Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Հուլիսի 20[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Հուլիս** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |

**Հուլիսի 20**, տարվա 201-րդ (նահանջ տարիներին՝ 202-րդ) օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 164 օր։

## Դեպքեր

## Ծնունդներ

* մ.թ.ա. 356 - Ալեքսանդր Մակեդոնացի Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας Մակեդոնիայի թագավոր
* 1304 - Ֆրանչեսկո Պետրարկա Francesco Petrarca իտալացի բանաստեղծ
* 1914 - Հունան Ավետիսյան, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից հայ զինվոր, ստացել է ԽՍՀՄ հերոսի կոչում (հետմահու)
* 1919 - Էդմունդ Հիլարի Edmund Perc Hillary նորզելանդացի լեռնագնաց
* 1928 - Մինաս Ավետիսյան, հայ նշանավոր գեղանկարիչ (մ. 1975)
* 1936 - Միքայել Գերբեր Michael Gerber ամերիկացի գրող
* 1941 - Յուրի Պետրոսյան, քանդակագործ
* 1947՝
	+ Արգամ Այվազյան, պատմաբան
	+ Կառլոս Սանտանա Carlos Santana մեքսիկացի ծագումով երգիչ-երգահան, կիթառահար
* 1949 - Սամվել Ղազարյան, քանդակագործ
* 1966 - Էնրիկե Պենիա Նիետո Enrique Peña Nieto Մեքսիկայի 57-րդ նախագահը
* 1973 - Ռոբերտո Օրսի, ամերիկացի և մեքսիկացի սցենարիստ և կինոպրոդյուսեր
* 1975 - Ռեյ Ալլեն Ray Allen ամերիկացի բասկետբոլիստ
* 1980 - Ջիզել Բունդշեն, բրազիլացի մոդել և դերասանուհի
* 2003 - Հրանտ-Լեոն Ռանոս, հայ ֆուտբոլիստ

## Մահեր

* 1320 - Օշին Ա, Կիլիկիայի թագավոր
* 1943 - Արուս Ոսկանյան, դերասանուհի
* 1949 - Մաքս Մաքսուդյան, ֆրանսիահայ դերասան
* 1955 - Գալուստ Գյուլբենկյան Calouste Gulbenkian մեծանուն գործարար և բարերար
* 1965 - Արմեն Արմենյան, դերասան
* 1966 - Ալեքսանդր Բաժբեուկ-Մելիքյան, վրացահայ նկարիչ
* 1973 - Բրյուս Լի Bruce Lee կինոդերասան, ռեժիսոր, ֆիլմերի բեմադրիչ
* 1991 - Ջիվան Աբրահամյան ՀՀ ազգային հերոս
* 2006 - Մարիամ Ասլամազյան, նկարչուհի
* 2011՝
	+ Թինաթին Ասաթիանի, თინათინ ასათიანი վրացական ծագումով հայաստանցի ֆիզիկոս
	+ Լյուսյեն Ֆրոյդ, գերմանական և հրեական ծագումով անգլիացի նկարչուհի
	+ Պարույր Մուրադյան, հնագետ

## Տոներ

* Շախմատի միջազգային օր
* Հունաստան - Զևսի և Հելիոսի տոն
* Անկախության օր՝
	+ Կոլումբիա
# 1892

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1888 · 1889 · 1890 · 1891 —  **1892**  — 1893 · 1894 · 1895 · 1896
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1870‑ականներ · 1880‑ականներ — **1890‑ականներ** — 1900‑ականներ · 1910‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 18-րդ դար — **19-րդ դար** — 20-րդ դար
 |

**1892 թվական**,  նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է ուրբաթ օրը։ Սա մեր թվարկության 1892 թվականն է,
XIX դարի 92-րդ տարին։

