Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Այնու լեզու[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| **Hokkaido Ainu**
アイヌ・イタㇰ
 *Aynu=itak* |
| --- |
|  |
| Տեսակ | բնական լեզու և կենդանի լեզու |
| Ենթադաս | Ainu? |
| Երկրներ | Ճապոնիա |
| Շրջաններ | Հոկայդո |
| Խոսողների քանակ | 10 մարդ (2007) |
| Լեզվակիրների թիվը | 10 |
| ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի լեզվի կարգավիճակ | ոչնչացման եզրին |
| Դասակարգում | Պալոսիրբերյան լեզուներ
Այնու լեզուներ |
| Գրերի համակարգ | Կատականա, լատինական գիր |
| IETF | ain |
| ISO 639-2 | ain |
| ISO 639-3 | ain |
|  Ainu language Վիքիպահեստում |

**Այնու լեզու** (այնու՝ アイヌ・イタㇰ
 *Aynu=itak, մարդիկ*; ճապոներեն՝ アイヌ語
 *Ainu-go)*, Ճապոնիայի Հոկայդո կղզում, մասամբ նաև շրջակա վայրերում ապրող այնու ժողովրդի լեզուն։ Որևէ լեզվաընտանիքի մեջ չի մտնում։ Հաշվի առնելով կամ աշխարհագրական դիրքը, կամ առանձին հատկանիշները՝ հատկացնում են հիպերբորյան (պալեո-ասիական), որոշները նաև՝ մալայա-պոլինեզյան լեզուների շարքին։

Մինչև 20-րդ դարը այնու լեզուն տարածված էր նաև հարավային Սախալինում և Կուրիլյան կղզիներում։ Գոյություն ունեին առնվազն այնու լեզվի 19 բարբառներ, որից պահպանվել է միայն Հոկայդոյի տարբերակը։ Սախալինի խոսողներից վերջինները մահացել են 1994 թ.-ին։ Հոկայդոյի այնու լեզուն վտանգված է, փորձեր են արվում այն վերակենդանացնելու համար։

## Խոսողներ

Պիրկա Կոտան թանգարարանը, Սապորոյում այնու լեզվի և մշակույթի կենտրոնը:
Ըստ լեզուների դասակարգման համակարգի՝ այնուն համարվում է վտանգված կամ կրիտիկական վիճակում գտնվող լեզու։ 2016 թվականին *Ethnologue*-ը դասակարգել է այնուն 8բ կատեգորիայի տակ՝ «համարյա մեռած»։ Այն վտանգված էր դեռ 60-ականներից առաջ։ Ճապոնիայում ապրող մոտ 15000 էթնիկ այնու ժողովուրդը խոսում է միայն ճապոներեն։ 1980-ականներին Նիբուտանի քաղաքում դեռ ապրում էին այս լեզվի մոտ 100 լեզվակիրներ, որոնցից միայն 50-ն էին օգտագործում այն առօրյա խոսքում։

Այսօր, այնուի լեզվակիրների թիվը մոտ 10 է, որոնց տարիքը առնվազն 80 է։ Խոսողների մեծ մասն ապրում է հարավարևմտյան Հոկայդոյում։

## Վերակենդանացում

Հիմնականում Հոկայդոյում գոյություն ունի այնու լեզուն վերականգնելու ակտիվ շարժում։ Այնուի բանավոր գրականությունը գրի է առնվել մյուս սերունդների, ինչպես նաև հետագայում լեզուն ուսուցանելու համար։ 1987 թվականից սկսած, Հոկայդոյի այնուի միությունը սկսել է այնուի լեզվի դասեր տալ՝ օգտագործելով ուսուցման նյութեր, այդ թվում և դասագիրք։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Այնու լեզու» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 348)։*  |
# Ցին (թագավորություն)

**Ցին
秦**|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **←**  | **մ.թ.ա. 9-րդ դար - մ.թ.ա. 221** |  **→** |

 |
| **Քարտեզ** |
|  *(մ.թ.ա. 260*) |
| **Ընդհանուր տեղեկանք** |
| **Մայրաքաղաք** | Ցին (秦) Ցիանցյու (犬丘) Ցիան (汧) Փինյան(平陽) Յոն (雍) Յույան (櫟陽) Խիանյան (咸陽) |
| **Իշխանություն** |
| **Պետական կարգ** | միապետություն |
| **Դինաստիա** | Ցին |
| **Պետության գլուխ** | թագավոր |

