անձի կարգավիճակը լինում է երկու տեսակի՝ վերագրված բնութագրեր և ձեռք բերված բնութագրեր: Վերագրված բնութագրերը ծննդյան պահին առկա կամ ուրիշների կողմից վերագրված բնութագրերն են, որոնց նկատմամբ անհատը քիչ կամ ընդհանրապես վերահսկողություն չունի: Օրինակ՝ սեռը, մաշկի գույնը, աչքերի ձևը, ծննդյան վայրը, սեռական ինքնությունը, ծնողական պատկանելությունը և ծնողների սոցիալական կարգավիճակը: Ձեռք բերված բնութագրերը այն բնութագրերն են, որոնք անձը ձեռք է բերում կամ ընտրում։ Օրինակներ են կրթության մակարդակը, ամուսնական կարգավիճակը, ղեկավարության կարգավիճակը և արժանիքները, և այլն: Հասարակությունների մեծ մասում անհատի սոցիալական կարգավիճակը վերագրված և ձեռք բերված գործոնների համադրություն է: Սակայն որոշ հասարակություններում միայն վերագրված կարգավիճակներն են հաշվի առնվում անձի սոցիալական կարգավիճակը փնտրելիս և որոշելիս, և սոցիալական շարժունակությունը գրեթե բացակայում է, և, հետևաբար, սոցիալական հավասարության հասնելու ուղիները քիչ են: Այս տեսակի սոցիալական անհավասարությունը սովորաբար անվանում են կաստայական անհավասարություն:

Մարդու սոցիալական դիրքը հասարակության սոցիալական շերտավորման ընդհանուր կառուցվածքում ազդում է և ազդվում է սոցիալական կյանքի գրեթե բոլոր ասպեկտներից և մարդու կյանքի հնարավորություններից: Անհատի ապագա սոցիալական կարգավիճակի լավագույն կանխատեսողը այն սոցիալական կարգավիճակն է, որում նա ծնվել է: Սոցիալական անհավասարությունը բացատրելու տեսական մոտեցումները կենտրոնանում են այն հարցերի վրա, թե ինչպես են առաջանում նման սոցիալական տարբերակումները, ինչ տեսակի ռեսուրսներ են բաշխվում, ինչ դեր ունեն մարդկային համագործակցությունն ու հակամարտությունները ռեսուրսների բաշխման գործում, և թե ինչպես են անհավասարության տարբեր տեսակներն ու ձևերը ազդում հասարակության ընդհանուր գործունեության վրա:

Հաշվի առնված փոփոխականները մեծ նշանակություն ունեն անհավասարության բացատրության ձևի և այն բանի համար, թե ինչպես են այդ փոփոխականները համակցվում՝ առաջացնելով անհավասարություններ, և դրանց սոցիալական հետևանքները տվյալ հասարակությունում կարող են փոխվել ժամանակի և վայրի ընթացքում: Բացի տեղական և ազգային մակարդակներում սոցիալական անհավասարությունը համեմատելու և հակադրելու հետաքրքրությունից, այսօրվա գլոբալացման գործընթացների հետևանքով ամենահետաքրքիր հարցն է դառնում. «ինչպիսի՞ն է անհավասարությունը համաշխարհային մասշտաբով, և ի՞նչ է նման գլոբալ անհավասարությունը նախանշում ապագայի համար»: Փաստորեն, գլոբալացումը կրճատում է ժամանակի և տարածության հեռավորությունները՝ առաջացնելով մշակույթների, հասարակությունների և սոցիալական դերերի գլոբալ փոխազդեցություն, որը կարող է մեծացնել գլոբալ անհավասարությունները:

## Անհավասարություն և գաղափարախոսություն

Սոցիալական էթիկայի և մարդկային հասարակություններում անհավասարության ցանկալիության կամ անխուսափելիության վերաբերյալ փիլիսոփայական հարցերը հանգեցրել են նման հարցերին անդրադառնալու մի շարք գաղափարախոսությունների առաջացմանը: Առկա իրավիճակների անհավասարությունը դիտարկելով՝ մենք բացահայտում ենք անհավասարության աճի աղբյուրը և հիմնավորում կյանքի մեր ընկալման աճը: Մենք կարող ենք սահմանել այս նշանակալի ասպեկտը, քանի որ այն դասակարգում է այս գաղափարախոսությունները՝ հիմնվելով նրա վրա, թե արդյոք դրանք արդարացնում կամ օրինականացնում են անհավասարությունը՝ այն համարելով ցանկալի կամ անխուսափելի, կամ թե արդյոք նրանք հավասարությունը համարում են ցանկալի, իսկ անհավասարությունը՝ հասարակության առանձնահատկություն, որը պետք է նվազեցվի կամ վերացվի: Այս գաղափարախոսական շարունակականության մի ծայրը կարելի է անվանել «անհատապաշտական կամ ինդիվդուալիստական», մյուսը՝ «կոլեկտիվիստական»: Արևմտյան հասարակություններում անհատական սեփականության գաղափարի և տնտեսական լիբերալիզմի գաղափարը կապված է երկար պատմության հետ, որը գաղափարախոսական համոզմունք է տնտեսությունը անհատական սկզբունքներով կազմակերպելու այնպես, որ տնտեսական որոշումների հնարավորինս մեծ մասը կայացվի անհատների, այլ ոչ թե կոլեկտիվ ինստիտուտների կամ կազմակերպությունների կողմից: Laissez-faire (լեսե-ֆեր)-ի, ազատ շուկայի գաղափարախոսությունները, ներառյալ դասական լիբերալիզմը, նեոլիբերալիզմը և աջ-լիբերտարիանիզմը, ձևավորվում են այն գաղափարի շուրջ, որ սոցիալական անհավասարությունը հասարակությունների «բնական» առանձնահատկություն է, հետևաբար անխուսափելի է և որոշ փիլիսոփայություններում նույնիսկ ցանկալի։

Անհավասարությունը հնարավորություն է տալիս բաց շուկայում առաջարկել տարբեր ապրանքներ և ծառայություններ, խթանում է հավակնությունները ևհանդիսանում է աշխատասիրության ու նորարարության խթան։ Մյուս կողմից կոլեկտիվիստները քիչ կամ ընդհանրապես չեն վստահում «ազատ շուկայի» տնտեսական համակարգերին, նշելով որոշակի խմբերի կամ անհատների շրջանում շուկա մուտք գործելու ծախսերին հասանելիության բացակայությունը։ Լայն տարածում ունեցող անհավասարությունները հաճախ հանգեցնում են հակամարտության և ներկայիս սոցիալական կարգի նկատմամբ դժգոհության։ Նման գաղափարախոսություններից են ֆաբիանիզմը և սոցիալիզմը։ Այս գաղափարախոսություններում անհավասարությունը պետք է նվազեցվի, վերացվի կամ պահվի խիստ վերահսկողության տակ՝ կոլեկտիվ կարգավորման միջոցով։ Ավելին, որոշ տեսակետներում անհավասարությունը բնական է, բայց չպետք է ազդի որոշակի հիմնարար մարդկային կարիքների, մարդու իրավունքների և անհատներին տրված սկզբնական հնարավորությունների վրա (օրինակ՝ կրթութունը) և անհամաչափ է տարբեր խնդրահարույց համակարգային կառուցվածքների պատճառով։

1989 թվականից 2013 թվականներին գրանցված հարստության անհավասարության աճը Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում
Տնտեսական բողոքի թեզը պնդում է, որ տնտեսական գործոնները, ինչպիսիք են ապաարդյունաբերականացումը, տնտեսական լիբերալացումը և ապակարգավորումը, առաջացնում են «հետ մնացած» տնտեսապես անկայուն աշխատուժի խավի ձևավորում՝ ցածր աշխատանքային անվտանգությամբ, բարձր անհավասարությամբ և աշխատավարձի լճացմամբ, որոնք այնուհետև աջակցում են պոպուլիզմին: Որոշ տեսություններ կենտրոնանում են միայն տնտեսական ճգնաժամերի կամ անհավասարության ազդեցության վրա: Տնտեսական պատճառներով մեկ այլ առարկություն պայմանավորված է այսօր աշխարհում տեղի ունեցող գլոբալացմամբ: Էլիտայի կողմից առաջացած ընդլայնվող անհավասարության քննադատությունից բացի, գլոբալիզացիայի պատճառով ներգաղթյալների հոսքի և այլ գործոնների պատճառով հանրության շրջանում ընդլայնվող անհավասարությունը նույնպես պոպուլիստական քննադատության թիրախ է:

Տնտեսական անհավասարության աճի և ընտանեկան եկամուտների անկայունության ապացույցները հստակ են, մասնավորապես Միացյալ Նահանգներում, ինչպես ցույց է տալիս Տոմա Պիկետիի և այլոց աշխատանքը: Մարտին Վուլֆի նման մեկնաբանները ընդգծում են տնտեսագիտության կարևորությունը: Նրանք զգուշացնում են, որ նման միտումները մեծացնում են դժգոհությունը և մարդկանց դարձնում են հակված պոպուլիստական հռետորաբանությանը: Դրա ապացույցները խառն են: Մակրո մակարդակում քաղաքագետները նշում են, որ քսենոֆոբիան, հականերգաղթային զգացմունքները և օտար խմբերի նկատմամբ դժգոհությունը հակված են ավելի բարձր լինել դժվար տնտեսական ժամանակներում: Տնտեսական ճգնաժամերը կապված են եղել ծայրահեղ աջ քաղաքական կուսակցությունների հաջողությունների հետ։ Այնուամենայնիվ, միկրո կամ անհատական մակարդակում քիչ ապացույցներ կան անհատական տնտեսական դժգոհությունները և պոպուլիստական աջակցությունը կապելու համար: Պոպուլիստական քաղաքական գործիչները հակված են ճնշում գործադրել կենտրոնական բանկի անկախության վրա:

Թեև վերը նշված քննարկումը վերաբերում է հիմնականում արևմտյան գաղափարախոսություններին, նման մտածողություն կարելի է հանդիպել պատմականորեն աշխարհի տարբեր հասարակություններում։ Թեև, ընդհանուր առմամբ, արևելյան հասարակությունները հակված են կոլեկտիվիզմին, որոշ տարածաշրջաններում և պատմական ժամանակաշրջաններում կարելի է գտնել անհատականության և ազատ շուկայի կազմակերպման տարրեր։ Օրինակ՝ Հան և Թան դինաստիաների շրջանի դասական չինական հասարակությունը, լինելով խիստ կազմակերպված հորիզոնական անհավասարության հստակ էլիտար հիերարխիաներով, միևնույն ժամանակ ուներ ազատ առևտրի բազմաթիվ տարրեր իր տարբեր շրջանների և ենթամշակույթների միջև։

*Սոցիալական շարժունակություն* ասելով հասկանում են անհատների, էթնիկական խմբերի կամ ազգերի տեղաշարժը սոցիալական շերտերի կամ հիերարխիաների միջև։ Դրան ուղեկցում են գրագիտության, եկամտի բաշխման, կրթական և առողջապահական վիճակի փոփոխություններ։ Շարժունակությունը կարող է լինել ուղղահայաց կամ հորիզոնական։ *Ուղղահայաց շարժունակությունը* սոցիալական շերտերում վերելք կամ անկում է, որը կարող է պայմանավորված լինել աշխատանքի փոփոխությամբ կամ ամուսնությամբ։ *Հորիզոնական շարժունակությունը* տեղի է ունենում նույն մակարդակի, հավասար կարգ ունեցող շերտերի միջև։ *Ներսերունդային շարժունակությունը* սոցիալական կարգավիճակի փոփոխություն է մեկ սերնդի (կյանքի) ընթացքում։ Օրինակ՝ երբ մարդը կազմակերպությունում կրտսեր աշխատակից լինելուց անցնում է բարձր ղեկավար պաշտոնի։ *Բացարձակ շարժունակություն* է կոչվում այն դեպքը, երբ մարդը ձեռք է բերում ավելի բարձր սոցիալական կարգավիճակ, քան իր ծնողները, ինչը կարող է պայմանավորված լինել անվտանգության բարձրացմամբ, տնտեսական զարգացման կամ կրթական համակարգի բարելավմամբ։ *Հարաբերական շարժունակության* դեպքում որոշ անհատներից ակնկալվում է, որ կունենան ավելի բարձր սոցիալական դիրք, քան իրենց ծնողները:

Այսօր ոմանց կողմից տարածված է այն կարծիքը, որ սոցիալական անհավասարությունը հաճախ առաջացնում է քաղաքական հակամարտություններ, և աճում է համաձայնությունը, որ քաղաքական կառուցվածքներն են որոշում այդ հակամարտությունների լուծումը։ Այս մոտեցման համաձայն՝ պատշաճ մշակված սոցիալական և քաղաքական հաստատությունները ապահովում են տնտեսական շուկաների հարթ գործարկումը՝ դրանով իսկ ապահովելով քաղաքական կայունություն, որը բարելավում է երկարաժամկետ հեռանկարը, բարձրացնում է աշխատանքի և կապիտալի արտադրողականությունը և խթանում տնտեսական աճը։ Տնտեսական բարձր աճի պայմաններում զուտ շահույթները դրական են բոլոր մակարդակներում, և քաղաքական բարեփոխումները դառնում են ավելի կայուն։ Սա կարող է բացատրել, թե ինչու ժամանակի ընթացքում ավելի հավասարապաշտ հասարակություններում բյուջետային արդյունավետությունն ավելի բարձր է, խթանելով կապիտալի մեծ կուտակում և ավելի արագ աճ։

## Անհավասարություն և սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակ

 Ավելի բարձր եկամուտ ունեցող մարդկանց մոտ սոցիալական կապվածությունը եկամտի աճի շարժունակության ուժեղ կանխատեսող գործոն է։ Այնուամենայնիվ, տվյալները ցույց են տալիս սոցիալական զգալի տարանջատում, որը կապված է տնտեսական եկամտի խմբերի հետ:
Վասիլի Պերովի 1862 թվականի նկարում պատկերված են աղքատ մարդիկ, որոնք հանդիպում են հարուստ մարդու
Փողոց Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Նյու Ջերսի նահանգի Քեմդեն քաղաքում, որն ակնհայտորեն քաղաքային քայքայման մեջ է
Սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակ համակցված ընդհանուր չափանիշ է, որը գնահատում է անձի աշխատանքային փորձը և նրա կամ ընտանիքի տնտեսական ու սոցիալական դիրքը մյուսների համեմատ՝ հիմնվելով եկամտի, կրթության և զբաղմունքի վրա։ Այս հասկացության կարևորությունը դրսևորվել է տարբեր աղբյուրների ազդեցության տարբեր ձևերով՝ հատկապես կանանց սոցիալական դասերի մեկնաբանության վրա, և այն լայնորեն կիրառվում է հասարակության մեջ։

Այն հաճախ օգտագործվում է որպես հոմանիշ սոցիալական դաս հասկացության, որը սոցիալական հիերարխիկ կատեգորիաների մի համակարգ է՝ ցույց տալու անհատի կամ ընտանիքի հարաբերական դիրքը սոցիալական հարաբերությունների շերտավորված կառուցվածքում։ Սոցիալական դասերը որոշվում են մի շարք գործոններով, որոնցից որոշները ժամանակի և վայրի հետ կարող են փոխվել։

Կարլ Մարքսի համար գոյություն ունեն երկու հիմնական սոցիալական դասեր, որոնց միջև առկա է էական անհավասարություն։ Դրանք սահմանվում են ըստ իրենց հարաբերության՝ արտադրության միջոցների նկատմամբ տվյալ հասարակությունում։ Այդ երկու դասերն են՝ արտադրության միջոցների տերերը և նրանք, ովքեր իրենց աշխատուժը վաճառում են այդ տերերին։ Կապիտալիստական հասարակություններում այս երկու դասակարգերը ներկայացնում են անդամների հակադիր սոցիալական շահերը՝ կապիտալիստների համար՝ կապիտալի աճ, իսկ աշխատողների համար՝ բարձր աշխատավարձ, ինչը հանգեցնում է սոցիալական կոնֆլիկտի։

Մաքս Վեբերը սոցիալական դասերը օգտագործում է հարստությունն ու կարգավիճակը ուսումնասիրելու համար։ Նրա համար սոցիալական դասը կապված է հեղինակության և արտոնությունների հետ։ Սա կարող է բացատրել սոցիալական վերարտադրությունը՝ սոցիալական դասերի հակվածությունը մնալու կայուն սերունդների ընթացքում և պահպանելու մեծ մասի անհավասարությունները։ Այդ անհավասարությունները ներառում են եկամտի, հարստության, կրթության հասանելիության, թոշակի, սոցիալական կարգավիճակի և սոցիալ-տնտեսական ապահովության ցանցի տարբերություններ։ Ընդհանրապես, սոցիալական դասը կարելի է սահմանել որպես նույն հիերարխիայում մոտավորապես նույն դիրք ունեցող մեծ խումբ, որը տարբերվում է մյուս խոշոր խմբերից՝ մասնագիտության, կրթության, եկամտի և հարստության հատկանիշներով։

Ժամանակակից արևմտյան հասարակություններում անհավասարությունները հաճախ լայնորեն բաժանվում են սոցիալական դասերի երեք խոշոր խմբի՝ վերին դաս, միջին դաս և ստորին դաս (նույն ինքը՝ բանվոր դասակարգ)։ Այս դասերից յուրաքանչյուրն էլ կարող է բաժանվել ավելի փոքր ենթադասերի (օրինակ՝ վերին միջին)։ Տարբեր դասերի անդամներն ունեն ֆինանսական ռեսուրսների անհավասար հասանելիություն, ինչը ազդում է նրանց տեղաբաշխման վրա սոցիալական շերտավորման համակարգում։

Դասը, ռասան և սեռը շերտավորման ձևեր են, որոնք բերում են անհավասարության և որոշում են հասարակական պարգևների բաշխման տարբերությունը։ Զբաղմունքը մարդու դասի հիմնական որոշիչն է, քանի որ այն ազդում է նրա կենսակերպի, հնարավորությունների, մշակույթի և այն մարդկանց վրա, որոնց հետ նա շփվում է։ Դասային ընտանիքներում ստորին դասը հասարակության աղքատ մասն է, որը սահմանափակ հնարավորություններ ունի։ Աշխատավոր դասի ներկայացուցիչները ազդում են երկրի տնտեսական մակարդակի վրա։ Միջին դասը հիմնականում ապավինում է կանանց աշխատավարձին և օգտվում է վարկերից ու բժշկական ապահովագրությունից։ Վերին միջին դասը մասնագետներ են, ովքեր հզոր են իրենց տնտեսական ռեսուրսների և աջակցող հաստատությունների շնորհիվ։ Վերին դասը հիմնականում հարուստ ընտանիքներն են, որոնք ունեն տնտեսական իշխանություն՝ կուտակված ընտանեկան հարստության, և ոչ թե վաստակած եկամտի հաշվին։