**1892 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 1892 *MDCCCXCII* |
| Հուլյան օրացույց | 1891—1892 (հունվարի 13 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 7400—7401 (սեպտեմբերի 13-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 2644—2645 (մայիսի 3-ից) |
| Հայկյան տոմար | 4384—4385 (օգոստոսի 11-ից) *ՏՅՁԴ—ՏՅՁԵ* |
| Հրեական օրացույց  | 5652—5653
ה'תרנ"ב — ה'תרנ"ג |
| Իսլամական օրացույց | 1309—1310 |
| Չինական օրացույց | 4588—4589 辛卯 — 壬辰 սպիտակ ճագար — սև վիշապ |
| Եթովպական օրացույց | 1884—1885 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 1948—1949 |
| - *Շակա սամվատ* | 1814—1815 |
| - *Կալի յուգա* | 4993—4994 |
| Իրանական օրացույց | 1270—1271 |
| Բուդդայական օրացույց | 2435 |

## Իրադարձություններ

* Հանքային ջրերի և օշարակի գործարանի բացում (Երևան)

## Ծնունդներ

* Փետրվարի 29 - Հրանտ Հրահան, հայ գրող, արձակագիր
* Մարտի 8 - Խուանա դե Իբարբուրո, ուրուգվայցի բանաստեղծ
* Ապրիլի 7 - Գեորգի Ադամովիչ, ռուս պոետ-ակմեիստ, գրաքննադատ, թարգմանիչ
* Դովլաթ Ղարանֆելյան, հայ նկարիչ-գորգագործ
* Հունվար 16 - Հրաչ Զարդարյան, գրող (վ.1986)
* Հունվարի 28 - Արմեն Տորյան, հայ բանաստեղծ, ուսուցիչ, խմբագիր, գրել է ֆրանսերեն և հայերեն, Մեծ Եղեռնի զոհ։
* Մայիս 19 - Համո Բեկնազարյան, հայ նշանավոր կինոռեժիսոր, Հայֆիլմ կինոստուդիայի հիմնադիր (վ.1965)
* Մայիսի 23 - Ռաֆայել Մորենո Արանզադի, իսպանացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող
* Հոկտեմբեր 8 - Մարինա Ցվետաեվա, ռուս բանաստեղծուհի (վ. 1941)
* Նոյեմբերի 18 - Գալակտիոն Տաբիձե, վրացի խորհրդային գրող

## Մահեր

* Մարտի 8 - Բեննո Ադամ, Մյունխենի գերմանացի նկարիչ
* Մայիսի 29 - Բահաուլլա, Բահայի հավատի հիմնադիրը
* Օգոստոս 26 - Ռաֆայել Պատկանյան, հայ գրող, մտավորական (ծ.1830)
* Նոյեմբեր 4 - Խորեն Գալֆայան, բանաստեղծ (ծ.1831)
* Նոյեմբեր 5 - Գարեգին Սրվանձտյան, հռետոր (ծ.1840)
* Դեկտեմբեր 19 - Գրիգոր Արծրունի, հրապարակախոս (ծ.1845)

## Ծանոթագրություններ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **1892** կատեգորիայում։ |
# 1446[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1442 · 1443 · 1444 · 1445 —  **1446**  — 1447 · 1448 · 1449 · 1450
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1420‑ականներ · 1430‑ականներ — **1440‑ականներ** — 1450‑ականներ · 1460‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 14-րդ դար — **15-րդ դար** — 16-րդ դար
 |

**1446 թվական**, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է հինգշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 1446 թվականն է,
XV դարի 46-րդ տարին։ Հանդիսանում է 15-րդ դարի հինգերորդ տասնամյակի՝ 1440-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1445 և 1447 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

* Հիմնադրվել է Հայ առաքելական եկեղեցու պատմականորեն ձևավորած չորս նվիրապետական աթոռներից մեկը՝ Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոսությունը

## Ծնունդներ

## Մահեր

* Գրիգոր Թ Մուսաբեկյանց, Ամենայն հայոց կաթողիկոս 1439–41 թվականներին։ Հաջորդել է Կոստանդին Զ Վահկացուն։

