# Ռեբեկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Ռեբեկա
 |
| --- |
|  |
| Ծննդավայր | Aram-Naharaim? |
| Գերեզման | Cavern of the Patriarchs? |
| Ամուսին | Իսահակ |
| Ծնողներ | հայր՝ Բեթուել |
| Երեխաներ | Եսայի և Հակոբ |
|  Rebecca (Biblical figure) Վիքիպահեստում |

**Ռեբեկա**, հիշատակվում է որպես Իսահակի կինը և Հակոբի ու Եսայիի մայրը։ Աստվածաշնչյան ավանդույթի համաձայն՝ Ռեբեկայի հայրը Բաթուելն էր՝ Փադան-Արամից, որը կոչվում է նաև Արամ-Նահարիմ։ Ռեբեկայի եղբայր Լաբանը Արամից էր, իսկ նա Մեղքայի և Նաքորի ՝ Աբրահամի եղբոր թոռնուհին էր։ Ռեբեկան և Իսահակը չորս զույգերից մեկն էին, որոնք, որոշների կարծիքով, թաղված են Նահապետների քարանձավում, մյուս երեքը՝ Ադամն ու Եվան, Աբրահամն ու Սառան, և Հակոբն ու Լիան։ Գիտնականների մեծ մասը Ռեբեկայի պատմական կերպարը համարել է անորոշ։

## Վաղ կյանքը

«Աբրամի ծառան հանդիպում է Ռեբեկային» (1896–1902), Ջեյմս Տիսսո
Իսահակի զոհաբերության կապվելուց հետո Սառան մահացավ։ Նրա թաղումը հոգալուց հետո Աբրահամը սկսեց կին փնտրել իր որդի Իսահակի համար, որն արդեն 37 տարեկան էր։ Նա հրամայեց իր ծառային (ում Թորայի մեկնաբանները նույնացնում են որպես Դամասկոսի Եղիազար ) մեկնել Արամ Նահարիմ ՝ իր ընտանիքից հարսնացու ընտրելու, որ Իսահակին չնշանի տեղացի քանանացի աղջկա հետ։ Աբրահամը թանկարժեք զարդեր, հագուստ և նրբաճաշակ իրեր ուղարկեց հարսնացուին և նրա ընտանիքին որպես նվերներ։ Եթե աղջիկը հրաժարվի հետևել նրան, Աբրահամը հայտարարեց, որ Եղիազարը կազատվի իր պատասխանատվությունից։

Ծառան մի հնար մտածեց՝ Իսահակի համար ճիշտ կին գտնելու համար։ Երբ նա կանգնած էր Նաքորի քաղաքի Արամ-Նահարայիմի կենտրոնական ջրհորի մոտ՝ իր մարդկանց և տասը ուղտերի հետ, որոնք բեռնված էին ապրանքներով, նա աղոթեց Աստծուն.

> Թող այնպես լինի, որ այն աղջիկը, որին ես կասեմ՝ իջեցրո՛ւ սափորդ, որ խմեմ, և նա ասի՝ խմիր, և քո ուղտերին էլ ջուր կտամ, լինի նա, ում ընտրել ես Քո ծառա Իսահակի համար: Եվ այդպես կիմանամ, որ Դու իմ տիրոջը ողորմություն ես անում:
>
>
> — Ծննդոց 24:14

Ի զարմանս նրա, մի երիտասարդ աղջիկ անմիջապես դուրս եկավ և առաջարկեց ջուր հանել նրա համար, որպեսզի նա խմի, ինչպես նաև ջուր՝ լցնելու իր բոլոր ուղտերի տաշտերը։ Ռեբեկան շարունակեց ջուր հանել, մինչև բոլոր ուղտերը հագեցան՝ ապացուցելով իր բարի և առատաձեռն բնույթը և իր պիտանիությունը Աբրահամի տուն մտնելու համար։