Սոցիալական շերտավորումը հասարակության հիերարխիկ դասավորությունն է՝ ըստ սոցիալական դասի, հարստության և քաղաքական ազդեցության։ Հասարակությունը կարող է լինել քաղաքականորեն շերտավորված՝ ըստ իշխանության և ազդեցության, տնտեսական շերտավորված՝ ըստ եկամտի և հարստության մակարդակի, և մասնագիտական շերտավորված՝ ըստ զբաղմունքի։ Որոշ դերեր, օրինակ՝ բժիշկներ, ինժեներներ, իրավաբաններ, բարձր են դասվում և հրահանգներ են տալիս, մինչ մյուսները դրանք կատարում են։ Սոցիալական շերտավորման երեք համակարգ կա՝ կաստային, կալվածքային և դասային։ Կաստային համակարգում երեխաները ծնունդից ստանում են իրենց ծնողների շերտավորումը, որը կարող է լինել թե՛ բարձր, թե՛ ցածր, և դա ազդում է նրանց զբաղմունքի և սոցիալական դերերի վրա։ Կալվածքային համակարգում մարդիկ պարտավոր էին աշխատել հողի վրա, որպեսզի ստանան ծառայություններ, օրինակ՝ ռազմական պաշտպանություն։ Համայնքները դասավորվում էին ըստ իրենց լորդերի ազնվականության։ Դասային համակարգում շերտավորումը կապված է եկամտային անհավասարության և սոցիա-քաղաքական կարգավիճակի հետ։ Մարդիկ կարող են փոխել իրենց դասը, երբ բարձրացնում են եկամուտը կամ ստանում իշխանություն։ Սոցիալական շերտավորման բնութագրիչներն են դրա համընդհանուր լինելը, սոցիալական լինելը, հնությունը, բազմազան ձևերը և հետևանքները։

Տնտեսական անհավասարության ամենատարածված քանակական ցուցանիշներն են եկամուտը և հարստությունը։ Նույն հասարակության մեջ անհատական կամ ընտանեկան հարստության բաշխվածությունը ավելի շատ է ցույց տալիս բարեկեցության տարբերությունները, քան միայն եկամուտը։ Համախառն ներքին արդյունքը (ՀՆԱ), հատկապես մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն, երբեմն օգտագործվում է տնտեսական անհավասարությունը նկարագրելու համար միջազգային կամ գլոբալ մակարդակում։ Սակայն այդ մակարդակում ավելի հարմար չափանիշ է Ջինիի գործակիցը՝ վիճակագրական տատանումների չափման գործիք, որն օգտագործվում է եկամուտի կամ հարստության բաշխվածությունը ներկայացնելու համար։ Տնտեսական անհավասարության այլ լայնորեն օգտագործվող չափանիշներ են՝ օրական 1․25 ԱՄՆ դոլարից կամ 2 դոլարից պակաս եկամուտ ունեցող մարդկանց բաժինը և ազգային եկամտի այն մասնաբաժինը, որը պատկանում է բնակչության ամենահարուստ 10%-ին, որը երբեմն անվանում են Պալմայի ցուցանիշ։

## Շնորհապետություն և սոցիալական անհավասարություն

Շատ երկրներ աշխարհում հայտարարում են, որ գործում են որպես շնորհապետություն (մերիտոկրատիա)․ այսինքն՝ նրանց հասարակություններում ռեսուրսների բաշխումը կատարվում է բացառապես արժանիքների հիման վրա։ Շնորհապետություն տերմինը ներմուծել է Մայքլ Յանգը 1958 թվականին իր դիստոպիական «Շնորհապետության վերելքը» աշխատությունում՝ ցույց տալու այն սոցիալական խանգարումները, որոնք, ըստ նրա, առաջանալու էին այնպիսի հասարակություններում, որտեղ բարձրագույն խավերը հավատում էին, որ իրենք հաջողության են հասել բացառապես սեփական արժանիքների շնորհիվ։ Այս տերմինի ընդունումը անգլերենում առանց բացասական ենթատեքստի ունի իրատեսական հեգնանք։ Յանգի մտահոգությունն այն էր, որ Միացյալ Թագավորությունում այդ տարիներին կիրառվող երեքաստիճան կրթական համակարգը արժանիքը դիտարկում էր որպես «ինտելեկտ գումարած ջանք», որի տիրապետողներն «հայտնաբերվում են վաղ տարիքից և ընտրվում համապատասխան խորացված կրթության համար», և որ «քանակական չափումների, թեստային միավորների և որակավորման» մոլուցքը կստեղծի կրթված միջին դասի էլիտա՝ աշխատավոր դասի կրթության հաշվին, ինչը, անխուսափելիորեն, կհանգեցնի անարդարության և ի վերջո հեղափոխության։

Թեև շատ հասարակություններում արժանիքը որոշ չափով կարևոր է, հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ռեսուրսների բաշխումը հաճախ հետևում է մարդկանց հիերարխիկ սոցիալական դասակարգումներին՝ չափազանց մեծ չափով, որպեսզի տվյալ հասարակությունները կարելի լինի անվանել «շնորհապետական»։ Նույնիսկ բացառիկ ինտելեկտը, տաղանդը կամ այլ արժանիքներ միշտ չէ, որ կարող են փոխհատուցել այն սոցիալական թերությունները, որոնց մարդիկ բախվում են։ Շատ դեպքերում սոցիալական անհավասարությունը կապված է ռասայական և էթնիկ անհավասարության, սեռային անհավասարության և սոցիալական կարգավիճակի այլնի հետ, ևդրանք երբեմն կարող են անգամ առնչվել կոռուպցիայի հետ։

Տարբեր երկրների սոցիալական անհավասարությունը համեմատելու ամենատարածված ցուցանիշը Ջինիի գործակիցն է, որը չափում է հարստության և եկամուտի կենտրոնացվածությունը երկրում՝ 0-ի դեպքում այն հավասարաչափ բաշխված է, իսկ 1-ի դեպքում՝ ամբողջ հարստությունն ու եկամուտը պատկանում են մեկ անձի։ Երկու երկրներ կարող են ունենալ նույն Ջինի գործակիցը, սակայն ունենալ էապես տարբեր տնտեսություն, արտադրողականություն և/կամ կյանքի որակ, ուստի Ջինիի գործակիցը պետք է դիտարկվի համատեքստում, որպեսզի հնարավոր լինի կատարել իմաստալից համեմատություններ։

## Անհավասարության օրինաչափությունները տնտեսական աշխարհում

Կան սոցիալապես սահմանված մի շարք բնութագրեր, որոնք ազդում են անհատի սոցիալական կարգավիճակի և, հետևաբար, հասարակության մեջ հավասարության կամ անհավասարության վրա։ Երբ հետազոտողները օգտագործում են քանակական փոփոխականներ, ինչպիսիք են եկամուտը կամ հարստությունը, անհավասարությունը չափելու համար, տվյալների վերլուծությունը ցույց է տալիս օրինաչափություններ, որոնք վկայում են, որ այս այլ սոցիալական փոփոխականները որպես միջանկյալ գործոններ ազդում են եկամտի կամ հարստության վրա։ Եկամուտի և հարստության զգալի անհավասարություններ են հայտնաբերվում, երբ համեմատվում են սոցիալապես հստակ սահմանված մարդկանց կատեգորիաներ։ Ամենատարածված փոփոխականներից են սեռը, գենդերը, ռասան և էթնիկ պատկանելությունը, քանի որ դրանք մեծ ազդեցություն են ունենում հասարակության վրա՝ ձևավորելով և սահմանափակելով տնտեսության բազմաթիվ ոլորտներ։ Սա չի նշանակում, թե այն հասարակություններում, որտեղ արժանիքը համարվում է սոցիալական կարգավիճակի կամ դիրքի հիմնական որոշիչը, արժանիքը չի ազդում եկամուտի կամ հարստության տատանումների վրա։ Այլ կերպ ասած՝ այս սոցիալական բնութագրերը կարող են և հաճախ էլ միջամտում են արժանիքի գնահատմանը։

### Գենդերային անհավասարություն

Գենդերը որպես սոցիալական անհավասարություն այն իրավիճակն է, երբ կանանց և տղամարդկանց տարբեր կերպ են վերաբերվում իրենց սեռի պատճառով՝ աշխատանքը, դերերն ու պարտականությունները սահմանելով և սոցիալական պարգևները բաշխելով անհավասար կերպով։ Սեռի և գենդերի հիման վրա եղած նախապաշարմունքը և խտրականությունը, որը անվանվում է սեքսիզմ, սոցիալական անհավասարության հիմնական գործոններից է։ Հասարակությունների մեծ մասում, նույնիսկ ագրարային հասարակություններում, առկա է աշխատանքի որոշ սեռային բաժանում, և գենդերային հիմքով աշխատանքի բաժանումը հակված է մեծանալու արդյունաբերականացման ընթացքում։

