# Կինեմատոգրաֆիայի պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կինեմատոգրաֆիայի պատմություն

պատմական ասպեկտ| Ենթակատեգորիա | media history |
| Թեմայով վերաբերում է | Կինեմատոգրաֆիա |
| Հետազոտվում է | history of cinema |
| Ով է կիրառում | կինոգետ, film historian |

**Կինեմատոգրաֆիայի պատմություն,** սկիզբը համարվում է 1895 թվականի դեկտեմբերի 28-ը, երբ Փարիզում, Կապուցինների բուլվարում գտնվող «Գրանդ Կաֆե» սրահներից մեկում տեղի է ունենում առաջին կինոցուցադրությունը։ Շուտով ամբողջ աշխարհում սկսում են ստեղծվել կինոընկերություններ և կինոստուդիաներ։ Կինեմատոգրաֆիայի առաջին 10 տարիների ընթացքում կինոն նորարարությունից և զանգվածային ժամանցից վերածվում է կայուն ինդուստրիայի։ Ամենավաղ ֆիլմերը սև և սպիտակ են եղել, տևել են մեկ րոպեից քիչ, առանց ձայնագրության և բաղկացած մեկ կադրից, որը նկարահանվել է անշարժ տեսախցիկով։

Տարիների ընթացքում կինեմատոգրաֆիան զարգացում է ապրում՝ շնորհիվ մոնտաժի, տեսախցիկի շարժման և այլ կինեմատոգրաֆիկական հնարքների։ 1920-ական թվականներին հայտնվել է ձայնային կինոն, որը մեծ հեղափոխություն է առաջացրել։ Հետագայում գունավոր կինոյի զարգացումը, նոր տեխնոլոգիաների ներդրումը և հատուկ էֆեկտների (սկսած 1990-ականներից) կիրառումը բերեցին կինոարտադրության նոր փուլերի։

Կինեմատոգրաֆիայի լայն տարածմանը նպաստում են նաև նոր տեղեկատվական միջոցների զարգացումը, ինչպիսիք են հեռուստատեսությունը (1950-ական թվականներից), տնային վիդեոն (1980-ական թվականներից) և համացանցը (1990-ական թվականներից)։ Այսօր կինոն շարունակում է զարգանալ, ներառելով թվային տեխնոլոգիաներ, վիրտուալ իրականություն և նորարարական ստեղծագործական լուծումներ։

## Առաջին քայլեր

Կինեմատոգրաֆիայի ակունքները հասնում են մինչպատմական ժամանակներին, երբ կատարվել են շարժումը պատկերելու փորձեր ստատիկ պատկերների միջոցով։ Առաջին սարքերը, որոնք համադրել են անշարժ պատկերների շարքը՝ շարժման պատրանք ստեղծելու համար, ի հայտ են եկել 19-րդ դարի առաջին կեսին։ Դրանց մեջ ընդգրկված են եղել այնպիսի սարքեր, ինչպիսիք են ֆենակիստիսկոպը (1832 թվական), զոոտրոպը (1834 թվական), պրաքսինոսկոպը (1877 թվական), ինչպես նաև 1830-1870-ական թվականներին ստեղծված այլ «կախարդական լապտերներ»։ Այս մեխանիկական սարքերը ցուցադրել են պարզագույն անիմացիոն սյուժեներ և հիմք դրել անիմացիոն կինոյի զարգացմանը։

Դեպի կինեմատոգրաֆիա առաջին քայլը կատարվել է մ.թ.ա. 5-րդ դարում, երբ մշակվել է «կախարդական լապտերը»՝ խցիկ-օբսկուրան։ Բացի այդ, ավելի վաղ Չինաստանում և Ճապոնիայում հայտնվել էր ստվերային թատրոնը, իսկ նեղ անցքով պատկեր ստեղծելու սկզբունքը հայտնի էր դեռևս անտիկ դարերում։ «Խցիկ-օբսկուրա» տերմինը հայտնվել է 15-րդ դարի վերջին, իսկ համապատասխան փորձեր կատարել էր Լեոնարդո դա Վինչին։ 17-րդ դարում «կախարդական լապտերը» լայն տարածում է գտնում՝ որպես պատկերներ ուղղահայաց էկրանին պրոյեկտելու սարք։ Այն պարզեցված տարբերակով ներկայացվել է խողովակով և լուսատու սարքով հագեցած տուփ։ Լուսատուի հետևում տեղադրվել էր անդրադարձնող ռեֆլեկտոր, իսկ խողովակի և տուփի միջև տեղադրվել էր թանաքով նկարված կադրը։ Այդ պատկերը ստատիկ էր։