## Ծանոթագրություններ

**1446 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 1446 *MCDXLVI* |
| Հուլյան օրացույց | 1445—1446 (հունվարի 10 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 6954—6955 (սեպտեմբերի 10-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 2198—2199 (ապրիլի 30 -ից) |
| Հայկյան տոմար | 3938—3939 (օգոստոսի 11-ից) *ՎՋԼԸ—ՎՋԼԹ* |
| Հրեական օրացույց  | 5206—5207
ה'ר"ו — ה'ר"ז |
| Իսլամական օրացույց | 849—850 |
| Չինական օրացույց | 4142—4143 乙丑 — 丙寅 կապույտ ցուլ — կարմիր վագր |
| Եթովպական օրացույց | 1438—1439 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 1502—1503 |
| - *Շակա սամվատ* | 1368—1369 |
| - *Կալի յուգա* | 4547—4548 |
| Իրանական օրացույց | 824—825 |
| Բուդդայական օրացույց | 1989 |
# Միշել Խազանավիչուս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Միշել Խազանավիչուս
Michel Hazanavicius |
| --- |
|  |
| Ծնվել է | մարտի 29, 1967(1967-03-29) (59 տարեկան) |
| Ծննդավայր | Փարիզի 11-րդ շրջան, Փարիզ |
| Քաղաքացիություն |  Ֆրանսիա |
| Կրթություն | École nationale supérieure d'arts de Paris-Cergy? |
| Մասնագիտություն | կինոպրոդյուսեր, կինոռեժիսոր, սցենարիստ, մոնտաժող, դերասան և ռեժիսոր |
| Ամուսին | Բերենիս Բեժո |
| Պարգևներ և մրցանակներ |  Ամերիկայի ռեժիսորների համքարության մրցանակ  Բրիտանական ակադեմիայի կինոմրցանակ լավագույն ռեժիսուրայի համար Indiana Film Journalists Association Award for Best Director? «Սեզար» մրցանակ՝ լավագույն ռեժիսորական աշխատանքի համար Ռենե Կլերի մրցանակ և François Morellet Prize? |
| Անդամություն | Ամերիկա Ուեսթի գրողների գիլդիա |
| Երեխաներ | Լյուսեն (2008) Գլորիա (2011) |
|  Michel Hazanavicius Վիքիպահեստում |

**Միշել Ազանավիչուս** (գործածվում է նաև ազգանվան **Ազանավիսյուս** ձևը. ֆրանսերեն՝ Michel Hazanavicius, մարտի 29, 1967(1967-03-29), Փարիզի 11-րդ շրջան, Փարիզ), ֆրանսիացի ռեժիսոր, սցենարիստ և դերասան։

## Կենսագրություն և կարիերա

Ազանավիչուսի ծնողները ծագումով հրեա են, ովքեր Ֆրանսիա են գաղթել 1920-ական թթ. Լիտվայից։ Ավագ եղբայրը դերասան է՝ Սերժ Ազանավիչուս։

Մինչ ռեժիսորական կարիերայի անցնելը աշխատել է ֆրանսիական Canal+ հեռուստընկերությունում։ 11 ֆիլմի ռեժիսոր է, 10 ֆիլմի սցենարիստ, խաղացել է 5 ֆիլմում։

26 տարբեր կինոմրցանակ է ստացել, այդ թվում Օսկար Օսկար լավագույն ռեժիսորի համար («Արտիստը», 2011 թ. նկարահանված ֆիլմի համար), Գոյա, BAFTA, ներկայացվել է նաև Ոսկե Գլոբուս, Սեզար, Կաննի կինոփառատոնի մրցանակի և այլն։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Միշել Խազանավիչուս» հոդվածին։ |
# 1891[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1887 · 1888 · 1889 · 1890 —  **1891**  — 1892 · 1893 · 1894 · 1895
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1870‑ականներ · 1880‑ականներ — **1890‑ականներ** — 1900‑ականներ · 1910‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 18-րդ դար — **19-րդ դար** — 20-րդ դար
 |

**1891 թվական**, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է հինգշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 1891 թվականն է,
XIX դարի 91-րդ տարին։

**1891 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 1891 *MDCCCXCI* |
| Հուլյան օրացույց | 1890—1891 (հունվարի 13 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 7399—7400 (սեպտեմբերի 13-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 2643—2644 (մայիսի 3-ից) |
| Հայկյան տոմար | 4383—4384 (օգոստոսի 11-ից) *ՏՅՁԳ—ՏՅՁԴ* |
| Հրեական օրացույց  | 5651—5652
ה'תרנ"א — ה'תרנ"ב |
| Իսլամական օրացույց | 1308—1309 |
| Չինական օրացույց | 4587—4588 庚寅 — 辛卯 սպիտակ վագր — սպիտակ ճագար |
| Եթովպական օրացույց | 1883—1884 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 1947—1948 |
| - *Շակա սամվատ* | 1813—1814 |
| - *Կալի յուգա* | 4992—4993 |
| Իրանական օրացույց | 1269—1270 |
| Բուդդայական օրացույց | 2434 |

