# 1980[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1976 · 1977 · 1978 · 1979 —  **1980**  — 1981 · 1982 · 1983 · 1984
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1950‑ականներ · 1960‑ականներ — **1970‑ականներ** — 1980‑ականներ · 1990‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 19-րդ դար — **20-րդ դար** — 21-րդ դար
 |

**1980 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 1980 *MCMLXXX* |
| Հուլյան օրացույց | 1979—1980 (հունվարի 14 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 7488—7489 (սեպտեմբերի 14-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 2732—2733 (մայիսի 4-ից) |
| Հայկյան տոմար | 4472—4473 (օգոստոսի 11-ից) *ՏՆՀԲ—ՏՆՀԳ* |
| Հրեական օրացույց  | 5740—5741
ה'תש"ם — ה'תשמ"א |
| Իսլամական օրացույց | 1400—1401 |
| Չինական օրացույց | 4676—4677 己未 — 庚申 դեղին գառ — սպիտակ կապիկ |
| Եթովպական օրացույց | 1972—1973 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 2036—2037 |
| - *Շակա սամվատ* | 1902—1903 |
| - *Կալի յուգա* | 5081—5082 |
| Իրանական օրացույց | 1358—1359 |
| Բուդդայական օրացույց | 2523 |

**1980 թվական**,  նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է երեքշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 1980 թվականն է,
XX դարի 80-րդ տարին։

## Իրադարձություններ

### Հունվար

* Հունվարի 1 – Փոփոխություն Շվեդական ժառանգության կարգում, որը Վիկտորիա արքայադուստրին դարձրեց Շվեդիայի գահի առաջին հավակնորդ, և թագաժառանգ արքայադուստրը առաջ անցավ իր կրտսեր եղբորից։
* Հունվարի 4 – ԱՄՆ նախագահ Ջիմի Կարտերը ցորենի էմբարգո հայտարարեց ԽՍՀՄ-ին, ինչը ստացավ Եվրոպական հանձնաժողովի հավանությունը։
* Հունվարի 6
	+ Գլոբալ տեղորոշման համակարգը սկսեց գործարկվել ժամը 00:00 UTC։
	+ Սիցիլիայի նախագահ Պիերսանտի Մատարելլան սպանվեց մաֆիայի կողմից։
* Հունվարի 9 – Սաուդյան Արաբիայում, 63 Իսլամիստ գլխատվեցին Մեքքայի Մեծ տաճարի վրա հարձակման համար, որը տեղի էր ունեցել 1979 թվականի նոյեմբերին։
* Հունվարի 20
	+ Կուբան ճանաչեց Սահարայի Արաբական Դեմոկրատական Հանրապետության (ՍԱԴՀ) անկախությունը։
	+ Պիտսբուրգ Սթիլերսը չորրորդ անգամ հաղթեց Ազգային ֆուտբոլային լիգայում վերջին վեց մրցաշրջաններում։
* Հունվարի 21
	+ Լոնդոնի ոսկու շուկայում գրանցվեց ոսկու ամենաբարձր գինը` 850 ԱՄՆ դոլար մեկ տրոյական ունցիայի համար։
	+ Ամենաքիչը 200 մարդ սպանվեց երբ փլուզվեց ցլամարտի հարթակը Կոլումբիայի Սինկելեխո քաղաքում։
* Հունվարի 26 – Իսրայելը և Եգիպտոսը սկսեցին դեվանագիտական հարաբերությունները։
* Հունվարի 27 – Վեց ԱՄՆ դիվանագետներ, ներկայանալով որպես կանադացի, կարողացան Իրանի Թեհրան քաղաքից ինքնաթիռով հեռանալ Շվեյցարիա։
* Հունվարի 29 – Ռուբիկի խորանարդը իր միջազգային նորամուտը նշեց բրիտանական խաղալիքների ցուցահանդեսում։
* Հունվարի 31 – Իսպանիայի դեսպանատունը Գվատեմալայում հարձակման ենթարկվեց և կրակի մատնվեց` սպանելով 36 մարդու։ Այն կոչեցին Իսպանական Թեհրան, 1979-80 թվականների ԱՄՆ-Իրան հարաբերությունների ֆոնին։

### Փետրվար

* Փետրվարի 2–3 – Մեքսիկայում տեղի ունեցած քրեակատարողական հիմնարկի խռովության արդյունքում 33 կալանավոր սպանվեցին և ավելի քան 100-ը` վիրավորվեցին։
* Փետրվարի 4 – Այաթոլլա Ռուհոլլա Խոմեինին Աբոլհասան Բանիսադրին անվանեց Իրանի նախագահ։
* Փետրվարի 13 – Ձեմառային օլիմպիական խաղեր 1980-ը բացումը Նյու Յորքում։
* Փետրվարի 15 – Վանուատուում, Ջոն Ֆրումի հետևորդները Տաննա կղզում հայտարարեցին իրենց անջատ ազգ Տաֆի։
* Փետրվարի 16 – Արեգակի խավարում նկատվեց Հյուսիսային Աֆրիկայում և Արևմտյան Ասիայում։
* Փետրվարի 19 – AC/DC անդամ Բոն Սկոտը մահացավ գիշերը ալկոհոլի չարաշահումից։
* Փետրվարի 23 –Այաթոլլա Ռուհոլլա Խոմեինին հայտարարեց, որ Իրանի խորհրդարանը պետք է որոշի Ամերիկյան դեսպանատան պատանդների հարցը։
* Փետրվարի 25 – Հեղաշրջում Սուրինամում, որի արդյունքում Հենք Արոնի կառավարությունը տապալվեց։
* Փետրվարի 27 – Իրանը ճանաչեց Սահարայի Արաբական Դեմոկրատական Հանրապետության (ՍԱԴՀ) անկախությունը։