**Ցին**, հին չինական թագավորություն։ Առաջացել է մ.թ.ա. մոտ 9-րդ դարում, Կենտրոնական Չինաստանում։ Սկզբում կախյալ էր Չժոու դինաստիայից։ Չժանգո ժամանակաշրջանում (մ.թ.ա. 403-221) Չժոու միապետությունից անկախ 7 հզոր թագավորություններից մեկն էր։

Ցինի ուժեղացումը կապված էր պետական գործիչ Շան Ցանի (մ.թ.ա. 4-րդ դար) ռեֆորմների (հողի մասնավոր սեփականության օրինականացում, հողի առուծախի թույլտվություն և այլն) հետ։

Մ.թ.ա. 4-րդ դարի կեսից Ցինը պայքարել է մյուս թագավորությունների դեմ և մինչև մ.թ.ա. 221 թվականը նվաճել դրանք, ստեղծվել է կենտրոնացված Ցին դինաստիան։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
# Մոնղոլերեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկեր:“Монгол шуудан” ХХК-ний Стратеги төлөвлөлт, бизнес төлөвлөлт хариуцсан дэд захирал Г.Тэлмэн.webmՄոնղոլերենը

| **Մոնղոլերեն**
Монгол хэл
 |
| --- |
| Մոնղոլերենով գրվածքի նմուշ |
| Տեսակ | բնական լեզու, մակրոլեզու և կենդանի լեզու |
| Ենթադաս | մոնղոլական լեզուներ |
| Երկրներ |  Մոնղոլիա  Չինաստան  Ռուսաստան  Աֆղանստան  Թայվան  ԱՄՆ |
| Պաշտոնական կարգավիճակ |  Մոնղոլիա  Չինաստան (Ներքին Մոնղոլիա) |
| Խոսողների քանակ | 5 200 000 մարդ (2005) |
| Լեզվակիրների թիվը | 5,7 մլն․ |
| Դասակարգում | Ալթայան ընտանիք
Մոնղոլական ճյուղ
Հյուսիսմոնղոլական խումբ
Կենտրոնամոնղոլական ենթախումբ |
| Գրերի համակարգ | մոնղոլական գրեր, այդ թվում՝ Մոնղոլիայում կիրիլիցա (մոնղոլական այբուբեն) ՉԺՀ-ում հինմոնղոլական գիր |
| IETF | mn |
| ԳՕՍՏ 7.75–97 | մոն 463 |
| ISO 639-1 | mn |
| ISO 639-2 | mon |
| ISO 639-3 | mon |
|  |
| Մոնղոլերենի տարածվածությունը |
|  Mongolian language Վիքիպահեստում |

**Մոնղոլերենը** (Մոնղոլական գրանիշ՝ , Կիրիլիկ Մոնղոլերեն՝ Монгол хэл) Մոնղոլիայի պաշտոնական լեզուն է և Մոնղոլական լեզվաընտանիքի ամենահայտնի ներկայացուցիչը։ Մոնղոլախոս մարդկանց թիվը բոլոր դիալեկտներով 5.2 միլիոն է, ներառյալ Մոնղոլիայի բնակչության և Ներքին Մոնղոլիայի՝ Չինաստանի ավտոնոմ շրջան, բնակչության մեծ մասը։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մոնղոլերեն» հոդվածին։ |
# Եգիպտական հիերոգլիֆներ

Պտղոմեոսյան ժամանակաշրջանի հիերոգլիֆ
**Եգիպտական հիերոգլիֆներ**, Հին Եգիպտոսում օգտագործված լոգոգրաֆիկ և այբբենական տարրերը համակցող գրային համակարգ։ Կրոնական գրականության համար եգիպտացիները կուրսիվ հիերոգլիֆներ էին օգտագործում, գրելով նրանք պապիրուսի, փայտի կամ քարի վրա։ Հիերոգլիֆները օգտագործվում էին Եգիպտոսում շուրջ 3500 տարի, սկսած մ.թ.ա. IV – III հազարամյակներից։ Գրության մեջ ձայնավորները չէին նշվում, այդ պատճառով հատուկ անունների եվ բառերի ճշգրիտ հնչողությունը դեռևս հայտնի չէ։

## Արտաքին հղումներ

* mw:Extension:WikiHiero (անգլ.) - «WikiHiero» լայնացում
* Եգիպտական հիերոգլիֆները Յունիկոդով (файл PDF) (անգլ.)
* Հիերոգլիֆների կոդավորման ուղեցույց (Manuel de Codage) (անգլ.)
* Հիերոգլիֆների լայնացված բազա (ֆր.)

