Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Փայտ

Փայտի մշակված մակերես
**Փայտ**, չոր բնափայտ, օգտագործվում է որպես շինանյութ, թղթի արդյունաբերության հումք, վառելանյութ և այլ նպատակներով։ Արվեստում կիրառվում է հնագույն ժամանակներից՝ ճարտարապետության, քանդակագործության մեջ, դեկորատիվ-կիրառական, հատկապես ժողովրդական արվեստում (կահ-կարասու քանդակազարդում, երանգավորում, զարդանախշում, ընդելուզում և այլն, շենքերի ճակատների և ինտերիերի փայտե մասերի քանդակազարդում, հղկված, նախշավոր տախտակներով պատերի երեսապատում և այլն), ինչպես և փայտագրության մեջ, դաջարվեստում՝ տպակաղապարներ պատրաստելիս։

## Փայտի տեսակներ

Փայտն ամենակարևոր հումքից մեկն է, որը մարդիկ սկսեցին օգտագործել։ Այդ ժամանակներից ի վեր այն գլխավոր դերակատարն է մեր հասարակության շատ հիմնարար գործընթացներում։ Ներկայումս այն օգտագործվում է տարբեր գործընթացների համար, ինչպիսիք են շինանյութը, ծածկույթը, կահույքը, կոշկեղենը, ատաղձագործությունը և որպես վառելիք։ Կան տարբեր բնութագրերով փայտի տարբեր տեսակներ։ Փայտի յուրաքանչյուր տեսակ վերագրվում է հատուկ օգտագործման` ըստ իր հատկությունների։

Փայտի գուներանգների հարստությունը, մակատեսքի բազմազանությունը հնարավորություն են ընձեռում կերտվածքներն օժտելու դեկորատիվ էֆեկտներով, իսկ մշակման համեմատաբար դյուրինությունը նպաստում է արվեստագետի մտահղացումների անմիջական մարմնավորմանը։

## Պատմություն

2011 թվականին Կանադայի Նյու Բրանսուիկ նահանգում կատարված հայտնագործության ժամանակ պարզ դարձան ամենավաղ հայտնի բույսերը, որոնցից այսօր փայտ ենք ստանում։

Մարդիկ հազարամյակներ շարունակ փայտն օգտագործել են և՛ որպես վառելիք, և՛ որպես շինանյութ, ինչպես նաև թղթի ստեղծման ժամանակ։

Փայտի օգտագործումն ընդլայնվել է շինարարության մեջ պողպատի և բրոնզի ավելացման շնորհիվ։

## Փայտի նշանակություն

Մարդը բնափայտն օգտագործում է հազարամյակներ շարունակ՝ տարբեր նպատակներով, առաջին հերթին որպես վառելիք, ինչպես նաև որպես շինանյութ։ Օգտագործվել է գործիքների, զենքերի, կահույքի, թառի, թղթի և կացարանների պատրաստման համար։

Ծառերի շատ տեսակների բնում աճման ընթացքում՝ ջերմաստիճանի և խոնավության սեզոնային տատանումների պատճառով առաջանում են տարեկան օղակներ։ Դենդրոքրոնոլոգիայի մեթոդներով ծառերի կտրվածքի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս ճշգրիտ որոշել ծառի աճման ճշգրիտ վայրը, այն ծառը, որից ստացել են այս կամ այն կահույքը կամ կառույցը։ Տարեկան օղակների միջև եղած հեռավորության տարեկան փոփոխությունների ուսումնասիրությունը և նրանցում տարբեր տարրերի իզոտոպերի առկայությունը թույլ է տալիս պատկերացում կազմել հնագույն ժամանակներում կլիմայի և մթնոլորտի վիճակի մասին։

Վառելափայտի վաճառք Գեղարքունիքում։
## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Փայտ» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
# Կարելերեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| **Կարելերեն**  |
| --- |
| Տեսակ | լեզու և կենդանի լեզու |
| Ենթադաս | Northern Finnic? |
| Երկրներ |  Ռուսաստան և  Ֆինլանդիա |
| Խոսողների քանակ | 35 600 մարդ (2010) |
| ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի լեզվի կարգավիճակ | ոչ նպաստավոր |
| Գրերի համակարգ | լատինական այբուբեն |
| IETF | krl |
| ԳՕՍՏ 7.75–97 | кас 285 |
| ISO 639-2 | krl |
| ISO 639-3 | krl |
|  Karelian language Վիքիպահեստում |

