# Իփսիլոն (տառ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|  |
| --- |
|  |
| Հունական այբուբեն |
| **Αα** | Ալֆա | **Νν** | Նյու |
| **Ββ** | Բետա | **Ξξ** | Քսի |
| **Γγ** | Գամմա | **Οο** | Օմիկրոն |
| **Δδ** | Դելտա | **Ππ** | Պի |
| **Εε** | Էպսիլոն | **Ρρ** | Ռո |
| **Ζζ** | Ձետա | **Σσς** | Սիգմա |
| **Ηη** | Էտա | **Ττ** | Տաու |
| **Θθ** | Թետա | **Υυ** | Իփսիլոն |
| **Ιι** | Յոտա | **Φφ** | Ֆի |
| **Κκ** | Կապպա | **Χχ** | Խի |
| **Λλ** | Լամբդա | **Ψψ** | Փսի |
| **Μμ** | Մյու | **Ωω** | Օմեգա |
| Պատմություն |
| Հնագույն տեղային տարբերակներ  · · · · · |
| Կցագրեր (ϛ, ϗ, ȣ) ·Տարբերանշաններ |
| Թվեր՝  (6) · (90) · (900) |
| Այլ լեզուներում |
| Բակտրիերեն · Ղպտերեն · Ալբաներեն |
| Գիտական նշաններ |
|

---

 **Կատեգորիա •  Commons դիտել
* քննարկել
* խմբագրել
 |

Υ υ**Իփսիլոն** (հուն․՝ ύψιλον
, հին հունարեն՝ ὖ ψιλόν
), (/ˈʌpsɪlɒn, ˈ(j)uːp-, -lən/, /(j)uːpˈsaɪlən, ˈʊpsɪlɒn/ ( ); մեծատառ **Υ**, փոքրատառ **υ**, հունական այբուբենի քսաներորդ տառն է։ Թվային արժեքն է` 400։ Առաջացել է փյունիկերեն *𐤅* ՝ *վավ* տառից։ Այս տառից են առաջացել կյուրեղագիր **Ѵ (իժիցա)** և՝ անուղղակիորեն **У** տառերը և լատինական այբուբենի U, V, W և Y տառերը։

Փոքրատառ իփսիլոնը (υ) հաճախ շփոթում են փոքրատառ նյուի (ν) հետ, տարբերությունը ներքևի հատվածում է, նյու տառի դեպքում այն սրած է, իսկ իփսիլոնի դեպքում՝ կլորացված։

## Պատմություն

Հին հունական հին հունարեն՝ ὖ ψιλόν
 անվանումը նշանակում է «պարզ «ու»»՝ ի տարբերություն բաղադրյալ ձևի, որն արտահայտվում է **ου** դիգրաֆով։
Ի սկզբանե υ տառը նշանակում էր [u] հնչյունը (ինչպես հայերեն «ու»), ինչպես նաև օգտագործվում էր որպես դիգրաֆների բաղադրիչ՝ αυ, ευ, ου, որոնք նշում էին համապատասխան դիֆթոնգներ։

Հունարենում հնչյունական փոփոխությունների արդյունքում արդեն դասական շրջանում այն սկսեց արտահայտել [y] հնչյունը (ինչպես ֆրանսերենում **U** կամ գերմաներենում **Ü**)։ Միևնույն ժամանակ ου դիգրաֆը, որը նախկինում նշում էր [ou] դիֆթոնգը, սկսեց ընթերցվել պարզապես որպես [u]։ Ժամանակակից հունարենում υ-ն արտահայտում է [i] հնչյունը (ինչպես հայերեն «ի»), իսկ ձայնավորների միջև դիրքում՝ [v] հնչյունը (ինչպես «վ»)։

Այս տառի ճյուղերը երբեմն կոչվում են սամոսյան ճյուղեր, քանի որ Պյութագորասի մոտ դրանք խորհրդանշում էին բաժանվող ուղիները՝ առաքինության և արատի միջև։

## Կիրառումը

* Տարրական մասնիկների ֆիզիկայում մեծատառ հունական ϒ-ն նշանակում է իփսիլոն-մեզոն։ Նշանը պետք է միշտ գրվի հենց այսպես՝ ϒ, որպեսզի չշփոթվի լատինական Y-ի հետ, որը նշանակում է հիպերլիցք։ Այն կարելի է արտացոլել համապատասխան տառատեսակով (օրինակ՝ FreeSerif) կամ Յունիկոդի հատուկ նիշով՝ U+03D2 (ϒ)։
* Ավտոմեքենա արտադրող Lancia-ն ունի «Ypsilon» անունով մոդել։
* Միջազգային հնչյունական այբուբենում ⟨ʋ⟩ նշանը օգտագործվում է շրթնատամնային մոտավոր հնչյունը ներկայացնելու համար։
* Աստղաֆիզիկայում և ֆիզիկական տիեզերագիտությունում ϒ-ն նշանակում է զանգված-լուսատվություն հարաբերությունը։
* Վիճակագրությունում երբեմն օգտագործվում է v կամ nu-ի փոխարեն՝ ազատության աստիճանն արտահայտելու համար։
* Պարսկերենում «մեկ իփսիլոն» արտահայտությունը օգտագործվում է՝ նշելու համար զրոյին մոտ դրական մեծություն։

### Այլ կիրառումներ

* Նմանատիպ նշան U+2648 ♈  կիրառվում է նաև U+2648 Խոյ աստղագիտական նշանի համար։

## Համագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
| Հայերենի այբուբենում` | **Ի** |
| Կյուրեղագրում` | **И** |
| Լատիներենի այբուբենում՝ | **I** |
| Վրացերենի այբուբենում՝ | **ი** |
| Եբրայերենի այբուբենում՝ | **י** |
| Թամիլերենի այբուբենում՝ | **ஈ** |

## Տես նաև

* Հունական այբուբեն

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
| Հունական այբուբեն |  |
| Α • Β • Γ • Δ • Ε • Ζ • Η • Θ • Ι • Κ • Λ • Μ • Ν • Ξ • Ο • Π • Ρ • Σ • Τ • Υ • Φ • Χ • Ψ • Ω |