Ծառան անմիջապես նրան տվեց ոսկե օղեր և երկու ոսկե ապարանջան, որոնք Ռեբեկան շտապեց ցույց տալ մորը։ Տեսնելով զարդերը՝ Ռեբեկայի եղբայր Լաբանը վազեց դուրս՝ հյուրին դիմավորելու և ներս բերելու։ Ծառան մանրամասն պատմեց Աբրահամին տված երդումը և Ռեբեկայի հետ իր ուղևորության ու հանդիպման բոլոր մանրամասները, որից հետո նրա եղբայր Լաբանը և նրա հայր Բաթուելը համաձայնեցին, որ նա կարող է գնալ նրա հետ։ Գիշերը խնջույքը կազմակերպելուց հետո ընտանիքը փորձեց Ռեբեկային ավելի երկար պահել իրենց մոտ,սակայն ծառան պնդեց, որ անմիջապես պետք է գնան։ Նրա ընտանիքը նրան ուղարկեց իր դայակ Դեբորայի հետ (ըստ Ռաշիի ) և օրհնեց նրան. «Քույր մեր, թող հազարավոր բյուրավորներ լինեն քո սերունդը և ժառանգեն իրենց թշնամիների դարպասները»։

Երբ Ռեբեկան և նրա շքախումբը մոտեցան Աբրահամի տանը, նրանք հեռվից նկատեցին Իսահակին Բեեր-Լահայ-Ռոյի դաշտերում: Թալմուդը և Միդրաշը բացատրում են, որ Իսահակը աղոթում էր, երբ նա հաստատեց Մինչա ՝ կեսօրվա աղոթքը: Տեսնելով այդպիսի հոգևորապես բարձրացած մարդու՝ Ռեբեկան անմիջապես իջավ իր ուղտից և հարցրեց ուղեկցող ծառային, թե ով է նա: Երբ նա լսեց, որ սա իր ապագա ամուսինն է, համեստորեն ծածկեց իրեն քողով: Իսահակը նրան տարավ իր մահացած մոր՝ Սառայի վրանը, ամուսնացավ նրա հետ և սիրեց նրան: Ռաշիի խոսքերով՝ Սառայի վրանը բնորոշող երեք հրաշքները, որոնք անհետացել էին նրա մահվան հետ մեկտեղ, կրկին հայտնվեցին, երբ Ռեբեկան մտավ վրան։

### Հարսանեկան ավանդույթները

Իսահակի և Ռեբեկայի ամուսնությանը նախորդող որոշ իրադարձություններ ինստիտուցիոնալացվել են հրեական ավանդական հարսանեկան արարողության մեջ: Մինչև հարսն ու փեսան չուպայի տակ կանգնելը, նրանք մասնակցում են հատուկ արարողության, որը կոչվում է *բադեկեն* (քող): Փեսային հարսի մոտ են տանում երկու ուղեկցորդուհիներ, և տեսնելով նրան, ծածկում են նրա դեմքը քողով, ինչպես Ռեբեկան էր ծածկում իր դեմքը Իսահակի հետ ամուսնանալուց առաջ: Այնուհետև փեսան (կամ հարսի հայրը կամ արարողությունը կատարող ռաբբին ) հարսի համար արտասանում է նույն օրհնությունը, որը Ռեբեկայի ընտանիքն էր արտասանել նրա համար. «Մեր քույր, թող հազարավոր բյուրավորներ լինեն քո սերունդը և ժառանգի իր թշնամիների դարպասները»։

## Ամուսնություն և մայրություն

«Ռեբեկան ճանապարհին հանդիպում է Իսահակին», Ջեյմս Տիսսո (մոտ 1896–1902)
Ռաշիի կողմից մեջբերված ավանդական հաշվարկի համաձայն՝ Իսահակը զոհաբերվելու նպատակով կապելու պահին 37 տարեկան էր։ Այդ տարիքի պատճառաբանությունն այն է, որ Սառան, որը Իսահակին ծննդաբերել էր 90 տարեկանում, մահացել է կապելուց հետո՝ 127 տարեկանում, ինչը նշանակում է, որ Իսահակն այդ ժամանակ մոտ 37 տարեկան էր։ Ըստ *«Սեդեր Օլամ Ռաբբայի»* և *«Տարգում Պսևդո-Ջոնաթանի»*, Ռեբեկան ամուսնության ժամանակ 13 տարեկան էր, թիվ, որն ընդունվում է միջնադարյան ռաբբինական մեկնաբանների մեծ մասի, այդ թվում՝ Ռաշիի կողմից։ Այնուամենայնիվ, Եսայի դի Տրանին և Եզեկիա բեն Մանոան հաշվարկում են, որ նա 14 տարեկան էր։ Քսան տարի է անցել, մինչև նրանք երեխաներ ունեցան, այդ ընթացքում Իսահակն ու Ռեբեկան ջերմեռանդորեն աղոթում էին Աստծուն սերունդ ունենալու համար։ Աստված, ի վերջո, պատասխանեց Իսահակի աղոթքներին, և Ռեբեկան հղիացավ։

