Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Արկադային խաղ

**Արկադային խաղ** (անգլ.՝ *arcade game*) է կոչվում է այն խաղային համակարգը, որը խաղալու համար անձը պետք է օգտագործի ժետոններ կամ մետաղադրամներ։ Այդպիսի խաղերը սովորաբար լինում են փինբոլային խաղեր, տեսախաղեր, կամ էլ էլեկտրամեխանիկական խաղեր։ Այս տիպի խաղերի ապարատները սովորաբար տեղադրված են լինում սրճարաններում, ակումբներում և այլ տեսակի ժամանցային վայրերում։

Արկադային խաղերի ոսկեդարը համարվում է ուշ 70-ականներից մինչև 80-ականների ավարտը և 90-ականների սկիզբը։ Սակայն դրանց ժողովրդայնությունը խիստ պակասեց, երբ առաջ եկան նոր խաղային պլատֆորմներ, որոնք էլ թողարկեցին իրենց խաղերը երկչափ (2D) և եռաչափ (3D) անիմացիոն ռեժիմներով։

## Պատմություն

Հմտության խաղերը 19-րդ դարից ի վեր հանրաճանաչ զվարճանքների պարկի կենտրոնական տեսարժան վայրեր էին։ Էլեկտրաէներգիայի և մետաղադրամով աշխատող մեքենաների ներդրմամբ նրանք նպաստեցին կենսունակ բիզնեսին։ Երբ 1933-ին ներկայացվեցին էլեկտրական լույսերով և դիսփլեյներով փինբոլի մեքենաները, բայց առանց օգտագործողի կարգավորիչի ֆլիպերների, որոնք մինչև 1947 թվականը չէին հայտնագործվի, այս մեքենաները համարվում էին բախտի խաղեր։ Բազմաթիվ նահանգներ և քաղաքներ դրանք վերաբերվում էին որպես ապստամբ երիտասարդների անբարոյական խաղալիքների և արգելում էին դրանք 1960-ական և 1970-ական թվականներին։

Էլեկտրամեխանիկական խաղերը (EM խաղեր) արկադներում հայտնվեցին 20-րդ դարի կեսերին։ Sega-ի EM Periscope (1966) խաղից հետո արկադային արդյունաբերությունը ապրեց «տեխնոլոգիական վերածնունդ»՝ պայմանավորված «աուդիո-վիզուալ» EM նորույթ խաղերով, որոնք արկադները հաստատեցին որպես առողջ միջավայր 1970-ականների սկզբին կոմերցիոն տեսախաղերի ներդրման համար։ 1960-ականների վերջին քոլեջի ուսանող Նոլան Բուշնելը կես դրույքով աշխատանք ուներ արկադում, որտեղ նա ծանոթացավ EM խաղերին, ինչպիսին է Chicago Coin-ի մրցարշավային խաղը Speedway (1969), դիտելով հաճախորդների խաղը և օգնելով պահպանել մեքենաները՝ միաժամանակ սովորելով խաղը։ բիզնես։

Վաղ հիմնական համակարգչի խաղ Spacewar! (1962) ոգեշնչեց առաջին կոմերցիոն արկադային տեսախաղը՝ Computer Space (1971), ստեղծված Նոլան Բուշնելի և Թեդ Դաբնիի կողմից և թողարկված Nutting Associates-ի կողմից։ Այն ցուցադրվել է Զվարճանքի և երաժշտության օպերատորների ասոցիացիայի (AMOA) շոուում 1971 թվականի հոկտեմբերին։ Մեկ այլ Տիեզերական պատերազմից ոգեշնչված մետաղադրամներով շահագործվող տեսախաղ՝ Galaxy Game, ցուցադրվեց 1971 թվականի նոյեմբերին Սթենֆորդի համալսարանում։ Բուշնելը և Դաբնին հետևեցին Computer Space-ի իրենց հաջողությանը Ալան Ալկորնի օգնությամբ՝ ստեղծելով սեղանի թենիսի Pong խաղը, որը թողարկվել է 1972 թվականին։ Pong խաղը եղավ առևտրային հաջողություն՝ բերելով բազմաթիվ այլ մետաղադրամների արտադրությամբ զբաղվող արտադրողների մուտքի շուկա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Արկ. խաղերը պահպանումը
* System 16 - Արկադայի թանգարան
* 41,000-ից ավելի արկադային խաղերի արխիվ
* Սովետական արկադային խաղերի թանգարան Արխիվացված 2010-09-15 Wayback Machine
* Դասական Խաղեր Արխիվացված 2016-04-01 Wayback Machine
# Պարալաքս