Մեկ կին և երեք տղամարդ նստած են կոնֆերանս դահլիճումԳենդերային անհավասարության վրա ուշադրությունը պայմանավորված է տղամարդկանց և կանանց տրված դերերի բաժանումով, հատկապես տնտեսական, քաղաքական և կրթական ոլորտներում։ Կանայք թերագնահատված են քաղաքական գործունեության և որոշումների կայացման գործընթացներում։ Կանանց նկատմամբ խտրականությունը, հատկապես նրանց ավելի ցածր սոցիալական կարգավիճակի առնչությամբ, լուրջ քննարկման թեմա է ոչ միայն ակադեմիական և ակտիվիստական շրջանակներում, այլև պետական մարմիններում և միջազգային կառույցներում, ինչպիսիք են Միավորված ազգերի կազմակերպությունը։ Այս քննարկումները նպատակ ունեն բացահայտելու և վերացնելու կանանց համար հասանելիության վրա ազդեցություն ունեցող լայն տարածում ունեցող խոչընդոտները։ Սեռային վերլուծության միջոցով հետազոտողները փորձում են հասկանալ կանանց և տղամարդկանց սոցիալական ակնկալիքները, պարտականությունները, ռեսուրսները և առաջնահերթությունները կոնկրետ համատեքստում՝ ուսումնասիրելով սոցիալական, տնտեսական և բնապահպանական գործոնները, որոնք ազդում են նրանց դերերի և որոշումների կայացման ունակության վրա։ Տղամարդկանց և կանանց սոցիալական ու տնտեսական դերերի արհեստական բաժանումը բացասաբար է ազդել բազմաթիվ կանանց և աղջիկների կյանքի վրա և ունեցել է զգալի ազդեցություն նրանց վրա․ սա նաև կարող է սահմանափակել սոցիալական և տնտեսական զարգացման հնարավորությունները։

Կանանց աշխատանքի վերաբերյալ մշակութային իդեալները կարող են անդրադառնալ նաև այն տղամարդկանց վրա, որոնց արտաքին գենդերային արտահայտումը տվյալ հասարակության մեջ համարվում է «կանացի»։ Տրանսգենդեր և գենդերային անհամապատասխանություն ունեցող անձինք կարող են իրենց գենդերը արտահայտել իրենց արտաքինով, հայտարարություններով կամ ներկայացրած պաշտոնական փաստաթղթերով։ Այս համատեքստում գենդերային նորմատիվությունը, որը հասկացվում է որպես հասարակական ակնկալիքներ՝ կապված սեփական մարմնի ներկայացման հետ, առաջացնում է տրանս ինքնությունների, հոմոսեքսուալության և կանացիության լայն տարածում ունեցող մշակութային և ինստիտուցիոնալ արժեզրկում։ Տրանս անձինք, մասնավորապես, հաճախ բնորոշվել են որպես սոցիալապես ոչ արտադրողական և խանգարող։

Շատ գլոբալ խնդիրներ, ինչպիսիք են ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ը, անգրագիտությունը և աղքատությունը, մեծ դեր են ստանում հասարակությունում, սակայն հաճախ ընկալվում են որպես «կանանց խնդիրներ», քանի որ կանայք առավել հաչախ են տուժում դրանցից։ Կանանց առողջությունը վտանգի տակ է, ինչը երկարաժամկետ հեռանկարում բազմաթիվ խնդիրների պատճառ է դառնում։ Բազմաթիվ երկրներում կանայք և աղջիկները բախվում են, օրինակ, կրթության հասանելիության բացակայության, որը սահմանափակում է նրանց հաջողության հնարավորությունները և կարողությունը՝ տնտեսապես ներդրում կատարելու հասարակության մեջ։ Կանայք թերկայացված են և թերագնահատված քաղաքական գործունեության և որոշումների կայացման գործընթացներում աշխարհի տարբեր երկրներում և հաստատություններում։ 2007 թ․-ի տվյալներով՝ աշխարհի կանանց մոտ 20 %-ը գտնվում էր միջազգային աղքատության $1.25/օրվա շեմից ներքև, իսկ 40 %-ը՝ $2/օրվա շեմից ներքև։ 25 տարեկանից ցածր կանանց ավելի քան մեկ քառորդը ապրում էր $1.25/օրվա շեմից ներքև, իսկ մոտ կեսը՝ $2/օրվա շեմից քիչ միջոցներով։

Կանանց աշխատանքային մասնակցությունը գլոբալ մակարդակով աճել է, սակայն նրանք դեռևս բախվում են առավել ցածր աշխատավարձերի՝ համեմատած տղամարդկանց վաստակի հետ։ Սա առկա է ինչպես չզարգացած, այնպես էլ զարգացող երկրների գյուղատնտեսական և գյուղական հատվածներում։ Այս տարբերությունները պայմանավորված են նաև կանանց մասնակցության սահմանափակմամբ և այն կառուցվածքային խոչընդոտներով, որոնք խանգարում են նրանց առաջընթացին ընտրված մասնագիտություններում։ Այս երևույթը հայտնի է որպես ապակե առաստաղ՝ անտեսանելի արգելքներ, որոնք խոչընդոտում են կանանց և փոքրամասնությունների առաջխաղացմանը կորպորատիվ և բյուրոկրատական համակարգերում՝ անկախ նրանց որակավորումից կամ ձեռքբերումներից։ Ապակե առաստաղը խանգարում է կանանց լիարժեք օգտագործել իրենց ներուժը, ինչը վնաս է ոչ միայն նրանց, այլև ամբողջ հասարակության զարգացման համար։

Կանանց իրավունքների պաշտպանությունն ու ամրապնդումը կարող են խթանել պատկանելիության զգացում, որն իր հերթին կնպաստի նրանց ներգրավվածությանը հասարակական կյանքում։ Երբ կանայք հնարավորություն ունեն աշխատելու, նրանք պետք է ունենան նույն պաշտոնները և պայմանները, ինչ տղամարդիկ։ Առանց նման երաշխիքների կանայք և աղջիկները միշտ էլ կշարունակեն բախվել աշխատանքի և եկամտի հնարավորությունների սահմանափակումների, ինչպես նաև խտրականության, ճնշման և գենդերային հիմքով բռնության։

Կանայք և այն անձինք, որոնց գենդերային ինքնությունը չի համապատասխանում սեռի մասին հայրիշխանական (պատրիարխական) պատկերացումներին (միայն տղամարդ և կին), շարունակում են բռնության ենթարկվել՝ գլոբալ, կենցաղային, միջանձնային, ինստիտուցիոնալ և վարչական մակարդակներում։ Լիբերալ ֆեմինիզմի առաջին ալիքը բարձրացրեց կանանց հիմնարար իրավունքների և ազատությունների բացակայության հարցը, իսկ երկրորդ ալիքը (այդ թվում՝ արմատական ֆեմինիզմը) ընդգծեց գենդերային բռնության հիմքում ընկած կառուցվածքային պատճառները։ Հաճախ հայրիշխանական ներկայացուցիչները փորձում են ենթարկեցնել կանացիությունը և գենդերի այլ դրսևորումները, որոնք չեն համապատասխանում հեթերոսեքսուալ, ինքնավստահ և գերիշխող մոդելին։

Գենդերի սոցիոլոգ Ռեյվին Քոնելը իր «Gender» (2009) գրքում գրում է, որ մաչոությունը վտանգավոր, հեթերոսեքսուալ, բռնի և իշխանատենչ է։ Այս կառուցվածքները նպաստում են գենդերային բռնության, մարգինալացման և ճնշման լայն տարածմանը, որին ենթարկվում են կանայք և գենդերային նորմերին չհամապատասխանող անձինք։ Որոշ հետազոտողներ պնդում են, որ կանանց թերկայացվածությունը քաղաքական համակարգերում վկայում է այն մասին, որ «պաշտոնական քաղաքացիությունը միշտ չէ, որ նշանակում է լիարժեք սոցիալական անդամակցություն»։ Այլ տեսակետներ մատնանշում են, որ հայրիշխանական պետությունները հակված են կրճատելու և հետ վերցնելու իրենց սոցիալական քաղաքականությունները՝ հատկապես կանանց վնասելու հաշվին։ Այս գործընթացը ապահովում է, որ կանայք չշարունակեն դիմադրել ազդեցիկ պաշտոններ ստանալուն՝ ինչպես ինստիտուտներում և վարչական մարմիններում, այնպես էլ քաղաքական համակարգերում և համայնքներում։

### Ռասայական և էթնիկ անհավասարություն

Ռասայական կամ էթնիկ անհավասարությունը հասարակության ներսում ռասայական և էթնիկ խմբերի միջև գոյություն ունեցող հիերարխիական սոցիալական տարանջատումների արդյունք է և հաճախ հիմնված է մաշկի գույնի, այլ ֆիզիկական հատկանիշների կամ անձի ծագման վայրի վրա։ Ռասայական անհավասարությունը առաջանում է ռասիզմի և համակարգային ռասիզմի։