Ռեբեկան հղիության ընթացքում չափազանց անհարմար էր զգում և գնաց Աստծուց հարցնելու, թե ինչու է այդքան տառապում։ Միդրաշի համաձայն, երբ նա անցնում էր Թորայի տան կողքով, Հակոբը շարժվում էր որովայնում,իսկ երբ անցնում էր կռապաշտության տան կողքով՝ Եսային ակտիվանում էր։ Մտածելով, որ կրում է մեկ երեխա, որը ցուցաբերում է հակասական հակումներ, Ռեբեկան լուսավորություն փնտրեց Սեմի և Եբերի եշիվայում։ Այնտեղ նա ստացավ մարգարեություն, որ երկվորյակները կռվում են իր արգանդում և կշարունակեն կռվել իրենց ողջ կյանքում։ Մարգարեությունը նաև ասում էր, որ ավագը կծառայի կրտսերին. «Մեկ ժողովուրդը ավելի ուժեղ կլինի, քան մյուսը» արտահայտությունը մեկնաբանվել է այնպես, որ երկու ազգերը երբեք միաժամանակ իշխանություն չեն ստանա. երբ մեկը ընկնի, մյուսը կբարձրանա, և հակառակը։ Ավանդույթի համաձայն, Ռեբեկան մարգարեությամբ չի կիսվել իր ամուսնու հետ։

Երբ Ռեբեկայի ծննդաբերություն ժամանակը եկավ, առաջին երեխան դուրս եկավ կարմիր ու մազոտ, որի կրունկը բռնել էր երկրորդ երեխան։ Ականատեսները առաջինին անվանեցին Եսայի ( עשה, նշանակում է «կոպիտ», «զգայունորեն շոշափված», «ձեռք բերված, ' *ասահ*, «անել» կամ «սարքել», կամ «ամբողջությամբ զարգացած», քանի որ Եսային նույնքան մազ ուներ, որքան շատ ավելի մեծ երեխան)։ Երկրորդը կոչվում էր יעקב, Հակոբ (Յակոբ կամ Յակով, նշանակում է «կրունկ բռնող», «փոխարինող», «ոտք քաշող», «մեկի կրունկներին հետևող մեկը», «գարշապարը բռնել», «շրջել», «զսպել»)։ Աստվածաշունչը նշում է, որ Իսահակը վաթսուն տարեկան էր, երբ երկվորյակները ծնվեցին։

Միդրաշը նշում է, որ վաղ տարիներին մարդիկ մեծ տարբերություն չէին նկատում նրանց միջև։ Երբ նրանք հասան 13 տարեկանի, Հակոբը զբաղված էր ուսումնասիրության տանը, մինչդեռ Եսային զբաղված էր կռապաշտությամբ։ Երկու երիտասարդների նկարագրությունները ակնարկում են նրանց հակադիր հոգևոր բնույթների մասին. «Տղաները մեծացան, և Եսային դարձավ որսորդության գիտակ, դաշտի մարդ, բայց Հակոբը առողջ մարդ էր, որը բնակվում էր վրաններում»։ Եսայի «որսորդ» նկարագրությունը ակնարկում է նրա հմտության մասին՝ հորը բերանով որսալու հարցում. օրինակ, նա հարցնում էր Իսահակին, թե արդյոք տասանորդ պետք է վերցնել աղից և ծղոտից, ինչը հորը մտածելու տեղիք էր տալիս, որ նա մանրակրկիտ է պահում միցվոտը։ Սուրբ Գիրքը նշում է, որ նրանց ծնողների վերաբերմունքը տղաների նկատմամբ տարբեր էր․ «Իսահակը սիրում էր Եսային, որովհետև որսից էր ուտում, բայց Ռեբեկան սիրում էր Հակոբին»։

