# Սթորիթելինգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Սթորիթելինգ,** պատմություններով կամ նարրատիվներով կիսվելու սոցիալական և մշակութային գործունեություն, որը հաճախ իրականացվում է իմպրովիզացիայի, թատերականության կամ ռեկվիզիտի միջոցով: Յուրաքանչյուր մշակույթ ունի իր սեփական պատմությունները, որոնք կիսվում են որպես զվարճանքի, կրթության, մշակութի պահպանման կամ բարոյական արժեքների սերմանման միջոց: Պատմությունների և սթորիթելինգի կարևորագույն տարրերն են սյուժեն, կերպարները և պատմողական տեսակետը: «Սթորիթելինգ» տերմինը կարող է վերաբերել մասնավորապես բանավոր ավանդույթը պատմելուն, բայց նաև լայնորեն՝ այլ լրատվամիջոցներում օգտագործվող տեխնիկային՝ պատմության պատմությունը բացահայտելու կամ պարզաբանելու համար:

## Պատմական տեսակետ

Սթորիթելինգը, որը միահյուսված է դիցաբանությունների զարգացման հետ, նախորդում է գրին։ Սթորիթելինգի ամենավաղ ձևերը սովորաբար բանավոր էին, զուգորդված ժեստերով և արտահայտություններով։ Պատմությունը հաճախ ունի ակնառու կրթական և կատարողական դեր կրոնական ծեսերում, և որոշ հնագետներ կարծում են, որ ժայռապատկերները ծառայել են իբրև պատմողականության ձև անցյալի շատ մշակույթներում։

Բնիկ ավստրալացիները քարանձավների պատերին նկարել են խորհրդանիշներ, որոնք հանդիպում էին նաև պատմություններում։ Դրանք օգնում էին պատմողին հիշել պատմությունը։ Այնուհետև պատմությունը պատմվում էր բանավոր՝ երաժշտության, ժայռապատկերների և պարերի համադրությամբ։ Պատմությունների հիշման և իրականացման միջոցով հասկացողություն և իմաստ էր հաղորդվում մարդկային գոյությանը։ Մարդիկ օգտագործել են չկտրված ծառերի բները և ձեռքի տակի միջոցները (օրինակ՝ ավազը և տերևները) ժողովրդական հեքիաթները նկարներով կամ ձեռագրերով գրի առնելու համար։ Բարդ դաջվածքները նույնպես պատմություններ են պատմում՝ ծագումնաբանության, պատկանելության և սոցիալական կարգավիճակի մասին։

Ժողովրդական հեքիաթները հաճախ ունեն ընդհանուր մոտիվներ և թեմաներ, ինչը ենթադրում է, որ տարբեր մշակույթներում առկա են հիմնական հնարավոր հոգեբանական նմանություններ: Ուրիշ պատմությունները, մասնավորապես հեքիաթները, երևում է թե տարածվել են տեղից տեղ՝ ենթադրելով մեմետիկ գրավչություն և ժողովրդականություն:

Սկզբնապես բանավոր պատմությունների խմբերը կարող են ժամանակի ընթացքում միավորվել՝ վերածվելով պատմողական ցիկլերի (ինչպես «Հազար ու մի գիշեր» ստեղծագործությունում), խմբավորվել առասպելական հերոսների շուրջ (ինչպես Արթուր արքան) և զարգանալ տարբեր կրոնների աստվածների և սրբերի գործերի պատմությունների մեջ։ Արդյունքները կարող են լինել դրվագային (ինչպես Անանսիի մասին պատմությունները), էպիկական (ինչպես Հոմերոսյան պատմությունների դեպքում), ոգեշնչող (ինչպիսիք են սրբախոսություները) և/կամ ուսուցողական (ինչպես շատ բուդդիստական կամ քրիստոնեական սուրբ գրություններում):

Գրերի ի հայտ գալով և կայուն, շարժական կրիչների օգտագործմամբ, պատմողները գրանցեցին, վերծանեցին և շարունակեցին կիսվել պատմություններով աշխարհում ավելի լայն շրջաններում: Պատմությունները փորագրվել, քերծվել, նկարվել, տպագրվել կամ թանաքով ներկվել են փայտի բամբուկի, փղոսկրի և այլ ոսկորների, խեցեղենի, կավե տախտակների, քարի, արմավենու տերևներից պատրաստված գրքերի, կաշվի (մագաղաթ), կեղևի կտորի, թղթի, մետաքսի, կտավի և այլ գործվածքների վրա, նկարահանվել են տեսաժապավենի վրա և էլեկտրոնային եղանակով պահվել թվային տեսքով: Բանավոր պատմությունները շարունակում են ստեղծվել իմպրովիզիոներ և պրոֆեսիոնալ պատմողների կողմից, ինչպես նաև պահպանվել հիշողության մեջ և փոխանցվել սերնդեսերունդ, չնայած աշխարհի մեծ մասում գրավոր և հեռուստատեսային լրատվամիջոցների աճող հայտնությանը:

## Ժամանակակից սթորիթելինգ

Ժամանակակից սթորիթելինգը լայն տարածվածություն ունի։ Բացի իր ավանդական ձևերից (հեքիաթներ, ժողովրդական պատումներ, դիցաբանություն, լեգենդներ, առակներ և այլն), այն ընդլայնվել է նաև պատմության, անձնական պատմությունների, քաղաքական մեկնաբանության և զարգացող մշակութային նորմերի ներկայացման մեջ։ Ժամանակակից պատմողականությունը լայնորեն օգտագործվում է նաև կրթության մեջ: Լրատվամիջոցների նոր ձևերը մարդկանց համար ստեղծում են պատմությունները գրանցելու, արտահայտելու և սպառելու նոր եղանակներ։ Ասինխրոն խմբային հաղորդակցության գործիքները կարող են միջավայր ստեղծել անհատների համար՝ անհատական ​​պատմությունները վերաձևակերպելու կամ վերափոխելու խմբային պատմությունների։ Խաղերը և այլ թվային հարթակները, ինչպիսիք են ինտերակտիվ գեղարվեստական ​​​​գրականության կամ ինտերակտիվ սթորիթելինգը, օգտագործվում են օգտատերերի կողմից, որպեսզի իրենք իրենց կարողանան դիրքավորել իբրև կերպար ավելի մեծ աշխարհում։ Վավերագրական ֆիլմերը, ներառյալ ինտերակտիվ վավերագրական ֆիլմերը, օգտագործում են պատմողական նարրատիվային տեխնիկա՝ իրենց թեմայի վերաբերյալ տեղեկատվություն փոխանցելու համար։ Ինքնաբացահայտող պատմությունները, որոնք ստեղծվել են իրենց կատարտիկ և թերապևտիկ ազդեցության համար, աճում են իրենց օգտագործման և կիրառման մեջ, ինչպես հոգեդրամայում, դրամաթերապիայում և խաղարկային թատրոնում։ Սթորիոելինգը նաև օգտագործվում է իբրև հոգեբանական և սոցիալական փոփոխությունների խթանման միջոց։