Ռասայական անհավասարությունը կարող է նաև հանգեցնել մարգինալ խմբերի անդամների հնարավորությունների նվազեցմանը, ինչը կարող է իր հերթին առաջացնել աղքատության և քաղաքական մարգինալացման շղթայական գործընթացներ։ Դրան վառ օրինակ է Չիկագոյում կարմիր գծերի քաղաքականությունը (անգլ.՝ redlining), երբ քարտեզների վրա կարմիր գծեր էին անցկացվում սևամորթների թաղամասերի շուրջ՝ նրանց թույլ չտալու դուրս գալ իրենց վատ վիճակում գտնվող հանրային բնակարաններից և սևամորթ անձանց վարկեր չտրամադրելու համար։ 1863 թվականին ԱՄՆ սևամորթները տիրապետում էին երկրի ընդհանուր հարստության ընդամենը 0.5 %-ին, իսկ 2019 թվականին այդ ցուցանիշը կազմել է մոտ 1,5 %։

Ռասայական և էթնիկ խմբերը հասարակության մեջ դառնում են փոքրամասնության կատեգորիա։ Նման հասարակությունում փոքրամասնության անդամները հաճախ ենթարկվում են խտրականություննների, որոնք բխում են մեծամասնության քաղաքականությունից, այդ թվում՝ մշակութային ձուլումից, բացառման, ճնշման, աքսորի և նույնիսկ ցեղասպանության։ Օրինակ՝ 2012 թվականին ԱՄՆ դաշնային ընտրություններից առաջ որոշ «վճռորոշ նահանգներում» ընդունված օրենսդրությունը, որը պաշտոնապես նպատակ ուներ կանխելու ընտրական խարդախությունը, իրականում զրկեց ընտրական իրավունքից տասնյակ հազարավոր հիմնականում աֆրոամերիկացի ընտրողների։ Այս տեսակի ինստիտուցիոնալ խոչընդոտները մարգինալ համայնքներում ունեն լայնածավալ ազդեցություն՝ ներառյալ տնտեսական հնարավորությունների և արդյունքների նվազում, կրթական արդյունքների և հասանելիության վատթարացում, ինչպես նաև ընդհանուր առողջության մակարդակի նվազում։

ԱՄՆ-ում Անժելա Դևիսը պնդում է, որ զանգվածային բանտարկությունը ժամանակակից պետական գործիք է, որով ապահովվում է անհավասարություն, ճնշում և խտրականություն աֆրոամերիկացիների և իսպանախոսների նկատմամբ։ Թմրամիջոցների դեմ պատերազմը եղել է քաղաքականություն, որը համամասնորեն ավելի շատ վնաս է հասցրել Հյուսիսային Ամերիկայի աղքատ, խոցելի և մարգինալ բնակչությանը՝ ապահովելով նրանց մշտական բանտարկումը։ ԱՄՆ-ում ավելի քան մեկ միլիոն աֆրոամերիկացի գտնվում է ազատազրկման մեջ, որոնցից շատերը դատապարտվել են ոչ բռնի թմրամիջոցների պահման մեղադրանքով։ Քանի որ Կոլորադո և Վաշինգտոն նահանգները օրինականացրել են մարիխուանայի պահումը, թմրամիջոցների ազատականացման կողմնակիցները հույս ունեն, որ այս հարցը կդիտարկվի և կլուծվի առողջապահական, այլ ոչ թե քրեաիրավական տեսանկյունից։ Կանադայում աբորիգենները, Ֆերսթ Նեյշնս և բնիկ ժողովուրդների ներկայացուցիչները կազմում են դաշնային բանտարկյալների ավելի քան քառորդը, թեև երկրի բնակչության միայն մոտ 3 %-ն են։

### Տարիքային անհավասարություն և խտրականություն

Տարիքային խտրականություն՝ անարդար վերաբերմունքն է անձանց նկատմամբ՝ կապված նրանց տարիքով՝ առաջացնելով անհավասարություններ առաջխաղացման, աշխատանքի ընդունման, ռեսուրսների կամ առավելությունների տրամադրման հարցերում։ Տարիքային խտրականությունը հայտնի է նաև որպես *տարիքային սեքսիզմ* (անգլ.՝ ageism), ինչը ներառում է տարիքով պայմանավորված կարծրատիպեր և խտրական վերաբերմունք անհատների կամ խմբերի հանդեպ։ Սա հենք է հանդիսանում այնպիսի հայացքների, արժեքների, նորմերի, որոնք արդարացնում են տարիքային նախապաշարմունքը, խտրականությունը և ենթակայությունը, ինչն էլ սահմանափակում է որոշ անձանց որակյալ կյանքի հնարավորությունները։ Տարիքային սեքսիզմի ձևերից մեկը խտրականությունն է երեխաների, դեռահասների և երիտասարդների հանդեպ (անգլ.՝ adultism)։ Օրինակ, որոշ հաստատություններ կամ ռեստորաններ կարող են սահմանել կանոններ, որոնք լիովին կամ մասնավորապես սահմանափակում է երիտասարդների մուտք տվյալ կառույց։ Երբեմն այս պրակտիկաները ընդունելի կամ օգտակար են համարվում, սակայն որոշ մարդիկ դրանք դիտարկում են որպես խտրական և վիրավորական։ Նշենք, որ ԱՄՆ-ում տարիքային խտրականություն 40 տարեկանից ցածր անձանց նկատմամբ ներկայիս օրենսդրությամբ՝ Տարիքային Խտրականության Օրենքի շրջանակում, անօրինական չի համարվում։

Ինչպես նշված է վերևում, տարիքով պայմանավորված տարբեր վերաբերմունքըոչ միշտ է համարվում խտրականություն։ Հաշվի առնելով, որ գրեթե բոլոր հասարակություններում գոյություն ունի տարիքային շերտավորություն, երբ տարիքային կառուցվածքը փոխվում է՝ մարդկանց ապրած կյանքի տևողության երկարացման պատճառով, տարիքային տարբեր խմբերի համար հաճախ սահմանվում են տարբեր սոցիալական դերեր։ Ընթացքում տարբեր հասարակություններում և մշակույթներում տարբեր ձևերով են դիտարկվում սոցիալական կապերն ու նորմերը, որոնց հիման վրա յուրաքանչյուր հասարակություն կազմակերպում է տարիքային խմբերի սոցիալական դերը։ Տարիքային խտրականությունը հիմնականում տեղի է ունենում, երբ տարիքը օգտագործվում է որպես անարդար չափանիշ՝ ռեսուրսների ավելի շատ կամ քիչ բաժանման համար։ Տարիքային անհավասարության գիտնականներն առաջարկում են, որ որոշ սոցիալական կազմակերպություններ նախընտրական վերաբերմունք ունեն որոշ տարիքային խմբերի հանդեպ։ Օրինակ, մոդեռն կապիտալիստական հասարակությունները՝ իրենց կենտրոնացմամբ երիտասարդների կրթության և աշխատունակ միջին տարիքային խմբի պահպանման վրա, հաճախ անարդար կերպով թերահավատորեն վերաբերվում են ծերերին և թոշակառուներին, հատկապես նրանց, ովքեր արդեն իսկ ենթարկվում են եկամտային կամ հարստության անհավասարության։

Ժամանակակից, տեխնոլոգիապես զարգացած հասարակություններում երիտասարդներն ու ծերերը սովորաբար համարվում են սոցիալականորեն անբարենպաստ խմբեր։ Սակայն վերջին տարիներին ԱՄՆ-ում երիտասարդները առավելապես առերեսվում են սոցիալական դժվարությունների։ Օրինակ՝ 1970-ականներից սկսած, ԱՄՆ-ում աղքատության մակարդակը 65 և ավելի տարեկանների շրջանում նվազել է, 18 տարեկանից ցածր երեխաների շրջանում աղքատությունը շարունակաբար աճել է։ Ծերերին հաճախ հաջողվում է կյանքի ընթացքում կուտակել հարստություն, մինչդեռ երիտասարդները դեռ նոր են սկսել կամ չեն էլ սկսել տնտեսական ոլորտում իրենց գործունեությունը։ Սակայն ավելի կարևոր հանգամանք է այն, որ ԱՄՆ-ում ավելի ու ավելի շատ մարդիկ 65 և բարձր տարիքում ստանում են սոցիալական ապահովման օգնությունը։ Այս տարիքային տարբերությունները ազդում են ոչ միայն սոցիալական համակարգերի, այլև բազմաթիվ երկրների տնտեսական և քաղաքական գործընթացների վրա։

Երբ համեմատում ենք երիտասարդների եկամտային բաշխվածությունը աշխարհում, պարզվում է, որ 2007 թվականին աշխարհի երիտասարդների մոտ կեսը (48.5 %) պատկանում էր աշխարհի եկամտային ցածր երկու խմբերին։ Դա նշանակում է, որ աշխարհի 24 տարեկանից ցածր մոտ երեք միլիարդ երիտասարդներից մոտ 1.5 միլիարդը ապրում էին այնպիսի պայմաններում, երբ իրենց ընտանիքներն օգտագործում էին աշխարհի եկամտի ընդամենը 9 %-ը։ Աշխարհի երիտասարդների ավելի քան երկու երրորդը հասանելիություն ունեն միայն 20 %-ից պակաս համաշխարհային հարստությանը, իսկ 86 %-ը՝ մոտ մեկ երրորդ համաշխարհային եկամտի։ Այնուամենայնիվ, մոտ 400 միլիոն երիտասարդների, որոնց հաջողվել է բարձրանալ եկամտային աստիճանացույցի վերին մասերը, հնարավորություն է տրվում օգտվել աշխարհի եկամտի ավելի քան 60 %-ից։