Հիերոգլիֆական տեքստերի խմբագիրչներ
* «JSesh Hieroglyphic Editor»
* «WikiHiero»
* «Hieroglyphica» (Ռուսաստան) Արխիվացված 2011-07-31 Wayback Machine
# Մայա գիր

Մայա գիր|  |
| Տեսակ | logosyllabary?, բնագիր, միատառ այբուբեն, logographic writing system? և վանկային գիր |
| Ստեղծվել է | մ.թ.ա. 3-րդ դար |
|  Maya writing Վիքիպահեստում |

**Մայա գիր**, ժամանակակից Մեքսիկայի (Յուկատան թերակղզի), Գվատեմալայի և Հոնդուրասի տարածքուվ բնակված հնդկացի մայա ցեղերի գիրը, որ հայտնի է մեր թվարկության առաջին դարերից մեզ հասած գրավոր հուշարձաններով։ Գործածվել է մինչև 16-րդ դարը։ Պահպանվել են 3 մեծ ձեռագրեր և բազմաթիվ արձանագրություններ՝ քարի ու խեցեղենի վրա։ Մայա գրի բնույթը երկար ժամանակ մասնագետների վեճերի առարկա է եղել։ Խորհրդային լեզվաբան Ոու. Կնոռոզովը, շարունակելով Լ. դը Ռոնիի, Ս. Թոմասի ու Բ. Ուորֆի ուսումնասիրությունները, ապացուցել է, որ Մայա գիրը բաղկացած է եղել գաղափարագրերից և հնչյունագրերից, ինչպես նաև դետերմինատիվներից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 199)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մայա գիր» հոդվածին։ |
# Բրեյլի ալբանական գրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրեյլով գրված տեքստը կարդում են ցուցամատը նշանների վրայով սահեցնելով
**Բրեյլի ալբանական գրեր**, ալբաներենով գրելու բրեյլի այբուբեն։

## Այբուբեն

| **Տառ** | a | b | c | ç | d | dh | e | ë | f | g | gj | h |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Բրեյլ** |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| **Տառ** | i | j | k | l | ll | m | n | nj | o | p | q | r |
| **Բրեյլ** |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| **Տառ** | rr | s | sh | t | th | u | v | x | xh | y | z | zh |
| **Բրեյլ** |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

## Կետադրություն

| **Կետադրություն** |   | չակերտներ |   |
| --- | --- | --- | --- |
| , | . | ; | : | ? | ! | - | ' | բաց | փակ | () |
| **Բրեյլ** |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

## Չափ

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (փոքր) | (մեծ) |

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Բրեյլի գրեր Արխիվացված 2016-04-26 Wayback Machine
* Shefik Osmani, 1983, *Fjalor i Pedagogjisë*, Tiranë
# Ճապոնական կարի

| **Ճապոնական կարի** カレー, カレーライス |
| --- |
| Կարի |
| Ճապոնական խոհանոց |
| Ծագում |
| Ենթատեսակ | կարի |
| Առաջացման երկիր |  Ճապոնիա |
|  Curry dishes in Japan Վիքիպահեստում |

**Կարի** (ճապ.՝ カレー, カレーライス), շատ հայտնի ճապոնական ուտեստ, պատրաստվում է մսից և կարի սոուսով բրնձից ։ Հնդկական կարիից տարբերվում է նրանով, որ այս՝ ճապոնական տեսակը ավելի կծու է։

Ճապոնիայում կարին հայտնվել է Մեձիի դարաշրջանում (1868—1912)։ Այդ ժամանակ Հնդկաստանը Բրիտանիական կայսրության վարչական վերահսկողութան տակ էր գտնվում, դրա համար Ճապոնիայում արևմտյան ճաշատեսակ, այլ ոչ թե ասիական։

Հիմնական տարբերությունը ճապոնական և հնդկական կարիների մեջ սոուսն է։ Այն ժամանակ հնդկական կարին պատրաստվում էր համեմունքներով (չաման, սամիթ, համեմ), իսկ ճապոնական տեսակը նույնպես պարունակում էր համեմունքներ, սակայն տեսքը կեղծելու համար (թելանման շագանակագույն սուս), օրինակ՝ օսլա, սննդային ներկանյութ։ Հետևաբար, ճապոնական կարին ավելի նման է եվրոպական շագանակագույն սոուսին, քան հնդկական դասական կարիին։