## Իրադարձություններ

* Բասկետբոլ սպորտաձևի ստեղծումը
* Աբդուլ Համիդը ստեղծել է «Համիդիե» հատուկ զորաջոկատները։

## Ծնունդներ

* Հունվարի 5 - Վաղինակ Բեքարյան, հայ մանկավարժ, բանաստեղծ
* Հունվարի 15 - Օսիպ Մանդելշտամ, ռուս բանաստեղծ, թարգմանիչ և գրականագետ։
* Մայիսի 10 - Արամ Եսայան, խորհրդային իրավաբան
* Օգոստոսի 5 - Բորիս Ստեչկին, հիդրոաերոմեխանիկայի և ջերմատեխնիկայի բնագավառի խորհրդային գիտնական
* Սեպտեմբերի 26 - Շարլ Մյունե, ֆրանսիացի դիրիժոր և ջութակահար։ (մ. 1968)
* Դեկտեմբերի 25 - Ալեքսանդր Հակոբյան, մեխանիկ։ ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիայի (1943), պրոֆեսոր (1937), ՀԽՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1940)։
* Լևոն Քալանթար - հայ ռեժիսոր (վ. 1959 թ.)

## Մահեր

* Սեպտեմբերի 27 - Իվան Գոնչարով, ռուս գրող
* Նոյեմբերի 17 - Խոսե Մարիա Իգլեսիաս, մեքսիկացի փաստաբան, պրոֆեսոր, ժուրնալիստ և պետական գործիչ
* Գալուստ Շարմազանյան, հայ բանահավաք, դրամատուրգ, հասարակական գործիչ
* Մակար Ա Թեղուտցի, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1885-ից։ Հաջորդել է Գևորգ Դ Կոստանդնուպոլսեցուն
* Հունվար 25 - Աշոտ Տեր-Մկրտչյան, մաթեմատիկոս, ինժեներ-մեխանիկ, գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ, պրոֆեսոր (վ. 1959)
* Մարտ 27 - Պետրոս Մաղաքյան, դերասան
* Հունիս 3 - Պետրոս Ադամյան, դերասան (ծ. 1849)
* Նոյեմբեր 10 - Արթյուր Ռեմբո, ֆրանսիացի բանաստեղծ (ծ. 1854)
* Հակոբ Պարոնյան - հայ գրող-երգիծաբան, լրագրող (ծ. 1843)

## Ծանոթագրություններ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **1891** կատեգորիայում։ |
# Միդրիազ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| **Միդրիազ** |
| --- |
| * դ
* ք
* խ
 |

**Միդրիազ** (լատ․՝ *mydriasis*) բբի լայնացում։ Միդրիազի առաջացման պատճառները կարող են լինել ինչպես ֆիզիոլոգիական այնպես էլ պաթոլոգիկ։ Նորմայում մարդու բիբը երկկողմանի է և համաչափ։ Ֆիզիոլոգիական միդրիազ առաջանում է թույլ լուսավորվածության դեպքում։ Նման միդրիազ դիտվում է նաև, որոշակի ֆարմակոլոգիական խմբերին պատկանող դեղերի օգտագործման դեպքում։ Օրինակ այդպիսի էֆեկտ առաջացնում են Ատրոպինը և Ցիկլոպենտոլատը (Ցիկլոմեդ):Բարբիտուրատներով թունավորման սուր փուլի 3-րդ մակարդակում դիտվում է միդրիազ։

Տարբերակելու համար ֆիզիոլոգիական միդրիազը պաթոլոգիկ միդրիազից՝ ստուգում են բբի ռեակցիան լույսի ազդեցության տակ։ Ֆիզիոլոգիականի դեպքում տեղի է ունենում բբի նեղացում իսկ պաթոլոգիկի պարագայում բիբը պահպանվում է լայնացած վիճակում կամ աննշան է փոփոխվում։ Այսպիսի անհամաչափությունը կարող է խոսել լուրջ գանգուղեղային տրավմայի մասին։