Թալմուդի համաձայն՝ Աբրահամի մահից անմիջապես հետո Հակոբը ոսպի ապուր պատրաստեց որպես ավանդական սգո կերակուր իր հոր՝ Իսահակի համար։ Եբրայերեն Աստվածաշունչը նշում է, որ Եսային, դաշտերից քաղցած վերադառնալով, Հակոբին խնդրեց ապուրից մի քիչ տալ իրեն։ Հակոբը առաջարկեց Եսային տալ մի աման ապուր՝ իր առաջնեկության իրավունքի (առաջնեկ ճանաչվելու իրավունքի) դիմաց, և Եսայը համաձայնվեց: Ըստ Թալմուդի երկու տղաներն էլ այդ ժամանակ 15 տարեկան էին:

Ավելի ուշ Իսրայելի երկրում սով սկսվեց, և Աստծո հրամանով Իսահակը իր ընտանիքը տեղափոխեց Գերար, որը կառավարում էր փղշտացիների թագավոր Աբիմելեքը։ Ինչպես Աբրահամը նրանից առաջ, որը Սառային անվանում էր իր «քույր», այլ ոչ թե «կին», որպեսզի եգիպտացիները չսպանեն իրեն և չվերցնեն իր կնոջը, Իսահակը Գերարի բնակիչներին ասաց, որ Ռեբեկան իր քույրն է։ Նրան չէին ոտնձգում, բայց մի օր Աբիմելեքը նայեց պատուհանից և տեսավ, որ Իսահակը «զվարճանում» է նրա հետ։ Աբիմելեքը կանչեց Իսահակին իր ստի համար, ապա զգուշացրեց ուրիշներին չդիպչել Ռեբեկային։ Ի վերջո, Իսահակը խաղաղությամբ բաժանվեց Աբիմելեքից։

Քառասուն տարեկանում (նույն տարիքում, երբ նրա հայրն էր ամուսնացել), Եսային երկու խեթացի կին առավ՝ Բեերիի դուստր Յեհուդիթին և Եղոնի դուստր Բասմաթին, որոնք անվերջ տանջում էին Իսահակին և Ռեբեկային, քանի որ այս կանայք նույնպես կռապաշտներ էին։ Իսահակի ծերության ժամանակ կուրանալու պատճառներից մեկը այդ կանանց կողմից իրենց կուռքերին մատուցվող խունկի ծուխն էր։

## Իսահակի խաբվելը

Իսահակը ծերության ժամանակ կուրացավ և որոշեց առաջնեկի օրհնությունը տալ Եսային։ Միդրաշի համաձայն՝ Իսահակը հասել էր 132 տարեկանի, հինգ տարի մեծ, քան իր մայրը,երբ մահացավ։ Ըստ «Ծննդոց» գրքի՝ Իսահակը հասել էր 137 տարեկանի։ Այս ժամանակ իմաստունները նշում են, որ մարդ պետք է սկսի մտածել, որ չի կարող գերազանցել այն ծնողի տարիքը, որը մահանում է առաջինը։ Հետևաբար, Իսահակը Եսային ուղարկեց դաշտեր՝ որսալու և եփելու որսորդական մի կերակուր, որպեսզի նա կարողանա ուտել այն և օրհնել Եսային մահից առաջ։

Ռեբեկան լսեց այս զրույցը և հասկացավ, որ Իսահակի օրհնությունը պետք է լինի Հակոբի վրա, քանի որ երկվորյակների ծնվելուց առաջ իրեն ասվել էր, որ ավագ որդին կծառայի կրտսերին։ Հետևաբար, նա հրամայեց Հակոբին իր հոտից բերել երկու այծ, որոնք նա եփեց այնպես, ինչպես Իսահակը սիրում էր, և խնդրեց նրան բերել դրանք իր հոր մոտ՝ Եսայի փոխարեն։

