# Նատրիումի ցիանիդ

Նատրիումի ցիանիդՔիմիական միացություն

քիմիական երևույթի տեսակ| Ենթակատեգորիա | • նյութ  • մաքուր նյութ   • քիմիական միացություն |
| Կիրառությունը | indicators and reagents |
| Asso­cia­ted hazard | sodium cyanide exposure |
| Հետևանք | sodium cyanide exposure |
| Քիմիական բանաձև | CNNa |
| SMILES կանոնավոր բանաձև | [C-]#N.[Na+] |
| Խտություն | 1,6±0,01 գ/սմ³ |
| Հալման ջերմաստիճան | 1047±1 °F |
| Եռման ջերմաստիճան | 2725±1 °F |
| Գոլորշու ճնշում | 0±1 Տոր |
| Solu­bi­li­ty | 58±1 gram per 100 gram of solvent |
| Safety clas­si­fi­ca­tion and labelling | NFPA 704: Standard System for the Identification of the Hazards of Materials for Emergency Response |
| NIOSH Pocket Guide ID | 0562 |
| Time-weigh­ted average exposure limit | 5±1 milligram per cubic metre |
| Ceiling exposure limit | 5±1 milligram per cubic metre |
| IDLH | 25±1 milligram per cubic metre |
| Զանգված | 48,993 զանգվածի ատոմական միավոր |
| Սուբյեկտի նշանակություն | ֆերմենտի արգելակիչ, Թույն |
| Կազմված է | ազոտ, նատրիում, ածխածին |

**Նատրիումի ցիանիդ,** NaCN բանաձևով թունավոր միացություն։ Սպիտակ, ջրում լուծվող պինդ նյութ է։ Ցիանիդը մետաղների նկատմամբ մեծ կապ ունի, ինչը հանգեցնում է այս աղի մեծ քանակությամբ թունավոր լինելուն: Դրա հիմնական կիրառությունը՝ ոսկու արդյունահանման մեջ, օգտագործում է նաև մետաղների նկատմամբ բարձր ռեակտիվությունը: Այն չափավոր ամուր հիմք է։

## Արտադրություն

Նատրիումի ցիանիդը արտադրվում է ջրածնի ցիանիդը նատրիումի հիդրօքսիդով մշակելով․

HCN + NaOH → NaCN + H2O
Համաշխարհային արտադրությունը գնահատվում էր 500,000 տոննա 2006 թվականին: Նախկինում այն ​​պատրաստվել էր Castner գործընթացով, որը ներառում էր նատրիումի ամիդի և ածխածնի ռեակցիան բարձր ջերմաստիճաններում․

NaNH2 + C → NaCN + H2
Պինդ NaCN-ի կառուցվածքը կապված է նատրիումի քլորիդի կառուցվածքի հետ։ Անիոնները և կատիոնները յուրաքանչյուրը վեց կոորդինատ են: Կալիումի ցիանիդը (KCN) ընդունում է նմանատիպ կառուցվածք։

Թթվով մշակվելիս այն առաջացնում է թունավոր գազ ջրածնի ցիանիդ.

NaCN + H+ → HCN + Na+
Քանի որ աղը ստացվում է թույլ թթվից, նատրիումի ցիանիդը հեշտությամբ վերածվում է HCN-ի՝ հիդրոլիզի միջոցով. կարծր նյութն արտանետում է փոքր քանակությամբ ջրածնի ցիանիդ, որը, ինչպես ենթադրվում է, դառը նուշի հոտ ունի (ոչ բոլորն են զգում դրա հոտը. զգալու ունակությունը պայմանավորված է գենետիկ հատկանիշով)։ Նատրիումի ցիանիդը արագ ռեակցիայի մեջ է մտնում ուժեղ թթուների հետ՝ ազատելով ջրածնի ցիանիդը։ Այս վտանգավոր գործընթացը ցիանիդային աղերի հետ կապված զգալի ռիսկ է ներկայացնում: Այն առավել արդյունավետ կերպով դետոքսացվում է ջրածնի պերօքսիդով (H2O2)՝ նատրիումի ցիանատ (NaOCN) և ջուր առաջացնելու համար․