Առարկայի պարալաքսի պարզեցված պատկերումը հեռավոր ֆոնի վրա։ A դիտակետից նայելիս առարկան երևում է կապույտ քառակուսու դիմաց, B դիտակետից նայելիս՝ կարմիր քառակուսու դիմաց։
Պարալաքսը պատկերող լուսանկար։ Արևը փողոցի լապտերի վերևում է, ջրում արտացոլված է Արևի և լապտերի օպտիկական պատկերը։ Օպտիկական պատկերը ջրի մակերևութից ներքև է ընկած՝ այլ դիտման կետ ապահովելով փողոցի լապտերի համար, որը կարծես թե շեղված է ավելի հեռավոր Արևի նկատմամբ։
**Պարալաքս** (հուն․՝ παραλλάξ
, παραλλαγή
 - փոփոխակի շարժում, փոփոխում, շեղում), առարկաների հարաբերական դիրքերի տեսանելի փոփոխությունը՝ դիտորդի (աչքի) տեղափոխության հետևանքով։ Սանդղակավոր սարքերով չափումներ կատարելիս պարալաքսի պատճառով կարող են սխալներ թույլ տրվել, եթե սանդղակը կիպ սեղմված չէ այն առարկաներին, որոնց երկարությունը չափվում է, կամ որոնց դիրքը որոշվում է։ Օպտիկակական սարքերում (օրինակ, դիտակներում կամ մանրադիտակներում) օկուլյարի առջևով դիտորդի աչքի շարժման ժամանակ պարալաքսն առաջանում է այն դեպքերում, երբ հաշվանքի ցանցը (կամ չափիչ թելը) չի համընկնում օբյեկտիվի ստեղծած պատկերի հարթությանը։ Պարալաքս հասկացությունը կարևոր դեր է կատարում աստղագիտության մեջ։

## Աստղագիտական պարալաքս

Աստղագիտական պարալաքսում, որ կոչվում է նաև *պարալաքսային շեղում*, երկնոլորտում լուսատուների տեսանելի տեղափոխությունն է՝ պայմանավորված Երկրի առանցքային պտույտի, Արեգակի շուրջը Երկրի տարեկան շարժման և Գալակտիկայում Արեգակնային համակարգի շարժման հետևանքով տարածության մեջ դիտորդի տեղափոխությամբ։ Երկնային լուսատուների ճշգրիտ չափված պարալաքսը հնարավորություն է տալիս որոշել դրանց հեռավորությունը։

## Օրական պարալաքս

Օրական պարալաքսն այն անկյունն է, որի գագաթը գտնվում է երկնային լուսատուի կենտրոնում, կողմերից մեկն ուղղված է դեպի Երկրի կենտրոնը, իսկ մյուսը՝ դեպի Երկրի մակերևույթի վրա գտնվող դիտման կետը։ Օրական պարալաքսի մեծությունը կախված է լուսատուի զենիթային հեռավորությունից և փոփոխվում է օրական պարբերությամբ։

## Տարեկան պարալաքս

Տարեկան պարալաքսի այն ուղղանկյուն եռանկյան փոքր անկյունն է (լուսատուին առընթեր), որի ներքնաձիգը Արեգակից մինչև աստղ եղած հեռավորությունն է, իսկ փոքր էջը՝ Երկրի ուղեծրի մեծ կիսառանցքը։ Տարեկան պարալաքսով որոշում են աստղերի հեռավորությունները։

## Դարավոր պարալաքս

Հեռավորության չափումը պարալաքսի միջոցով
Դարավոր պարալաքսն Արեգակնային համակարգի շարժումով պայմանավորված և այդ շարժմանն ուղղահայաց ուղղությամբ աստղի անկյունային շեղումն է (տարվա ընթացքում)։

## Հեռավորության չափումը պարալաքսի միջոցով

Իմանալով A և B դիտման կետերի L հեռավորությունը (*բազան*) և θ շեղման անկյունը, կարելի է որոշել հեռավորությունը առարկայից՝

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ։

Փոքր անկյունների համար (θ-ն ռադիաններով)`

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 ։
## Արտաքին հղումներ

* Պարալաքս

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 186)։*  |
# Հասարակածային կլիմա