Կարին մատուցվում է ռեստորաններում, խանութներում վաճառվում է կիսաֆաբրիկատի տեսքով։

## Ճապոնական կարիի տեսակները

* *Կացու–կարի*. Կարի սոուսով տապակած փշրանքներով ուտեստ։
* *Կարի–պան*. Հիշեցնում է կարիով լցոնած կարկանդակ։
* *Կարի–ապուր, կարի–ռամեն, կարի–ուդոն*. Կարի սոուսով ապուր։

## Ծանոթագրություններ
# The Hollywood Reporter[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| անգլ.՝ The Hollywood Reporter |
| --- |
|  |
|  |
| Տեսակ | հանդես և թերթ |
| Ժանր | Կինոարդյունաբերության աշխարհում իրադարձություններ |
| Լեզու | անգլերեն |
| Հիմնադրվել է | 1930 |
| Հրատարակիչ | Billboard-Hollywood Reporter Media Group |
| Սեփականատեր | Penske Media Corporation |
| Երկիր | ԱՄՆ |
| Հրատարակման վայր | Լոս Անջելես |
| Գրասենյակ | Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ |
| Հաճախականություն | շաբաթական |
| Տպաքանակ | 74 000 |
| ISSN | 0018-3660 |
| Պարգևներ | Հոլիվուդյան փառքի ծառուղու աստղ |
| Կայք | hollywoodreporter.com​(անգլ.) |
|  The Hollywood Reporter Վիքիպահեստում |

**The Hollywood Reporter** (անգլ.՝ The Hollywood Reporter, **THR**), ամերիկյան պարբերական, որը գրում է ԱՄՆ կինոարդյունաբերության աշխարհում իրադարձությունների մասին։ Թողարկվում է շաբաթական մեկ անգամ։ Ամերիկյան կինոյի մասին գրող երկու խոշորագույն պարբերականներից մեկն է, մյուսը *Variety* պարբերականն է։

Հիմնադրվել է Ուիլիամ Վիլկերսոնի կողմից 1930 թվականի սեպտեմբերին։

Այժմ պարբերականը պատկանում է *Prometheus Global Media-ին*, գլխամասային գրասենյակը գտնվում է Լոս Անջելեսում։ 2010 թվականին գշխավոր խմբագիրն է դարձել Ջենիս Մինը։

2012 թվականի մարտից մինչև 2018 թվականի նոյեմբեր թողարկվել է պարբերականի ռուսերեն տարբերակը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Ամսագրի առցանց տարբերակը (անգլ.)
# Ցունդերե (կերպար)

Ցունդերէի տիպիկ կերպար
**Ցունդերե**, (ճապ.՝ ツンデレ) կերպարի զարգացման ընթացքի համար ճապոնական տերմին, որը բացատրում է այն անձին ով ի սկզբանէ նեյտրալ և նույնիսկ թշնամաբար է վերաբերվում մեկ այլ անձին, նա աստիճանաբար ցուցադրում է իր բարի կողմը ժամանակի ընթացքում։ Այդ բառը ստացվել է ցուն ցուն ツンツン տերմից, որը նշանակում է հեռացնել տհաճությամբ, և դերե դերե デレデレ իմաստը որ պետք է լինել ՛սիրակստիկ՛: Ի սկզբանե այդ տերմինը գտել են բիշոջո խաղերում, հիմա այդ բառն արդեն օտակու մոե երևույթի մի մասն է, որը հասել է այլ լրատվամիջոցների մեջ ինչպես են Ցունդերե սրճարաներն, անիմե, մանգա, վեպերում և նույնիսկ ԶԼՄ-ները։ Այդ տերմինը հանրաճանաչ է դարձել Կիմի գա Նոզոմու Էիեն վիզուալ վեպում։