**Կարելերեն**, կարելների լեզուն։ Պատկանում է ուգրո-ֆիննական լեզվաընտանիքի մերձբալթյան-ֆիննական ենթախմբին։ Տրոհվում է 3 բարբառի, որոնցից կարելականը մոտ է ֆիններենին։

Կարելերենի հիմնական առանձնահատկություններից են b, g, d, z ձայնեղների և š, ž, č (tê) շփականների առկայությունը, ձայնավորների ներդաշնակությունը, երկար և կարճ ձայնավորների հակադրությունը, բաղաձայնների աստիճանների հերթագայությունը։ Կարելերենով ամենահին տեքստը թվագրվում է 18-րդ դարում։ Այբուբենը 20-րդ դարի կեսերից ռուսագիր և ֆիննագիր է։

## Ծանոթագրություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 320)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կարելերեն» հոդվածին։ |
# Ռաբբի

Ռաբբիներ
**Ռաբբի**, **ռաբբին**, **ռաբբոն** (եբրայերեն՝ רַבִּי‎, բառացի՝ *իմ վարդապետ* կամ *ուսուցիչ*), հուդայականության մեջ բարձրաստիճան սպասավոր, համայնքի օրենսգետ, դատավոր, կրոնական, քաղաքական և տնտեսական կյանքի կառավարիչ։ Ռաբբիի անվանումից առաջացած *Ռաբունի* բարձրագույն և պատվավոր տիտղոսը տրվել է ոչ ավելի, քան յոթ առավել հռչակավոր և իմաստուն անձանց (հետագայում առաքյալներն այդ տիտղոսը վերագրել են նաև Հիսուս Քրիստոսին)։

Միջնադարյան Հայաստանում ռաբունի տիտղոսով մեծարվել են մի շարք հայ անվանի գիտնականներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 556)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ռաբբի» հոդվածին։ |
# Գերմանական լեզուներ

Հունարեն
     Ռոմանական լեզուներ
     Հնդիրանական լեզուներ
     Կելտական լեզուներ
     Գերմանական լեզուներ
     Հայերեն
     Բալթյան լեզուներ
     Սլավոնական լեզուներ
     Ալբաներեն
     Հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի մեջ չմտնող լեզուներ
**Գերմանական լեզուները** հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի ճյուղ է, որի լեզուները տարածված են Եվրոպայի որոշ երկրներում (Մեծ Բրիտանիա, Գերմանիա, Ավստրիա, Նիդեռլանդներ, Բելգիա, Շվեյցարիա, Լյուքսեմբուրգ, Շվեդիա, Դանիա, Նորվեգիա, Իսլանդիա), Հյուսիսային Ամերիկայում (ԱՄՆ, Կանադա), Աֆրիկայի հարավում (ՀԱՀ, Նամիբիա), Ասիայում (Հնդկաստան), Ավստրալիայում և Նոր Զելանդիայում։ Կրողների ընդհանուր թիվը հասնում է 500 միլիոն մարդի։

Գերմանական լեզուները բաժանված են 3 խմբերի `հյուսիսային, արևմտյան և արևելյան։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գերմանական լեզուներ» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 40)։*  |
# Եռաչափ տպիչ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եռաչափ տպիչ
Աշխատանքի ժամանակ (արագացված)
**Եռաչափ տպիչ** (անգլ.՝ 3D printer, 3D տպիչ), սարք, որը ստեղծում է ֆիզիկական օբյեկտ շերտ առ շերտ թվային եռաչափ մոդելի հիման վրա։

## Տեխնոլոգիա

Եռաչափ կամ 3D տպիչը կարող է տարբեր ձևերով և տարբեր նյութերի օգտագործմամբ ստեղծել /տպել, պատճենահանել/ մարմիններ, որոնցից յուրաքանչյուրի հիմքում ընկած է պինդ օբյեկտների շերտ առ շերտ ստեղծման մեթոդը։ Որոշ մոդելներ մեկ օբյեկտը պատճենահանելիս կարող են օգտագործել մի քանի տարբեր նյութ միաժամանակ։