**Հասարակածային կլիմա**, հասարակածային գոտու օդային զանգվածների և ցածր ճնշման ազդեցության տակ (5—10° հյուսիսային և հարավային լայնություններում) ձևավորվող կլիմա։ Բնորոշ են տարեկան բարձր ջերմաստիճանը (24—28 °C), ջերմաստիճանի փոքր տատանումները (1—5 °C) և առատ տեղումները (տարեկան՝ 1000—3000 մմ է, առանձին վայրերում՝ 6000—10000 մմ)։ Հասարակածային կլիմայի պայմաններում աճում են խոնավ հասարակածային անտառներ։ Հասարակածային կլիմա ունեն Հասարակածային Աֆրիկան, Ամազոնի ավազանը, Կենտրոնական Ամերիկայի և Ինդոնեզիայի որոշ շրջաններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 247)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հասարակածային կլիմա» հոդվածին։ |
# Մաթեմատիկական մոդել[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իրական օբյեկտի իդեալականացումը կոչվում է **մոդելավորում**, իսկ իդեալական օբյեկտն ինքը կոչվում է **մոդել**։

**Մոդելավորումը** մոդել կառուցելու պրոցեսն է, ինչը անհրաժեշտ է տարաբնույթ խնդիրներ լուծելու համար։ Մոդելը ստեղծվում է ելնելով տվյալ խնդրի պայմաններից։

Օբյեկտները կարող են լինել բազմազան և առնչվել տարբեր բնագավառների հետ։ Այժմ մոդելավորումը լայնորեն կիրառվում է տնտեսության և գիտության մի շարք ճյուղերում։ Գիտության մեջ „Կիրառական մաթեմատիկա” առարկան սկսվում է մաթեմատիկական մոդելների կառուցումով։ Դա նշանակում է, որ որևէ երևույթ կամ օբյեկտ ուսումնասիրելիս հաշվի է առնվում նրան բնորոշ առանձնահատկությունները, անտեսվում են նրա երկրորդային հատկությունները, և առաջնային հատկությունները բերվում են մաթեմատիկական տեսքի։ Բերել մաթեմատիկական տեսքի նշանակում է գրել այդ օբյեկտի մաթեմատիկական հավասարումները և անհրաժեշտ պայմանները։ Հաջորդ քայլը այդ հավասարումների լուծումն է կամ թվային իրականացումը։ Մաթեմատիկական մոդելը արտացոլում է տվյալ օբյեկտի գլխավոր բնորոշ հատկությունները և ամենևին էլ նույնական չէ այդ օբյեկտին։ Դա նշանակում է, որ տվյալ խնդրի պայմաններում այդ օբյեկտի որոշ հատկություններ մենք անտեսում ենք, կամ օբյեկտն ունի այնպիսի բնորոշ հատկություն, որը մեզ անհայտ է և կարող է բացահայտվել հետագայում։ Մաթեմատիկական մոդելների օրինակներ են՝ նյութական կետը, մաթեմատիկական ճոճանակը, ճկուն առաձգական թելը, իդեալական գազը, անդեֆեկտ նյութը և այլն։

## Մաթեմատիկական մոդելի ճշտություն

Մաթեմատիկական մոդելը ճշգրիտ չի համընկնում ուսումնասիրվող օբյեկտի հետ և բացի դրանից հնարավոր է որ օբյեկտի մասին մենք չունենք լրացուցիչ տեղեկություններ և մեզ անհրաժեշտ է լինում այդ մոդելը կիրառել պարամետրերի այլ արժեքների դեպքում։ Այդ դեպքում հնարավոր է, որ այդ մոդելը դադարի ճիշտ լինելուց։ Եթե օբյեկտի մասին ունենք քիչ ինֆորմացիա, այդ դեպքում օբյեկտի մասին անում ենք որոշակի վարկածներ, որոնց շրջանակներում է կառուցվում մաթեմատիկական մոդելը։ Այնուհետև փորձնական ճանապարհով ուսումնասիրվում է մոդելի ճշտությունը։ Եթե փորձարարական հետազոտողների տվյալները մոտիկ են կամ համընկնում են կառուցված մոդելով ստացված արդյունքների հետ, ապա այդպիսի մոդելը հաստատվում է և ստանում է գոյության իրավունք։ Ամեն մի մաթեմատիկական մոդել ունի իր ճշտության սահմանը։ Մաթեմատիկական մոդելի ճշտության աստիճանը բարձրացնելիս մոդելը հետզհետե բարդանում է։
# New Year’s Day[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| «New Year’s Day»  |
| --- |
| U2ի երգը |
| Ժանր | Պոստ փանկ և ռոք |
| Լեզու | անգլերեն |
| Լեյբլ | Island Records և Columbia Records |
| Պրոդյուսեր | Ստիվ Լիլիուայթ |

**New Year’s Day**, U2 խմբի երգը։ Այն ընդգրկվել է 1983 թվականի War ալբոմի մեջ, ինչպես նաև դարձել ալբոմի առաջատար սինգլ` թողարկվելով 1983 թվականի հունվարի 1-ին։

