Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Հիմք (քերականություն)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հիմք (այլ կիրառումներ)
**Հիմք**, քերականորեն ձևավորված բառի այն մասը, որը մնում է նրանից մեկ ձևակազմական (քերականական) մասնիկ՝ վերջավորություն, միջմասնիկ, նախամասնիկ, անջատելուց հետո։ Նավակում, նավակներ ձևերում հիմքն է նավակ։ Այն հիմքը, որը չունի այլ ձևակազմական մասնիկ (մասնիկներ), կոչվում է պարզ (ձի պարզ հիմք է ձիու ձևի մեջ), այն հիմքը, որն ունի ձևակազմական մասնիկ (մասնիկներ), կոչվում է ձևավոր (նավակներիցս դեպքում -ս մասնիկի ձևավոր հիմք է նավակներից, որ արդեն ունի -ներ և -ից ձևակազմական մասնիկները)։ Ձևակազմական միջմասնիկի հիմքը քերականորեն ձևավորված բառն է՝ առանց այդ մասնիկի [հաղթվեց բառի մեջ -վ ձևակազմական մասնիկի հիմք է (ձևավոր) հաղթեց բառը]։ Որոշ լեզվաբաններ ընդունում են նաև բառակազմական հիմք։

Հիմքերը կարող են լինել ածանցավոր և անածանց։ Անածանց հիմքերն այն հիմքերն են, որոնք կազմված են միայն արմատից, օրինակ, սեղանից, վազել բառաձևերի հիմքերը՝ սեղան, վազ, կազմված են միայն արմատից։ Անածանց են բոլոր արմատական բառերի հիմքերը, որոնցում վերջավորությունները, առանց ածանցներով միջնորդավորվելու, ուղղակի միանում են արմատներին։

Առանց բնակազմիչ հատուկ տարրերի հիմքն անվանվում է անբուն հիմք։ Այսպես՝ լատիներեն fer-s բառաձևի հիմքը անբուն է, իսկ fer-i-mus բառաձևինը՝ բնավոր, որովհետև վերջինիս մեջ առկա է i բնակազմիչ տարրը։

## Ծանոթագրություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 409)։*  |
# Բառափոխություն

**Բառափոխություն**, բառի քերականական ձևերի համակարգը կամ նրանց հարացուցային ամբողջությունը։ Հատուկ է բացառապես փոփոխություններ կրող բառերին և ընդգրկում է սովորաբար հոլովման, խոնարհման համակարգերը, ածականների, որոշ մակբայների համեմատության աստիճանները և այլն։ Ժամանակակից հայերենում, օրինակ, բառափոխության են ենթարկվում գոյականները [*սիրտ(ը), սրտի(ն), սրտից, սրտով, սրտում, սրտեր(ը), սրտերի(ն), սրտերից, սրտերով, սրտերում*], դերանունների մի մասը (*դու, քո, քեզ․․․, սա, սրա, սրան* և այլն), բայերը (*խոսում եմ, խոսեցի, խոսեմ, խոսիր, խոսում ենք, խոսեցինք, խոսենք, խոսեցեք* և այլն), որակական ածականներն ըստ համեմատության աստիճանների (*մեծ, ավելի մեծ, մեծագույն || ամենամեծ*)։ Գրաբարում փոփոխվել են նաև ածականները, թվականները, որոնք (ինչպես և ուրիշ բառեր) ժամանակակից հայերենում բառափոխության են ենթարկվում միայն փոխանվանաբար գործածվելիս։ Ռուսերենում նույնպես բառափոխությունը բնորոշ է գոյականներին, ածականներին, թվականներին, դերանուններին, բայերին, որոշ մակբայների։ Լեզուներում բառափոխությունը կարող է իրագործվել բառափոխական երկրորդական ձևույթների ավելացումով (*գործ-գործի, մարդ-մարդու*), արմատահնչյունների փոփոխությամբ (*տուն-տան*) ու մասնիկների ավելացումով, կրկնությամբ, սպասարկու բառերի հարադրումով և այլն։ Բառափոխության ենթարկված բառերն ունենում են համադրական և վերլուծական կազմություն։ Բառափոխությունը որպես քերականական ձևակազմություն տարբերվում է բառակազմությունից և ուսումնասիրվում է քերականության ձևաբանության բաժնում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 300)։*  |
# Մասնիկներ

**Մասնիկներ** (քերականական), բառակազմական և ձևակազմական (բառափոխական) ձևույթներ։ Առաջինները հիմնական ձևույթներից կամ արմատներից կազմում են բառեր, կամ լեզվում արդեն եղած բառերից կազմվում են նոր իմաստ արտահայտող նոր բառեր (արհամարհանք, ընկերուհի), իսկ երկրորդները կազմում են բառի ձեերը՝ ցույց տալով նրա հարաբերությունները այլ բառերի հետ(վագք -վազքի-վազքից-վազքով)։ Մասնիկների մեջ են մտնում նաև քերականական իմաստներ արտահայտող, այսպես կոչված, ձևական բառերը (պիտի գրեմ, գրել տամ)։ Հայ քերականագիտության մեջ կա մասնիկների մի այլ ըմբռնում։ Ըստ Մ. Աբեղյանի քերականական համակարգի՝ նյութական նշանակություն ունեցող խոսքի մասերին՝ բային, գոյականին, ածականին և մակբային հակադրվում են ձևական նշանակություն ունեցող բառերը, որոնք կոչվում են խոսքի մասնիկներ։ Վերջիններս իրենց նշանակությամբ լինում են կապակցական բառեր (կապեր և համադասական ու ստորադասական շաղկապներ), եղանակական բառեր կամ մասնիկներ (թերևս, գուցե, անշուշտ), բացասական մասնիկներ (ոչ, չ), պատասխանական բառեր (այո, ոչ)։
# Տոյոհարա Տիկանոբու