## Տեսակներ

Դեղորայքային միդրիազ (լատ.՝ mydriasis medicamentosa)՝ դեղերի օգտագործման հետևանքով առաջացող միդրիազի տեսակ, որի դեպքում կամ լայնանում է բիբը, կամ պարալիզվում է տեսողական մկանը։ Դեղորայքային միդրիազը կարող ենք տեսնել մասնագետների մոտ հետազոտության ժամանակ, քանի որ նրանք կիրառում են միդրիազ առաջացնող աչքի կաթիլներ։

Պարալիտիկ միդրիազ (լատ՝. mydriasis paralytica)՝ տեսակ, որն առաջանում է ակնաշարժ նյարդի վնասման հետևանքով։ Տեղի է ունենում տեսողական նյարդի պարալիչ։

Սպաստիկ միդրիազ (լատ.՝ mydriasis spastica)՝ Բբի սպաստիկ լայնացում, որն առաւջանոմ ի հաշիվ պարանոցի սիմպաթիկ նյարդի գրգռման կամ ադրեներգիկ համակարգին պատկանող դեղի կիրառման դեպքում

Տրավմատիկ միդրիազ (լատ.՝ mydriasis traumatica)՝ Աչքի կոնտուզիայի հետևանքով առաջացող միդրիազ։

### Ֆիզիոլոգիական գործընթաց

Բբի լայնացումը բերում է աչքի տեսողական մկանի թուլացման, որն էլ իր հերթին հանգեցնում է աչքի դեֆոկուսացման և վատանում է տեսողությունը վնասված հյուսվածքում։ Աչքում օտար մարմնի առկայության զգացումը, մշուշոտ տեսողությունը, <<մառախուղ>>-ը վկայում են միդրիազի առաջացման մասին։

## Առաջացման պատճառները

Միդրազ կարող է առաջանալ հոգեմետ դեղերի կիրառման, կոմայի, անքնության, մակերևույթային ակտիվ նյութերի կիրառման, գանգուղեղային տրավմայի, կենտրոնական նյարդային համակարգի խանգարումների դեպքում։

## Բուժում

Բուժման համար կիրառվում են Mխոլինոմիմետիկներից՝ Պիլոկարպինի հիդրոքլորիդը, Կարբախոլինը, Ացետիլխոլինը, Ացեկլիդինը, Ցիտիտոնը, Լոբելինի հիդրոքլորիդը։ Կիրառվում են նաև Ալֆա ադրենապաշարիչներից՝ Ֆենտոլամինը, Պրազոսինը և Տրոպաֆենը։

## Ծանոթագրություններ
# Շպիցբերգենի տրակտատ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Շպիցբերգենի տրակտատ |
| --- |
|  Պայմանագրի մասնակից երկրներ |
| Ստորագրվել է — վայր | 1920, փետրվարի 9 Ֆրանսիա,Փարիզ |
| Կողմեր | 42 |
| Լեզուներ | ֆրանսերեն և անգլերեն |

**Շպիցբերգենի տրակտատ**, 1920 թվականի փետրվարի 9-ին Փարիզում ստորագրված տրակտատ, որը վերաբերում է Շպիցբերգենի կղզեխմբի միջազգային-իրավական կարգավիճակին։ Ներկայումս կղզեխմբում իրենց ներկայությունն ունեն Նորվեգիան, Ռուսաստանը, մասամբ նաև Լեհաստանն ու Չինաստանը։

## Բովանդակություն

Շպիցբերգենի տրակտատի համաձայն` Շպիցբերգենում, որը նախկինում ազատ տարածք էր, իր իշխանությունն է հաստատում Նորվեգիան, իսկ համաձայնագրի մասնակից պետություններին հավասար իրավունք է վերապահվում շահագործելու Շպիցբերգենի բնական ռեսուրսները, ջրերը։ Պայմանագրի 9-րդ կետով Նորվեգիան պարտավորվում էր կղզեխումբը չօգտագործել ռազմական նպատակներով` այնտեղ ռազմական բազաներ տեղակայելով։ 1925 թվականին Նորվեգիան կղզեխումբը պաշտոնապես հռչակում է Նորվեգիայի Թագավորության մաս։ ԽՍՀՄ-ը Շպիցբերգենի տրակտատին է միացել 1935 թվականին։