Բասային պարտիայի միտքը Ադամ Քլեյթոնի մոտ ծնվել է այն ժամանակ, երբ նա փորձում էր սովորել սինտիփոփ Visage խմբի «Fade to Grey» երգի բասային պարտիան.:

## Երգերի ցանկ

|
7" - Island / WIP 6848 (UK) |
| --- |
| # | Անվանում | Տևողություն |
| 1. | «New Year’s Day» (Short version) | 3:53 |
| 2. | «Treasure (Whatever Happened to Pete the Chop)»   | 3:24 |

|
7" - Island / 811 323-7 (France) |
| --- |
| # | Անվանում | Տևողություն |
| 1. | «New Year’s Day» (Edit) | 3:40 |
| 2. | «Treasure (Whatever Happened to Pete the Chop)»   | 3:24 |

|
7" - Island / 7S-86 (Japan) |
| --- |
| # | Անվանում | Տևողություն |
| 1. | «New Year’s Day» (Special version) | 4:16 |
| 2. | «Treasure (Whatever Happened to Pete the Chop)»   | 3:24 |

|
2x7" - Island / UWIP6848 (UK) |
| --- |
| # | Անվանում | Տևողություն |
| 1. | «New Year’s Day» (Short version) | 3:53 |
| 2. | «Treasure (Whatever Happened to Pete the Chop)»   | 3:24 |
| 3. | «Fire» (Live from Werchter, July 4, 1982) | 3:45 |
| 4. | «I Threw a Brick Through a Window"/"A Day Without Me» (Live from Werchter, July 4, 1982) | 6:58 |

|
12" - Island / 12 WIP 6848 (UK) |
| --- |
| # | Անվանում | Տևողություն |
| 1. | «New Year’s Day» (Album version) | 5:35 |
| 2. | «Treasure (Whatever Happened to Pete the Chop)»   | 3:24 |
| 3. | «Fire» (Live from Werchter, July 4, 1982) | 3:45 |
| 4. | «I Threw a Brick Through a Window"/"A Day Without Me» (Live from Werchter, July 4, 1982) | 6:58 |

|
12" - Island / 814 948-1 (France) |
| --- |
| # | Անվանում | Տևողություն |
| 1. | «New Year’s Day» (U.S. remix) | 4:30 |
| 2. | «Two Hearts Beat as One» (U.S. remix) | 5:40 |

|
CD - Island / 664 973 (Austria) |
| --- |
| # | Անվանում | Տևողություն |
| 1. | «New Year’s Day» (Album version) | 5:35 |
| 2. | «Treasure (Whatever Happened to Pete the Chop)»   | 3:24 |
| 3. | «Fire» (Live from Werchter, July 4, 1982) | 3:45 |
| 4. | «I Threw a Brick Through a Window"/"A Day Without Me» (Live from Werchter, July 4, 1982) | 6:58 |

## Դիրքը չարտերում

| Չարտ (1983) | Դիրք |
| --- | --- |
| Canada *RPM* Top 50 | 41 |
| Dutch MegaCharts | 4 |
| Irish Singles Chart | 2 |
| New Zealand Singles Chart | 32 |
| Norwegian Singles Chart | 9 |
| Swedish Singles Chart | 17 |
| UK Singles Chart | 10 |
| US *Billboard* Hot 100 | 53 |
| US Mainstream Rock Tracks | 2 |

## Ծանոթագրություններ
# Հյուսիսային Մարիանյան կղզիներ

| Հյուսիսային Մարիանյան կղզիների Համագործակցություն |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Դրոշ** |  **Զինանշան** |

 |
| **Ազգային օրհներգ՝La Borinqueña* |
| Հյուսիսային Մարիանյան կղզիներ դիրքը  |
| **Մայրաքաղաք** | Հիլլ  18°27′N, 66°6′W |
| Ամենամեծ քաղաք
  | capital |
| Պետական լեզուներ | անգլերեն և Կառոլինյան լեզու |
| Կառավարում | Հանրապետություն |
|  -  | Նախագահ | Դոնալդ Թրամփ |
|  -  | Նահանգապետ |  |
|  -  | Կոնգրես | ԱՄՆ-ի Կոնգրես |
|  |
| Անկախություն |
| Բնակչություն |
|  -  | 2014 մարդահամարը | 55.833  |
| Արժույթ | Դոլար (USD)  |
| Ժամային գոտի | ChST (ՀԿԺ+10) |
| Ազգային դոմեն | .mp |