Տեխնոլոգիաներ, որոնք օգտագործում են շերտերի մոդելավորման համար։

* Լազերային

1. Լազերային - ուլտրամանուշակագույն լազերը հերթականությամբ, փիքսել առ փիքսել լուսավորում է հեղուկ ֆոտոպոլիմերը կամ հակառակը ֆոտոշաբլոնի միջով, որը փոխվում է ամեն շերտի հետ։ Այդ ժամանակ հեղուկ պոլիմերը պնդանում է և դառնում պլաստիկ։
2. Լազերային հալեցում - այդ ժամանակ լազերը հալեցնում է մետաղից կամ պլաստիկից փոշին և շերտ առ շերտ լցնում դետալի կաղապարի մեջ։
3. Լամինացիա - դետալը կազմվում է մեծ քանակությամբ նյութերից, որոնք առանձին-առանձին դրվում են իրար վրա և սոսինձվում, որի ընթացքում լազերը կտրում է մեզ անհրաժեշտ դետալի շրջանը։

* Շիթային

1. Նյութերի ջերմաստիճանի նվազեցում սառեցումով - բաժանող գլխիկը դուրս է մղում տաքացրած թերմոպլաստիկը սառեցրած մակերեսի վրա։ Կաթիլները արագորեն սառում են և կպնում իրար ձևավորելով օբյեկտի շերտերը։
2. Ֆոտոպոլիմերային պլաստիկի պոլիմերիզացում ուլտրամանուշակագույն լամպի ազդեցության տակ - այս ձևը նման է անցյալ ձևին, բայց պլաստիկը պնդանում է ուլտրամանուշակագույն լամպի ազդեցության տակ։
3. Փոշաձև նյութի սոսնձում - նման է լազերային հալեցմանը, բայց նյութը սոսնձվում է հեղուկ մի այլ նյութով։ Այդ ժամանակ կարող է կատարվել դետալի գունավորում՝ օգտագործելով տարբեր գույնի նյութեր։
4. Խիտ կերամիկական նյութերը նույնպես օգտագործվում են, որպես ինքնապնդացող նյութեր 3D տպագրության խոշոր ճարտարապետական մոդելների համար։
5. Բիօպրինտերներ - 3D մոդելի տպագրումը կատարվում է առանձին բջիջներով։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Եռաչափ տպիչ» հոդվածին։ |
# Քաղաքական ազատություն

**Քաղաքական ազատություն** (հայտնի նաև քաղաքական անկախություն) Արևմտյան պատմության և քաղաքական մտքի հիմնական փիլիսոփայությունն է և դեմոկրատական հասարակության ամենակարևոր հատկանիշներից մեկը։ Այն բնութագրվում է որպես ճնշումներից կամ բռնություններից ազատ փոխհարաբերություններ։

## Տես նաև

* Գրաքննությունը համացանցում

## Ծանոթագրություններ
# 2003[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1999 · 2000 · 2001 · 2002 —  **2003**  — 2004 · 2005 · 2006 · 2007
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1980‑ականներ · 1990‑ականներ — **2000‑ականներ** — 2010‑ականներ · 2020‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 20-րդ դար — **21-րդ դար** — 22-րդ դար
 |

**2003 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 2003 *MMIII* |
| Հուլյան օրացույց | 2002—2003 (հունվարի 14 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 7511—7512 (սեպտեմբերի 14-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 2755—2756 (մայիսի 4-ից) |
| Հայկյան տոմար | 4495—4496 (օգոստոսի 11-ից) *ՏՆՂԵ—ՏՆՂԶ* |
| Հրեական օրացույց  | 5763—5764
ה'תשס"ג — ה'תשס"ד |
| Իսլամական օրացույց | 1424—1425 |
| Չինական օրացույց | 4699—4700 壬午 — 癸未 սև ձի — սև գառ |
| Եթովպական օրացույց | 1995—1996 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 2059—2060 |
| - *Շակա սամվատ* | 1925—1926 |
| - *Կալի յուգա* | 5104—5105 |
| Իրանական օրացույց | 1381—1382 |
| Բուդդայական օրացույց | 2546 |