Հաջորդ քայլը կինեմատոգրաֆիայի զարգացման մեջ կատարվել է 1830 թվականին Մայքլ Ֆարադեյի և նրա ընկեր Մաքս Ռոջերի կողմից։ Այն ժամանակ ողջ Եվրոպան փորձում էր ստեղծել սարք, որը կարող էր «կենդանացնել» նկարները։ Ֆարադեյի սարքը կոչվում էր ֆենակիստիսկոպ։ Դրան կցվում էր հաջորդական պատկերների շարք։ Մինչ այդ գիտնական Ժոզեֆ Պլատոն զբաղվել էր շարժման փուլային վերլուծությամբ (օրինակ՝ մարդու շարժման փուլերը)։ Երբ Ֆարադեյը ծանոթացավ նրա աշխատանքներին, ֆենակիստիսկոպի ավարտը ժամանակի հարց էր։ Արդյունքում հնարավոր դարձավ ստանալ շարժվող պատկեր, թեև ոչ իրական տեսապատկեր, որի տևողությունը կազմում էր մի քանի վայրկյան։

Էդվերդ Մույբրիջի «Ձիու շարժումը» լուսանկարների շարքը օգտագործել են խրոնոֆոտոգրաֆիայի տեխնիկան՝ շարժումն ուսումնասիրելու համար։Ան Անշյուցի էլեկտրոտախիսկոպը
Երրորդ քայլը կատարվեց 1877 թվականին՝ խրոնոֆոտոգրաֆիայի հայտնագործմամբ։ Այն հնարավոր դարձավ Լուի Դագերի և Ժոզեֆ Նյեպսի աշխատանքների շնորհիվ, որոնք մշակեցին թաց կոլոդիոնային մեթոդը՝ բավականին բարձր լուսազգայունությամբ, սակայն պահանջվում էր լուսանկարչական նյութի պատրաստում անմիջապես նկարահանման առջև։ Բարձր լուսազգայունությունը թույլ տվեց կրճատել էքսպոզիցիայի ժամանակը, առանց որի արագ շարժումների նկարահանումը անհնար կլիներ։ Ֆոտոգրաֆիայի պիոներներ Էդվարդ Մեյբրիջը և Էթիեն-Ժյուլ Մարեն 1870-80-ական թվականներին իրականացրեցին մի շարք փորձարկումներ, ֆիքսելով շարժման հաջորդական փուլերը՝ մարդու, կենդանիների, ճոճանակի։ Սա հնարավորություն տվեց տեսանելի դարձնել շարժման գործընթացը և մոտենալ կինեմատոգրաֆիկ տեխնիկայի առաջին նմուշների ստեղծմանը։ 1878 թվականին Կալիֆոռնիայի նահանգապետ Լելանդ Ստենֆորդը և լուսանկարիչ Էդվարդ Մեյբրիջը իրականացրեցին փորձ՝ ձիու գալոպի լուսանկարային ֆիքսման համար։ Ըստ որոշ աղբյուրների՝ Ստենֆորդը վիճել էր Մեյբրիջի հետ այն հարցի շուրջ, թե «ձին գալոպի ժամանակ արդյոք միաժամանակ կտրո՞ւմ է բոլոր չորս ոտքերը գետնից, թե ոչ», իսկ ըստ մյուսների՝ Մեյբրիջը պարզապես կատարում էր Ստենֆորդի պատվերը, ով ուսումնասիրում էր ձիու շարժման առանձնահատկությունները։ Նրանք ձիարշավի ուղու երկայնքով տեղադրում են 12 լուսանկարչական ապարատ՝ տեղավորված հատուկ լուսապաշտպան կրպակներում։ Ասիստենտները, գտնվելով այդ կրպակներում, սիգնալային սուլոցի հետ միաժամանակ սկսում են պատրաստել լուսանկարչական թիթեղները նկարահանման համար։ Երբ բոլոր ապարատները պատրաստ էին լինում, բազա էր արձակվում ձի, որը թռչում էր լուսանկարների ապարատների առջև գտնվող սպիտակ պատի դիմաց։ Ապարատների դռները բացվում էին պարաշյարներով, որոնք ձգվում էին ուղու երկայնքով։ Ձին կոտրում էր դրանք, միաժամանակ գործարկելով ապարատները։ Արդյունքում, յուրաքանչյուր ապարատ լուսանկարում էր ձիու շարժման առանձին փուլը սպիտակ պատի վրա, որը ընդգծում էր սիլուետը։ Սա շարժման փուլերը տարանջատելու առաջին փորձն էր։ Հետագայում Մեյբրիջը ավելացրեց ապարատների թիվը մինչև 24 և ստացված լուսանկարները սկսեց օգտագործել իր ստեղծած զուպրաքսիսկոպում, որը ցուցադրում էր շարժվող պատկեր։