Որոշ մարդիկ նաև պնդում են, որ ժամանակակից աշխարհում տարբեր պատմողական ձևերը դասակարգվեն որպես սթորիթելինգ: Օրինակ՝ դերային խաղերը՝ թվային սթորիթելինգը, առցանց և զառերի ու թղթի վրա հիմնված: Ավանդական դերային խաղերում պատմությունը վարում է այն անձը, ով վերահսկում է միջավայրը և չխաղացվող հորինված կերպարներին, և տեղափոխում է պատմության տարրերը խաղացողների համար, երբ նրանք փոխազդում են իր հետ: Խաղը զարգանում է հիմնականում բանավոր հրահանգների միջոցով, որտեղ զառերի գլորումը որոշում է հորինված տիեզերքում պատահական իրադարձությունները, որտեղ խաղացողները փոխազդում են միմյանց և պատմողի հետ: Այս տեսակի խաղն ունի բազմաթիվ ժանրեր, ինչպիսիք են գիտաֆանտաստիկան և ֆենտեզին, ինչպես նաև այլընտրանքային իրականության աշխարհներ, որոնք հիմնված են ներկայիս իրականության վրա, բայց տարբեր միջավայրերով և էակներով, ինչպիսիք են մարդագայլերը, այլմոլորակայինները, դևերը կամ թաքնված հասարակությունները: Այս բանավոր դերային խաղերը շատ տարածված էին 1990-ականներին շատ երկրների երիտասարդական շրջանակներում, նախքան համակարգչային և խաղային համակարգերի վրա հիմնված առցանց MMORPG-ների առաջացումը: Չնայած համակարգչային MMORPG-ների տարածվածությանը, թղթի ու զառի վրա հիմնված RPG-ն դեռևս ունի նվիրված երկրպագուներ։

## Բանավոր սթորիթելինգ

Սթորիթելինգի բանավոր ավանդույթները հանդիպում են շատ քաղաքակրթություններում. դրանք նախորդում են տպագիր և առցանց մամուլին: Այն օգտագործվել է բնական երևույթները բացատրելու համար, բարդերը պատմել են արարչագործության պատմություններ և ստեղծել աստվածների և առասպելների պանթեոններ: Բանավոր պատմությունները փոխանցվել են մեկ սերնդից մյուսին, և պատմողները համարվել են բուժողներ, առաջնորդներ, հոգևոր ուղեցույցներ, ուսուցիչներ, մշակութային գաղտնիքների պահապաններ և զվարճացնողներ: Բանավոր պատմությունները եղել են տարբեր ձևերով, այդ թվում՝ երգեր, պոեզիա, երգեցողություն և պար։

Ալբերտ Բեյթս Լորդը ուսումնասիրել է 1930-ականներին Միլման Փարիի կողմից հավաքված հարավսլավական բանավոր բարդերի դաշտային արձանագրություններից վերցված բանավոր պատմությունները, ինչպես նաև այնպիսի էպոսների տեքստերը, ինչպիսին է «Ոդիսականը»։ Լորդը պարզել է, որ պատմությունների մեծ մասը բաղկացած է պատմողական գործընթացում իմպրովիզացված տեքստերից։

Լորդը առանձնացրեց պատմողական բառապաշարի երկու տեսակ։ Առաջինը նա անվանեց «բանաձևեր». «Էոս», «գինու պես մուգ ծով» և այլ հատուկ հաստատուն արտահայտություններ, որոնք վաղուց հայտնի էին Հոմերոսյան և այլ բանավոր էպոսներում։ Սակայն Լորդը հայտնաբերեց, որ շատ պատմողական ավանդույթներում բանավոր էպոսի 90%-ը կազմված է բառացիորեն կրկնվող տողերից կամ բառերի մեկ-մեկ փոխարինումներով։ Այլ կերպ ասած, բանավոր պատմությունները կառուցվում են հաստատուն արտահայտություններից, որոնք կուտակվել են պատմություններ լսելու և պատմելու ողջ կյանքի ընթացքում։

Պատմությանների բառապաշարի մեկ այլ տեսակը թեման է՝ պատմության գործողությունների հաջորդականություն, որը կառուցում է պատմությունը։ Ինչպես պատմողը տող առ տող է շարժվում՝ օգտագործելով բանաձևեր, այնպես էլ նա իրադարձությունից իրադարձություն է շարժվում՝ օգտագործելով թեմաներ։ Համընդհանուր թեմաներից մեկը կրկնությունն է, ինչպես դա վկայում է արևմտյան բանահյուսությունը՝ «երեքի կանոնը». Երեք եղբայրներ ճանապարհ են ընկնում, կատարվում է երեք փորձ, տրվում է երեք հանելուկ։ Թեման կարող է լինել այնքան պարզ, որքան հերոսի զինումը նկարագրող որոշակի հաջորդականություն՝ սկսած վերնաշապիկից և տաբատից և ավարտվելով գլխազարդով և զենքերով։ Թեման կարող է բավականաչափ մեծ լինել՝ սյուժետային բաղադրիչ լինելու համար։ Օրինակ՝ հերոսը առաջարկում է ճանապարհորդություն դեպի վտանգավոր վայր / նա քողարկվում է / նրա քողարկումը խաբում է բոլորին / բացի աննշան հասարակ մարդուց (ծերուկ, պանդոկի աղախին կամ փայտահատ) / որը անմիջապես ճանաչում է նրան / հասարակ մարդը դառնում է հերոսի դաշնակիցը՝ ցուցաբերելով հմտության կամ նախաձեռնողականության անսպասելի ռեսուրսներ։ Թեման չի պատկանում որոշակի պատմության, բայց կարող է հանդիպել աննշան տարբերակներով շատ տարբեր պատմություններում։

Պատմությունը նկարագրել է Ռեյնոլդս Փրայսը, գրելով՝

> Պատմություններ պատմելու և լսելու անհրաժեշտությունը կենսական նշանակություն ունի Բանական Մարդ տեսակի համար՝ անհրաժեշտության առումով երկրորդը, ակնհայտորեն, սնունդից հետո և սիրուց ու ապաստանից առաջ։ Միլիոնավոր մարդիկ գոյատևում են առանց սիրո կամ տան, գրեթե ոչ մեկը՝ լռության մեջ։ Լռության հակառակը արագորեն հանգեցնում է պատմողականության, և պատմության ձայնը մեր կյանքի գերիշխող ձայնն է՝ մեր օրվա իրադարձությունների փոքրիկ պատմություններից մինչև հոգեոպաթների հսկայական անհաղորդելի կառուցվածքները։
>
>

Ժամանակակից կյանքում մարդիկ կփորձեն լրացնել «պատմական դատարկությունները» բանավոր և գրավոր պատմություններով։ «Պատմության բացակայության դեպքում, հատկապես երկիմաստ և/կամ անհետաձգելի իրավիճակում, մարդիկ կփնտրեն և կօգտագործեն հավանական պատմություններ, ինչպես ջուրը անապատում։ Մեր բնածին բնույթն է կապել կետերը։ Երբ բացատրական պատմությունն ընդունվում է, այն չափազանց դժվար է չեղարկել», անկախ նրանից, թե այն ճշմարիտ է, թե ոչ։

### Հեքիաթներ և լեգենդներ (*Märchen* and *Sagen*)

Ֆոլկլորիստները երբեմն բանավոր հեքիաթները բաժանում են երկու հիմնական խմբի՝ Մյորխեն և Սագեն։ Սրանք գերմաներեն տերմիններ են։