**Հյուսիսային Մարիանյան կղզիներ**ը ԱՄՆ-ի 5 օվկիանոսյան տարածքներից մեկն է։ Գտնվում է Խաղաղ օվկիանոսի արևմտյան հատվածում։ Հյուսիսային Մարիանյան կղզիները բաղկացած է 15 մեծ ու փոքր կղզիներից։ Բնակչությունը կազմում է 55.833, որի 90%-ը ապրում է Սաիպան կղզու վրա։ Բնակչությամբ մյուս խոշոր կղզիները Տինիանը և Ռոտան են։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հյուսիսային Մարիանյան կղզիներ» հոդվածին։ |
# Բուկմոլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| **Բուկմոլ**  |
| --- |
| Տեսակ | լեզու, գրական լեզու, գրավոր լեզու, målform? և կենդանի լեզու |
| Ենթադաս | նորվեգերեն |
| Երկրներ |  Նորվեգիա |
| Խոսողների քանակ | 4 000 000 մարդ |
| Վերահսկող կազմակերպություն | Նորվեգերենի խորհուրդ և Նորվեգիայի լեզվի և գրականության ակադեմիա |
| Գրերի համակարգ | լատինական այբուբեն և Dano-Norwegian alphabet? |
| IETF | nb |
| ISO 639-1 | nb |
| ISO 639-2 | nob |
| ISO 639-3 | nob |
|  Bokmål Վիքիպահեստում |

Նորվեգիայի մունիցիպալ տարածքների պաշտոնական լեզուների ձևերի քարտեզը։ Կարմիրով նշված է բուկմոլը, կապույտով՝ նյունորսկը։
**Նորվեգերեն (բուկմոլ)** (ինքնանվանումը՝ norsk (bokmål)՝ «գրքի լեզու»)՝ Հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի գերմանական լեզվախմբի լեզու։ Ներկայումս Նորվեգիայում զուգահեռաբար գործածվում է նորվեգերենի երկու պաշտոնական գրական լեզու՝ բուկմոլ և նյունորսկ։

Ձևավորվել է դանիերենի հիմքի վրա՝ Դանիայի տիրապետության չորս հարյուրամյակների ընթացքում։

19-րդ դարի նորվեգացի նշանավոր գրողներ Հենրիկ Իբսենը և Բյորնստյերնե Բյորնսոնը գրում էին նոր-նոր ձևավորվող նորվեգերենով, որը հետագայում ստացավ «տիրակալի լեզու» (նորվեգերեն՝ riksmål **ռիկսմոլ**), իսկ 1929 թ.-ից՝ բուկմոլ անունը։

Բուկմոլը գործածում է Նորվեգիայի բնակչության մոտավորապես 90%-ը, այդ լեզվով են լույս տեսնում կենտրոնական ԶՏՄ-ները, այդ լեզուն են առավել հաճախ սովորում արտասահմանցի ուսանողները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* GeoNames
* Ethnologue

## Դասագրքեր

* Vikør, Lars. "Fakta om norsk språk". Retrieved 2009-08-04.
* a b Lundeby, Einar. "Stortinget og språksaken". Retrieved 2007-06-12.
* Halvorsen, Eyvind Fjeld. "Marius Nygaard". In Helle, Knut . Norsk biografisk leksikon. Oslo։ Kunnskapsforlaget. Retrieved 6 February 2010.

## Տես նաև

* Պաշտոնական լեզու
* Լեզվաընտանիքների ցանկ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բուկմոլ» հոդվածին։ |
# Արևմտյան Եվրոպա

Արևմտյանի Եվրոպան ըստ ՄԱԿԳՄԿ 2007 թվականին
**Արևմտյան Եվրոպա**, տարածաշրջան է, ընդգրկում է Եվրոպա աշխարհամասի արևմտյան հատվածը։ Այսօր այդ տերմինը հաճախ են օգտագործում Եվրամիության և/կամ ՆԱՏՕ-ի անդամների նշման համար։ Արևմտյան Եվրոպայի տարածքը 3.7 միլիոն կմ² է, բնակչությունը մոտավորապես 370 միլիոն մարդ։

Աշխարհագրական դիրքը շատ նպաստավոր է։ Արևմտյան Եվրոպայի մի շարք երկրներ՝ Ֆրանսիան, Գերմանիան, Բելգիան և Նիդերլանդները լայն ճակատով ելք ունեն դեպի համաշխարհային օվկիանոս։

Արևմտյան Եվրոպան աչքի չի ընկնում օգտակար հանածոների բազմազանությամբ և պաշարներով։ Համեմատաբար զգալի են քարածխի պաշարները։ Առանձնապես նշանավոր է Ռուրի ածխային ավազանը։ Համեմատաբար քիչ են նավթի պաշարները։ Գազի զգալի պաշարներ կան Նիդերլանդներում։