| Տոյոհարա Տիկանոբու
ճապ.՝ 楊洲周延 |
| --- |
|  |
| Ծնվել է | սեպտեմբերի 26, 1838(1838-09-26) |
| Ծննդավայր | Էդո, Ճապոնիա |
| Մահացել է | սեպտեմբերի 29, 1912(1912-09-29) (74 տարեկան) |
| Գերեզման | Q11632183? և Ձոշիգայա գերեզմանատուն |
| Քաղաքացիություն |  Ճապոնիա |
| Մասնագիտություն | նկարիչ, ukiyo-e artist, փորագրիչ, գծանկարիչ, արվեստագետ և նկարազարդող |
|  Toyohara Chikanobu Վիքիպահեստում |

**Տոյոհարա Տիկանոբու** (豊原周延, սեպտեմբերի 26, 1838(1838-09-26), Էդո, Ճապոնիա - սեպտեմբերի 29, 1912(1912-09-29)), ճապոնացի նկարիչ, Ուկիյո-է-ի վարպետ։

## Կենսագրություն և ստեղծագործություն

Տոյոհարա Տիկանոբուն ուկիյոյի զարգացման շրջանի վերջին նկարիչներից է եղել։ Հաշիմոտո Նաոյոսին (իսկական անունը) ծառայել է որպես Սակակիբարա տոհմի վասալ, որը պատկանել է Էկիգո նահանգում Տակադայի իշխանությանը։ Տոկուգավա Շոգունատի անկումից հետո Տոյոհարա Տիկանոբուն միացել է Շոգիտայի բանակին և մարտնչել է Ուենոյի ճակատամարտում։ Դրանից հետո նա միացել է ճապոնական ֆեոդալական ռազմական Տոկուգավա կառավարության աջակիցներին Հակոդատեում, որտեղ նա մասնակցել է Հակոդատեի ճակատամարտին՝ պաշտպանելով Գորյոկակու նավահանգիստը Էնոմոտո Տակեակիի և Օտորի Կեյսուկեի ղեկավարությամբ։ Շոգիտայի հանձնումից հետո նա ձերբակալվել է Թակադայի իշխանությունում։

1875 թվականին Հաշիմոտո Թադայոշին որոշել է զբաղվել նկարչությամբ և այն սովորել է Էդոյում՝ Կանոյի դպրոցում, այնուհետև տարվելով փայտափորագրությամբ՝ ընդունվել է Տոյոհարա Կունիտիկիի արհեստանոց։ Ճապոնական սովորույթի համաձայն՝ նա վերցրել է ուսուցչի ազգանունը և կեղծանունը՝ սկսած նրա անվան վերջին հիերոգլիֆից։ Ի տարբերություն իր ուսուցչի թատերական թեմաների՝ Տոյոհարա Տիկանոբուի կտավների սյուժեները դարձել են Ճապոնիայի անցյալը և ժամանակակից կյանքը, ճապոնական առասպելաբանությունը, կանայք և երեխաները, 1894-1895 թվականների Չին-ճապոնական պատերազմի իրադարձություններից դրվագները։

Տոյոհարա Տիկանոբուն նաև փորագրել է կայսերական ընտանիքի և նրանց շրջապատի մարդկանց դիմանկարներ, ինչպես նաև Միկադո պալատում ապրող կանանց սովորույթների և վարքի՝ նախկինում արգելված թեմաներով փորագրություններ է կատարել։ Բացի այդ, նա պատկերել է Մեյձիի դարաշրջանի նոր միտումները. արիստոկրատներ՝ հագնված եվրոպական նորաձևությամբ, ճապոնացիների ճանապարհորդություններն արտասահման, եվրոպական նվագախմբի համերգ և այլն։ Նրա ստեղծագործությունների շարքերից առանձնանում են`«Ազնվական կանանց պատկերները Տոկուգավայի դարաշրջանում», «Էդոյի բարքերն ու սովորույթները», «Ձյուն, լուսին և ծաղիկներ»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* «Մեծ ռուսական հանրագիտարան» և «Ճապոնիան այսօր» նախագիծը։

## Արտաքին հղումներ

* Chikanobu Тиканобу: взгляд художника©
* Chikanobu and Yoshitoshi Woodblock Prints
* Ukiyo-e Prints by Toyohara Chikanobu
* Biography of Toyohara Chikanobu, Artelino Արխիվացված 2016-04-04 Wayback Machine
* Biography of Toyohara Chikanobu, Robyn Butin of Honolulu
* Biography of Toyohara Chikanobu, Ukiyo-e.com

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տոյոհարա Տիկանոբու» հոդվածին։ |