Մեյբրիջի հիմնական հետաքրքրությունը ծառայում էր կենդանիների և մարդու շարժումների լուսանկարչությանը, և նա ստանում էր դրամաշնորհ Պենսիլվանիայի համալսարանից, որի հետ համագործակցում էր երեք տարի։ 1887 թվականին հրապարակվեց ինը տոմսերից բաղկացած աշխատանք, «Կենդանիների շարժումը՝ էլեկտրոֆոտոգրաֆիկ հետազոտություններ կենդանիների շարժման հաջորդական փուլերի մասին», որը ներառում էր Մեյբրիջի բոլոր լուսանկարչական փորձարկումները 1872-ից մինչև 1885 թվականները։ Այդ աշխատանքում տեղ են գտել ավելի քան հարյուր հազար նրա լուսանկարներ։ Լուսանկարներում ցուցադրվել են միայն ընտանի կենդանիներ՝ շուն, կատու, ձի, հետա նաև ամերիկյան եղջերու, եղնիկ, արջ, ռակուն, առյուծ, ընձուղտ, կապիկ և թռչուններ։

1901 թվականին Մեյբրիջը հրատարակեց «Մարդու պատկերն ընդմիշտ շարժման մեջ» («The Human Figure in Motion») գիրքը։ Նա վերադարձավ Անգլիա, որտեղ արդեն քիչ ժամանակ զբաղվեց լուսանկարչությամբ։ Մեյբրիջը մահանում է իր ծննդավայրում՝ Թեմզայի վրա գտնվող Կինգսթոնում, 1904 թվականին։

## Հետագա զարգացում

19-րդ դարի երկրորդ կեսին լուսանկարչությունը տարածվում է, և տներում սկսում են հայտնվել լուսանկարների ալբոմներ, որտեղ մարդիկ պահում էին իրենց ընկերների ու բարեկամների լուսանկարները։ Այդ շրջանում գրանցվեցին բազմաթիվ փաթենտներ «ապրած» լուսանկարի համար։

1876 թվականին ֆրանսիացի պրոֆեսոր Էթիեն Մարեն հայտնագործեց «լուսանկարային հրացանը»։ Հրացանի վրա տեղադրված պտտվող ութանկյուն լուսանկարչական թիթեղի վրա անցկացվում էր կենդանիների և թռչունների շարժման փուլերի լուսանկարում՝ արագությամբ մինչև 10 կադր վայրկյանում։ Հետագայում նա հայտնագործում է ավելի հաջող սարքավորումներ, որը կոչվում էր «խրոնոֆոտոգրաֆիկ տեսախցիկ», այն օգտագործում էր տուփի մեջ ծալվող լուսազգայուն լուսանկարային թուղթ։ Հայտնագործությունը արդիականացնելով՝ Մարեն ստացավ խրոնոֆոտոգրաֆիկ տեսախցիկ, որը կարող էր օգտագործել չվնասված ժապավեն։