Արևմտյան Եվրոպայի երկրներն են՝

* Ավստրիա
* Բելգիա
* Գերմանիա
* Նիդերլանդներ
* Լյուքսեմբուրգ
* Լիխթենշթայն
* Ֆրանսիա
* Շվեյցարիա

Արևմտյան Եվրոպան Եվրոպայի քաղաքական և տնտեսական միջուկն է։ Զբաղեցնում է Եվրոպա աշխարհամասի արևմտյան հատվածը և ընկած է Հյուսիսային ու Միջերկրական ծովերի միջև։ Արևմտյան Եվրոպայի պետությունները կարելի է միավորել հետևյալ երեք խմբերում.

* «Մեծ յոթնյակի» անդամ գերխոշոր պետություններ՝ Գերմանիա և Ֆրանսիա
* Բենիլյուքսի պետություններ՝ Բելգիա, Նիդերլանդներ և Լյուքսեմբուրգ
* Ալպյան պետություններ՝ Շվեյցարիա, Ավստրիա և Լիխտենշտայն

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Արևմտյան Եվրոպա» հոդվածին։ |
# Նելլի Զաքս

| **Նելլի Զաքս** գերմ.՝ Nelly Sachs |
| --- |
|  |
| Ծննդյան անուն | գերմ.՝ Leonie Sachs |
| Ծնվել է | դեկտեմբերի 10, 1891(1891-12-10)[…] |
| Ծննդավայր | Շյոնեբերգ, Գերմանիա |
| Վախճանվել է | մայիսի 12, 1970(1970-05-12)[…] (78 տարեկան) |
| Վախճանի վայր | Högalid Parish, Ստոկհոլմ, Ստոկհոլմի լեն, Շվեդիա |
| Գերեզման | Mosaic Cemetery, Northern Cemetery |
| Մասնագիտություն | բանաստեղծուհի, դրամատուրգ, թարգմանչուհի, գրող և լիբրետիստ |
| Լեզու | գերմաներեն |
| Քաղաքացիություն |  Գերմանիա և  Շվեդիա |
| Անդամակցություն | Լեզվի և պոեզիայի գերմանական ակադեմիա և Բավարիայի գեղարվեստի ակադեմիա |
| Պարգևներ | […] Բեռլինի պատվավոր քաղաքացի Գերմանական գրավաճառների խաղաղության պարգև Droste-Preis? Մելլի Զաքսի մրցանակ և Sveriges Radio's Poetry Prize? |
|  |
|  Nelly Sachs Վիքիպահեստում |

**Նելլի Զաքս** (գերմ.՝ Nelly Sachs, դեկտեմբերի 10, 1891(1891-12-10)[…], Շյոնեբերգ, Գերմանիա - մայիսի 12, 1970(1970-05-12)[…], Högalid Parish, Ստոկհոլմ, Ստոկհոլմի լեն, Շվեդիա), գերմանացի բանաստեղծուհի, գրականության բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (Շմուել Յոսեֆ Ագնոնի հետ, 1966)։

## Կենսագրություն և ստեղծագործություններ

Ծնվել է 1891 թվականի դեկտեմբերի 10-ին հրեական ընտանիքում։ Վաղ շրջանում նրա գրած նեո-ռոմանտիկական ոգով բանաստեղծությունները, տիկնիկային թատրոնի համար նախատեսված պիեսները, հրատարակած լեգենդների և պատմվածքների ժողովածուն կանխորոշեցին իր ստեղծագործությունների զարգացման հետագա ուղին։ Միայն 1933 թվականից հետո նա սկսեց հետաքրքրվել քրիստոնեության և հուդայականության ընդհանուր արմատներով։

1940 թվականին արտագաղթել է Շվեդիա։ Նրա բանաստղծությունների առաջին ժողովածուն լույս է տեսել 1947 Արևելյան Բեռլինում՝ «Մահվան դարպասները» (In den Wohnungen des Todes) վերնագրով։ Այդ բանաստեղծություններում, ինչպես նաև «Էլի» (Eli, 1943) պիեսում ներկայացված բոլոր թեմաները հետագա զարգացում են ստացել «Աստղային խավարում» (Sternverdunkelung, 1949), «Եվ ոչ ոք չգիտի գալիքը» (Und niemand weiss weiter, 1957) և «Փախուստ և վերափոխում» (Flucht und Verwandlung, 1957) ժողովածուներում։

