Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ուղղագրություն

**Ուղղագրություն**, որևէ լեզվի համար հանրության կողմից ընդունված գրելու կանոնների համակարգը։

Ամեն մի լեզու հետևում է որոշակի ուղղագրության սկզբունքի (սկզբունքների)։ Առավել հայտնի են ուղղագրական հետևյալ սկզբունքները՝ հնչյունական կամ հնչույթային, պատմական կամ ավանդական, ձևաբանական, սիմվոլիկ, բառակազմական սկզբունքները։ Հայերենին հատուկ է գերազանցապես հնչյունական և պատմական սկզբունքը, ռուսերենին՝ հնչյունականը և ձևաբանականը, անգլերենինը, ֆրանսերենինը՝ հիմնականում պատմականը։

## Հնչյունական սկզբունք

Հնչյունական գրի մեջ յուրաքանչյուր հնչույթի համապատասխանում է մի տառ, և բառերը գրվում են այնպես, ինչպես արտասանվում են։ Հնչյունական գրի սկզբունքի վրա է հիմնված այբուբենների մեծ մասը ստեղծման ժամանակ։ Հայերենի նոր ուղղագրությունը փորձում է հետևել հնչյունական սկզբունքին։

## Ձևաբանական սկզբունք

Ձևաբանական սկզբունքը հիմնված է բառի միատեսակ գրության վրա, անկախ նրա արտասանությունից՝ թեքման կամ բառակազմության ժամանակ։ Շատ լեզուներում բառերը, ստանալով բառակազմական կամ բառահարաբերական մասնիկներ, փոխում են իրենց արտասանությունը, ենթարկվում են հնչյունափոխության, բայց նրանց գրությունը մնում է անփոփոխ։ Օրինակ՝ ռուսերեն дом «տուն» հոգնակի սեռականում արտասանվում է дамов, բայց գրվում է домов։

## Պատմական սկզբունք

Պատմական սկզբունքը հիմնված է բառերի ավանդական գրության վրա, որի շնորհիվ պահպանվում է բառերի հնից ավանդված գրությունը, հակառակ այն բանին, որ նրանց արտասանությունը փոխվել է։ Ժամանակակից արևելահայ գրական լեզվի ուղղագրությունը միայն մասամբ է պատմական (ավանդական)։ Այս սկզբունքով են, օրինակ, գրվում հետևյալ բառերը՝ երգ, երկիր, արջ, որբ, վարդ, մարդ։

### Ստուգաբանական սկզբունք

Պատմական գրության մի տեսակն է ստուգաբանական սկզբունքը, երբ բառը գրվում է համապատասխան իր ստուգաբանության։ Օրինակ՝ հայերենում, հակառակ այն կանոնին, որ *է, օ* տառերը գրվում են միայն բառասկզբում, մենք գրում ենք նաև բառամիջում՝ այսօր, ապօրինի, վայրէջք, մանրէ, հօգուտ։

## Սիմվոլիկ սկզբունք

Սա հիմնականում համանունները գրությամբ զանազանելու համար է։ Հայերենը մասամբ հետևում է այս սկզբունքին՝ Ասիա (աշխարհագրական անուն)-Ասյա (անձնանուն)։ Սիմվոլիկ սկզբունքին են պատկանում նաև հապավումները։

## Տես նաև

* Ուղղագրական բառարան
* Հայերենի ուղղագրություն

## Աղբյուրներ
# Կոդավորում

**Կոդավորում**, ինֆորմացիայի տարրերի և կոդի բառերի միջև համապատասխանություն ստեղծելու գործողություն։ Կոդավորման տեսությունը հիմնադրել է ամերիկացի գիտնական Կ. Շենոնը։ Կոդային բառերի առկայությունը դեռ չի լուծում կոդավորման հարցը։ Կոդային բառերի և ինֆորմացիայի տարրերի միջև անհրաժեշտ է ստեղծել այնպիսի համապատասխանություն, որը, ելնելով կոդավորման նպատակից, բավարարի որոշակի պայմանների։ Եթե կոդավորում են քանակական տվյալներ, ապա այդ պայմանները կարող են լինել վերծանման պարզությունը, թվաբանական գործողությունների հարմարությունը են։ Եթե կոդավորումը կատարվում է հաղորդման հուսալիությունը ապահովելու համար, ապա պահանջներից մեկը կարող է լինել նրա աղմկակայունության բարձրացումը։ Բոլոր դեպքերում կոդավորման հիմնական խնդիրներից են կոդի միջին երկարության օպտիմալություն ապահովելը և կոդավորման ու միարժեք վերծանման պրոցեսը հեշտացնելը։ Աղմուկների բացակայության դեպքում օպտիմալ կոդերի կառուցման խնդիրը լուծել է Դ. Ա. Հաֆմանը։ Աղմուկների առկայության դեպքում նույն խնդիրը լուծված է միայն որոշ պարզ տարբերակների համար, օրինակ, միայն մեկ տառի աղավաղվելու պայմանով երկուական օպտիմալ կոդավորման խնդիրը լուծել է Ռ. Հեմինգը։

## Տես նաև

* Ինֆորմացիայի տեսություն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 505)։*  |