Մյորխեն, հեշտորեն թարգմանվում են որպես «հեքիաթ(ներ)» կամ փոքրիկ պատմություններ, տեղի են ունենում մի տեսակ առանձին «ժուկով ժամանակով» աշխարհում՝ անհայտ մի վայրում՝ անցյալում՝ մի անորոշ ժամանակում: Ակնհայտ է, որ դրանք իրական պատմություններ չեն: Պատմությունները լի են հստակ սահմանված դեպքերով և բնակեցված են բավականին մակերեսային կերպարներով՝ քիչ կամ ընդհանրապես չներկայացված անձնական կյանքով: Երբ գերբնական դեպքեր են տեղի ունենում, դրանք չեն ընկալվում իբրև անակնկալ: Ընդհանուր առմամբ գերբնականի ազդեցությունը շատ քիչ է. կարող են տեղի ունենալ արյունալի իրադարձություններ, բայց լսողի կողմից հուզական արձագանքի քիչ է ակնկալվում:

Սագեն, թարգմանաբար նշանակում է «լեգենդներ»։ Դրանք շատ հաճախ տեղի են ունենում իրական աշխարհում՝ կոնկրետ տեղում և ժամանակում, և իրենց ազդեցության մեծ մասը գալիս է այստեղից: Երբ գերբնականը ներխուժում է (ինչպես հաճախ է լինում), դա տեղի է ունենում հուզականորեն լարված ձևով: Ուրվականների և «Սիրահարների ցատկի» պատմությունները պատկանում են այս կատեգորիային, ինչպես նաև շատ այլ ՉԹՕ պատմություններ և գերբնական էակների ու իրադարձությունների պատմություններ:

Մարդկային կյանքում բանավոր խոսքի մեկ այլ կարևոր ուսումնասիրություն է Վալտեր Ջ. Օնգի աշխատությունը (*Orality and Literacy: The Technologizing of the Word* (1982), համաձայն որի Օնգն նշում է, թե ինչպես են բանավոր և գրավոր մշակույթները փոխազդում և պայմանավորում մեկը մյուսին, և ինչպես են դրանք, ի վերջո, ազդում մարդկային իմացաբանության վրա:

## Ուսուցում

Սթորիթելինգը փորձառություններով կիսվելու և մեկնաբանելու միջոց է: Պիտեր Բերգերն ասում է, որ պատմությունները արմատավորված են մարդկանց կյանքում, մարդիկ կառուցում են իրենց կյանքը և հիմնվելով այս հիմքերի և հիշողությունների վրա իրենց աշխարհը վերածում տների: Պատմությունները համընդհանուր են, քանի որ կարող են իրար կապել տարբեր մշակույթների, լեզուների և տարիքի մարդկանց՝ բացառելով տարիքային տարանջատման գաղափարը: Պատմությունը կարող է օգտագործվել որպես մեթոդ էթիկա, բարոյական արժեքներ, մշակութային նորմեր և տարբերություններ սովորեցնելու համար: Սովորելն առավել արդյունավետ է, երբ այն տեղի է ունենում սոցիալական միջավայրերում, որոնք տրամադրում են հավաստի սոցիալական ակնարկներ այն մասին, թե ինչպես պետք է կիրառվի գիտելիքը: Պատմությունները գործում են որպես գործիք՝ գիտելիքները սոցիալական համատեքստում փոխանցելու համար: Այսպիսով, յուրաքանչյուր պատմություն ունի 3 մաս: Առաջին՝ սկիզբը (հերոսի աշխարհը իրադարձության սկսվելուց առաջ): Երկրորդ՝ բախումը (հերոսի աշխարհը գլխիվայր շրջված է): Երրորդ՝ որոշումը (հերոսը հաղթում է չարագործին, բայց հերոսի համար բավարար չէ գոյատևել: Հերոսը կամ աշխարհը պետք է վերափոխվեն): Ցանկացած պատմություն կարող է ձևակերպվել նման ձևաչափով:

Մարդկային գիտելիքները հիմնված են պատմությունների վրա, իսկ մարդկային ուղեղը ունի է ճանաչողական մեխանիզմներ, որոնք անհրաժեշտ են պատմությունները հասկանալու, հիշելու և պատմելու համար։ Մարդիկ պատմություն պատմող օրգանիզմներ են, որոնք և՛ անհատապես, և՛ սոցիալապես ապրում են պատմություններով լի կյանքով։ Պատմությունները արտացոլում են մարդկային միտքը, քանի որ մարդիկ մտածում են պատմողական կառուցվածքներում և ամենից հաճախ հիշում են փաստերը պատմության տեսքով: Փաստերը կարելի է հասկանալ որպես ավելի մեծ պատմության փոքր տարբերակներ, ուստի պատմողականությունը կարող է լրացնել վերլուծական մտածողությունը: Քանի որ պատմողականությունը լսողներից պահանջում է լսողական և տեսողական զգայարաններ, կարելի է սովորել կազմակերպել պատմության մասին իրենց մտավոր ներկայացումը, ճանաչել լեզվի կառուցվածքը և արտահայտել իրենց մտքերը:

Պատմությունները հակված են հիմնված լինել փորձառական ուսուցման վրա, սակայն փորձից սովորելը ինքստինքյան չէ: Հաճախ մարդը պետք է փորձի պատմել այդ փորձառության պատմությունը, նախքան դրա արժեքը գիտակցելը: Այս դեպքում ոչ միայն լսողն է սովորում, այլև պատմողը, որը նաև գիտակցում է իր սեփական եզակի փորձառություններն ու դրա մանրամասները: Պատմելու այս գործընթացը զորացնող է, քանի որ պատմողը արդյունավետորեն փոխանցում է գաղափարներ և, փորձի միջոցով, կարողանում է ցուցադրել մարդկային նվաճումների ներուժը: Պատմելը օգտագործում է առկա գիտելիքները և կամուրջներ է ստեղծում ինչպես մշակութային, այնպես էլ մոտիվացիոն առումով լուծման համար:

Պատմությունները արդյունավետ կրթական գործիքներ են, քանի որ լսողները ներգրավվում են և, հետևաբար, հիշում: Սթորիթելինգը կարելի է դիտարկել որպես ուսուցման և դասավանդման հիմք: Քանի դեռ պատմությունը լսողը ներգրավված է, նա կարողանում է պատկերացնել նոր տեսանկյուններ՝ հրավիրելով փոխակերպող և կարեկցող փորձառության։ Սա ենթադրում է անհատին թույլ տալ ակտիվորեն ներգրավվել պատմության մեջ, ինչպես նաև դիտարկել, լսել և մասնակցել նվազագույն առաջնորդությամբ։ Պատմողին լսելը կարող է ստեղծել երկարատև անձնական կապեր, խթանել խնդիրների լուծման նոր ձևեր և խթանել ապագա նպատակների վերաբերյալ համատեղ ըմբռնումը։ Այնուհետև լսողը կարող է ընկալել գիտելիքները և տեսնել նոր հնարավորություններ: Պատմողն ու լսողը միասին կարող են փնտրել լավագույն փորձը և հորինել նոր լուծումներ: Քանի որ պատմությունները հաճախ ունեն իմաստների բազմաթիվ շերտեր, լսողները պետք է ուշադիր լսեն՝ պատմության հիմքում ընկած գիտելիքները բացահայտելու համար: Պատմությունը օգտագործվում է որպես գործիք՝ երեխաներին հարգանքի կարևորությունը սովորեցնելու լսելու պրակտիկայի միջոցով։ Բացի երեխաներին իրենց շրջապատի հետ կապելուց, պատմությունների թեմայի միջոցով և նրանց ավելի մեծ ինքնավարություն տալու համար՝ օգտագործելով կրկնվող նախադասություններ, որոնք բարելավում են նրանց սովորելու կարողությունը։ Այն նաև օգտագործվում է երեխաներին կյանքի հանդեպ հարգանք սովորեցնելու համար, գնահատել փոխկապակցվածությունը և միշտ աշխատել դժվարությունները հաղթահարելու համար: Սա սովորեցնելու համար կօգտագործվի ուսուցման կինեստետիկ ոճը, որը ներգրավում է ունկնդիրներին երաժշտության, երազների մեկնաբանության կամ պարի միջոցով:

### Բնիկ ցեղերի մոտ

Ամերիկայի բնիկ մշակույթների համար սթորիթելինգը օգտագործվում է որպես բանավոր պատմողականության ձև, որը կապված է անձի ինքնության զարգացման համար անհրաժեշտ սովորույթների և արժեքների հետ: Դա պայմանավորված է նրանով, որ հասարակության յուրաքանչյուր անդամ կարող է համատեղ ուժերով ավելացնել իր սեփական հպումն ու հեռանկարը պատմությանը՝ պատմության համատեղ ստեղծման գործում իրենց տեղն ունեն թե՛ անհատական, թե՛ մշակութային առումով ընդհանուր հեռանկարները: Բնիկ ցեղերում բանավոր սթորիթելինգը տարբերվում է պատմությունների այլ ձևերից, քանի որ դրանք պատմվում են ոչ միայն զվարճանքի, այլև արժեքներ սովորեցնելու համար։ Օրինակ՝ Կանադայի Sto:lo ցեղը կենտրոնանում է երեխաների ինքնության ամրապնդման վրա՝ պատմելով պատմություններ հողի մասին՝ բացատրելով նրանց դերը։

Ավելին, պատմություն պատմելը բնիկ համայնքների երիտասարդ անդամներին իրենց մշակույթի և ինքնության մասին սովորեցնելու միջոց է: Դոննա Էդերի ուսումնասիրության մեջ նավահո ցեղի ամերիկացիների հետ հարցազրույց է անցկացվել պատմություն պատմելու իրենց անցյալում ունեցած սովորույթների և ապագայում տեսնելիք փոփոխությունների մասին: Նրանք նկատել են, որ պատմություն պատմելը ազդեցություն է ունենում նավահոների երեխաների կյանքի վրա: Հարցազրույցի մասնակից որոշ նավահոների խոսքերով՝ պատմություն պատմելը բազմաթիվ հիմնական սովորույթներից մեկն է, որը երեխաներին սովորեցնում է լավ կյանքով ապրելու կարևոր սկզբունքները։ Բնիկ համայնքներում պատմությունները սերնդեսերունդ գիտելիքներ փոխանցելու միջոց են:

Որոշ բնիկ ժողովուրդների համար փորձը չի առանձնացվում ֆիզիկական և հոգևոր աշխարհների։ Այսպիսով, որոշ բնիկ ժողովուրդներ իրենց երեխաների հետ շփվում են ծեսերի, պատմությունների կամ երկխոսության միջոցով։ Պատմությունների միջոցով ձեռք բերված համայնքային արժեքները օգնում են առաջնորդել ապագա սերունդներին և նպաստել ինքնության ձևավորմանը։

Պերուի բարձրլեռնային մասի Կեչուա ցեղի մեծահասակների և երեխաների միջև բաժանում չկա։ Սա թույլ է տալիս երեխաներին սովորել պատմություններ պատմել՝ տվյալ պատմության իրենց սեփական մեկնաբանությունների միջոցով։ Հետևաբար, կեչուա համայնքի երեխաներին խրախուսվում է լսել պատմվող պատմությունը՝ իրենց ինքնության և մշակույթի մասին իմանալու համար։ Երբեմն երեխաներից ակնկալվում է լուռ նստել և ակտիվորեն լսել։ Սա նրանց հնարավորություն է տալիս մասնակցել գործունեությանը՝ որպես անկախ սովորողներ։

Պատմություններ պատմելու այս դասավանդման պրակտիկան թույլ տվեց երեխաներին ձևավորել գաղափարներ՝ հիմնվելով իրենց սեփական փորձի և տեսակետների վրա: Նավահո համայնքներում՝ երեխաների և մեծահասակների համար, պատմություն պատմելը բազմաթիվ արդյունավետ միջոցներից մեկն է՝ թե՛ երիտասարդներին, թե՛ տարեցներին իրենց մշակույթների, ինքնության և պատմության մասին կրթելու համար: Պատմություններ պատմելը օգնում է Նավահո ցեղին իմանալ, թե ով են իրենք, որտեղից են գալիս և որտեղին են պատկանում:

Բնիկ մշակույթներում սթորիթելինգը երբեմն փոխանցվում է բանավոր՝ հանգիստ և հանգստացնող միջավայրում, որը սովորաբար համընկնում է ընտանեկան կամ ցեղային համայնքային հավաքույթների և պաշտոնական միջոցառումների հետ, ինչպիսիք են ընտանեկան միջոցառումները, ծեսերը կամ արարողակարգերը։ Պատմության ընթացքում երեխաները կարող են հանդես գալ որպես մասնակիցներ՝ հարցեր տալով, պատմությունը բեմադրելով կամ պատմելով պատմության ավելի փոքր մասերը։ Ավելին, պատմությունները հաճախ չեն պատմվում նույն ձևով երկու անգամ, ինչը հանգեցնում է մեկ առասպելի բազմաթիվ տարբերակների: Դա պայմանավորված է նրանով, որ պատմողները կարող են ընտրել նոր տարրեր ներմուծել հին պատմությունների մեջ՝ կախված պատմողի և լսարանի միջև եղած հարաբերություններից, պատմությունը համապատասխանեցնելով յուրաքանչյուր եզակի իրավիճակի։

Բնիկ մշակույթները իրենց պատմություններում օգտագործում են նաև ուսուցողական ռիբինգ՝ երեխաների անցանկալի վարքագիծը շտկելու խաղային ձև: Օրինակ՝ Օջիբվե (կամ չիպեվա) ցեղը օգտագործում է բուի պատմությունը, որը խլում է վատ վարք ունեցող երեխաներին: Խնամողը հաճախ ասում է. «Բուն կգա և քեզ ականջների մեջ կխփի, եթե չդադարես լաց լինել»: Այսպիսով, ծաղրի այս ձևը ծառայում է որպես գործիք՝ անպատշաճ վարքագիծը շտկելու և համագործակցությունը խթանելու համար։

#### Տեսակներ

Բնիկ ցեղերի շրջանում կան տարբեր տեսակի պատմություններ: Բնիկ ամերիկացիների ցեղերում հաղորդակցությունը հարուստ է պատմություններով, առասպելներով, փիլիսոփայություններով և պատմություններով, որոնք ծառայում են որպես տեղեկատվություն փոխանակելու միջոց։ Այս պատմությունները կարող են օգտագործվել հասունացման թեմաների, հիմնական արժեքների, բարոյականության, գրագիտության և պատմության համար: Շատ հաճախ պատմություններն օգտագործվում են երեխաներին մշակութային արժեքների և դասերի մասին ուսուցանելու տալու և սովորեցնելու համար։ Պատմությունների իմաստը միշտ չէ, որ հստակ է, և երեխաներից ակնկալվում է, որ նրանք իրենց սեփական իմաստը ստեղծեն պատմություններից: Օրինակ՝ Հյուսիսային Ամերիկայի Լակոտա ցեղում երիտասարդ աղջիկներին պատմում են սպիտակ գոմեշի հորթ կնոջ պատմությունը, որը հոգևոր կերպար է, որը պաշտպանում է երիտասարդ աղջիկներին տղամարդկանց քմահաճույքներից: Օդավա ցեղում երիտասարդ տղաներին պատմում են մի երիտասարդ տղամարդու մասին, որը երբեք չի հոգացել իր մարմնի մասին, և, որպես արդյունք, նրա ոտքերը չեն շարժվում, երբ փորձում է փախչել գիշատիչներից: Այս պատմությունը ծառայում է կոչ երիտասարդ տղաներին իրենց մարմինների մասին հոգ տանելու համար։