Նելլի Զաքսին նվիրված հուշատախտակ նրա մահվան վայրում Շյոնեբերգ
Մահացել է իր մտերիմ ընկերոջ՝ Պաուլ Ցելանի թաղման օրը։ Թաղված է Ստոկհոլմի հյուսիսում գտնվող Norra begravningsplatsen գերեզմանատանը։

## Ճանաչում

Զաքսն ստացել է գրական բազմաթիվ մրցանակներ ու պարգևներ, 1966 թվականին արժանացել գրականության բնագավառի Նոբելյան մրցանակի (Շմուել Յոսեֆ Ագնոնի հետ)։

Գերմանիայում (Դորտմունդ) 1961 թվականից շնորհվում է Նելլի Զաքսի անվան գրական մրցանակ։ Ֆրանսիայում 1988 թվականից տրվում է Նելլի Զաքսի անվան մրցանակ թարգմանություննրի համար։

## Գրականություն

* Fritsch-Vivié G. Nelly Sachs: mit Selbstzeugnissen und Bilddokumenten. Reinbek bei Hamburg: Rowohlt, 1993

## Ռուսերեն հրատարակություններ

* Звездное затмение: Сборник стихов/ Пер. Владимира Микушевича. - Ереван: Ной; М.: Физкультура и спорт, 1993.
* Нелли Закс в переводах Ала Пантелята Արխիվացված 2016-03-10 Wayback Machine

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նելլի Զաքս» հոդվածին։ |
# Զեմբա լեզու

| **Զեմբա** Dhimba |
| --- |
| Տեսակ | լեզու և կենդանի լեզու |
| Ենթադաս | Southwest Bantu? |
| Երկրներ |  Անգոլա,  Նամիբիա |
| Խոսողների քանակ | 22 000 մարդ |
| Լեզվակիրների թիվը | 30,000 |
| Դասակարգում | Նիգեր-Կոնգոյական լեզվաընտանիք |
| Գրերի համակարգ | լատինական այբուբեն |
| IETF | dhm |
| ISO 639-1 | dhm |
| ISO 639-2 | zemb |
| ISO 639-3 | zemb |

**Զեմբա լեզուն** (Dhimba) պատկանում է Նիգեր-Կոնգոյական լեզուների ընտանիքի բանտու լեզվախմբին։

Զեմբա լեզվով խոսում են շուրջ 30,000 մարդ։ Լեզուն օգտագործվում է Անգոլա (18,000) և Նամիբիա (4,000) աֆրիկական երկրներում։ Լեզուն նման է Հերերո լեզվին, և հաճա այս լեզուները նույնացվում են կամ զեմբան համարվում է հերերո լեզվի տարատեսակ։
# Կիևյան Ռուսիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Киевская Русь
Կիևյան Ռուսիա**|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **←**  | **882 - 1240** |  **→→→→** |

 |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Քարտեզ** |
|  |
| **Ընդհանուր տեղեկանք** |
| **Մայրաքաղաք** | Կիև |
| **Մակերես** | 1 330 000 (1000 թվական) |
| **Բնակչություն** | 5 400 000 (1000 թվական) |
| **Լեզու** | հին ռուսերեն |
| **Կրոն** | Հեթանոսություն, Քրիստոնեություն |
| **Արժույթ** | կունա, գրիվնա, նոկատա |
| **Իշխանություն** |
| **Պետական կարգ** | Միապետություն |
| **Դինաստիա** | Ռյուրիկովիչներ |
| **Պետության գլուխ** | Իշխան |
| **Պատմություն** |
|  - Վլադիմիրը 980—1015 ընդունեց Քրիստոնեություն  | 988 |
|  - Կիևյան Ռուսիայի մասնատումը  | 1054 |
|  - Մոնղոլները հարձակվում են Կիևի վրա  | 1237 |

**Կիևյան Ռուսիա**, **Ռուսիա** կամ **Հին Ռուսական պետություն**, (հին սլավոներեն՝ Рѹ́сь, հունարեն՝ Ρωσία, լատիներեն՝ Ruthenia) միջնադարյան պետություն էր Արևելյան Եվրոպայում։ Կազմավորվել է 882 թվականին, երբ որ Ռյուրիկովիչները միավորեցին արևելասլավոնական և ֆիննա-ուգորական ցեղերը։ Երբեմն հին ռուսական պետություն ասելով հասկանում են ոչ միայն Կիևյան, այլև Նովգորոդի Ռուսիան (862-882), քանի որ իշխող տոհմը և պետական կարգը էական փոփոխություններ չեն կրել, այլ ընդամենը ռուսական մայրաքաղաքը Նովգորոդից տեղափոխվել է Կիև։