## Տերմինաբանություն

Մանգայի հեղինակ Կէն Ակամացուն թվարկում է ցունդերեն ինչպես հատուկ դեպքերից մեկը, որով նա հայտնաբերում է մոե:՛ Այն անձն, որը ուժեղ է։ Մոեի կերպարը թույլ և կախյալ է (ինչպես երեխայի) անձի վրա, կամ եթե իրավիճակում է, որտեղ նա չի կարող հակադրվել (ինչպես սպասուհին)...(Մենակ Ցունդերե։ Կլինեն պահեր երբ ուժեղի և թույլի դերը հակադարձվում է)։ Հայեցակարգը ստացել է մեծ ուշադրություն Ճապոնիայում, ցունդերե սրճարանում կոչված Նագոմի Ակիհաբարայում սկսեց ունենալ ՛ցունդերե՛ միջոցառումներ 2006թ, և ցունդերե թեմայով ապրանքները թողարկվեցին (ինչպես է Tomy Co.-ի շարժական հեռուստացույցները),
և հայեցակարգն ավելի շատ անդրադարձվել է վերջին ժամանակներում անիմեներում, դիտարկելով ընդլայնված քննարկումներին հայեցակարգի իմաստը եւ դրա ծագումը ինտերնետում Lucky Star-ի Lucky Channel ցունդերե-ության բնութագիրը դասակարգող հատվածը։ Ցունդերեի մեկ այլ ընդունված բացատրությունը դա աղջիկը կամ տղան է ով ուրիշների հանդեպ հակաիրավական վերաբերմունք ունի, բայց նրանք բարի են խորը իրենց մեջ. նրանք սովորաբար ձևացնում են ունենալով հիմնական բնույթի վերաբերմունք, և տղան և աղջիկը, և հաճախ նրանց քննադատում են մեկ կամ այլ ուրիշ ձևով, մինչև նրանք ի վերջո տաքացնում են իրենց հարաբերությունները կամ սիրահարվում են իրար վրա, սերիաների զարգացումներով, չնայած նրանք գտնում են շատ դժվար խոստովանել այդ կամ ակնհայտորեն ժխտում է որոշ դեպքերում։

Կոմիկետ կազմակերպող Կոիչի Իչիկավան բացատրել է Ուրուսեի Յացուրայի Լում Զավթչին եղելով երկուսի աղբյուրը և մոեի և ցունդերեի, ֆիգուրինե քանդակագործ Բոնը
նաև մեջբերեց Լում-ին որպես ոգեշնչում իր նախագծերի համար։ Մանգայի կրիտիկ Ջեյսոն Թոմփսոնը անվանված Մադօկա Այուկավա 1980 թվականին կիմագուրե Նարնջագույն ճանապարհը սերիանորում ինչպես ցունդերեի նախնատիպ արմատը։ Ուրիշ անիմե և մանգաները հատկանշող Ցունդերե տերմը, ներառյալ Հինայի սերը, Նեոն գենեսիս Էվանգելիոն և Բակեմինիգատարի, շատերի շրջանում. Շատ ձայնային դերասաներ համբավ ձեռք բերեցին, որ հնչյունավորեն Ցունդերե կերպերներին ինչպես Ռիե Կուգիմիյան ով
հնչյունավորում է Լուիս-ին The Familiar of Zero-ում ևնագի-ին Hayate the Combat Butler. Excel Saga volume 15-ում , հեղինակ Ռիկդո Կոշին սահմանում է Ցունդերեն ինչպես ՛ պինդ է դրսում, փափուկ միջում՛ և կապվում է Միսակի Մացույայի կերպարի հետ։

## Ծանոթագրություններ
# Կոնջի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| **Կոնջի** |
| --- |
|  |
| Չինական խոհանոց, Burmese cuisine?, Hong Kong cuisine?, Հնդկական խոհանոց, ճապոնական խոհանոց, Կորեական խոհանոց, Taiwanese cuisine?, Tamil cuisine?, Թաիլանդական խոհանոց, Վիետնամական խոհանոց, Buddhist cuisine? և Asian cuisine? |
| Տեսակ | սննդամթերք |
| Ենթատեսակ | բրնձով ուտեստ, նախուտեստ, աղանդեր և Խավարտ |
| Առաջացման երկիր | Ասիա և Չինաստան |
| Հիմնական | բրինձ և խմելու ջուր |
|  Congee Վիքիպահեստում |

**Կոնջի** (/ˈkɒndʒi/), ասիական բրնձով տարբեր ուտեստների ընդհանրացող տերմին։ Կոնջին կազմությամբ հիշեցնում է թանձր ապուր կամ հեղուկ շիլա։

Անգլերեն աղբյուրներում այս ուտեստը հաճախ անվանվում է «կոնջի» (congee)։ «Կոնջի» բառը (անգլ.՝  congee), հավանաբար ծագել է թամիլերեն «կանջի» բառից (թամիլերեն கஞ்சி):

Չինաստանում ուտեստը անվանում են «չժոու» (չինարեն՝ 粥; zhōu
) և համարում հայտնի նախաճաշ, ինչպես նաև ավանդական դիետիկ սնունդ հիվանդների և ապաքինվողների համար։ Այլ ասիական երկրներում կան նմանատիպ ուտեստներ։