Ներկայումս տրակտատի մասնակից են համարվում ավելի քան 50 պետություն` Ռուսաստան, ԱՄՆ, Մեծ Բրիտանիա, Գերմանիա, Ֆրանսիա, Ճապոնիա, Հոլանդիա, Բուլղարիա, Հունգարիա, Դանիա, Նորվեգիա, Լեհաստան, Չեխիա, Սլովակիա, Ռումինիա, Իտալիա, Շվեդիա և այլն։ Նորվեգիայի Ստորտինգը 1947 թվականի փետրվարի 15-ին ընդունել է, որ ԽՍՀՄ-ը Շպիցբերգենում ունի Նորվեգիային հավասար տնտեսական հետաքրքրություններ։

## Շպիցբերգենի թեման ռուս-նորվեգական հարաբերություններում

Քանի որ ԽՍՀՄ-ը, իսկ նրա փլուզումից հետո ՌԴ-ն Նորվեգիայից հետո միակ երկիրն է, որ զգալի ներկայություն ունի Շպիցբերգենում, ռուս-ներվեգական հարաբերությունները բավական լարված բնույթ են կրել։ Նորվեգական կողմի մտավախությունները հանգեցրել են այն բանին, որ երկիրը դարձել է ՆԱՏՕ-ի անդամ։ Լարումը փոքր-ինչ թուլացել է, երբ կղզեխմբից դատարկվել են ռուսական մի քանի բնակավայրեր, սակայն կրկին սրվել է այն բանից հետո, երբ 2011 թվականի դեկտեմբերին ռուսական կառավարությունը նոր մարտավարություն է մշակել ռուսների ներկայությունը Շպիցբերգենում մեծացնելու ուղղությամբ։ Այդ նպատակով Բարենցբուրգ քաղաքում կառուցվել են մի շարք նոր շինություններ։ Դա առաջացրել է նորվեգական կողմի զայրույթը։

2015 թվականի ապրիլի 15-ին Շպիցբերգեն է այցելել ՌԴ կառավարության փոխվարչապետ Դմիտրի Ռոգոզինը, ինչի առթիվ նորվեգական դիվանագիտությունը իր բողոքն է հայտնել, քանի որ Ռոգոզինը Նորվեգիայի և Եվրամիության մուտքի արտոնագրի սանկցիայի ցուցակում է եղել։ Սակայն ռուսական կողմը չի ընդունում մեղադրանքը` պատճառաբանելով, որ Ռուսաստանի քաղաքացիներին Շպիցբերգեն այցելելու համար մուտքի արտոնագիր հարկավոր չէ։

## Հրապարակում

* «Օտար երկրների հետ կնքված գործող պայմանագրերի, համաձայնագրերի, կոնվենցիաների ժողովածու», в. 9, Մոսկվա 1938

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Շպիցբերգենի տրակտատ
# Բնական պաշարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Բնական պաշարներ**, բնության մարմիններ և ուժեր, որոնք արտադրողականության զարգացման և ուսումնասիրության տվյալ փուլում կարող են օգտագործվել մարդկային հասարակության պահանջմունքների բավարարման համար։

## Հատկանիշեր

Բնական պաշարների կարևոր հատկանիշներն են.

1. քանակի և որակի ինքնավերարտադրումը և ինքնակարգավորումը (անտառ, կենդանիների գլխաքանակ և այլն),
2. բնական էվոլյուցիայի հետևանքով և մարդու ներգործության ազդեցությամբ բնական պաշարների մեկ որակ, վիճակից մեկ այլ վիճակի անցումը (Սևանա լճի մակարդակի իջեցման հետևանքով լճի էկոհամակարգի փոփոխություն)։

Բնական պաշարները կախված են մարդկանց արտադրողական և ոչ արտադրող, գործունեության տեխնոլոգիական եղանակից, բնույթից, ինտենսիվությունից։