Պատմությունները կարող են տարածվել՝ արտահայտելու համար ընտանիքի, հարազատների կամ մտերիմ համայնքի մաս համարվող մարդկանց արժեքները կամ բարոյական նորմերը: Բնիկ ամերիկյան համայնքների շատ պատմություններ ունեն «մակերեսային» պատմություն, որը ենթադրում է որոշակի տեղեկատվության և հուշումների իմացություն՝ պատմության մեջ եղած փոխաբերությունները բացահայտելու համար: Պատմվող պատմության հիմքում ընկած ուղերձը կարող է հասկանալ և մեկնաբանվել հուշումներով, որոնք ակնարկում են որոշակի մեկնաբանության։ Այս պատմություններից իմաստ ստանալու համար, օրինակ, Sto:lo ցեղի ավագները շեշտում են լսել սովորելու կարևորությունը, քանի որ մարդու սիրտն ու միտքը միավորելու համար անհրաժեշտ են զգայարաններ։ Օրինակ, այն ձևերից մեկը, որով երեխաները սովորում են իրենց ապրած հասարակության համար նշանակալից փոխաբերությունների մասին, իրենց ավագներին լսելն է և միմյանց հարգող ծեսերին մասնակցելը:

#### Արժեքները փոխանցելով

Բնիկ մշակույթների պատմությունները ներառում են բազմազան արժեքներ։ Այդ արժեքների մեջ են մտնում անհատական ​​պատասխանատվության, շրջակա միջավայրի նկատմամբ հոգատարության և ցեղի բարեկեցության վրա շեշտադրումը։

Պատմությունները հիմնված են ավագ սերունդների կողմից փոխանցված արժեքների վրա՝ համայնքի հիմքը ձևավորելու համար։ Սթորիթելինգը օգտագործվում է որպես գիտելիքի և հասկացողության կամուրջ՝ թույլ տալով, որ «ես»-ի և «ցեղի» արժեքները կապվեն և ընկալվեն որպես ամբողջություն: Օրինակ՝ Նավահո ցեղում սթորիթելինգը թույլ է տալիս տարբեր ունկնդիրներին տարբեր ժամանակներում և վայրերում սովորել բարոյական արժեքները: Պատմությունները պատմվում են այլ մարդկանց, կենդանիների կամ երկրի բնական տարրերի տեսանկյունից։ Այս կերպ երեխաները սովորում են գնահատել իրենց տեղը աշխարհում որպես անհատ՝ ուրիշների հետ հարաբերվելով: Բնիկ ամերիկյան ցեղերում պատմությունները օգտագործվում են որպես ոչ ֆորմալ ուսուցման գործիք և կարող են հանդես գալ որպես այլընտրանքային մեթոդ՝ երեխաների վատ վարքագիծը շտկելու համար: Այս կերպ պատմությունները չեն պարունակում բախումներ, ինչը թույլ է տալիս երեխային ինքնուրույն հայտնաբերել, թե ինչն է սխալ արել և ինչ կարող է անել այդ վարքագիծը շտկելու համար։

Օրինակ՝ Արիզոնա Տևա ցեղի ծնողները իրենց երեխաներին բարոյականություն են սովորեցնում ավանդական պատմությունների միջոցով։ Դասերը կենտրոնանում են մի քանի թեմաների շուրջ, այդ թվում՝ պատմական կամ «սուրբ» պատմությունների կամ ավելի շատ ընտանեկան վեճերի վրա: Պատմությունների միջոցով Տևա ցեղը շեշտում է նախնիների ավանդական իմաստությունը և կոլեկտիվ, ինչպես նաև անհատական ​​ինքնությունների կարևորությունը: Բնիկ համայնքները երեխաներին արժեքավոր հմտություններ և բարոյականություն են սովորեցնում բարի կամ չարաճճի բնիկ կերպարների գործողությունների միջոցով՝ միաժամանակ հնարավորություն տալով երեխաներին իմաստավորել իրենց համար: Պատմության յուրաքանչյուր տարր չստանալով՝ երեխաները բացթողումները լրացնելու համար ապավինում են իրենց սեփական փորձին, այլ ոչ թե մեծահասակների ֆորմալ ուսուցմանը:

Երբ երեխաները լսում են պատմություններ, նրանք պարբերաբար բարձրաձայնում են իրենց շարունակական ուշադրությունը և ընդունում պատմողի երկարաձգված հերթը: Շրջակա իրադարձությունների նկատմամբ ուշադրության վրա շեշտը և բնիկ համայնքներում բանավոր ավանդույթի կարևորությունը երեխաներին սովորեցնում են ուշադիր լինելու հմտությունը: Օրինակ, Տոհոնո Օ'ոդհեմ ցեղի երեխաները, որոնք ավելի շատ մշակութային ավանդույթների էին տիրապետում, կարողանում էին ավելի լավ հիշել բանավոր ներկայացված պատմության իրադարձությունները, քան նրանք, ովքեր չէին ներգրավվում մշակութային ավանդույթներում։ Մարմնի շարժումներն ու ժեստերը օգնում են փոխանցել արժեքները և կենդանի պահել պատմությունները ապագա սերունդների համար։ Ավագները, ծնողները և տատիկներն ու պապիկները սովորաբար ներգրավված են երեխաներին մշակութային ավանդույթները, ինչպես նաև պատմությունը, համայնքային արժեքները և երկրի ուսմունքները սովորեցնելու գործում:

Բնիկ ցեղերի երեխաները նույնպես կարող են սովորել պատմության հիմքում ընկած ուղերձից: Օրինակ՝ Մեխիկոյի մոտ գտնվող նահուատլ ցեղում ահուակեսների կամ ջրային մարմինները պահպանող թշնամական ջրային ոգիների մասին պատմությունները պարունակում են շրջակա միջավայրի նկատմամբ հարգանքի վերաբերյալ բարոյական դասեր: Եթե պատմության գլխավոր հերոսը, որը պատահաբար կոտրել է ահուակեին պատկանող ինչ-որ բան, չի փոխարինում այն ​​կամ որևէ կերպ չի վերադարձնում ահուակեին, գլխավոր հերոսը մահանում է։ Այսպիսով, պատմություն պատմելը ծառայում է որպես միջոց՝ սովորեցնելու, թե ինչն է գնահատում ցեղը, օրինակ՝ շրջակա միջավայրը:

Պատմությունը նաև ծառայում է որոշակի ուղերձ՝ փոխանցելու հոգևոր և արարողակարգային արարողությունների ժամանակ: Պատմության արարողակարգային կիրառման մեջ ուղերձի միասնականությունը կառուցող թեման ավելի կարևոր է դառնում, քան ուղերձի ժամանակը, վայրը և կերպարները: Երբ ուղերձը փոխանցվում է, պատմությունն ավարտվում է: Պատմության ցիկլերը պատմելու և վերապատմելուն զուգընթաց, պատմության միավորները կարող են վերամիավորվել՝ ցույց տալով անձի գործողությունների տարբեր հետևանքներ:

## Հետազոտություն

Պատմողական հմտությունների և թատրոնի հետ կապված տերմինների ուսուցման համար սթորիթելինգի հմտությունները գնահատվել են Մինեապոլիսում գտնվող ազգային ճանաչում ունեցող սթորիթելինգի և ստեղծագործական դրամայի Neighborhood Bridges կազմակերպության կողմից: Մեծ Բրիտանիայում մեկ այլ նմանատիպի հետազոտող կազմակերպություն ենթադրում է, որ դպրոցներում բանավոր սթորիթելինգից առաջ ստեղծված սոցիալական տարածքը կարող է խթանել նրան, որ աշակերտների ավելի մոտ շփում (Parfitt, 2014):

Սթորիթելնգը նաև ուսումնասիրվել է որպես մշակութային գիտելիքներն ու արժեքները հետազոտելու և արխիվացնելու միջոց բնիկ ամերիկյան ցեղերի մոտ: Մետիս ցեղում անցկացված պատմությունների դերի վերաբերյալ Իսեկեի (2013) ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ մետիսները սթորիթելինգի միջոցառումների ժամանակ ստեղծում են հատուկ մթնոլորտ որը նպաստում ընդհանուր մթնոլորտ բոլորի համար։ Իսեկեն կենտրոնացել էր պատմողի ականատես լինելու գաղափարի վրա՝ ib87 Մետիս համայնքում կիսվելու և մասնակցելու կարևոր միջոց, քանի որ համայնքի անդամները դադարեցնում էին իրենց արած ամեն ինչ՝ պատմողին լսելու կամ «ականատես» լինելու համար և թույլ էին տալիս, որ պատմությունը դառնա «արարողակարգային լանդշաֆտ» կամ ընդհանուր հղում բոլոր ներկաների համար: Սա հզոր գործիք էր ցեղի համար՝ նոր սովորողներին ներգրավելու և սովորեցնելու մետիսների արժեքների և գաղափարախոսությունների վերաբերյալ ընդհանուր հղումներ: Սթորիթելինգի միջոցով մետիսները ամրապնդեցին անձնական կամ ժողովրդական պատմությունների և բանահյուսության ընդհանուր հղումները, որոնք ցեղի անդամները կարող են օգտագործել գաղափարախոսություններով կիսվելու համար: Ապագայում Իսեկեն նշեց, որ մետիսների ավագները ցանկանում էին, որ սթորիթելինգը օգտագործվի իրենց մշակույթի հետագա հետազոտությունների համար, քանի որ պատմությունները կենսական գիտելիքներ երիտասարդ սերունդներին փոխանցելու ավանդական միջոց էին:

Մեր կարդացած պատմությունների համար «պատմությունների նեյրոսեմանտիկ կոդավորումը տեղի է ունենում առանձին սեմանտիկ միավորներից բարձր մակարդակներում, և այս կոդավորումը համակարգված է թե՛ անհատների, թե՛ լեզուների միջև»։ Այս կոդավորումը, կարծես, առավել ակնառու է լինում լռելյայն ռեժիմի ցանցում։

## Լուրջ սթորիթելինգ (Serious storytelling)

Սթորիթելինգի լուրջ կիրառման համատեքստերում, ինչպիսիք են, օրինակ, թերապևտիկան, բիզնեսը, լուրջ խաղերը, բժշկությունը, կրթությունը կամ հավատքը, կարելի է անվանել լուրջ սթորիթելինգ: Լուրջ պատմողականությունը կիրառում է պատմողականությունը «զվարճանքի համատեքստից դուրս, որտեղ պատմողականությունը զարգանում է որպես որակով տպավորիչ օրինաչափությունների հաջորդականություն ... և մտածված առաջընթացի մաս է կազմում»:

## Որպես քաղաքական պրակտիկա

Որոշ մոտեցումներ պատմությունները դիտարկում են որպես քաղաքականապես մոտիվացված պատմություններ, որոշակի խմբերին լիազորող պատմություններ և մարդկանց գործունություն տվող պատմություններ: Պատմության հիմնական կետը պարզապես որոնելու փոխարեն, քաղաքական գործառույթը պայմանավորված է հարցերով՝ «Ու՞մ շահերին է ծառայում անձնական պատմությունը»: Այս մոտեցումը հիմնականում դիտարկում է իշխանությունը, հեղինակությունը, գիտելիքները, գաղափարախոսությունը և ինքնությունը. «արդյո՞ք այն օրինականացնում և գերիշխում է, թե՞ դիմադրում և լիազորում է»:[1] Բոլոր անձնական պատմությունները համարվում են գաղափարախոսական, քանի որ դրանք զարգանում են ուժային հարաբերությունների կառուցվածքից և միաժամանակ ստեղծում, պահպանում և վերարտադրում են այդ ուժային կառուցվածքը»:

Քաղաքական տեսաբան Հաննա Արենդտը պնդում է, որ պատմողականությունը անձնական իմաստը վերածում է հանրային իմաստի։ Անկախ պատմողի սեռից և նրանից, թե ինչ պատմություն է նա պատմում, պատմության ուժն են դրա կատարումը և այն լսող լսարանը։

## Թերապևտիկ

Թերապևտիկ պատմողականությունը սեփական պատմությունը պատմելու գործողություն է՝ փորձելով ավելի լավ հասկանալ սեփական իրավիճակը։ Հաճախ այս պատմությունները լսարանի վրա ազդում են նաև թերապևտիկ իմաստով՝ օգնելով նրանց դիտարկել իրենցին նման իրավիճակները այլ տեսանկյունից։ Հայտնի հեղինակ և բանահյուսության գիտնական Էլեյն Լոուլեսը նշում է. «...այս գործընթացը նոր ուղիներ է բացում հասկանալու և ինքնության ձևավորման համար։ Լեզուն օգտագործվում է նրանց կյանքի մասին վկայելու համար»։ Երբեմն պատմողը պարզապես անտեսում է որոշակի մանրամասներ՝ չգիտակցելով դրանք, միայն թե դրանք ներառի իր պատմություններում՝ հետագա պատմողականության ընթացքում։ Այսպիսով, պատմողականության այդ պատմողականությունն ու վերապատմումը ծառայում են «պատմողականության մասերը վերամիացնելուն»։ Այս բացերը կարող են առաջանալ տրավմայի ճնշման կամ նույնիսկ ամենասարսափելի մանրամասները գաղտնի պահելու ցանկության պատճառով։ Անկախ դրանից, այս լռությունները այնքան էլ դատարկ չեն, որքան թվում են, և միայն պատմողականության այս գործողությունն է, որը կարող է պատմողին հնարավորություն տալ լրացնել դրանք։

Հոգեդրաման որպես թերապևտիկ մեթոդաբանություն օգտագործում է հոգեդրամայի խմբի մասնակցի կյանքում անձնական, տրավմատիկ իրադարձության վերստեղծումը։ Այն առաջին անգամ մշակվել է հոգեբույժ Ջակոբ Լևի Մորենոյի կողմից: Պատմողականության այս թերապևտիկ կիրառումը ներառվել է դրամատիկ թերապիայի մեջ, որը ոլորտում հայտնի է որպես «Ինքնաբացահայտման թատրոն»: 1975 թվականին Ջոնաթան Ֆոքսը և Ջո Սալասը մշակեցին թերապևտիկ, իմպրովիզացիոն պատմողականության ձև, որը նրանք անվանեցին Playback թատրոն: Թերապևտիկ պատմողականությունը նաև օգտագործվում է փոխակերպող արվեստների միջոցով բուժումը խթանելու համար, որտեղ ֆասիլիտատորը օգնում է մասնակցին գրել և հաճախ ներկայացնել իր անձնական պատմությունը լսարանին։