**2003 թվական**, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է չորեքշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 2003 թվականն է,
XXI դարի 3-րդ տարին։

## Իրադարձություններ

* Փետրվարի 19 - Հայաստանում անցկացվում է նախագահական ընտրությունների առաջին փուլը
* Մարտի 5 - Հայաստանում անցկացվում է նախագահական ընտրությունների երկրորդ փուլը, վերընտրվել է Ռոբերտ Քոչարյանը
* Մարտի 20 - Իրաքյան պատերազմի մեկնարկ
* Ապրիլի 9 - Ամերիկյան ուժերը վերահսկողության տակ են վերցրել Բաղդադը
* Նոյեմբերի 22 - Վրաստանի նախագահ Էդուարդ Շևարդնաձեն հրաժարական է տվել այն բանից հետո, երբ երկրում բողոքի ցույցեր են սկսվել վիճելի խորհրդարանական ընտրություններից հետո
* Դեկտեմբեր 13 - Սադդամ Հուսեյնը գրավվում է ԱՄՆ բանակի կողմից

## Ծնունդներ

* Հունվարի 3 - Գրետա Թունբերգ, շվեդ քաղաքական ակտիվիստ
* Փետրվարի 20 - Օլիվիա Ռոդրիգո, ամերիկացի դերասանուհի և երգչուհի
* Մարտի 26 - Դանիել Բրեգոլի, ամերիկուհի ռեփեր և ինտերնետ հայտնիություն
* Մայիսի 19 - Ջոջո Սիվա, ամերիկացի պարուհի, երգչուհի, դերասանուհի

## Մահեր

* Հունվարի 1 - Գրիգոր Ազիզյան, նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1985)
* Հունվարի 1 - Սուրեն Առաքելյան, հայ ռեժիսոր
* Փետրվարի 17 - Իզրայիլ Գոլդշտեյն, խորհրդային կինոռեժիսոր, օպերատոր և սցենարիստ
* Փետրվարի 25 - Ալեքսանդր Քեմուրջյան, հայ ականավոր գիտնական, ինժեներ-կոնստրուկտոր, գյուտարար
* Մայիսի 2 - Արտաշես Աբրահամյան, հայ բնանկարիչ, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (1980)
* Մայիսի 24 - Բենիկ Սեյրանյան, հայ խորհրդային գրող
* Հուլիսի 8 - Վաչագան Վլասով, խորհրդային բանակի գեներալ-մայոր
* Հուլիսի 22 - Արմեն Խոստիկյան, հայ դերասան, կատակերգու
* Սեպտեմբերի 1 - Էռնեստ Հարությունյան, կենդանաբան, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր
* Սեպտեմբերի 12 - Ջոնի Քեշ, ամերիկացի երգիչ
* Նոյեմբերի 3 - Ռասուլ Համզաթով, խորհրդային պոետ և հասարակական գործիչ, Դաղստանի ԻԽՍՀ ազգային պոետ
* Նոյեմբերի 17 - Հովիկ Կռնչոյան, հայ բորտմեխանիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից
* Նոյեմբերի 22 - Մարիո Բեկարիա, իտալացի քաղաքական գործիչ՝ Քրիստոնեական ժողովրդավարություն կուսակցությունից
* Դեկտեմբերի 12 - Հեյդար Ալիև, ադրբեջանցի քաղաքական գործիչ, նախագահ 1993-2003

## Ծանոթագրություններ
# Կոյպեր (խառնարան Մերկուրի)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոյպեր (այլ կիրառումներ)
Կոյպեր խառնարանը լուսանկարված Մեսենջեր ավտոմատ միջմոլորակային կայանից։
**Կոյպեր**, խառնարան Մերկուրի մոլորակի 11° հարավային լայնության և 31.5° արևմտյան երկայնության վրա։ Տրամագիծը կազմում է 60 կմ։ Անվանվել է Ջերարդ Կոյպերի (1732 - 1809) պատվին։

Կոյպերի խառնարանը ունի ամենամեծ հայտնի ալբեդոն Մերկուրիի մակերևույթի բոլոր շրջանների միջև, ենթադրաբար, այն ամենաերիտասարդ ձևավորումն է մոլորակի վրա։