NaCN + H2O2 → NaOCN + H2O
## Հավելվածներ

### Ցիանիդի արդյունահանում

Ոսկու ցիանիդացումը (նաև հայտնի է որպես ցիանիդային գործընթաց) ոսկու արդյունահանման գերիշխող տեխնիկան է, որի մեծ մասը ստացվում է ցածրորակ հանքաքարից: Այդ նպատակով օգտագործվում է ամբողջ աշխարհում ցիանիդի սպառման ավելի քան 70%-ը: Հավելվածն օգտագործում է ցիանիդի նկատմամբ ոսկու (I) բարձր հարաբերակցությունը, որը դրդում է ոսկու մետաղի օքսիդացմանը և լուծարմանը օդի (թթվածնի) և ջրի առկայության դեպքում՝ արտադրելով աղ նատրիումի դիցիանոավրատ (կամ նատրիումի ոսկու ցիանիդ) (NaAu(CN)2)․

4Au + 8 NaCN + O2 + 2 H2O → 4 Na[Au(CN)2] + 4 NaOH
Նմանատիպ գործընթացում օգտագործվում է կալիումի ցիանիդը (KCN, նատրիումի ցիանիդի մերձավոր ազգականը)՝ կալիումի դիցիանոաուրատ (KAu(CN)2) արտադրելու համար:

### Քիմիական հումք

Մի քանի կոմերցիոն նշանակություն ունեցող քիմիական միացություններ ստացվում են ցիանիդից, այդ թվում՝ ցիանուրային քլորիդը, ցիանոգենի քլորիդը և բազմաթիվ նիտրիլներ։ Օրգանական սինթեզում ցիանիդը, որը դասակարգվում է որպես ուժեղ նուկլեոֆիլ, օգտագործվում է նիտրիլներ պատրաստելու համար, որոնք լայնորեն հանդիպում են բազմաթիվ քիմիական նյութերում, ներառյալ դեղագործական: Պատկերավոր է բենզիլ ցիանիդի սինթեզը բենզիլքլորիդի և նատրիումի ցիանիդի ռեակցիայի միջոցով։

### Օգտագործումը

Լինելով խիստ թունավոր՝ նատրիումի ցիանիդն օգտագործվում է արագ սպանելու կամ թմրեցնելու համար, օրինակ՝ միջատաբանների կողմից օգտագործվող բանկաների հավաքման և ցիանիդով անօրինական ձկնորսության ժամանակ:

## Թունավորություն

Նատրիումի ցիանիդը, ինչպես ցիանիդային այլ լուծվող աղերը, հայտնի բոլոր թույներից ամենաարագ գործողներից է: NaCN-ը շնչառության հզոր արգելակիչ է, որը գործում է միտոքոնդրիալ ցիտոքրոմ օքսիդազի վրա և, հետևաբար, արգելափակում է էլեկտրոնների տեղափոխումը: Սա հանգեցնում է օքսիդատիվ նյութափոխանակության և թթվածնի օգտագործման նվազմանը: Կաթնաթթվային ացիդոզ առաջանում է անաէրոբ նյութափոխանակության հետևանքով։ 200–300 մգ փոքր չափաբաժինները կարող են մահացու լինել:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Institut national de recherche et de sécurité (INRS), "Cyanure de sodium. Cyanure de potassium", *Fiche toxicologique n° 111*, Paris, 2006, 6 pp. (PDF file, *in French*)
* International Chemical Safety Card 1118
* Hydrogen cyanide and cyanides (CICAD 61)
* National Pollutant Inventory - Cyanide compounds fact sheet
* NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards
* CSST (Canada)
* Sodium cyanide hazards to fish and other wildlife from gold Արխիվացված 2016-12-21 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նատրիումի ցիանիդ» հոդվածին։ |