## Որպես արվեստի ձև

### Գեղագիտություն

Պատմողական արվեստը, ըստ սահմանման, էսթետիկ ​​ձեռնարկություն է, և կան մի շարք գեղարվեստական ​​տարրեր, որոնք սովորաբար փոխազդում են լավ մշակված պատմություններում: Այդպիսի տարրերի թվում են պատմության կառուցվածքի էական գաղափարը՝ նույնականացվող սկիզբներով, միջին մասերով և ավարտներով, կամ էքսպոզիցիա-զարգացում-գագաթնակետ-լուծում-հանգուցալուծում, որոնք սովորաբար կառուցվում են համապատասխան սյուժետային գծերի մեջ. ժամանակականության վրա ուժեղ կենտրոնացում, որը ներառում է անցյալի պահպանումը, ներկա գործողության ուշադրությունը և շարունակությունը/ապագայի սպասումը. կերպարների և բնութագրման վրա էական կենտրոնացում, որը «հավանաբար վեպի ամենակարևոր բաղադրիչն է»․ տարբեր ձայների տրված տարասեռություն, որոնք երկխոսության մեջ են՝ «մարդկային ձայնի կամ բազմաթիվ ձայների ձայնը, որոնք խոսում են տարբեր առոգանություններով, ռիթմերով և ռեգիստրներով»․ ունի պատմող կամ պատմողանման ձայն, որը ըստ սահմանման «դիմում է» և «փոխազդում» է ընթերցող լսարանի հետ (տե՛ս Ընթերցողի արձագանքի տեսությունը): Հաղորդակցվում է Ուեյն Բութի ոճով հռետորական շեշտադրմամբ, մեկնաբանության դիալեկտիկական գործընթացով, որը երբեմն մակերեսի տակ է՝ պայմանավորելով սյուժետային պատմությունը, իսկ երբեմն՝ շատ ավելի տեսանելի՝ «վիճելով» տարբեր դիրքորոշումների օգտին և դեմ։ Այն էապես հենվում է այժմ արդեն ստանդարտ գեղագիտական ​​​​կերպարանավորման վրա, մասնավորապես՝ ներառյալ փոխաբերության, մետոնիմիայի, սինեկդոխի և հեգնանք օգտագործումը (տե՛ս Հեյդեն Ուայթի «Մետապատմություն» աշխատությունը՝ այս գաղափարի ընդլայնման համար)։ Հաճախ խճճված է միջտեքստայինության մեջ՝ այլ գրականության հետ առատ կապերով, հղումներով, ակնարկներով, նմանություններով, զուգահեռներով և այլն։ Եվ սովորաբար ցուցաբերում է ջանքեր դեպի Դաստիարակչական վեպը՝ ինքնության զարգացման նկարագրություն՝ բնավորության և համայնքի մեջ դառնալու փորձով։

### Տոնակատարություններ

Պատմողական փառատոները սովորաբար ներառում են մի քանի պատմողների աշխատանքներ և կարող են ներառել սեմինարներ պատմողների և այլոց համար, ովքեր հետաքրքրված են այս արվեստի ձևով կամ պատմողականության այլ նպատակային կիրառություններով: Բանավոր սթորիթելինգի ձևի տարրերը հաճախ ներառում են պատմողների խրախուսանքը մասնակիցներին համատեղ ստեղծել փորձառություն՝ կապվելով պատմության հարաբերական տարրերի հետ և օգտագործելով վիզուալիզացիայի տեխնիկա (պատկերները մտքում տեսնելով), ինչպես նաև ձայնային և մարմնական ժեստեր օգտագործելով՝ հասկացողությունը խթանելու համար: Շատ առումներով, պատմողական արվեստը հիմնված է այլ արվեստի ձևերի վրա, ինչպիսիք են դերասանական խաղը, բանավոր մեկնաբանությունը և կատարողական ուսումնասիրությունները:

1903 թվականին Թենեսիի համալսարանի գրականության պրոֆեսոր Ռիչարդ Ուայչը ստեղծեց իր տեսակի մեջ առաջին կազմակերպված պատմողների լիգան։ Այն կոչվում էր «Ազգային պատմողական լիգա»։ Ուայչը 16 տարի ծառայել է որպես դրա նախագահ, կազմակերպել է սթորիթելինգի դասընթացները և խթանել հետաքրքրությունը արվեստի նկատմամբ։

1970-ականներին ԱՄՆ-ում ստեղծվեցին մի շարք այլ սթորիթելինգային կազմակերպություններ: Այդպիսի կազմակերպություններից մեկը Սթորիթելինգի հավերժացման և պահպանման ազգային ասոցիացիան էր (NAPPS), որն այժմ կոչվում է Ազգային պատմողական ցանց (NSN) և Միջազգային պատմողական կենտրոն (ISC): NSN-ը մասնագիտական ​​կազմակերպություն է, որը օգնում է կազմակերպել միջոցառումներ պատմողների և փառատոների կազմակերպիչների համար: ISC-ն անցկացնում է Ազգային պատմողական փառատոնը Թենեսի նահանգի Ջոնսբորո քաղաքում։ Ավստրալիան հետևեց իր ամերիկացի գործընկերներին՝ 1970-ականների վերջին ստեղծելով պատմողական միություններ: Այսօր ավստրալիական պատմողականությունն ունի անհատներ և խմբեր ամբողջ երկրում, որոնք հանդիպում են իրենց պատմությունները կիսելու համար: Մեծ Բրիտանիայի Սթորիթելինգի ընկերությունը հիմնադրվել է 1993 թվականին՝ միավորելով պատմողներին և ունկնդիրներին, և 2000 թվականից ի վեր ամեն տարի փետրվարի առաջին շաբաթում անցկացնում է Ազգային պատմողական շաբաթ:

Ներկայումս աշխարհում կան տասնյակ պատմողական փառատոներ և հարյուրավոր պրոֆեսիոնալ պատմողներ, իսկ արվեստի միջազգային տոնակատարությունը տեղի է ունենում Սթորիթելինգի համաշխարհային օրը։

## Պատմության էմանսիպացիան

Բանավոր ավանդույթներում պատմությունները ապրում են անընդհատ պատմվելով։ Այս գործընթացի ընթացքում ցանկացած պատմության նյութը, բնականաբար, ենթարկվում է մի շարք փոփոխությունների և հարմարեցումների։ Բանավոր ավանդույթի փոխարինումը տպագրով մարդկանց մոտ փոխեց պատմությունների ընկալումը։ Այժմ հեղինակը, որպես պատմության հեղինակավոր տարբերակի ստեղծող, դրեց իր գրական գաղափարները։ Հաջորդող դարերում պատմությունները հակված էին դիտարկվել որպես անհատների աշխատանք, այլ ոչ թե կոլեկտիվ ջանք։ Միայն վերջերս, երբ ազդեցիկ հեղինակների զգալի մասը սկսեց կասկածի տակ դնել իրենց դերը, պատմությունների արժեքը որպես այդպիսին՝ անկախ հեղինակությունից, կրկին ճանաչվեց։ Գրական քննադատները, ինչպիսին է Ռոլան Բարտը, նույնիսկ հռչակեցին Հեղինակի մահը։