## Տես նաև

* Մերկուրիի երկրաբանություն
* Մերկուրիի խառնարանների ցանկ
* Մերկուրիի երկրաբանական առանձնահատկությունների ցանկ

## Ծանոթագրություններ
# Apple II

**Apple II սերիան**, որը պատկանում է տնային համակարգիչների ընտանիքին, մասսայական արտադրված ամենահաջող միկրոհամակարգիչներից է, հիմնականում նախագծված Սթիվ Վոզնյակի կողմից և արտադրված Apple ընկերության կողմից, որի մեկնարկը տրվեց 1977թվին։

Օգտագործման հեշտության, հնարավորությունների բազմազանության տեսակետից Apple II հսկայական առաջընթաց էր իր նախորդի ՝ Apple I -ի նկատմամբ,որն իրենից ավելի շուտ ներկայացնում էր սերիական համակարգիչ՝ էլեկտրոնիկայի սիրահարների համար։

Առաջին Apple II սկսեց վաճառվել 1977 թվի Հունիսի 10-ից։ Մինչև 1993 թվի արտադրության ավարտը արտադրվել էր շուրջ 5-6 միլիոն Apple II համակարգիչներ (ներառյալ 1.25 միլիոն Apple IIGS մոդելները)։ Apple II ամենաերկար արտադրված մասսայական տնային համակարգիչների սերիան էր, որի մոդելները արտադրվում էին գրեթե 17 տարի։

Apple II համակարգիչ
Apple II դարձավ ամենաճանաչված և հաջողված համակարգիչներից մեկը 1980 ականներից մինչև 1990 ականների սկզբերը, չնայած որ այն հիմնականում սահմանափակված էր ԱՄՆ-ով։ Վարվում էր ագրեսիվ մարկետինգային քաղաքականություն՝ մասնավորապես կախված ծավալներից տրամադրվում էին զեղչեր, ձեռք էին բերվում արտադրական պայմանավորվածություններ կրթական հաստատությունների հետ, որի շնորհիվ էլ այն դարձավ միջնակարգ դպրոցներում օգտագործվող առաջին մասսայական համակարգիչը՝ փոխարինելով իր նախորդին Commodore PET-ին։ Apple II -ի համար կրթական և բիզնես ծրագրի ստեղծման ջանքերը՝ ներառյալ 1979թվին թողարված VisiCalc աղյուսակը, հայտնի դարձրեցին համակարգիչը հիմնականում բիզնես օգտատերերի և ընտանիքների շրջանակում։

Չնայած, որ 1984 -ին ներկայացվեց Motorolla 68000-ի հենքի վրա ստեղծված Macintosh-ը, Apple II սերիայի համակարգիչները զբաղեցնում էին ընկերության վաճառքների 85 %-ը, 1985-ի ֆիսկալ առաջին քառորդում։

Apple II սերիայի համակարգիչների բոլոր մոդելների վաճառքը իր արտադրության 16 տարիների ընթացքում կազմեց շուրջ 6 միլիոն օրինակ, հասնելով իր գագաթնակետին 1983թվին՝ 1 միլիոն օրինակ վաճառքով։

Apple II-ը իր նախագծով ավելի շատ նման էր կենցաղային տեխնիկայի քան էլեկտրոնային սարքավորման կտորի։ Բեժ գույնի պլաստիկե կափարիչ, որ հնարավորություն էր տալիս առանց լրացուցիչ գործիքների կիրառման հասանելիություն ունենալ համակարգչի ներքին սարքերին, ինչպիսիք էին մայրական պլատան, օպերատիվ հիշողության սարքերը, որոնք կարող էին պահել մինչև 48 կիլոբայթ հիշողություն։ Apple II- ն ուներ գունային և բարձր որակի գրաֆիկական ռեժիմներ, ձայնային հնարավորություններ և ներկառուցված BASIC ծրագրավորման երկու լեզուներից մեկը (սկզբում ՝ Integer BASIC, հետագայում ՝ Applesoft BASIC): ] Ի տարբերություն իրեն նախորդող մյուս տնային միկրոհամակարգիչների, այն վաճառվում էր որպես օգտագործման համար պատրաստի սարք։ VanLOVEs Apple ձեռնարկը և Apple- ի տեխնիկական ուղեցույցը՝ կազմված Ջերալդ ՎանԴիվերի և Ռոլանդ Լովի- ի կողմից, առանձնացրել են ավելի քան 1500 ծրագրեր, որոնք կարող են օգտագործել Apple II սերիայի համակարգիչների կողմից։ Apple- ի դիլերների ցանցն օգտագործեց այս ձեռնարկը`ընդգծելու աճող ծրագրային մշակման բազան կրթության և անհատական օգտագործման ոլորտներում։