1876 թվականին Փարիզում հայտնվեց պոկադրային կինեմատոգրաֆը։ Նրա հայտնագործողը Էմիլ Ռենոն էր, իսկ նրա հայտնագործությունը՝ օպտիկական թատրոնը։ Դա «մեծամասշտաբ հրաշագործ լույսի փոթորիկ» էր. լույսի փոթորիկի միջով անցնում էր ֆիլմ, որի վրա նկարներ էին տեղադրված։ Այսպիսով, ստացվում էր հաջորդական кадրերի թատրոն, որոնք ցուցադրվում էին մեծ էկրանին՝ 80, 90 կամ 100 նկար՝ կախված սյուժեից։ Մասնավորապես հրավիրված դերասանը պատմում էր գործողությունների մասին։ «Ֆիլմը» բաղկացած էր մի քանի վայրկյան տևողությամբ մի շարք վթարներից, տեխնոլոգիայի թերությունն այն էր, որ երկարաժամկետ վթարներ նկարահանել չէր լինում։ Այդպիսի թատրոնների վերելքի ժամանակ Փարիզում կար մոտ 12 նմանատիպ թատրոն։

1876 թվականին Փարիզում հայտնվեց կադրերով կինեմատոգրաֆը: Նրա հայնագործողը Էմիլ Ռենոն էր, իսկ նրա հայտնագործությունը՝ օպտիկական թատրոնը: Դա մեծամասշտաբ «հրաշք լամպ» էր՝ լուսանցքից անցնող ֆիլմով, որի վրա նկարներ էին պատկերված: Այսպիսով, ստացվում էր կադրերի թատրոն, որը հաջորդաբար ցուցադրվում էր մեծ էկրանին՝ 80, 90 կամ 100 պատկեր՝ կախված պատմության բովանդակությունից: Հատուկ հրավիրված դերասանը պատմում էր գործողությունը: «Ֆիլմը» բաղկացած էր մի շարք կադրերից՝ մի քանի վայրկյան տևողությամբ, իսկ տեխնոլոգիայի թերությունն այն էր, որ չէր կարելի երկար կադրեր պատրաստել: Այդ թատրոնների ծաղկման ժամանակահատվածում Փարիզում մոտ 12 նման թատրոն կար:

Նման ֆիլմի օրինակ՝ մի երիտասարդ կին գիրք է կարդում, մի պատանի մոտենում է նրան, և սկսվում է երկխոսություն։ Հետո բռնում է նրա ձեռքն ու տանում դեպի կառք, գնում են ճաշելու։ Մի քանի հանդիպում, հետո տեղի է ունենում հարսանիքը։ Նրանց ուղեկցում են նավ և ուղարկում մեղրամսի Աֆրիկա։ Նրանց ճանապարհորդությունը համառոտ ցուցադրվում է։ Երիտասարդ զույգը վերադառնում է և նրանց դիմավորում են ծնողները։ Այնուհետև ցուցադրվում է սպիտակ շրջանակ: Աղջիկը նորից նստում է նստարանին, վերցնում է գիրքը՝ ամենը միայն երազ էր։

1870 թվականին ամերիկացի Ջոն Հայատը հայտնաբերեց ձուլվող նյութ՝ ցելյուլոիդը, որը հետագայում օգտագործվեց հարմարեցված ճկուն ժապավենի ստացման համար: 7 տարի անց ռուս ֆոտոգրաֆ Իվան Բոլդիրևը առաջարկեց այս նյութիօ գտագործել տեսաժապավենի վրա։ 1889 թվականին ամերիկացի հայտնագործող Ջորջ Իստմանը, ով որոշ ժամանակ առաջ ավելի արդյունավետ մեթոդ էր մշակել «չոր» լուսանկարչական թիթեղները էմուլսիայով պատելու արդյունավետ մեթոդը, թողարկեց շուկայում՝ ցելյուլոիդի հիման վրա թափանցիկ տեսաժապավեն։ Այնուհետև հնարավոր դարձավ ստեղծել արդյունավետ և ամուր ժապավեններ։

## Կինոմատոգրաֆիան ծննդյան շեմին

«Ռաունդհեյ այգու տեսարանը» կինոֆիլմից կադր, 1888 թվական
Մեյբրիջի և Մարեի հաջողությունները քրոնոֆոտոգրաֆիայի ոլորտում մեծ ազդեցություն ունեցան ֆրանսիացի հայտնագործող Լուի Լեպրենսի վրա, ով որոշեց շարունակել հետազոտությունները այս ոլորտում։ 1888 թվականի սկզբին նա հավաքում է իր առաջին քրոնոֆոտոգրաֆիկ սարքը՝ 16 օբյեկտիվներով, որոնք տեղադրված էին 4 շարքով։ Շուտով նա սահմանափակվում է միայն մեկ օբյեկտիվով, որը նկարում էր միայն մեկ կինոշերտ, և ստեղծում է իր հաջորդ սարքը՝ «LPCCP MkI»։ Այս սարքով, 1888 թվականին նկարահանվում է կինոարվեստի պատմության մեջ առաջին կինոֆիլմը՝ «Ստատիկայի մեջ ընթացող տեսարան»։