## Բիզնեսում

Մարդիկ պատմություններ են պատմել աշխատավայրում դեռևս հին ժամանակներից, երբ պատմությունները կարող էին «ոգեշնչել քաջություն և զորացում պոտենցիալ վտանգավոր կենդանու որսի ժամանակ» կամ պարզապես սերմանել լսելու արժեքը։ Բիզնեսում սթորիթելինգը դարձել է ինքնուրույն ոլորտ՝ բիզնեսի աճին զուգընթաց, քանի որ պատմություններ պատմելը դառնում է ավելի տարածված արվեստի ձև՝ ընդհանուր առմամբ՝ «Մոթ» նման կենդանի պատմությունների միջոցառումների միջոցով:

### Աշխատանքի ընդունում

Պատմողականությունը սկսել է կարևոր դեր խաղալ հավաքագրման գործընթացում: Ժամանակակից հավաքագրման արդյունաբերությունը սկսվել է 1940-ական թվականներին, երբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գործատուները մրցում էին ազատ աշխատուժի համար: Մինչ այդ գործատուները սովորաբար թերթերում հայտարարություններ էին տեղադրում, որոնք պատմում էին այն մասին, թե ինչպիսի մարդու են ուզում, ներառյալ նրա բնավորությունը և, շատ դեպքերում, նրա էթնիկ պատկանելությունը։

### Հանրային կապեր

Հանրային ազդեցությունը մարդկային քաղաքակրթության մի մասն է եղել հնագույն ժամանակներից, սակայն ժամանակակից հասարակայնության հետ կապերի ոլորտը իր արմատներով սկիզբ է առնում Բոստոնում գործող «Հանրային հարաբերությունների բյուրո» անունով հասարակթւթյան հետ կապերի կամ PR կազմակերպությանից, որը բացվել է 1900 թվականին։[1] Չնայած PR ընկերությունը կարող է իր դերը չնշանակել իբրև սթորիթելինգ, ընկերության խնդիրն է վերահսկել իրենց ներկայացրած կազմակերպության մասին հանրային պատմությունը։

### Նեթվորքինգ

Նեթվորքինգը գոյություն ունի արդյունաբերական հեղափոխությունից ի վեր, երբ բիզնեսները գիտակցեցին համագործակցելու և մարդկանց ավելի լայն շրջանակի վստահելու անհրաժեշտությունը՝ և օգուտը։ Այսօր նեթվորքինգը ավելի քան 100,000 գրքերի, սեմինարների և առցանց զրույցների թեմա է։

Սթորիթելինգը օգնում է ցանցային մասնագետներին ցուցադրել իրենց փորձը: «Օրինակների և պատմությունների օգտագործումը՝ փորձի, տաղանդների և հետաքրքրությունների մասին սովորեցնելու համար» ութ ցանցային իրավասություններից մեկն է, որը Տաղանդների զարգացման ասոցիացիան սահմանել է, նշելով, որ ցանցային մասնագետները պետք է «կարողանան պատասխանել «Ի՞նչ եք անում» հարցին՝ փորձը տեսանելի և հիշարժան դարձնելու համար»։ Բիզնես սթորիթելինգի ներկայացումը սկսվում է այն լսարանի կարիքները հաշվի առնելով, որին ցանցային մասնագետը ցանկանում է հասնել՝ հարցնելով. «Իմ գործունեության մեջ ի՞նչն է ամենաշատը հետաքրքրում իմ լսարանին» և «Ի՞նչը կհետաքրքրի նրանց ամենաշատը»։

### Աշխատանքային տարածքում

Աշխատավայրում սթորիթելինգի միջոցով փոխանցվող տեղեկատվությանը ավելի համոզիչ և արդյունավետ է, քան միայն չոր փաստերի օգտագործումը։ Կիրառությունները ներառում են՝

#### Կոնֆլիկտները կառավարելու համար

Մենեջերների համար պատմություն պատմելը կարևոր միջոց է կոնֆլիկտները, խնդիրները լուծելու և մարտահրավերներին դիմակայելու համար: Մենեջերները կարող են օգտագործել պատմողական դիսկուրսը՝ հակամարտությունները լուծելու համար, երբ ուղղակի գործողությունները խորհուրդ չեն տրվում կամ անհնար են։

#### Անցյալը մեկնաբանելու և ապագան ձևավորելու համար

Խմբային քննարկման ժամանակ կոլեկտիվ սթորիթելինգը կարող է օգնել ազդել ուրիշների վրա և միավորել խումբը՝ անցյալը կապելով ապագայի հետ։ Նման քննարկումներում մենեջերները խնդիրները, խնդրանքներն ու հարցերը վերածում են պատմությունների։ Ջեյմսոնը այս կոլեկտիվ խմբի կառուցումն անվանում է պատմության կառուցում։

#### Պատճառաբանության գործընթացում

Պատմողականությունը կարևոր դեր է խաղում դատողության գործընթացներում և ուրիշներին համոզելու գործում: Գործնական հանդիպումների ժամանակ ղեկավարներն ու գործարար պաշտոնյաները պատմությունները նախընտրում էին վերացական փաստարկներին կամ վիճակագրական չափանիշներին: Երբ իրավիճակները բարդ կամ խիտ են, պատմողական դիսկուրսը օգնում է լուծել հակամարտությունները, ազդում կորպորատիվ որոշումների վրա և կայունացնում է խումբը:

### Մարքեթինգում

Սթորիթելինգը գնալով ավելի է օգտագործվում գովազդներում՝ հաճախորդների հավատարմությունը բարձրացնելու համար։ Ջայլս Լուրիի խոսքերով՝ այս մարքեթինգային միտումը արտացոլում է զվարճանալու խոր արմատներ ունեցող մարդկային կարիքը։ Պատմությունները պատկերազարդ են, հեշտությամբ հիշվող և թույլ են տալիս ընկերություններին ստեղծել ավելի ամուր հուզական կապեր հաճախորդների հետ։

Nielsen-ի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ սպառողները ցանկանում են ավելի անձնական կապ ունենալ տեղեկատվության հավաքագրման եղանակով, քանի որ մարդու ուղեղն ավելի շատ ներգրավված է պատմություններ պատմելու, քան միայն փաստերի ներկայացման մեջ։ Զուտ տվյալներ կարդալիս միայն ուղեղի լեզվական մասերն են աշխատում՝ իմաստը վերծանելու համար։ Սակայն պատմություն կարդալիս ակտիվանում են և՛ լեզվական մասերը, և՛ ուղեղի հուզական կենտրոնները, որոնք կմիանային, եթե պատմության իրադարձությունները իրականում պատահեին հաճախորդի կյանքում։ Արդյունքում, ավելի հեշտ է հիշել պատմությունները, քան փաստերը։

Սթորիթելինգը ներառող մարքեթինգային զարգացումները ներառում են կինոարդյունաբերությունում ծագած տրանսմեդիական տեխնիկաների օգտագործումը, որոնք նախատեսված էին «կառուցելու մի աշխարհ, որտեղ ձեր պատմությունը կարող է զարգանալ»։[1] Օրինակներից է Coca-Cola-ի «Երջանկության գործարանը»։

## Ծանոթագրություն