Ռուսական պետությունը հզորության գագաթնակետին է հասնում Վլադիմիր Կարմիր Արեգակ (978-1015) և Յարոսլավ Իմաստուն իշխանների օրոք (1016—1054)՝ 10-րդ դարի վերջին և 11-րդ դարի սկզբին։ Նրա սահմանները հարավում հասնում էին Ղրիմի արևելյան սահմանին գտնվող Թամանյան թերակղզուն, հյուսիսում՝ Հյուսիսային Դվինա գետին հյուսիսում, Դնեստր գետին արևմուտքում՝ այդպիսով ընդգրկելով գրեթե ամբողջ Արևելաեվրոպական կամ Ռուսական դաշտավայրը։ 12-րդ դարի կեսին երկիրը ենթարկվում է ավատատիրական մասնատվածության, հիմնվում են զանազան մանր իշխանություններ, որտեղ կառավարում էին Ռյուրիկովիչների ներկայացուցիչները։ Կիևը ձևականորեն շարունակում է մնալ մայրաքաղաք մինչև մոնղոլական արշավանքները (1237—1240), իսկ Կիևի իշխանությունը մնում էր որպես ռուս իշխանների տիրույթների միություն։

Կիևյան Ռուսիայի ընդարձակումը
Կիևյան Ռուսիան 1015-1113 թվականներին
## Անվանումը

Գոյություն ունեն պետության մի քանի պատմագիտական անվանումներ, որոնք գրականության մեջ տարբեր ժամանակներում գերակշռում են հետևյալ անվանումներով՝ «Հին ռուսական պետություն», «Հին Ռուսիա», «Կիևյան Ռուսիա», «Կիևյան պետություն»։
Հին ռուսերեն անվանումը ընդհանուր առմամբ կապված չէ Արևմտյան և Կենտրոնական Եվրոպայի Միջնադարի և հին պատմագրության բաժանումով։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կիևյան Ռուսիա» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 403)։*  |
# Ներգործական սեռ

**Ներգործական սեռի** բայերը ցույց են տալիս մի այնպիսի գործողություն, որի ժամանակ տրամաբանական սուբյեկտի, քերականական ենթակայի կատարած գործողության համար պահանջվում է ուղիղ խնդիր լրացում (տրամաբանական օբյեկտ)։ Ուղիղ խնդիրը դրվում է հայցական հոլովաձևով։

Ներգործական սեռի բայերը միշտ ստանում են *ու՞մ*, *ի՞նչ(ը)* հարցերին պատասխանող լրացում, որն էլ հենց ուղիղ խնդիրն է։ Վերջինս դրվում է հայցական հոլովաձևով։

* *Շողիկը սիրում է իր աշխատանքը։*
* *Մարիամ բաջին խոհանոցում ճարպի մոմը վառեց և բերավ ներս։* (Շիրվանզադե)
* *Երբ ես տեսնում եմ Ձեզ - Անդարձ անցած մի սեր Սկսում է իր հեզ Հեքիաթները հյուսել։* (Եղիշե Չարենց)

Ներգործական սեռի բայերի մեծ մասը **Ե** խոնարհման բայեր են։ Ներգործական սեռի բայերի կազմում կան սահմանափակ թվով **Ա** խոնարհման բայեր (*զգալ, կարդալ, տալ* և այլն)։

Պատճառական բայերը, որ համապատասխան ածանցի միջոցով կազմվում են ինչպես ներգործական սեռի, այնպես էլ չեզոք սեռի բայերից, ներգործական սեռի բայեր են։ Օրինակ՝ *Իմաստուն մարդ եք, դերվիշ, մի խորհուրդ տվեցեք, արդյոք ինչո՞վ կարող ենք վտանգը հեռացնել։* (Րաֆֆի)

Ներգործական սեռի բայերից են կազմվում կրավորական սեռի բայերը։ *Վ* ածանց ստանալով՝ ներգործական որոշ բայեր կարող են արտահայտել նաև չեզոք սեռի գաղափար, օրինակ՝ *- Ներս ե՛կ,- հրամայեց Հայրապետը յուր որդուն, ինքը հետ ու հետ քաշվելով։* (Շիրվանզադե)

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև

* Բայի սեռ
* Չեզոք սեռ
* Կրավորական սեռ

## Գրականություն

* Է. Աղայան, Լեզվաբանության հիմունքներ, Երևան, 1987։
* Հրաչյա Աճառյան, Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի, հատոր 4, գիրք Ա, Երևան, 1959։
* Ա. Աբրահամյան, Բայը ժամանակակից հայերենում, գիրք առաջին, Երևան, 1962։