# Քանակների միջազգային համակարգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Քանակների միջազգային համակարգ** (ՔՄՀ) մեծությունների չափման ստանդարտ համակարգ, որն օգտագործվում է ֆիզիկայում և ընդհանրապես ժամանակակից գիտության մեջ։ Այն ներառում է հիմնական մեծություններ, ինչպիսիք են երկարությունը և զանգվածը և այդ մեծությունների միջև փոխհարաբերությունները: Այս համակարգը գտնվում է միավորների միջազգային համակարգի (ՄՄՀ) հիմքում, բայց ինքնին չի որոշում մեծությունների համար օգտագործվող չափման միավորները։

Համակարգը պաշտոնապես նկարագրված է ՔՄՀ/ՄՄՀ 80000 ստանդարտի մի քանի մասով ( սահմանում է նաև գիտության և տեխնոլոգիայի մեջ օգտագործվող բազմաթիվ այլ քանակություններ), որն առաջին անգամ ավարտվել է 2009 թվականին և այնուհետև վերանայվել և ընդլայնվել։

Չափման կախվածությունները համակարգի բազային միավորների միջև
## Բազային մեծություններ

Ֆիզիկական մեծությունների տվյալ համակարգի բազային մեծությունները այդ մեծությունների ենթաբազմությունն են, որտեղ ոչ մի բազային մեծություն չի կարող արտահայտվել մյուսների տեսքով, բայց համակարգի յուրաքանչյուր մեծություն կարող է արտահայտվել բազային մեծություններով։ Այս սահմանափակման շրջանակներում բազային մեծությունների հավաքածուն ընտրվում է պայմանականորեն։ Կան յոթ բազային մեծություններ։ Նրանց համար, ինչպես և այլ մեծությունների նշանները գրված են շեղատառերով։

Ֆիզիկական մեծության չափը չի ներառում մեծությունը կամ միավորները։ Հիմնական մեծության չափի պայմանական խորհրդանշական ներկայացումը հռոմեական սիմվոլի(ուղիղ) մեկ մեծատառ է:

| Բազային մեծություն | Քանակի նիշ | Չափման նիշ | բազային միավոր | միավորի նիշ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| երկարություն |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  | մետր | m |
| mass |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_6  | կգ | kg |
| ժամանակ |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_8  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_10  | վայրկյան | s |
| էլեկտրական հոսանք |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_12  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_14  | ամպեր | A |
| թերմոդինամիկ ջերմաստիճան |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_16  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_18  | կելվին | K |
| նյութի քանակություն |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_20  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_22  | բլուր | mol |
| լուսավորություն |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_24  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_26  | կանդելա | cd |

## Ստացված մեծություններ

Ստացված մեծությունը մեծություն է մեծությունների համակարգում, որը սահմանվում է միայն այդ համակարգի բազային մեծությունների համաձայն։ ՔՄՀ-ն սահմանում է բազմաթիվ ստացված մեծություններ և համապատասխան ստացված միավորներ։

### Ստացված մեծությունների ծավալային արտահայտություն

Ստացված մեծության չափման պայմանական սիմվոլիկ պատկերը բազային մեծությունների չափումների աստիճանների արտադրյալն է՝ ըստ ստացված մեծության սահմանման։ Մեծության չափը նշանակվում է WIKINIUM\_MATH\_PH\_28 , որտեղ ծավալային ցուցիչները դրական են, բացասական կամ զրո։ Չափման նշանը կարող է բաց թողնել, եթե դրա ցուցիչը զրո է։ Օրինակ, ՔՄՀ-ում նշվում է արագության քանակական չափումը WIKINIUM\_MATH\_PH\_30 : Հետևյալ աղյուսակում թվարկված են ՔՄՀ-ով սահմանված որոշ քանակություններ.

| Ստացված մեծություն | բազային չափսերով արտահայտված |
| --- | --- |
| հաճախականություն |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_32  |
| ուժ |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_34  |
| ճնշում |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_36  |
| արագություն |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_38  |
| մակերես |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_40  |
| ծավալ |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_42  |
| արագացում |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_44  |