Չնայած տարիքային խտրականության հարցը հիմնականում քննարկվում է աշխատանքի ոլորտում, այն իրականում տարածվում է ավելի լայն շրջանակներում։ Ծերերը հաճախ քիչ են ներգրավվում աշխատուժի մեջ, իսկ տարիքային բացասական կարծրատիպերը կարող են խոչընդոտել նրանց՝ զբաղեցնելու հեղինակավոր պաշտոններ։ Մյուս կողմից, երիտասարդները, ի վերջո, մուտք են գործում աշխատաշուկա և հաճախ զբաղեցնում են սկսնակ, ցածր վարձատրվող աշխատանքներ, հատկապես եթե նոր են ավարտում իրենց կրթությունը։ Բացի այդ, երիտասարդների աշխատանքի փորձի պակասը հաճախ նրանց ստիպում է ընդունել խոցելի աշխատանքներ, որտեղ կարող են շահագործվել։

### Առողջության անհավասարություններ

Առողջության անհավասարությունները կարելի է սահմանել որպես առողջական վիճակի կամ առողջության որոշ ցուցանիշների անթույլատրելի տարբերություններ բնակչության տարբեր խմբերի միջև։

#### Առողջապահական ծառայություններ

Հիվանդներ, որոնք սպասում են բժշկի մոտ այցի հաշմանդամության հիվանդանոցումԱռողջության անհավասարությունների պատճառների մեծ մասը կապված է առողջապահական ծառայությունների հասանելիության հետ։ Արդյունաբերական երկրներում, հատկապես այնտեղ, որտեղ չկա համընդհանուր առողջապահական համակարգ, ինչպես ԱՄՆ-ում, առողջության անհավասարություններն ավելի մեծ են։ ԱՄՆ-ում առողջապահական համակարգը հիմնականում մասնավորացված է, և առողջապահական ծառայությունների հասանելիությունը կախված է անձի տնտեսական կարողություններից։ Առողջապահությունը այստեղ վաճառվող ապրանք է, որը կարելի է գնել մասնավոր ապահովագրական ընկերությունների միջոցով կամ գործատուի կողմից։ ԱՄՆ-ում առողջապահական համակարգի այս կազմակերպումը նպաստում է առողջության անհավասարություններին՝ կախված սեռից, սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակից և ռասայական/եթնիկ պատկանելությունից։ Ինչպես նշում են Ռայթն ու Փերին, «առողջապահական ծառայությունների սոցիալական կարգավիճակի տարբերությունները առողջության անհավասարությունների հիմնական մեխանիզմներից են»։ ԱՄՆ-ում ավելի քան 48 միլիոն մարդ չունի բժշկական ապահովագրություն, ինչը կազմում է բնակչության մոտ մեկ վեցերորդը, և այդ մարդիկ հիմնականում պատկանում են հասարակության ցածր խավերին։

Չնայած համընդհանուր առողջապահական հասանելիությունը չի կարող լիովին վերացնել առողջության անհավասարությունները, սակայն, հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ այն զգալիորեն նվազեցնում է դրանք։ Մասնավորացման դեպքում անձին տրվում է հնարավորություն «գնել» սեփական առողջապահական ծառայությունը, ինչը հանգեցնում է սոցիալական անհավասարության, քանի որ առողջություն կարող են ձեռք բերել միայն նրանք, ովքեր ունեն համապատասխան ֆինանսական միջոցներ։ Նոր ազատական գաղափարախոսության համաձայն՝ ընտրությունը դրվում է անձի վրա, այլ ոչ թե կառավարության կամ համայնքի։

Այդ պատճառով այն երկրներում, որտեղ կա համընդհանուր առողջապահական համակարգ, առողջության անհավասարությունները նվազել են։ Օրինակ՝ Կանադայում այդպիսի ծրագրի շնորհիվ առողջապահական ծառայությունների հասանելիության հավասարությունը զգալիորեն բարելավվել է։ Բնակիչները չեն մտահոգվում բուժօգնության ֆինանսավորման հարցով և չեն սահմանափակվում միայն արտակարգ օգնության բաժանմունքներով, քանի որ առողջապահությունը մատուցվում է ամբողջ բնակչությանը։ Այնուամենայնիվ, նույնիսկ Կանադայում առողջության անհավասարությունները դեռ գոյություն ունեն, ինչը պայմանավորված է սոցիալական այլ անհավասարություններով, ինչպիսիք են՝ տնտեսական, ռասայական և սեռական անհավասարությունները։

Զարգացող երկրներում ևս առողջության հավասար հասանելիությունը կարևոր է՝ բազմաբնույթ նպատակների հասնելու համար, ինչպես օրինակ Միլենիումի զարգացման նպատակները։ Առողջության անհավասարությունները կարող են շատ տարբեր լինել երկրից երկիր։ Բազմաթիվ ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ առողջապահական ծառայությունների բաշխումը հաճախ անհավասար է, և սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակը մեծապես ազդում է առողջապահական ծառայությունների մատչելիության վրա։ Օրինակ՝ Ինդոնեզիայում 1990 թվականին կառավարությունը առողջապահության ոլորտում ծախսերի միայն 12%-ը տրամադրել է երկրի ամենաաղքատ 20%-ին, մինչդեռ հարուստների 20%-ը ստացել է 29%։ Մակինենը և գործընկերները 2000 թվականին հայտնաբերել են, որ զարգացող երկրներում առողջապահական ծառայությունների օգտագործման մակարդակը բարձրանում է բնակչության եկամտային մակարդակների աճի հետ։

#### Սնունդ

Վերջին տարիներին մեծ ուշադրություն է դարձվել սննդի պակասի խնդրին, որը նշանակում է, որ որոշ վայրերում դժվար է գտնել թարմ և առողջ սննդամթերք։ Այս երևույթը համարվում է մարմնի քաշի ավելորդության համաճարակի կարևոր գործոն՝ հատկապես ԱՄՆ-ում և շատ այլ երկրներում։ Սա ունի լուրջ ազդցություն և տարածում ողջ աշխարհում, ինչպես, օրինակ, Հունաստանում, որտեղ աղքատության պատճառով մարդիկ՝ մասնավորապես երեխաներն ու երիտասարդները չունեն հասանելիություն թարմ և օգտակար սննդի, ինչն էլ նպաստում է մանկական գիրացմանը։

## Գլոբալ անհավասարություն

Երկրներն ըստ իրենց համընդհանուր հարստության արտահայտված տրիլիոն ամերիկյան դոլարներով
Աշխարհի տարածաշրջանները ըստ իրենց ընդհանուր հարստության (արտահայտված տրիլիոն ԱՄՆ դոլարով), 2018 թվական
Աշխարհի քարտեզ, որը ցույց է տալիս անհավասարության վրա հիմնված մարդկային զարգացման ինդեքսը 2022 թվականին: Այս ինդեքսը արտացոլում է մարդկային զարգացման մակարդակը՝ հաշվի առնելով անհավասարությունը:
Հարստության համաշխարհային բաժինը ըստ հարստության խմբերի, 2017 թվական
Աշխարհի տնտեսությունները պատմականորեն զարգացել են անհավասար, այնպես, որ ամբողջական աշխարհագրական տարածաշրջաններ մնացել են աղքատության և հիվանդությունների ճահճում, մինչդեռ մյուսները սկսել են լայնածավալ կերպով նվազեցնել աղքատությունն ու հիվանդությունները։ Սա ներկայացվում էր Հյուսիս-Հարավ բաժանման մի տեսակով, որը գոյություն ուներ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ Առաջին աշխարհի՝ ավելի զարգացած, արդյունաբերական, հարուստ երկրների և Երրորդ աշխարհի երկրների միջև, հիմնականում չասահմանափակ ՀՆԱ-ով։ Սակայն մոտ 1980 թվականից սկսած՝ առնվազն մինչև 2011 թվականը, ՀՆԱ-ի տարբերությունը, թեև դեռ մեծ էր, թվում էր, թե նվազում է, և որոշ ավելի արագ զարգացող երկրներում կյանքի միջին տևողությունը սկսեց աճել։ Սակայն ՀՆԱ-ն որպես սոցիալական «կյանքի որակի» տնտեսական ցուցանիշ ունի բազմաթիվ սահմանափակումներ։