## Պատրաստում

Կոնջին բաղկացած է մի քանի ժամում մեծ քանակությամբ ջրի մեջ եփած բրնձից, որի մեջ մատուցելիս հաճախ օգտագործում են այլ բաղադրիչ, որպես զարդարանք։ Բրնձի և ջրի չափաբաժինը բաղադրատոմսերում կարող է տարբեր լինել, բայց որպես կանոն ջուրը օգտագործում են բրնձից 5-12 անգամով ավելի։

Ճապոնական տարբերակը ձինզիցու տոնի համար։
Վիետնամական տարբերակը
## Ծանոթագրություններ
# Խուլ հնչյուններ

**Խուլ հնչյուններ**, բաղաձայն հնչյուններ, որոնց արտաբերման ժամանակ, ի հակադրություն ձայնեղ բաղաձայնների և ձայնավորների, ձայնալարերը չեն տատանվում։

Հայերենի խուլ հնչյուններն են պ, տ, կ, փ, թ, ք, ճ, չ, ֆ, ս, շ, խ, հ, որոնցից պայթականները բաժանվում են երկու խմբի՝ պարզ խուլերի՝ պ, տ, կ, ծ, ճ (sourd ըստ Ռուսլոյի և Աճառյանի), և շնչեղ խուլերի (sourd aspiree)՝ փ, թ, ք, ց, չ։ Շշուկային խոսքում խուլ են արտասանվում բոլոր հնչյունները, ընդ որում ձայնավորները միմյանցից տարբերվում են հնչարաններում առաջացող ֆորմանտների միջոցով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 99)։*  |
# Հազարատերևուկ սովորական

|  |
| --- |
| **Հազարատերևուկ սովորական** |
|  Հազարատերևուկ սովորական |
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Աստղածաղկազգիներ (Asteraceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Աստղածաղկայիններ (Asteroideae) |
| **Վերնատրիբա** | *Anthemidodae* |
| **Տրիբա** | *Anthemideae* |
| **Ցեղ** | Հազարատերևուկ *(Achillea)* |
| **Տեսակ** | **Հազարատերևուկ սովորական(A. millefolium)* |
| **Միջազգային անվանում** |
| Achillea millefoliumL., 1753 |
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**  Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Հազարատերևուկ սովորական** (լատիներեն՝ Achillea millefolium), թաղաղուազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն

Սողացող կոճղարմատով, ստորգետնյա ընձյուղներով և ակոսավոր ուղղաձիգ ցողուններով բազմայա խոտաբույս է, որի բարձրությունը 20 սմ է։ Կրկնակի կամ եռակի մասնատված տերևները հերթադիր են։ Ստորին տերևները կոթունավոր են, միջինները՝ մանր և նստադիր։ Ցողունների վերին մասում՝ բարդ վահանիկներում, հավաքված են բազմաթիվ փոքր զամբյուղները։ Զամբյուղների եզրային լեզվակավոր ծաղիկները վարսանդավոր են, սպիտակ, երբեմն վարդագույն։ Միջին խողովակաձև ծաղիկները դեղին են, երկսեռ։ Փաթաթոցը կազմված է կղմինդրաձև դասավորված, երկարավուն կանաչ տերևիկներից։ Պտուղները մանր տափակ արծաթագույն-գորշագույն սերմիկներ են։

## Տարածվածություն

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիների թփուտներում, անտառներում, մարգագետիններում, դաշտերում և ճանապարհների եզրերին։ Հանդիպում է ամենուրեք, բոլոր մարզերում։ Ծաղկահյութաբեր և գեղազարդային բույս է։

## Նշանակություն

Բուժական նպատակներում օգտագործում են ծաղկող բույսի վերին մասը։ Ամբողջ բույսն ունի յուրահատուկ բուրմունք և դառը համ։ Հազարատերևուկն որոշ ճարպոտ կերակրատեսակներում և լիկյորներ պատրաստելիս օգտագործում են որպես համեմունք։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հազարատերևուկ սովորական» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հազարատերևուկ սովորական» հոդվածին։ |
# Բետա (տառ)