1890 թվականի սեպտեմբերի 16-ին, Լոնդոնում արտոնագիր ստանալով իր հայտնագործության համար, ռեժիսոր Լուի Լեպրենսը նստելով Դիժոն-Փարիզ գնացքը անհետանում է։ Այսպիսով, Լեպրենսն ու նրա հայտնագործությունները չեն ստանում լայն ճանաչում, չնայած նրանք մյուս հայտնագործություններից նախաճանաչ են եղել։

Մինչև 1894 թվականը Թոմաս Էդիսոնը իր կինեմատոգրաֆիայի զարգացման աշխատանքները փոխանցել է Ուիլյամ Դիքսոնին։ Էդիսոնի ղեկավարությամբ Դիքսոնը ստեղծել է «կինետոսկոպ» սարքը։ Այս սարքը կառուցված էր այնպես, որ «շարժվող պատկերները», որոնք այն ցուցադրում էր, կարող էր դիտել միայն մեկ մարդ։ Բացի այդ, կինետոսկոպում կիրառվում էր ոչ թե կադրային ցուցադրում, այլ շարունակական պտույտ, ինչը դիտողի մոտ ստեղծում էր պատկերում մշուշի տպավորություն։ Կինետոսկոպի հիման վրա ստեղծվում է առաջին կինոէներգետիկ ցանցը, որը մեկ տարվա ընթացքում բերում է 150 հազար դոլար շահույթ։ 35 միլիմետրանոց կինոժապավենը, որը օգտագործվում էր կինետոգրաֆի և կինետոսկոպի համար, պահպանվել է առանց էական փոփոխությունների մինչև մեր ժամանակները։ Կադրի կողմերի հարաբերակցությունը 1,33:1 եղել է ստանդարտ մինչ երաժշտական կամ ձայնային կինոյի ի հայտ գալը։

1893 թվականին ռուս ինժեներ Իոսիֆ Տիմչենկոն ստեղծեց կինոպրոյեկտոր՝ ֆիլմեր դիտելու համար։ Նա Բալթյան գործարանի գլխավոր ինժեների տեղակալն էր։ «Կենդանի պատկերներ» մշակման մասին կարդալով՝ նա նույնպես ներգրավվեց այդ գործընթացում (այս հայտնագործության պատմությունը հայտնի է Կարեն Շահնազարովի նյութերից)։ 1893 թվականին Տիմչենկոն սկսեց ուսումնասիրել այս հարցը։ Նա ստեղծեց տեսաապարատ, որը նկարում էր պտտվող լուսանկարային տախտակով, իսկ հետո նախագծել էր նաև կինոպրոյեկտոր և փորձել նկարահանել մի քանի կարճ պատմություններ՝ իր ընտանիքի և երեխաների մասին։ Որոշ ժամանակ անց նա ցուցադրել է իր սարքը ռուսական գիտական համայնքին։ Նրա աշխատանքը գնահատեցին, սակայն ֆինանսական աջակցություն չտրամադրվեց՝ հետագա ուսումնասիրությունների համար։ Այդ ժամանակ նա դիմում է ձեռնարկատեր հասարակությանը՝ ներգրավելով Պուտիլովի, բանկի գործավար Դմիտրի Ռուբինշթեյնի, խանութների սեփականատեր Ելիսեևի, թխվածքագործ Ֆիլիպովի և այլոց։ Բայց այնտեղ նույնպես նրա առաջարկը չի ընդունվել։ Սակայն Տիմչենկոն չէր հուսահատվել, նա դիմեց Սավվա Իվանովիչ Մամոնտովին։ 1894 թվականի սկզբին՝ գարնանը, նա մեկնել էր Մոսկվա և պատմել էր իր հայտնագործությունների մասին, ինչպես նաև ներկայացրել էր իր գաղափարը Մամոնտովին, ով պատասխանել էր. «Դա մեծ ապագա ունի, բայց ես փող չունեմ»։