Եթե դիտարկենք համաշխարհային եկամուտների Ջինիի գործակիցը ժամանակի ընթացքում, ապա Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո գլոբալ գործակիցը գտնվում էր 0,45-ից փոքր-ինչ ցածր մակարդակի վրա։ Մոտ 1959-ից մինչև 1966 թվականը այն կտրուկ աճեց՝1966 թվականին հասնելով մոտ 0,48-ի։ 1967–1984 թվականների ընթացքում այն մի քանի անգամ նվազեց և կայունացավ, սակայն 1980-ականների կեսերից նորից սկսեց աճել՝ հասնելով մոտ 0,54-ի 2000 թվականին, իսկ 2002-ին՝ մոտ 0,70-ի։ 1980-ականների վերջից որոշ տարածաշրջանների միջև բացը նկատելիորեն փոքրացել է, օրինակ՝ Ասիայի և Արևմուտքի առաջատար տնտեսությունների միջև, սակայն գլոբալ մակարդակում հսկայական տարբերությունները դեռևս պահպանվում են։ Ընդհանուր առմամբ, մարդկության շրջանակներում հավասարությունը շատ քիչ է բարելավվել։ 2003-2013 տասնամյակում եկամտային անհավասարությունը աճել է նույնիսկ ավանդաբար հավասարությունն աջակցող երկրներում՝ Գերմանիայում, Շվեդիայում և Դանիայում։ Քիչ բացառություններով (Ֆրանսիա, Ճապոնիա, Իսպանիա)՝ զարգացած տնտեսությունների մեծ մասում եկամտի առաջին 10 տոկոսը շատ ավելի արագ է առաջ անցել, մինչդեռ ստորին 10 տոկոսը հետ է մնացել։ 2013 թվականին բազմամիլիարդատերերի փոքրիկ վերնախավը՝ ընդամենը 85 մարդ, կուտակել էր այնպիսի հարստություն, որը համարժեք էր աշխարհի ամենաաղքատ կեսի (3,5 միլիարդ մարդ) ամբողջական հարստությանը՝ ընդհանուր 7 միլիարդ բնակչության պարագայում։ Քաղաքացիությունը (որպես տրված կարգավիճակ) բացատրում է համաշխարհային եկամուտների փոփոխականության 60 տոկոսը, իսկ քաղաքացիությունն ու ծնողների եկամտային դասը միասին՝ ավելի քան 80 տոկոսը։

## Անհավասարություն և տնտեսական աճ

Տնտեսական աճի հայեցակարգը հիմնարար է կապիտալիստական տնտեսություններում։ Աշխատանքային արտադրողականությունը պետք է աճի, երբ աճում է բնակչությունը, և կապիտալը պետք է աճի՝ նպաստելով արտադրողականության աճին։ Կապիտալի ներդրումը բերում է ներդրումների եկամտաբերության և կապիտալի կուտակման աճի։ Տեսությունը, ըստ որի տնտեսական անհավասարությունը տնտեսական աճի անհրաժեշտ նախապայման է, երկար ժամանակ եղել է լիբերալ տնտեսական տեսության հիմնասյուներից։ Վերջին հետազոտությունները, հատկապես 21-րդ դարի առաջին երկու տասնամյակներում, կասկածի տակ են դրել այս հիմնական ենթադրությունը։ Թեև աճող անհավասարությունը որոշակի պայմաններում կարող է դրական կապ ունենալ տնտեսական աճի հետ, ընդհանուր առմամբ անհավասարությունը դրական կապ չունի տնտեսական աճի հետ, իսկ որոշ դեպքերում այն նույնիսկ բացասական ազդեցություն է ունենում։ Միլանովիչը նշում է, որ ընդհանուր առմամբ, երկրների միջև առկա գլոբալ անհավասարությունը ավելի կարևոր է համաշխարհային տնտեսության աճի համար, քան երկրների ներսում եղած անհավասարությունը։ Թեև գլոբալ տնտեսական աճը կարող է քաղաքական առաջնահերթություն լինել, տարածաշրջանային և ազգային անհավասարությունների վերաբերյալ վերջին տվյալները չեն կարող անտեսվել և տեղական տնտեսական աճն պետք է քաղաքական նպատակ։

2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամն ու դրան հաջորդած համաշխարհային ռեցեսիան հարվածեցին բոլոր երկրների տնտեսություններին և ցնցեցին ֆինանսական համակարգերը։ Սա հանգեցրեց լայնածավալ հարկաբյուջետային ընդարձակ քաղաքականությունների իրականացմանը և դրա հետևանքով՝ որոշ երկրներում հանրային մեծ պարտքի կուտակմանը։ Բանկային համակարգի կառավարական փրկօղակներն էլ ավելի ծանրաբեռնեցին բյուջետային հաշվեկշիռները և լուրջ մտահոգություններ առաջացրին որոշ երկրների ֆինանսական վճարունակության վերաբերյալ։ Կառավարությունների մեծ մասը ձգտում է պահպանել բյուջետային դեֆիցիտները վերահսկողության տակ, սակայն ընդարձակող միջոցառումների հետքայլը կամ ծախսերի կրճատումն ու հարկերի բարձրացումը ենթադրում են հսկայական հարստության փոխանցում հարկատուներից դեպի մասնավոր ֆինանսական հատված։ Հարկաբյուջետային ընդարձակ քաղաքականությունները վերաբաշխում են ռեսուրսները և մտահոգություններ են առաջացնում երկրների ներսում աճող անհավասարության մասին։ Ավելին, վերջին տվյալները հաստատում են, որ եկամտային անհավասարության աճի միտումը շարունակվում է դեռևս 1990-ականների սկզբից։ Երկրների ներսում աճող անհավասարությունը ուղեկցվել է տնտեսական ռեսուրսների վերաբաշխմամբ զարգացած տնտեսություններից դեպի զարգացող շուկաներ։

Հարստության համաշխարհային բաժինը ըստ հարստության խմբերի, 2021 թվականԹե՛ զարգացած, թե՛ զարգացող երկրներում տնտեսական աճի տևողության վրա ազդող գործոններից ելնելով՝ եկամտի հավասարությունն ավելի բարենպաստ ազդեցություն ունի, քան բաց առևտուրը, առողջ քաղաքական ինստիտուտները և օտարերկրյա ներդրումներըԴևթին և համահեղինակները 2014 թվականին ուսումնասիրել են հարկաբյուջետային պայմանների և հարկաբյուջետային ու տնտեսական քաղաքականությունների փոփոխությունների փոխազդեցությունը Միացյալ Թագավորությունում, Կանադայում և ԱՄՆ-ում եկամտային անհավասարության հետ։ Նրանք պարզել են, որ եկամտային անհավասարությունը Միացյալ Թագավորությունում բացասական ազդեցություն է ունենում տնտեսական աճի վրա, մինչդեռ ԱՄՆ-ում և Կանադայում՝ դրական։ Եկամտային անհավասարությունը, ընդհանուր առմամբ, նվազեցնում է կառավարության մաքուր վարկային/պարտքային հնարավորությունները բոլոր երկրներում։ Տնտեսական աճը, իրենց տվյալներով, հանգեցնում է եկամտային անհավասարության աճին Միացյալ Թագավորությունում և դրա նվազմանը ԱՄՆ-ում ու Կանադայում։ Միևնույն ժամանակ տնտեսական աճը բարելավում է կառավարության մաքուր վարկային/պարտքային հնարավորությունները բոլոր երկրներում։ Կառավարական ծախսերը հանգեցնում են անհավասարության նվազմանը Միացյալ Թագավորությունում, բայց՝ աճին ԱՄՆ-ում և Կանադայում։

Ալեզինան և Ռոդրիկը 1994 թվականին, Բուրգինյոնը 2004 թվականին և Բերդսոլը 2005 թվականին ցույց են տվել, որ զարգացող երկրները, որտեղ անհավասարությունը բարձր է, հակված են ավելի դանդաղ աճել։ 2011 թվականին Օրտիսը և Քամինգսը 131 երկրի վերաբերյալ, որոնց համար նրանք կարողացան գնահատել Ջինիի գործակցի փոփոխությունները 1990-2008 թվականներին., պարզել են, որ երկրները, որտեղ աճել է անհավասարությունը, նույն ժամանակահատվածում ունեցել են ավելի դանդաղ տարեկան մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ի աճ։ Ազգային հարստության վերաբերյալ տվյալների բացակայության պայմաններում նրանք կազմել են ցուցիչ՝ օգտագործելով «Ֆորբս» ամսագրի միլիարդատերերի ցուցակը ըստ երկրների՝ նորմալացված ՀՆԱ-ով և հաստատված հարստության Ջինիի գործակցի և առաջին դեցիլին բաժին ընկնող հարստության մասնաբաժնի հետ կոռելացիայով։ Նրանք պարզել են, որ շատ երկրներ, որոնք ունեն տնտեսական աճի ցածր տեմպեր, բնորոշվում են բարձր հարստային անհավասարությամբ՝ հարստության կենտրոնացմամբ կայացած էլիտաների ձեռքում։ Եզրակացությունը՝ հարստության ծայրահեղ անհավասարությունը՝ համաշխարհային, տարածաշրջանային և ազգային մակարդակներում, զուգորդված եկամտային անհավասարության բարձր մակարդակների բացասական ազդեցություններով, պետք է մեզ ստիպի վերանայել ներկայիս տնտեսական զարգացման մոտեցումները և արդարությունը դնել զարգացման օրակարգի կենտրոնում։

Օսթրին և համահեղինակները 2014 թվականի իրենց աշխատություններում մերժում են այն հիպոթեզը, թե եկամտային անհավասարության կրճատման (վերաբաշխման միջոցով) և տնտեսական աճի միջև գոյություն ունի լուրջ փոխզիջում։ Նրանց ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս ճիշտ հակառակը․ եկամտային անհավասարության աճը միշտ ունի նշանակալի և, շատ դեպքերում, բացասական ազդեցություն տնտեսական աճի վրա, մինչդեռ եկամուտների վերաբաշխումը կամ ունի ընդհանուր առմամբ աճին նպաստող ազդեցություն (մի ընտրանքի դեպքում), կամ՝ չեզոք։ Եզրակացությունն այն է, որ աճող անհավասարությունը, հատկապես երբ այն արդեն բարձր է, բերում է ցածր, եթե ոչ զրոյական, աճի, որը կարող է երկարաժամկետ հեռանկարում լինել ոչ կայուն։