### Մարտ

* Մարտի 1
	+ Հիմնադրվեց Առևտրային միությունների համագործակցության խումբը։
	+ *Վոյաջեր-1* միջմոլորակային կայանը հաստատեց Սատուրնի Յանուս արբանյակի գոյությունը։
* Մարտի 3
	+ Պիեր Տրյուդոն վերադարձավ Կանադայի վարչապետի պաշտոնին։
	+ Audi Quattro չորս անիվների քարշակով սպորտային կուպեն ներկայացվեց Արևմտյան Գերմանիայում։
* Մարտի 4 – Ռոբերտ Մուգաբեն ընտրվեց Զիմբաբվեի վարչապետ։
* Մարտի 8 – ԽՍՀՄում առաջին անգամ անցկացվեց Ռոք երաժշտության տոնահանդես։
* Մարտի 14 – Լեհական ավիաընկերության 007 թռիչքի կործանվեց վայէջք կատարելուց Վարշավաում, զոհվեցին ընդհանուր 87 մարդ։
* Մարտի 18 – Հիսուն մարդ զոհվեցին Ռուսաստանի Պլեսետսկ կոսմոդրոմում, երբ Վոստոկ-2Մ հրթիռը պայթեց, երբ փորձում էին լիցքավորել վառելիքով։
* Մարտի 21
	+ ԱՄՆ նախագահ Ջիմի Քարթերը հայտրարարեց, որ Միացյալ Նահանգները կբոյկետեն Մոսկվայի Օլիմպիական խաղերը։
	+ *Մաֆիայի պարագլուխ* Անժելո Բրունոն սպանվեց Ֆիլադելֆիայում։
* Մարտի 24
	+ Ավստրալիայի օլիմպիական կոմիտեն հայտարարեց, որ օլիմպիական ներկայացուցիչները կմեկնեն Մոսկվա չնայած դրան դեմ է երկրի վարչապետ Մալկոլմ Ֆրեյզերը։
	+ Արքեպիսկոպոս Օսկար Ռոմերոն սպանվեց Սան Սալվադորում պատարագ մատուցելիս։

* Հուլիսի 19 - Տեղի ունեցավ XXII Ամառային օլիմպիական խաղերի բացման հանդիսավոր արարողությունը (Մոսկվա, ԽՍՀՄ)։
* Հուլիսի 30 - Վանուատուն անկախացավ
* Սեպտեմբերի 12 - Թուրքիայում տեղի ունեցավ հեղափոխություն։ Իշխանության եկավ ազգային անվտանգության խորհուրդը գեներալ Քենան Էվրենի գլխավորությամբ։ Երկրի վարչապետ նշանակվեց ծովակալ Բյուլենթ Ուլուսուն։
* Նոյեմբերի 4 - ԱՄՆ-ի նախագահ ընտրվեց Ռոնալդ Ռեյգանը։

### Աշխարհի բնակչություն

| Աշխարհի բնակչություն |
| --- |
|  | 1980 | 1975 | 1985 |
|   Աշխարհ | **4,434,682,000** | 4,068,109,000 |  366,573,000 | 4,830,979,000 |  396,297,000 |
|    Աֆրիկա | **469,618,000** | 408,160,000 |  61,458,000 | 541,814,000 |  72,196,000 |
|     Ասիա | **2,632,335,000** | 2,397,512,000 |  234,823,000 | 2,887,552,000 |  255,217,000 |
|  Եվրոպա | **692,431,000** | 675,542,000 |  16,889,000 | 706,009,000 |  13,578,000 |
|  Լատինական Ամերիկա և Կարիբներ | **361,401,000** | 321,906,000 |  39,495,000 | 401,469,000 |  40,068,000 |
|    Հյուսիսային Ամերիկա | **256,068,000** | 243,425,000 |  12,643,000 | 269,456,000 |  13,388,000 |
|  Օկեանիա | **22,828,000** | 21,564,000 |  1,264,000 | 24,678,000 |  1,850,000 |

## Ծնունդներ

## Հունվար

* Հունվարի 16 - Սեյդու Կեյտա, մալիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
* Հունվարի 22 - Ջոնատան Վուտգեյթ, անգլիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան

## Փետրվար

* Փետրվար 20 - Արթուր Աբրահամ, հայ պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ
* Փետրվարի 27 - Դոն Դիաբլո, հոլանդացի դիջեյ, ռեմիքսեր և երաժշտական պրոդյուսեր

## Ապրիլ

* Ապրիլ 22 - Քրիստինե Պեպելյան, հայ երգչուհի

## Մայիս

* Մայիս 10 - Թինա Քեյ, հայ կրկեսի արտիստ, ակրոբատ
* Մայիս 11 - Կամո Թովմասյան, հայ բլոգեր, լուսանկարիչ, հաղորդավար, ակումբային դեմք, միջոցառումների կազմակերպիչ և ֆոտոնախագծերի պրոդյուսեր
* Մայիս 12 - Արման Հովհաննիսյան, հայ երգիչ
* Մայիս 20 - Իկեր Կասիլյաս, իսպանացի ֆուտբոլիստ

## Հունիս

* Հունիս 6 - Խորեն /Տարոն/ աբեղա Առաքելյան Հունահայոց թեմի հոգևոր հովիվ
* Հունիսի 17 - Կարեն Ալեքսանյան, հայ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան

## Հուլիս

* Հուլիսի 6 - Պաու Գասոլ, իսպանացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ
* Հուլիսի 8 - Անդրե, հայ երգիչ
* Հուլիսի 18 - Քրիստեն Բել, ամերիկյան հեռուստահաղորդավարուհի է և կինոդերասանուհի
* Հուլիսի 26 - Արման Գևորգյան, հայ դերասան, հումորիստ և երգիչ

## Օգոստոս

* Օգոստոսի 8 - Արմենչիկ, հայ երգիչ
* Օգոստոսի 9 - Ալեքսանդր Թադևոսյան, հայ ֆուտբոլիստ, պաշտպան

## Սեպտեմբեր

* Սեպտեմբերի 4 - Դավիթ Գարեթ, ջութակահար
* Սեպտեմբերի 26 - Պերճ Նահապետյան, հայ թմբկահար և երաժիշտ

## Հոկտեմբեր

* Հոկտեմբերի 1 - Կիմ-Լիան, հոլանդացի երգչուհի, երգահան, դերասանուհի և հաղորդավարուհի
* Հոկտեմբերի 21 - Քիմ Քարդաշյան, ամերիկացի հեռուստատեսային դեմք հայկական ծագմամբ
* Հոկտեմբերի 26 - Կրիստիան Կիվու, ռումինացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան

## Դեկտեմբեր

* Դեկտեմբերի 7 - Ջոն Թերի, անգլիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան
* Դեկտեմբերի 18 - Քրիստինա Ագիլերա, ամերիկացի երգչուհի-երգահան և դերասանուհի
* Ջո Քոուլ, անգլիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան

## Մահեր

* Հուլիսի 24 - Պիտեր Սելլերս, բրիտանացի դերասան, կատակերգու
* Օգոստոսի 30 - Խաչատուր Չալխուշյան, ռուսաստանցի հայ ճարտարապետ
* Սեպտեմբերի 12 - Էմիլ Միրզաբեկյան, գիտության գործիչ, ֆիզիկոս
* Անատոլի Սմիռնով, ԽՍՀՄ ՄԳԱ (1968) իսկական անդամ
* Ապրիլի 29 - Ալֆրեդ Հիչքոք, անգլիացի ռեժիսոր, սցենարիստ և պրոդյուսեր
* Լեոնիդ Մարտինով, ռուս խորհրդային բանաստեղծ
* Հունվար 14 - Գրիգոր Քեշիշյան, (տոհմական ազգանունը՝ Աջապահյան), հայ արձակագիր, թարգմանիչ (ծ. 1921)
* Փետրվարի 15 - Վասիլի Քաթանյան, հայազգի ռուսալեզու գրականագետ, դրամատուրգ (ծ. 1902)
* Մարտ 4 - Վախթանգ Անանյան, հայ արձակագիր (ծ. 1905)
* Ապրիլ 15 - Ժան Պոլ Սարտր, ֆրանսիացի փիլիսոփա, վիպագիր, դրամատուրգ, քննադատ, Նոբելյան մրցանակակիր (ծ. 1905)
* Մայիսի 14 - Հյու Գրիֆիտ, թատրոնի և կինոյի բրիտանացի դերասան, Օսկարի դափնեկիր։ (ծնվ․ 1912)
* Հուլիս 24- Փիթեր Սելլերս, անգլիացի դերասան (ծ. 1925)
* Հուլիս 25 - Վլադիմիր Վիսոցկի, ռուս դերասան, երգիչ (ծ. 1938)
* Օգոստոսի 23 - Ցոլակ Բեքարյան, հայ կոմպոզիտոր, ջութակահար, մանկավարժ (ծ. 1922)
* Դեկտեմբեր 8 - Ջոն Լենոն, անգլիացի ռոք-երաժիշտ (ծ. 1940)
* Դեկտեմբեր 19 - Հրանտ Ստեփանյան, խորհրդային վաստակավոր նկարիչ (ծ. 1918)

## Ծանոթագրություններ