#### Անչափ մեծություններ

Մեկ հարթության մեծությունը պատմականորեն հայտնի է որպես անչափ մեծություն (տերմին, որ սովորաբար դեռ օգտագործվում է). նրա բոլոր ծավալային ցուցիչները զրո են, իսկ չափման նշանը՝ զրոյական

1.Նման մեծությունը կարող է դիտվել որպես ստացված մեծություն՝ նույն չափման երկու մեծությունների հարաբերակցության տեսքով։ «ռադիան» (ռադ) և «ստերադիան» (սռ) անչափ միավորները ընդունելի են տարբեր տեսակի անչափ մեծությունների, համապատասխանաբար հարթ անկյուն և պինդ անկյուններ տարբերելու համար։

### Լոգարիթմական մեծություններ

#### Մակարդակ

Մեծության մակարդակը սահմանվում է որպես քանակի հարաբերակցության լոգարիթմ այդ մեծության նշված հղման արժեքով։ ISQ-ում այն տարբեր կերպ է սահմանվում արմատային հզորության մեծության համար (նաև հայտնի է հնացած դաշտի քանակով) և հզորության մեծության համար։ Այն սահմանված չէ այլ տեսակի քանակությունների հարաբերակցության համար։ ISQ-ի շրջանակներում բոլոր մակարդակները դիտարկվում են որպես 1-ին չափման ստացված քանակություններ:Օրինակ. ձայնային ճնշման մակարդակը՝ դեցիբելի միավորով։

#### Այլ լոգարիթմական մեծություններ

Հաճախականության լոգարիթմական հարաբերակցության միավորները ներառում են օկտավան, որը համապատասխանում է հաճախականության 2 գործակցին (ճշգրիտ) և տասնամյակը, որը համապատասխանում է 10 գործակցին։

ՔՄՀ-ն ճանաչում է մեկ այլ լոգարիթմական մեծություն՝ տեղեկատվական էնտրոպիան, որի համահունչ միավորը տեղեկատվության բնական միավորն է (նատ-նիշը):

## Փաստաթղթեր

Համակարգը պաշտոնապես նկարագրված է ՔՄՀ/ՄՄՀ 80000 ստանդարտի մի քանի մասից, որն առաջին անգամ ավարտվել է 2009-ին, սակայն հետագայում վերանայվել և ընդլայնվել է, որը փոխարինել է 1992-ին, ՄՄՀ 31-ին և ՄՄՀ 1000-ում հրապարակված ստանդարտներին։ Համատեղ աշխատելով պաշտոնականացրել են դրա մասերը։ ՄՄՀ-ին՝ տալով տեղեկատվություն և սահմանումներ՝ կապված քանակությունների, քանակների համակարգերի, միավորների, քանակի և միավորի նշանների և համահունչ միավոր համակարգերի հետ՝ մասնավորապես հղում կատարելով ՔՄՀ-ին:ՔՄՀ/ՄՄՀ 80000-ը սահմանում է ֆիզիկական մեծություններ, որոնք չափվում են SI միավորներով ներառում է նաև ժամանակակից գիտության և տեխնիկայի բազմաթիվ այլ մեծություններ։ «Քանակների միջազգային համակարգ» անվանումն օգտագործվում է Կշիռների և չափումների գլխավոր կոնֆերանսի կողմից՝ նկարագրելու չափերի համակարգը, որը ընկած է Միավորների միջազգային համակարգի հիմքում։

## Տես նաև

* Չափային վերլուծություն
* Ֆիզիկական մեծությունների ցանկ
* Միավորների միջազգային համակարգ
* բազային միավոր

## Ծանոթագրություններ

## Հետագա ընթերցման համար

* B. N. Taylor, Ambler Thompson, *International System of Units (SI)*, National Institute of Standards and Technology 2008 edition, 1-4379-1558-2.

Կաղապար:SI base quantities

Քաղվածելու սխալ՝ `<ref>` tags exist for a group named "Ն", but no corresponding `<references group="Ն"/>` tag was found.