## Ծանոթագրություններ
# Էդմոնդ Բյորկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|  |
| --- |
| Էդմոնդ Բյորկ Edmund Burke |
|  |
|   |
| Կուսակցություն՝ | Վիգեր և Rockingham Whigs? |
| Կրթություն՝ | Թրինիթի քոլեջ |
| Մասնագիտություն՝ | քաղաքական գործիչ, փիլիսոփա, գրող և քաղաքագետ |
| Դավանանք | Իռլանդիայի եկեղեցի |
| Ծննդյան օր | հունվարի 12, 1729 |
| Ծննդավայր | Դուբլին, Լենստեր |
| Վախճանի օր | հուլիսի 9,1797 |
| Վախճանի վայր | Բիկոնսֆիլդ, Բակինհեմփշիր, կոմսություն, Բաքինհեմշիր, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն |
| Դինաստիա | House of Burgh? |
| Քաղաքացիություն |  Իռլանդիայի թագավորություն |
| Ամուսին | Jane Mary Nugent? |
|   |
| Ինքնագիր |  |
|

Էդմոն Բյորկի հուշարձանը Վաշինգթոնում
**Էդմոնդ Բյորկ** (հունվարի 12, 1729(1729-01-12)[…], Դուբլին, Լենստեր - հուլիսի 9, 1797(1797-07-09)[…], Բիկոնսֆիլդ, Բակինհեմփշիր, կոմսություն, Բաքինհեմշիր, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն), անգլիացի քաղաքական գործիչ, փիլիսոփա և հրապարակախոս։ Համարվում է դասական պահպանողականության «հայրը»։ Բյորկն առաջադրում է հետևյալ սկզբունքները,

ա) «այն, ինչ կարելի է չփոխել, պետք չէ, փոխել»,

բ) հափսա «հնության իրավուն­քի» և ժողովրդի ավանդույթների նկատմամբ,

գ) դասակարգերի և սոցիալական խավերի միջև սահմանագաաման անհրաժեշտությունը սոցիալական կայունուրյան հասաատման համար,

դ) ազատությունր անհնար է առանց մասնավոր սեփականության գոյության, իսկ հասարակությունը դատապարտված է կործանման,

ե) մարդը որպես անկատար և անբան էակ ենթակա է մեղսավոր վարքի և այլն։

Որպես եվրոպական Լուսավորականության և ֆրանսիական հեղափոխության հակառակորդ Բյորկն ապացուցում է, որ հասարակական կյանքը հիմնված է ավանդույթների, սովորույթների, բարոյական ու նյութական արժեքների վրա՝ ժառանգված նախորդ սերունդներից և փոխկապակցված միմյանց հետ։ Կայունությունը, հավասարակշռությունը, աստիճանական նորացումը այն սկզբունքներն են, որոնց պետք է հետևի հասարակությունը։ Միայն այս դեպքում է ապահովվում նրա ապագան։ Բյորկը հայ ազատագրական պայքարի գաղափարախոս և գործիչ Հովսեփ Էմինի ընկերներից ու հովանավորներից էր։

## Արտաքին հղումներ

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  Էդմոնդ Բյորկ հոդվածին
## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիքաղվածքն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Էդմոնդ Բյորկ» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Էդմոնդ Բյորկ» հոդվածին։ |
# Մ.թ.ա. 310

| Տարիներ
 |
| --- |
| Մ թ. ա. 315 · Մ թ. ա. 314 · Մ թ. ա. 313 · Մ թ. ա. 312 — **Մ թ. ա. 311** — Մ թ. ա. 310 · Մ թ. ա. 309 · Մ թ. ա. 308 · Մ թ. ա. 307
 |
| Տասնամյակներ
 |
|  Մ. թ. ա. 330‑ականներ ·  Մ. թ. ա. 320‑ականներ —  **Մ. թ. ա. 310‑ականներ** —  Մ. թ. ա. 300‑ականներ ·  Մ. թ. ա. 290‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| Մ.թ.ա.  5֊րդ դար — **Մ.թ.ա.  4֊րդ դար** — Մ.թ.ա.  3֊րդ դար
 |