Մեկ տարի հետո Լյումիեր եղբայրները ցուցադրում են իրենց կինոժապավենի տեխնոլոգիան՝ և մտնում են պատմության մեջ, որպես կինոյի արվեստի ժանրի հիմնադիրներ։ Լյումիեր եղբայրները լուսանկարների ֆիքսավորման տեխնոլոգիաների մասնագետներ են եղել, և մինչև 1895 թվականը նրանք ստեղծել են գործող կինոապարատ՝ «սինեմատոգրաֆ» և նկարահանել մի քանի կինոպատկերներ։ Դրանցից հայտնի են առնվազն հինգ ցուցադրություն․ 1895 թվականին՝ մարտի 22-ին Փարիզում՝ «Ներկա արդյունաբերական զարգացման ընկերությունում», հունիսի 11-ին Լիոնում՝ լուսանկարիչների կոնգրեսում, հուլիսի 11-ին Փարիզում՝ տեխնիկական ցուցահանդեսում, նոյեմբերի 10-ին Բրյուսելում՝ բելգիական լուսանկարիչների ասոցիացիայում և նոյեմբերի 16-ին Սորբոնում՝ ամֆիթատրոնում։ Այս ցուցադրությունները բաց չեն եղել բոլոր ցանկացողների համար, դրանք հիմնականում կազմակերպվել են մասնագետների համար։

Այդուամենայնիվ, 1895 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Փարիզի Կապուցիների բուլվարում գտնվող «Ինդիական սրահ Գրանդ սրճարանում» տեղի է ունենում առաջին կինոսեանսը, որը կազմակերպվում է բոլոր ցանկացողների համար, մասնակցելու համար պահանջվում էր 1 ֆրանկ վճարել։ Այս սեանսին ներկա է եղել մոտ 30 դիտորդ։ Կապուցինների բուլվարում ցուցադրվել են մի քանի կինոպատկերներ՝ 45-50 վայրկյան տևողությամբ, որոնք նկարահանվել էին 1895 թվականի գարնանը։ Դրանցից մեկը կատակերգական սյուժե «Ջրված ջրողն» էր, սակայն այն քիչ հայտնի էր, քան «Լա-Սյոտի կայարանի մոտ գնացքի ժամանում» ֆիլմը, որը ցուցադրվել է միայն 1896 թվականի հունվարին։ Ֆիլմի դիտման ժամանակ հանդիսատեսները փորձում են լքել իրենց տեղերը, երբ տեսնում են իրենց մոտեցող գնացքը:

Լյումիեր եղբայրների աշխատանքի կարևորությունը եղել է նրանում, որ նրանց տեխնոլոգիան թույլատրում էր ֆիլմեր նկարահանել ոչ միայն հատուկ սենյակներում, այլ նաև ցանկացած վայրում (այդ թվում՝ փողոցում), արագ պատրաստել ֆիլմը դիտելու համար և ցուցադրել այն ոչ միայն մեկ դիտորդին, այլ ամբողջ դահլիճին։

## Համր կինո և կինոթատրոնների ցանցի ձևավորում

Ֆրանսիայում կինոթատրոնի գովազդային պաստառ, Փարիզ, 1900 թվական
Լյումիեր եղբայրները որոշեցին իրենց բիզնեսը կառուցել ոչ թե կինոապարատների վաճառքի, այլ կինոթատրոնների ցանց ստեղծելու վրա։ Լյումիերները տրամադրել են արտոնություն, իսկ նրանց գործընկերները կազմակերպում են կինոփառատոններ, վճարել են կինոմեխանիկների աշխատանքը, վարձակալել են ապարատներ և գնել են կինոմատերիալներ (ընդհանուր առմամբ, Լյումիերները երեք տարիների ընթացքում նկարել են մի քանի հարյուր մեկ րոպեանոց ժապավեններ)։ Սկզբում բիզնեսը մեծ հաջողություն է ստանում (ստեղծվել էր կինո ցանց ամբողջ աշխարհում), բայց մի քանի տարի անց եղան եղբայրները բախվում են խիստ մրցակցության, քանի որ կինոթատրոնների քանակը արագ աճում էր։ 1898 թվականին Լյումիերները որոշում են դադարեցնել իրենց կինոակտիվությունը և վերադառնալ լուսանկարչական տեխնոլոգիաների կատարելագործմանը (ներառյալ գունավոր լուսանկարչության ստեղծումը)։