Պիկետտին և Սաեզը 2014 թվականի աշխատությունում նշում են, որ եկամտային և հարստային անհավասարության դինամիկաների միջև կան կարևոր տարբերություններ։ Նախ, հարստության կենտրոնացումը միշտ շատ ավելի բարձր է, քան եկամտի կենտրոնացումը։ Հարստության առաջին 10 տոկոսի բաժինը սովորաբար կազմում է ընդհանուր հարստության 60-90 տոկոսը, մինչդեռ եկամտի առաջին 10 տոկոսի բաժինը՝ 30-50 տոկոս։ Ստորին 50 տոկոսի հարստության բաժինը միշտ պակաս է 5 տոկոսից, մինչդեռ եկամտի ստորին 50 տոկոսի բաժինը, որպես կանոն, կազմում է 20-30 տոկոս։ Բնակչության ստորին կեսը գրեթե հարստություն չունի, բայց ստանում է նշանակալի եկամուտ։ Աշխատանքային եկամտի անհավասարությունը կարող է բարձր լինել, բայց սովորաբար շատ ավելի քիչ է ծայրահեղ, քան հարստության անհավասարությունը։ Միջինը՝ հարստության ստորին կեսի անդամները տիրապետում են միջին հարստության տասներորդից պակասին, իսկ եկամտի ստորին կեսի անդամները ստանում են միջին եկամտի մոտ կեսը։ Ընդհանուր առմամբ, կապիտալի սեփականության կենտրոնացումը միշտ ծայրահեղ է, և կապիտալի գաղափարը մեծ մասի համար մնում է բավականին վերացական։ Պիկետտին գտնում է, որ հարստության և եկամտի հարաբերակցությունները ներկայումս, ցածր տնտեսական աճ ունեցող երկրներում, կարծես վերադառնում են շատ բարձր մակարդակների՝ նման 19-րդ դարի «պատրիմոնիալ» հարստահիմք հասարակություններին, որտեղ փոքրամասնությունը ապրում էր իր հարստության եկամուտներով, իսկ մնացածը՝ միայն ապրուստի միջոցների համար աշխատելով։ Նա ենթադրում է, որ հարստության կուտակումը բարձր է, քանի որ տնտեսական աճը ցածր է։

## Տես նաև

* Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքներ
* Ջինիի գործակից
* Աշխարհի երկրներն ըստ եկամտային տարբերության
* ԼԳԲՏ շարժում
* Մերիտոկրատիա
* Սոցիալական հավասարություն
* Մարգինալ
* Սոցիալական արդարություն
* Սոցիալական շարժունություն
* Կառուցվածքային բռնություն
* Սոցիալական ստրատիֆիկացում
* Հարկերից խուսափում

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Abel, T (2008). «Cultural capital and social inequality in health». *Journal of Epidemiology and Community Health*. **62** (7): e13. doi:10.1136/jech.2007.066159. PMID 18572429. S2CID 41782351.
* Acker, Joan (1990). «Hierarchies, Jobs, Bodies: A Theory of Gendered Organizations». *Gender and Society*. **4** (2): 139–58. CiteSeerX 10.1.1.693.1964. doi:10.1177/089124390004002002. S2CID 40897237.
* Bourdieu, Pierre. 1996.*The State Nobility: Elite Schools in the Field of Power*, translated by Lauretta C. Clough. Stanford: Stanford University Press.
* Breman, Jan; Harris, Kevan; Lee, Ching Kwan; van der Linden, Marcel, eds. (2019). *The Social Question in the Twenty-First Century: A Global View*. Univ of California Press. ISBN 978-0-520-97248-3.
* Brennan, Samantha (2009). «Feminist Ethics and Everyday Inequalities». *Hypatia*. **24** (1): 141–159. doi:10.1111/j.1527-2001.2009.00011.x. S2CID 143938559.
* Brenner, Neil; Peck, Jamie; Theodore, Nik (2010 թ․ ապրիլ). «Variegated neoliberalization: geographies, modalities, pathways». *Global Networks*. **10** (2): 182–222. doi:10.1111/j.1471-0374.2009.00277.x.
* Burton-Jeangros, Claudine; Cullati, Stéphane; Manor, Orly; Courvoisier, Delphine S.; Bouchardy, Christine; Guessous, Idris (2016 թ․ օգոստոսի 18). «Cervical cancer screening in Switzerland: cross-sectional trends (1992–2012) in social inequalities». *The European Journal of Public Health*. **27** (1): 167–173. doi:10.1093/eurpub/ckw113. PMC 5421499. PMID 28177486.
* Coburn, David (2004 թ․ հունվար). «Beyond the income inequality hypothesis: class, neo-liberalism, and health inequalities». *Social Science & Medicine*. **58** (1): 41–56. doi:10.1016/s0277-9536(03)00159-x. PMID 14572920.
* Esping-Andersen, Gosta. 1999. "The Three Worlds of Welfare Capitalism." In *The Welfare State Reader* edited by Christopher Pierson and Francis G. Castles. Polity Press.
* Frankfurt, Harry (1987 թ․ հոկտեմբեր). «Equality as a Moral Ideal». *Ethics*. **98** (1): 21–43. doi:10.1086/292913. S2CID 222814474.
* Cruz, Adrienne; Klinger, Sabine (2011). *Gender-based violence in the world of work: Overview and selected annotated bibliography* (PDF). International Labour Organization. ISBN 978-92-2-124703-6. S2CID 146482848.
* Goldthorpe, J. H. (2010 թ․ դեկտեմբերի 1). «Analysing Social Inequality: A Critique of Two Recent Contributions from Economics and Epidemiology». *European Sociological Review*. **26** (6): 731–744. doi:10.1093/esr/jcp046.
* Hickel, Jason (2018). *The Divide: Global Inequality from Conquest to Free Markets*. National Geographic Books. ISBN 978-0-393-65136-2.
* Irving, Dan (2008 թ․ հունվարի 1). «Normalized Transgressions: Legitimizing the Transsexual Body as Productive». *Radical History Review*. **2008** (100): 38–59. doi:10.1215/01636545-2007-021.
* Jin, Ye; Li, Hongbin; Wu, Binzhen (2011 թ․ հունիս). «Income inequality, consumption, and social-status seeking». *Journal of Comparative Economics*. **39** (2): 191–204. doi:10.1016/j.jce.2010.12.004.
* Lazzarato, Maurizio (2009 թ․ նոյեմբեր). «Neoliberalism in Action: Inequality, Insecurity and the Reconstitution of the Social». *Theory, Culture & Society*. **26** (6): 109–133. doi:10.1177/0263276409350283. S2CID 145758386.
* Mandel, Hadas (2012). «Winners and Losers: The Consequences of Welfare State Policies for Gender Wage Inequality». *European Sociological Review*. **28** (2): 241–262. doi:10.1093/esr/jcq061. hdl:10419/95563.
* Ortiz, Isabel & Matthew Cummins. 2011. Global Inequality: Beyond the Bottom Billion – A Rapid Review of Income Distribution in 141 Countries. *United Nations Children's Fund (UNICEF)*, New York.
* Pakulski, J.; Waters, M. (1996). «The Reshaping and Dissolution of Social Class in Advanced Society». *Theory and Society*. **25** (5): 667–691. doi:10.1007/bf00188101. S2CID 143940664.
* Piketty, Thomas (2014). *Capital in the Twenty-First Century*. Belknap Press.
* Scheidel, Walter (2017). *The Great Leveler: Violence and the History of Inequality from the Stone Age to the Twenty-first Century*. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-16502-8.
* Sernau, Scott (2013). *Social Inequality in a Global Age* (4th edition). Thousand Oaks, CA: Sage.
* Stiglitz, Joseph. 2012. *The Price of Inequality*. New York: Norton.
* United Nations (UN) Inequality-adjusted Human Development Report (IHDR) 2013. United Nations Development Programme (UNDP).
* Weber, Max. 1946. "Power." In *Max Weber: Essays in Sociology*. Translated and Edited by H.H. Gerth and C. Wright Mills. New York: Oxford University Press.
* Weeden, Kim A.; Grusky, David B. (2012 թ․ մայիս). «The Three Worlds of Inequality». *American Journal of Sociology*. **117** (6): 1723–1785. doi:10.1086/665035. S2CID 146296502.
* Wilkinson, Richard; Pickett, Kate (2009). *The Spirit Level: Why More Equal Societies Almost Always Do Better*. Allen Lane. ISBN 978-1-84614-039-6.
* Wright, Erik Olin (2000 թ․ հունվար). «Working-Class Power, Capitalist-Class Interests, and Class Compromise». *American Journal of Sociology*. **105** (4): 957–1002. doi:10.1086/210397. S2CID 9503972.

## Արտաքին հղումներ

* Inequality watch
* "Wealth Gap" – A Guide Արխիվացված 14 Հուլիս 2014 Wayback Machine (January 2014), *AP News*
* Guardian.com/business/2015/jan/19/global-wealth-oxfam-inequality-davos-economic-summit-switzerland New Oxfam report says half of global wealth held by the 1% (2015-01-19). "Oxfam warns of widening inequality gap." *The Guardian*
* How Much More (Or Less) Would You Make If We Rolled Back Inequality? (January 2015). "How much more (or less) would families be earning today if inequality had remained flat since 1979?" *National Public Radio*
* OECD – Education GPS: Gender differences in education

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սոցիալական անհավասարություն» հոդվածին։ |