**Մ.թ.ա. 310**, մ.թ.ա. 4-րդ դարի վերջին տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 300-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 311 և մ.թ.ա. 309 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
# Նահանջ տարի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Նահանջ տարի**, այն տարին է, որը պարունակում է ավել օր, շաբաթ կամ ամիս, որ պահպանի օրացույցային տարին։ Փետրվար ամիսն ունի 29 օր նահանջ տարիներին, ոչ թե՝ 28: Նահանջ տարին կրկնվում է չորս տարին մեկ։

Ըստ Գրիգորյան օրացույցի՝ նահանջ տարիների թիվը կրճատվում էր այնպես, որ տարվա տևողությունը դառնա 365.2425 (հուլյան տարուց 10.8 րոպե պակաս) և դրանով մեծ ճշտությամբ համապատասխանում էր իրական տարվա տևողությանը, այնպես որ արդեն հազարամյակների ընթացքում որևէ փոփոխության կարիք չի լինի։ Այդ նպատակով Հռոմի պապ Գրիգորիոս XIII-ը 1582 թվականին իրականացրեց ռեֆորմ։ Ըստ այդ ռեֆորմի, ամեն 400 տարվա մեջ ոչ թե 100 նահանջ տարի է լինում, այլ 97։ Որոշվեց, որ յուրաքանչյուր 4-ի վրա չբաժանվող հարյուրամյակը այդուհետ չի համարվում նահանջ տարի։

Նախկինի նման, նահանջ տարին բաժանվում է 4-ի, բայց բացառություն է արվում այն տարիների համար, որոնք 100-ի բաժանվող են։ Այդ տարիները նահանջ տարի են միայն, եթե նաև բաժանվում են 400-ի։ Նահանջ տարում ավելանում է լրացուցիչ օր՝ փետրվարի 29-ը։

Այսպիսով, նահանջ տարիներ չեն եղել 1700, 1800 և 1900 թվականները, իսկ 1600 և 2000 թվականները նահանջ տարիներ են։ Նահանջ տարիներ չեն լինելու նաև 2100, 2200 և 2300 թվականները։

2024 թվականը նահանջ տարի է, նահանջ տարի է նաև 2012, 2016,2020,2028,2032 թվականները և այլն։

## Տես նաև

* Գրիգորյան օրացույց
* Հրեական օրացույց
* Հուլյան օրացույց
* Կոորդինացիոն վայրկյան
* ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի առաջնություն, որն անցկացվում է նահանջ տարիներին

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նահանջ տարի» հոդվածին։ |
# Հունվարի 16

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Հունվար** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
|  |  |  |  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |

**Հունվարի 16**, տարվա 16-րդ օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 349 (նահանջ տարիներին՝ 350) օր։

## Դեպքեր

* 1547 - Իվան Գրոզնին դառնում է Ռուսաստանի առաջին ցար
* 1581 - Անգլիայի պառլամենտի կողմից կաթոլիկությունը հայտարարվում է օրենքից դուրս
* 1605 - Մադրիդում լույս է տեսնում Միգել Սերվանտեսի «Դոն Քիշոտ» վեպը
* 1780 - անգլիական նավատորմն իսպանացիներին հաղթելով, ազատագրում է Ջիբրալթարը
* 1920 - Փարիզում կայացավ Ազգերի լիգայի առաջին նիստը
* 1979 - Իրանի Խորասան մարզում տեղի ունեցած երկրաշարժի զոհ են դառնում հարյուրավոր մարդիկ
* 1989 - Մոնթե Մելքոնյանը Ֆրանսիայում ազատվեց բանտից