Ֆիլմերի տևողությունը հաջողվում է երկարացնել Վուդվիլ Լաթամի հայտնագործության շնորհիվ, ով 1897 թվականին ստեղծում է մեխանիզմ, որով այդ ժամանակ հնարավոր դարձավ օգտագործել երկար ժապավեն (Լաթամի օղակ): Նախկինում ժապավենի երկարությունը սահմանափակվում էր 15 մետրով՝ ժապավենի տեղափոխման մեխանիզմում ժապավենի ճաքը բացառելու համար։ Այս երկարությունը բավարար էր միայն մեկ րոպե ցուցադրության համար։

Վաղ կինեմատոգրաֆի զարգացման մեջ մեծ ներդրում են ունեցել ֆրանսիացի Ժորժ Մելյեսն ու ամերիկացի Դևիդ Գրիֆիթը։ Մելյեսը հիմնադրել է առաջին կինոստուդիան (որպես առանձին ձեռնարկություն), որտեղ ստեղծել է հատուկ էֆեկտների տեխնոլոգիաներ և նկարել առաջին ֆանտաստիկ ֆիլմը, ինչպես նաև առաջին սարսափ ֆիլմը։ Գրիֆիթը մշակել է «մեծ պլան» հասկացությունը և դարձել «Հոլիվուդյան ռեժիսուրայի» հիմնադիրը, ստեղծելով դասական կառուցվածք՝ կադր-պլան-սցենա-էպիզոդ։

Եվրոպայում մինչ Առաջին համաշխարհային պատերազը առաջատար էր Փարիզի «Պատե եղբայրներ» կինոստուդիան։ ԱՄՆ-ում կինոարդյունաբերության կենտրոնը սկսզբում Նյու Յորքն էր։ Սակայն 1910-ականներին շատ կինոստուդիաներ տեղափոխվում են Լոս Անջելեսի ծայրամաս՝ Հոլիվուդ, որտեղ առկա էր լավագույն պայմանները բացօթյա նկարահանումների համար (մշտական արևի լույս և հազվադեպ անձրևներ)։ 1920-ականների սկզբին Հոլիվուդում արդեն գործել են 8 խոշոր կինոստուդիաներ, որոնք վերահսկսել են կինոպրոդուկցիան։ Առաջին կինոստուդիաները, ինչպիսիք էին Fox, Loew-MGM, Paramount, RCA և Warner Brothers, ունեին իրենց սեփական կինոթատրոնների ցանցերը, ինչը թույլ էր տալիս նրանց լիակատար վերահսկողություն ունենալ կինոպրոդուկցիայի և ցուցադրման վրա։ Մյուս երեք կինոստուդիաները՝ Universal Pictures, Columbia Pictures և United Artists, չունեին իրենց կինոթատրոնների ցանցեր և հենվում էին այլ ընկերությունների վրա՝ իրենց ֆիլմերը ցուցադրելու համար։

Vitaphone կինո հարթակ
## Ձայնային և գունավոր կինո

Ձայնային և գունավոր կինոյի պատմությունը սկսվել է 20-րդ դարի սկզբից: Կինոյում գույներով առաջին փորձերը կատարվել են կադրերի ձեռքով ներկմամբ, ինչպես որ արել է Ժորժ Մելիեսը: Սակայն 1910-ականներին, երբ հայտնվել են երկար ֆիլմերը և զանգվածային արտադրությունները, ձեռքով ներկումը փոխարինվել է մեխանիզացված տոնավորման ու ներկման գործընթացներով։ Միևնույն ժամանակ, ձայնը կինոյում հայտնվել է համր կինոյի շրջանում, երբ երաժշտությունը հնչում էր կենդանի կատարմամբ կինոթատրոններում։ Սինխրոնիզացված ձայնը առաջին անգամ ներկայացվել է 1920-ականներին Vitaphone համակարգով, որը օգտագործում էր առանձին ձայնագրական սկավառակներ։
1930-ականների սկզբին երկարամետրաժ ֆիլմերի մեծ մասը արդեն ցուցադրվել են ձայնով, իսկ 1930-ականների կեսին դրանցից մի քանիսը նաև գունավոր են եղել։

## Ծանոթագրություններ