## Դասակարգում

Հանքավայր Ռուսաստանում
Բնական պաշարները դասակարգվում են ըստ սպառման և վերականգնման հատկանիշների, մարդու գործունեության մեջ դրանց օգտագործման հիմնական ուղղությունների։

### Ըստ սպառման և վերականգնման հատկանիշների

Ըստ սպառման և վերականգնման հատկանիշների դասակարգումը կատարվում է էկոլոգիական պլանավորման և կանխատեսման նպատակով։
Սովորաբար առանձնացնում են

* գործնականում անսպառ (արեգակի, քամու, մակընթացային, երկրի ներքին էներգիա)
* սպառվող պաշարներ, որոնք լինում են
	+ վերականգնվող (հող, բույս, կենդանի)
	+ չվերականգնվող (հանքահումքային)

### Ըստ մարդու գործունեության մեջ օգտագործման

Ըստ մարդու գործունեության մեջ օգտագործման հիմնական ուղղությունների՝ բնական պաշարները բաժանվում են 2 խմբի.

1. պաշարներ, որոնք մարդկանց գոյության ու վերարտադրության անմիջական աղբյուրներ են, այդ թվում՝ կենսական անհրաժեշտության (օդ, ջուր), ինչպես նաև ոչ արտադրական նշանակության (ռեկրեացիայի, գեղագիտական և այլն)
2. պաշարներ, որոնք նյութական արտադրության միջոցների աղբյուր են, արտադրական զարգացման կարևոր գործոններ (հումք, էներգակիրներ և այլն)
3. պաշարները, որոնք բնական միջավայրից չեն կորզվում, օրինակ՝ էլեկտրաէներգիա ստանալու և նավագնացության նպատակով օգտագործվող ջուրը։

Բնական պաշարների դասակարգման և գնահատման չափանիշներն անընդհատ փոխվում են՝ դրանց վրա մարդկային հասարակության ազդեցության ուժեղացմանը զուգընթաց։ Այդ ազդեցությունը մեծանում է ոչ միայն մասշտաբներով, այլև «որակական կազմով» ու կառուցվածքով։

## Տես նաև

* Բուսական պաշարներ
* Կենդանական պաշարներ
* Հողային պաշարներ
* Ջրային պաշարներ
* Օգտակար հանածոներ
* Ռեկրեացիա

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
# Վերականգնվող ռեսուրսներ

Արևա-քամային էներգոկայն
**Վերականգնվող ռեսուրսներ**, բնական ռեսուրսներ, որոնց պաշարները վերականգնվում են ավելի արագ, քան օգտագործվում են, կախված չեն նրանից օգտագործվում են դրանք, թե ոչ։ Դա բավականին տարածված սահմանում է և հաճախ վերականգնվող ռեսուրսներ հասկացության մեջ ներառում են ոչ այնքան այն, ինչ նշանակվում է այդ բառակապակցությունը։ Տերմինը գործածության մեջ է մտցվել որպես «**չվերականգնվող ռեսուրսներ**» հասկացության հակադրում (ռեսուրսներ, որոնց պաշարները կարող են սպառվել մոտակա ժամանակներում օգտագործման գոյություն ունեցող տեմպերի պայմաններում)։ Շատ ռեսուրսներ, որոնք վերաբերվում են վերականգնվողներին, իրականում չեն վերականգնվում և երբևէ սպառվելու են։ Որպես օրինակ կարելի է բերել արևային էներգիան։ Մյուս կողմից, տեխնոլոգիայի բավականին զարգացման դեպքում, շատ ռեսուրսներ, որոնք համարվում են չվերականգնվող կարող են վերականգնվել։ Օրինակ, մետաղները կարելի է օգտագործել կրկնակի հետազատություններ են տարվում պլաստիկի վերամշակման ուղղությամբ։