Երբ Հակոբը բողոքեց,թե հայրը կհասկանա խաբեությունը և կանիծի իրեն, հենց որ շոշափի, քանի որ Եսային մազոտ էր, իսկ Հակոբը՝ ոչ։ Ռեբեկան ասաց, որ անեծքն իր վրա կլինի։ Նախքան Հակոբին հոր մոտ ուղարկելը, նա նրան հագցրեց Եսայի հագուստը և այծի մորթիներ դրեց նրա ձեռքերին ու պարանոցին՝ մազոտ մաշկը նմանակելու համար։

Այսպես քողարկված՝ Հակոբը մտավ հոր սենյակ։ Զարմացած՝ տեսնելով, որ Եսային այդքան շուտ է վերադարձել, Իսահակը հարցրեց, թե ինչպես է հնարավոր, որ որսն այդքան արագ ավարտվեր։ Հակոբը պատասխանեց. «Որովհետև Աստվածդ ինձ համար կազմակերպեց դա»։ Համաձայն Ռաշիի, Իսահակի կասկածները արթնացան, քանի որ Եսային երբեք չէր հիշատակում Աստծո անունը։ Իսահակը պահանջեց, որ Հակոբը մոտենա, որպեսզի կարողանա շոշափել նրան, բայց այծի մորթին զգացվում էր ճիշտ Եսայի մազոտ մաշկի նման։ Շփոթված՝ Իսահակը բացականչեց. «Ձայնը Հակոբի ձայնն է, բայց ձեռքերը Եսայի ձեռքերն են»(Ծննդոց 27։ 22)։ Շարունակելով փորձել հասկանալ ճշմարտությունը, Իսահակը նրան ուղիղ հարցրեց. «Դու իսկապե՞ս իմ որդի Եսային ես», և Հակոբը պարզապես պատասխանեց. «Ես եմ»(որը կարելի է ընդունել որպես «Ես եմ ես», այլ ոչ թե «Ես Եսային եմ»)։ Իսահակը սկսեց ուտել ուտելիքը և խմել գինին, որը Հակոբը տվեց նրան, ապա օրհնեց նրան երկնքի ցողով, երկրի պարարտությամբ և շատ ազգերի, ինչպես նաև իր եղբոր վրա իշխանությամբ։

Հակոբը հազիվ էր դուրս եկել սենյակից, երբ Եսային որսից վերադարձավ՝ օրհնություն ստանալու։ Այն գիտակցումը, որ ինքը խաբվել է, ցնցում է Իսահակին, սակայն նա ընդունեց, որ Հակոբը ստացել է օրհնությունները երդման համաձայն՝ ավելացնելով. «Իսկապես, նա օրհնված կլինի» (Ծննոց 52։ 8): Ռաշին բացատրում է, որ Իսահակը զգաց Գան Էդենի (Դրախտի) երկնային բույրը, երբ Հակոբը մտավ իր սենյակ։ Ի հակադրություն, Իսահակը զգաց դժոխքը, երբ Եսայը մտավ սենյակ, ինչը ցույց տվեց Իսահակին, որ ինքը խաբվել էր Եսայի ցուցադրական բարեպաշտությամբ։

Եսային սրտով կոտրվեց խաբեությունից և աղաչեց իր սեփական օրհնությունը։ Հակոբին իր եղբայրների վրա կառավարիչ դարձնելով՝ Իսահակը միայն կարող էր խոստանալ. «Քո սրով կապրես և քո եղբորը կծառայես, բայց երբ դու տիրապետես, կթողնես նրա լուծը քո պարանոցից» (Ծննդոց 27։ 40):

Եսային լցված էր ատելությամբ Հակոբի նկատմամբ՝ իր առաջնեկության իրավունքն ու օրհնությունը խլելու համար։ Նա երդվեց ինքն իրեն՝ սպանել Հակոբին, հենց որ Իսահակը մահանա։ Այստեղ Ռեբեկան կրկին մարգարեաբար հասկացավ նրա մարդասպան մտադրությունները՝ հրամայեց Հակոբին գնալ իր եղբոր՝ Լաբանի տուն՝ Խառան, մինչև Եսայի զայրույթը հանդարտվեր։ Այնուհետև նա համոզեց Իսահակին ուղարկել Հակոբին՝ ասելով նրան, որ հուսահատվում է, որ նա կարող է ամուսնանալ Քանանի կռապաշտ ընտանիքներից մի տեղացի աղջկա հետ(ինչպես Եսային էր արել)։ Այն բանից հետո, երբ Իսահակը ուղարկեց Հակոբին(կին գտնելու), Եսային հասկացավ, որ իր սեփական քանանացի կանայք չար են իր հոր աչքում։ Հետևաբար, Եսային վերցրեց Մահալաթին ՝ Իսահակի խորթ եղբայր Իսմայելի դստերը, որպես մեկ այլ կին։