## Ծնունդներ

* 1728 - Նիկոլո Պիչինի, իտալացի կոմպոզիտոր (մ. 1800)
* 1894 - Մատթեոս Զարիֆյան, բանաստեղծ
* 1901 - Ֆուլխենսիո Բատիստա, Կուբայի 9-րդ նախագահը (մ. 1973)
* 1910 - Արշավիր Դարբնի, հայ առակագիր, բանաստեղծ (մ. 1980 թ.)։
* 1974 - Քեյթ Մոս, ֆոտոմոդել, բրիտանուհի
* 1980 - Սեյդու Կեյտա,մալիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
* 1992 - Մայա Կեուչ, սլովենացի երգչուհի

## Մահեր

* 1886 - Ամիլկարե Պոնկիելլի, իտալացի կոմպոզիտոր (ծն. 1834)
* 1891 - Լեո Դելիբ, ֆրանսիացի կոմպոզիտոր (ծն.. 1836)
* 1945 - Լև Շթայնբերգ, սովետական դիրիժոր և երգահան (ծն. 1870 թ.)։
* 1954 - Միխայիլ Պրիշվին, խոսքի վարպետ
* 1972 - Ռոս Բաղդասարյան, ամերիկահայ դերասան, դաշնակահար (ծն. 1919)
* 2013 - Ասլան Ուսոյան, քրեական հեղինակություն (ծն. 1937)։

## Տոներ

* Աշխարհում՝ The Beatles-ի օր։
* Իսրայելում՝ Դրոշի օր կամ Դավթի աստղի օր։
# Կորեայի Հանրապետության օրհներգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| 애국가 |
| --- |
|  |
| Տեսակ | օրհներգ |
| Բառերի հեղինակ | անհայտ |
| Երգահան | Ան Իկթե, 1936 |
| Երկիր |  Հարավային Կորեա |
| Հաստատված | 1948 |
| Ժանր | օրհներգ |
|  |
|  National anthems of South Korea Վիքիպահեստում |

**Էգուկա** (հանգըլ։ 애국가, հանջա։ 愛國歌), Հարավային Կորեայի հիմնը։ Անվանումը թարգմանվում է որպես «Հայրենասիրական երգ»։

## Պատմություն

Բառերի հեղինակը հայտնի չէ, բայց կա վարկած, ըստ որի, հիմնի հեղինակը Փենյանի դպրոցի տնօրեն Յուն Ջիհոն է։

Կատարվել է 1896 թվականին Սեուլում, «Անկախության կամարի» բացման ժամանակ։ Ինքնիշխանության կորստից հետո Կորեայի վտարանդի կառավարությունն այն դարձրեց ազգային հիմն։

1948 թվականի օգոստոսի 15-ին՝ Հարավային Կորեայի հիմնադրման օրվա արարողությանը, հիմնի երաժշտությունը փոխարինվեց 1936 թվականին կորեացի կոմպոզիտոր Ան Իկթեի կողմից գրված երաժշտությամբ։ Մինչ այդ, որպես երաժշտություն օգտագործվում էր շոտլանդական «Auld Lang Syne» ժողովրդական երգը։

## Օրհներգի տեքստ

| Օրիգինալ տեքստ (կորեերեն) | Կորեերենի նոր ռոմանականացում |
| --- | --- |
| 동해물과 백두산이 마르고 닳도록
하느님이 보우하사 우리 나라만세

남산위에 저 소나무 철갑을 두른 듯
바람서리 불변함은 우리 기상일세.

가을하늘 공활한데 높고 구름없이
밝은달은 우리가슴 일편단심일세.

이기상과 이맘으로 충성을 다하여
괴로우나 즐거우나 나라 사랑하세.

무궁화 삼천리 화려강산
대한사람 대한으로 길이 보전하세.

 | *Donghae mulgwa Baekdusani mareugo daltorok
haneunimi bouhasa urinara manse

Namsan wie jeo sonamu cheolgabeul dureundeut
baram seori bulbyeonhameun uri gisangilse

gaeul haneul gonghwalhande nopgo gureum eopsi
balgeun dareun uri gaseum ilpyeondansimilse

i gisanggwa i mameuro chungseongeul dahayeo
goerouna jeulgeouna nara saranghase

mugunghwa samcheolli hwaryeogangsan
Daehan saram Daehaneuro giri bojeonhase*
 |

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Կորեայի Հանրապետության օրհներգը ՅուԹյուբ վիդեոհոսթինգում։

|  |
| --- |
|   **Կորեա** |