# Եբրայական հաշվարկման համակարգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| **Եբրայական հաշվարկման համակարգ**  |
| --- |
| Տեսակ | Աստվածաշնչյան հասկացություն և միավորների համակարգեր |
| Ենթադաս | ancient units of measurement? և տարադրամ |

Թալմուդի ժամանակակից հրատարակությունը։
հրեաները Միշնա են կարդում (1924)
**Եբրայական հաշվարկման համակարգ,**  սկսած Թանախի, Միշնայի և Թալմուդի ժամանակներից եբրայական աղբյուրներում օգտագործվող հաշվարկման համակարգն է։ Թանախում օգտագործվող հաշվումների անալոգները հանդիպում են միջագետքյան և, ավելի քիչ քանակով, հին եգիպտական հաշվարկման համակարգերում։ Ավելի ուշ Միշնայի և Թալմուդի հեղինակները՝ Թաննային և Ամորաին, լրացուցիչ չափումներ փոխառան իրենց ժամանակակից պարսկական և հին հունական համակարգերից։ Եբրայական համակարգը մինչև օրս էլ սահմանափակումներ ունի, քանի որ հրեական հալախայի շատ դրույթներ արտահայտված են հենց այդ հաշվարկման համակարգում։ Եբրայական չափումները ժամանակակից տասնորդական համակարգի վերածելը որոշակի դժվարություններ է ներկայացնում և քննարկման առարկա է դառնում հալախայի ոլորտում իշխանությունների միջև։

## Երկարության չափման միավորներ

Եբրայական հաշվարկման համակարգերում, ինչպես և շատ այլ համակարգերում, որպես երկարության չափման միավորներ կիրառվում էին քիչ թե շատ ստանդարտացված միավորներ։ Թանախում հանդիպող երկարության ստանդարտ միավորներն էին՝

* Մատ (եբրայերեն՝ אצבע, էցբա
‎) — միջնամատի հաստությունը, մոտ. 2 սմ
* Ափ (եբրայերեն՝ תפח, տեֆախ
‎) — 4 ծալված մատների հաստությունը, մոտ. 8 սմ
* Թիզ (եբրայերեն՝ זרת, զերետ
‎) — առավելագույնս բացված բթամատի և ճկույթի ծայրերի միջև եղած հեռավորությունը, որը մոտավորապես հավասար ՝ 3 ափի, մոտ. 24 սմ
* Կանգուն (եբրայերեն՝ אמה, ամա
‎) — 5 կամ 6 ափ

Թալմուդում օգտագործվել են ևս մի քանի ավելի մեծ միավորներ.

* Ստադիում (եբրայերեն՝ ריס, րիս
‎) — 1600 ափ, մոտ. 150 մ
* Մղոն (եբրայերեն՝ מיל, միլ
‎) — 2000 կանգուն, մոտ. 1 կմ

## Ծավալի չափման միավորները

### Հեղուկների ծավալի միավորներ

* Բատ — 39553,3 սմ³,
* Խին («Հին»)՝ ենթադրաբար — 1/6 բատ — 6592,8 սմ³.
* Լոգ՝ ենթադրաբար — 1/72 բատ — 549,4 սմ³.
* Կոռ — ինչպես սորուն պինդ մարմինների, այնպես էլ հեղուկների համար:Ենթադրաբար հավասարվում էր հոմերի = 10 էֆ (բատ).
* լետեխ — 197766,6 սմ³,
* Թարկավ — 6592,8 սմ³,
* Թեյման — 274,7 սմ³,
* Ռվիիտ (քառորդ) — 137,3 սմ³,
* Բեյցա (ձու) — 91,6 սմ³,

### Սորուն մարմինների ծավալների միավորներ

* Էֆա (եֆա) — 39553,3 սմ³,
* Հոմեր (Կուր) — սորուն մարմինների, ինչպես նաև հեղուկների ծավալների չափման միավոր,որը հավասարվում է էշի (մոտ. 390 լիտր — 395533,2 սմ³). 1հոմերը հավասար է 10 էֆի կամ բատի,
* Սեա — 13184,4 սմ³, 1/3 էֆ,
* Իսսարոն (Օմեր) — 3955,3 սմ³: Հնարավոր է, որ սա կալված մեկ խուրձ հացահատիկի ծավալն է, 1/10 էֆ,
* Կավ (Կաբ). Ենթադրաբար — 1/18 էֆ — 2197,6 սմ³,

## Մակերեսի միավորներ

Եբրայական հաշվարկման համակարգում մակերեսի չափման միավորները ստացվել են այն հացահատիկի ծավալից, որը կարող էին ցանել տվյալ մակերեսի վրա ստանդարտ պայմաններում:Առավել հաճախ հանդիպող մակերեսի չափման միավորներն են՝

* Բեյտ ռովա — 32,6 մ²,
* բեյտ կավ — 130,7 մ²,
* բեյտ սեա — 784,3 մ²,
* բեյտ սեատաիմ — 1568,6 մ²,
* բեյտ լետեխ — 11629,6 մ²,
* բեյտ կուր — 23529,2 մ²։

## Ժամանակի միավորներ

Եբրայերենում ժամանակի չափման միավորները հիմնված են եղել մասամբ տիեզերական դիտարկումների վրա, ինչպես նաև մարդկանց ստանդարտացված գործողությունների հիման վրա։

* Ռեգա
* Հելեկ
* Դաքա
* Շաա
* Աշմուրա
* Օնա
* Յոմա
* Շաբբատ
* Հոդեշ
* Շանա
* Շավուրա
* Յովել
* Թոխ կդեյ դոբբուր
* Զման ախիլատ պերաս

## Զանգվածի (և փողի) միավորներ

* Տաղանդ = 60 րոպե = 3000 շեկել = 6000 բեկա = 60 000 հերա։ Քաշը 34-ից 41 կգ է։
* Կիկար
* Մին
* Շեկել (սիկլ)
* Բեկա
* Հերա
* Կեսսիտա
* Պիմ

## Գրականություն

* *Frank, Rabbi Yitzḥak* The Practical Talmud Dictionary. — Jerusalem, Israel: The Ariel Institute, 1991. — ISBN 978-0-87306-588-7

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Weights and Measures / Jewish Encyclopedia(անգլ.)
* Ka-Zait
* Summary table of Biblical & Talmudic units of measurement by Ronnie Figdor