## Մահ և թաղում

Ռեբեկայի գերեզմանը Քեբրոնում
Հակոբը Լաբանի հետ ապրեց քսան տարի (Ծննդ. 31։ 41), ամուսնանալով Լաբանի երկու դուստրերի և երկու աղախինների հետ։ Նա վերադարձավ Քանան իր մեծ ընտանիքի, ծառաների և ունեցվածքի հետ։ Այդպես էլ եղավ, երբ Դեբորան (Ռեբեկայի դայակը) մահացավ և թաղվեց մի վայրում, որը Հակոբը անվանում է *Ալոն Բախութ* (אלון בכות), «Լացի ծառ» (Ծննդ. 35։ 8)` Միդրաշի համաձայն։

Ռեբեկան թաղվեց Քանանի երկրում՝ Մամբրեի մոտ գտնվող Նախահայրերի քարանձավում (Ծննդ. 49։31):

Թալմուդի համաձայն, Թորայում Իսմայելի կյանքի հստակ թվագրումը օգնում է թվագրել Հակոբի կյանքի տարբեր իրադարձություններ և, ենթադրաբար, Ռեբեկայի տարիքը նրա մահվան պահին։ Իսմայելը ծնվել է, երբ Աբրահամը 86 տարեկան էր (Ծննդ. 16։16) և մահացել է 137 տարեկանում (Ծննդ. 25։17)։ Իսահակը ծնվել է, երբ Աբրահամը 100 տարեկան էր (Ծննդ. 21։5), այդ ժամանակ Իսմայելը 14 տարեկան էր։ Հակոբն ու Եսային ծնվել են, երբ Իսահակը 60 տարեկան էր (Ծննդ. 25։26), այդ ժամանակ Իսմայելը 74 տարեկան էր։ Հակոբը օրհնություններ է ստանում և փախչում Լաբանի մոտ անմիջապես այն բանից հետո, երբ փախչում է Լաբանի մոտ, Թորայում նշվում է, որ Եսային ամուսնացել է «Մահալաթի՝ Աբրահամի որդու՝ Նաբեոթի քրոջ՝ *Իսմայելի դստեր հետ*» (Ծննդ. 28։ 9), որի վերաբերյալ Ռաշին, մեջբերելով Մեգիլլա 17ա-ն, նշում է։ Եթե Իսմայելը մահվան պահին 137 տարեկան էր, դա նշանակում է, որ Հակոբն ու Եսային օրհնությունների ժամանակ 63 տարեկան էին։ Թալմուդը հավելում է, որ Հակոբը 14 տարի անցկացրել է Սեմի և Եբերի եզիվայում, նախքան Լաբանի մոտ գնալը և 77 տարեկան հասնելը։ Ռեբեկայի մահը Լաբանի հետ Հակոբի 20 տարի անցկացնելուց հետո ցույց է տալիս, որ Հակոբը 97 տարեկան էր, երբ նրա մայրը մահացավ, իսկ Ռեբեկան՝ կամ 120, կամ 134 (հիմնվելով ամուսնության ժամանակ նրա տարիքի մասին ավելի վաղ հիշատակված տարբեր միդրաշիմների վրա)։

## Պատկերասրահ

* Ռեբեկա և Եղիազար (17-րդ դար), Բարտոլոմե Էստեբան Մուրիլո
* «Ռեբեկա», Ջուզեպպե Մոլտենի
* «Ռեբեկան ջրհորի մոտ», Ջովաննի Անտոնիո Պելեգրին
* Ռեբեկա (1863), Ջովանի Մարիա Բենզոն

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ռեբեկա» հոդվածին։ |