|  |
| --- |
|  |
| Հունական այբուբեն |
| **Αα** | Ալֆա | **Νν** | Նյու |
| **Ββ** | Բետա | **Ξξ** | Քսի |
| **Γγ** | Գամմա | **Οο** | Օմիկրոն |
| **Δδ** | Դելտա | **Ππ** | Պի |
| **Εε** | Էպսիլոն | **Ρρ** | Ռո |
| **Ζζ** | Ձետա | **Σσς** | Սիգմա |
| **Ηη** | Էտա | **Ττ** | Տաու |
| **Θθ** | Թետա | **Υυ** | Իփսիլոն |
| **Ιι** | Յոտա | **Φφ** | Ֆի |
| **Κκ** | Կապպա | **Χχ** | Խի |
| **Λλ** | Լամբդա | **Ψψ** | Փսի |
| **Μμ** | Մյու | **Ωω** | Օմեգա |
| Պատմություն |
| Հնագույն տեղային տարբերակներ  · · · · · |
| Կցագրեր (ϛ, ϗ, ȣ) ·Տարբերանշաններ |
| Թվեր՝  (6) · (90) · (900) |
| Այլ լեզուներում |
| Բակտրիերեն · Ղպտերեն · Ալբաներեն |
| Գիտական նշաններ |
|

---

 **Կատեգորիա •  Commons դիտել
* քննարկել
* խմբագրել
 |

Β β**Բետա** (հունարեն` βήτα) հունական այբուբենի երկրորդ տառն է։ Հունական այբուբենում թվային արժեքն է` 2։ Այդ տառից է առաջացել Կյուրեղագրի և Լատինական այբուբենի **B** տառերը։ Առաջացել է փյունիկերեն **𐤁** (**բետ**) տառից, որը թարգմանաբար նշանակում է «տուն»։ Բետան տառի հին հունական անվանումն է։ Ժամանակակից հունարենում այս տառն արտասանվում է որպես ձայնավոր շրթնա-ատամնային շփական հնչյուն և կոչվում է **վի′տա**։

Միջազգային հնչյունական այբուբենում արտահայտում է ձայնեղ շրթնաշրթնային սպիրանտը։

Կա պատմական կատակ, կապված հին հունարեն տեքստերում «բետա» և «էտա» տառերի ընթերցման հետ։ Այս թեմայի շուրջ բուռն քննարկումներից հետո գտնվել է Հեսիոդոսի բանաստեղծություններից մեկը՝ ոչխարների հոտի մասին, որոնք իջնում էին լեռներից։ Նրանց մկկոցը փոխանցված էր «բետա» և «էտա» տառերով, և դա վերջ դրեց վեճերին, քանի որ նույնիսկ Հեսիոդոսի ժամանակներում ոչխարները չէին կարող «վի» ձայն հանել։

Հին սլավոնական փոխառությունների մեծ մասում հունարենից այս տառը փոխանցվում է [v] հնչյունով (վ տառով), օրինակ՝ Վատոպեդ հուն․՝ Βατοπέδιον
, Վասիլի հուն․՝ Βασίλεος
 և այլն։

## Համագրություններ

* Հայերենի այբուբենում՝ **Բ Կյուրեղագրում` **Б Լատիներենի այբուբենում՝ **B Թամիլերենի այբուբենում՝ **ப் Վրացերենի այբուբենում՝ **ბ Եբրայերենի այբուբենում՝ **ב**

## Նմանատիպ սիմվոլներ և սիմվոլի այլ տարբերակներ

Հունարեն բառերում գերմաներեն տեքստերում կարող է օգտագործվել փոքրատառ բետայի այլ ձև՝ ϐ, որպեսզի այն տեսանելիորեն հստակ տարբերվի էսցետից (ß)։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև

* Հունական այբուբեն

## Գրականություն

* Б // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| Հունական այբուբեն |  |
| Α • Β • Γ • Δ • Ε • Ζ • Η • Θ • Ι • Κ • Λ • Μ • Ν • Ξ • Ο • Π • Ρ • Σ • Τ • Υ • Φ • Χ • Ψ • Ω |
# ISO 9660

**ISO 9660**, թողարկված համաշխարհային ստանդարտների կազմակերպություն ստանդարտ, որը նկարագրում է ֆայլային համակարգը CD-ROM սկավառակների համար . Ստանդարտի նպատակը հանդիսանում է ապահովելհամատեղելիությունը օպերացիոն համակարգ, որոնք են Unix, Mac OS, Windows.

Ստանդարտի ընդլայնումը, որը անվանվում է Joliet, ապահովում է ֆայլերի երկար անվանումների աջակցությունը և ուրիշ -ASCII սինվոլների անուններում.