Ժամանակակից համաշխարհային պրակտիկայում **էներգիայի վերականգվող աղբյուրներին** են վերագրում՝ հիդրո, արևային, քամու, հիդրավլիկ էներգիաները, ծովային ուղղությունների էներգիան, ծովային ջրի ջերմաստիճանի սահմանը, օդային մասայի և օվկիանոսի ջերմաստիճանների միջև տարբերությունները, երկրի տաքությունը, կենդանական բուսկան և կենցաղային ծագման բիոմասսան։
Գոյություն ունեն տարբեր կարծիքներ, թե ռեսուրսների որ տեսակին պետք է դասել միջուկային վառելիքը։ Միջուկային վառելիքի պաշարները նրա օգտագործման համեմատ ահռելի է, այն կարող է բավարարել հազարավոր տարիներ։ Չնայած դրան՝ այն հիմնականում դասում է չվերականգնվող ռեսուրսներին։ Դրա համար փաստ է հանդիսանում էկոլոգիայի նկատմամբ բարձր ռիսկը, որը կապված է միջուկային էներգիայի օգտագործման հետ։

* խմելու ջուր
* վառելիք որը ստացվում է բույսերի վերամշակման արդյունքում (սպիրտ, կենսագազ, կենսադիզել)
* փայտ
* թուղթ
* կաշի
# ԱՄՆ-ի կենսատեխնոլոգիական ինֆորմացիայի ազգային կենտրոն

ԿԻԱԿ-ի պատկերանիշը
**ԱՄՆ-ի կենսատեխնոլոգիական ինֆորմացիայի ազգային կենտրոնը**, **ԿԻԱԿ** (անգլ.՝ National Center for Biotechnological Information, NCBI), գիտական կենսաբանական կենտրոն է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։

## Պատմություն

Հիմնադրված է 1988 թվականին ԱՄՆ-ի Մերիլենդ նահանգի Բեթեսդա քաղաքում որպես մոլեկուլային կենսաբանության տվյալների մշակման և պահման կենտրոնական ինստիտուտ։ ԱՄՆ-ի ազգային բժշկական գրադարանի (անգլ.՝ United States National Library of Medicine, NLM) մի մասն է, որը իր հերթին Առողջության ազգային ինստիտուտի (անգլ.՝ National Institutes of Health, NIH) ենթաբաժինն է։

## Տես նաև

* Միավորված տաքսոնոմիական տեղեկատվական ծառայություն
# Իսլամական օրացույց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**2000 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 2000 *MM* |
| Հուլյան օրացույց | 1999—2000 (հունվարի 14 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 7508—7509 (սեպտեմբերի 14-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 2752—2753 (մայիսի 4-ից) |
| Հայկյան տոմար | 4492—4493 (օգոստոսի 11-ից) *ՏՆՂԲ—ՏՆՂԳ* |
| Հրեական օրացույց  | 5760—5761
ה'תש"ס — ה'תשס"א |
| Իսլամական օրացույց | 1421—1422 |
| Չինական օրացույց | 4696—4697 己卯 — 庚辰 դեղին ճագար — սպիտակ վիշապ |
| Եթովպական օրացույց | 1992—1993 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 2056—2057 |
| - *Շակա սամվատ* | 1922—1923 |
| - *Կալի յուգա* | 5101—5102 |
| Իրանական օրացույց | 1378—1379 |
| Բուդդայական օրացույց | 2543 |

**Իսլամական**, **Մուսուլմանական** կամ **Հիջրի օրացույց**, (արաբ․՝ التقويم الهجري‎‎ *աթ-թաքվիմ ալ-հիջրի*), լուսնի օրացույց է, որի տարին բաղկացած է 12 լուսնային ամիսներից, տարին կազմում է 354 կամ 355 օր։ Օրացույցը օգտագործվում է մուսուլմանների կողմից կրոնական տոների օրերը պարզելու համար, օրինակ Ռամադանի կամ Հաջի օրերը ճշգրիտ հաշվելու համար։ Մուսուլմանական երկրներում ամենօրյա կյանքում օգտագործվում է Գրիգորյան օրացույցը

Մոտավորապես 2018 թվականի սեպտեմբերի 11-ից 2019 թվականի օգոստոսի 30-ը համընկնում է Իսլամական օրացույցի 1440 տարուն։

## Տես նաև

* Իսլամ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Helmer Aslaksen The Islamic Calendar (անգլ.)
* Khalid Chraibi, The reform of the Islamic calendar: the terms of the debate, Tabsir.net, September 2012 (անգլ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Իսլամական օրացույց» հոդվածին։ |