DVDնույնպես կարող է օգտագործվել ISO 9660, բայցUDF ֆորմատը համարվում է առավել հարմար դրանց համար, որն ունի ավելի մեծ աջակցություն մեծ կրողների և լավ է հարմարվում ժամանակակից օպերացիոն համակարգերի հետ .

## Պատմություն

Ստանդարտը թողարկվել է 1988 թ . High Sierra ընկերության խմբի կողմից.

## Յուրահատկությունը

Գոյություն ունի յուրահատկության մի քանի մակարդակ կա

* **Մակարդակ 1**։ Ֆայլի անունները սահմանափակվում է 8 սիմվոլներով և ընդլայման 3 սիմվոլով .Անունների մեջ օգտագործվում է լատինական այբուբենի տառերը. Ֆայլի դասավորվա ծությունը ֆայլը թույլ չի տալիս .ֆայլը կարող է ընդկրկվել միայն անըդհատ շղթայի սեկտորում.
* **Մա կարդակ2**։ Ֆայլի անունները սահմանփակվում է 32 սիմվոլներով.Սիմվոլների հավաքագրումը անունների մեջ անսահմանափակ է.
* **Մ ակարդակ 3**։ Ֆայլերը կարող են լինել դասավորված (Դա անհրաժեշտ է փաթեթային CD ձայնագրման համար).

### Դիրեկտորյումների և ֆայլերի անունների համար կա սահմանափակում

* Վերին ռեգիստրում կարելի է օգտագերծել միայն լատիներեն տառեր, թվերը և սիմվելները ընդգծելով.
* Ֆայլի անունների մեջ չի կա.րելի մտցնել բացատանիշ.
* Ֆայլի անունները չի կարելի սկսել և վերջացնել կետով .
* Ֆայլի անունների մեջ չի կարող լինել մեկից ավելի կետ .
* Կատալոգների անվանումները չպետք է պարունակեն կետեր.

### Դիրեկտորիումի խորության ընդգրկման սահմանափակում

Դիրեկտորիումի ընդգրկման առավելագույն խորությունը - 8 է

### Ֆայլի չափսերի սահմանափակում

ISO 9660 ֆայլի առավելագույն չափը 2 ԳԲ է։

## ISO 9660:1999

ISO 9660։ 1999 - Սա ISO 9660-ի վերջին ընդլայնումն է. Նա հանում է մի քանի սահմանափակումներ, որոնք մտցված էին ստանդարտների հին տարբերակների մեջ օրինակ 207 սիմվոլների ճանապարհի երկարության առավելագույն ընդլայնումը հանում է սահմանափակումը թղթապանակների առավելագույն 8 մակարդակների ընդգրկման խ որությունը և փոխում է սիմվոլների հատուկ նշանակությունը «.» (կետ ) ֆայլերի անվանումների մեջ .

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **ISO 9660** կատեգորիայում։ |
# JSON

| JSON |
| --- |
|  |
| Ընդլայնում | `.json` |
| MIME | application/json |
| Ֆորմատի տեսակ | ֆայլի ֆորմատ, data serialization format?, բաց ստանդարտ, machine-readable medium? և embedded domain-specific language? |
| Հիմք | ՋավաՍկրիպտ |
| Կայք | json.org​(անգլ.) |
|  JavaScript Object Notation Վիքիպահեստում |

**JSON** (անգլ.՝ JavaScript Object Notation), տվյալների փոխանակման տեքստային եղանակ՝ հիմնված ՋավաՍկրիպտի վրա, որը հիմնականում օգտագործվում է ՋավաՍկրիպտի կիրառման ոլորտում։ Շատ այլ տեքստային ձևաչափերի պես այն կարող է կարդացվել մարդու կողմից։ JSON ֆորմատը մշակվել է Դուգլաս Քրոկֆորդի կողմից։

Չնայած այն հանգամանքին, որ JSON-ն ստեղծվել է ՋավաՍկրիպտից (ավելի ճիշտ՝ նրա 1999 թվականի ECMA-262 ստանդարտի լեզվի ենթաբազմությունից), JSON ձևաչափը համարվում է ՋավաՍկրիպտից անկախ և կարող է օգտագործվել ծրագրավորման ցանկացած լեզվի հետ։ Շատ լեզուների համար գոյություն ունեն պատրաստի կոդեր JSON ձևաչափով տվյալներ ստեղծելու և մշակելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Javascript - JSON դասընթաց
* JSON Parser
* JSON վավերացնող
* JSON Fixer - Ավտոմատ կերպով ուղղել JSON-ի անվավեր JSON տվյալները

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «JSON» հոդվածին։ |