# Ոչ գեղարվեստական գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Ոչ գեղարվեստական գրականություն** (կամ **նոն-ֆիքշն, նոնֆիք**)՝ ցանկացած գրական գործ, կամ մեդիա կոնտենտ, որը տեղեկատվություն է փոխանցում միայն իրական աշխարհի մասին և հիմնված չէ հորինվածքի վրա: Ոչ գեղարվեստական գրականությունը սովորաբար նպատակ ունի ներկայացնել թեմաները օբյեկտիվորեն, հիմնված պատմական, գիտական և էմպիրիկ տեղեկատվության վրա: Այնուամենայնիվ, որոշ նոնֆիք գրականություն ընդգրկում է ավելի սուբյեկտիվ ինֆորմացիա, ներառյալ հեղինակի անձնական կարծիքները իրական դեպքերի վերաբերյալ:

Ոչ գեղարվեստական գրականության գործերը սովորաբար լինում են արձակ։ Նոնֆիք գրողները կարող են ցույց տալ իրադարձությունների պատճառներն ու հետևանքները, համեմատել, հակադրել, դասակարգել, և ամփոփել տեղեկատվությունը, փաստերը դնել տրամաբանական կամ ժամանակագրական հաջորդականությամբ, եզրակացություններ անել փաստերի վերաբերյալ և այլն։ Հաճախ նրանք օգտագործում են գրաֆիկական, կառուցվածքային և տպագիր տեսքի առանձնահատկություններ, ինչպիսիք են նկարները, գծապատկերները, դիագրամները, սխեմաները, անոտացիաները, բառարաններ, ժամանակացույցեր, բովանդակության աղյուսակ, վերնագրեր, ենթավերնագրեր, թավ կամ շեղ բառեր, ծանոթագրություններ, քարտեզներ, ինդեքսներ, պիտակներ, ենթագրեր և այլն, որոնք կօգնեն ընթերցողներին տեղեկատվություն գտնելու հարցում:

Թեև նոնֆիք ստեղծագործության կոնկրետ պնդումները կարող են սխալ լինել, բարեխիղճ հեղինակը միշտն նպատակ ունի շարադրանքում մնալ ճշմարիտ և չշեղարկել իրական գործողությունները։

## Տարբերակումներ

Գեղարվեստական գրականության մեջ օգտագործվող բազմաթիվ պատմողական մեթոդները, որպես կանոն, անպատշաճ են համարվումնոնֆիքշնի մեջ օգտագործելու համար: Դրանք դեռևս առկա են հատկապես հին ստեղծագործություններում, բայց հաճախ խլացված են, որպեսզի չմթագնեն ստեղծագործության մեջ եղած տեղեկատվությունը: Պարզությունը և անմիջականությունը ամենակարևոր նկատառումներից են նոնֆիք գրականություն ստեղծելիս: Գեղարվեստական գրականության մեջ գրողը ենթադրում է, որ ընթերցողները կփորձեն հետևել և մեկնաբանել թեմայի անուղղակի կամ վերացական առաջընթացը, մինչդեռ ոչ գեղարվեստական գրականության նպատակը ավելի շատ կապ ունի տեղեկատվության ուղղակի տրամադրման հետ: Անչափ կարևոր է ճիշտ հասկանալ թիրախային լսարանի կրթվածության աստիճանը և տվյալ թեմայի վերաբերյալ նրանց ունեցած գիտելիքների ըմբռնումը, քանի որ երկուսն էլ հիմնարար նշանակություն ունեն նոնֆիքշընի արդյունավետ հասկացման համար։ ինչպես ասել է Վիրջինիա Վուլֆը՝ «եթե մենք պատկերացնենք ճշմարտությունը որպես ամուր և անփոփոխ գրանիտ, իսկ անհատականությունը՝ ծիածանի պես եթերային և փոփոխվող, ապա պետք է ասել, որ կենսագրության նպատակն է զոդել այս երկուսը մեկ ամբողջականության մեջ և զարմանալի չէ, որ կենսագիրները հաճախ ձախողում են աընդ հանձնարարությունը»։

Նոնֆիքշնում տեղակայել տեղեկատվությունը, որը հեղինակը գիտի, որ սուտ է, համարվում է անազնիվ: Այնուամենայնիվ, գրականության որոշ տեսակներ կարող են նույն հաջողությամբ լինել և՝ գեղարվեստական, և՝ ոչ գեղարվեստական, օրինակ՝ ինքնարտահայտման տողեր, նամակներ, ամսագրերի հոդվածներ և երևակայության այլ արտահայտումներ: Թեև դրանք հիմնականում կամ՝ մեկը, կամ՝ մյուսն են, հնարավոր է նաև երկուսի խառնուրդ: Գեղարվեստական գրականությունը կարող է ներառել ոչ գեղարվեստական տարրեր։ Կիսաֆանտաստիկ գրականությունը գեղարվեստական գրականություն է, որը ներառում է մեծ նոնֆիք հատվածներ (օրինակ՝ իրական պատմության վրա հիմնված գեղարվեստական նկարագրություն)։ Որոշ նոնֆիք գրականություն կարող է ներառել չստուգված ենթադրության, դեդուկցիայի կամ երևակայության տարրեր՝ շարադրանքը հարթելու նպատակով, սակայն բացահայտ կեղծիքների ընդգրկումը խստիվ քննադատվում է: Հրատարակչության և գրավաճառության բիզնեսները երբեմն օգտագործում են «վավերագրական արձակ» արտահայտությունը՝ տարբերելու համար ավելի գեղարվեստաական կամ ինտելեկտուալ թեքումով ստեղծագործությունները՝ մաքուր նոնֆիքշնից:

## Տեսակներ

Ելնելով հեղինակի մտադրությունից կամ բովանդակության նպատակից՝ ոչ գեղարվեստական գրականության հիմնական ժանրերն են՝ ուսուցողական, բացատրական, քննարկման վրա հիմնված, զեկույցի վրա հիմնված (ոչ ժամանակագրական), կարծիքի վրա հիմնված (համոզիչ) և հարաբերական (ժամանակագրական վերահաշվարկ) նոնֆիքշն։ Այս տարբեր ժանրերի նոնֆիք գործերը կարող են ստեղծվել մի շարք սկզբնաղբյուրների, նախատիպերի կամ ձևաչափերի օգնությամբ, ինչպիսիք են.

* Ուղեցույցներ ( ալմանախներ, հանրագիտարաններ, ատլասներ, մատենագրություններ, տարեգրություններ, հաշվետվություններ, բառարաններ, թեզաուրներ, հեռախոսային տեղեկատուներ, ձեռնարկներ, տարեգրքեր, մեջբերումների գրքեր և այլն)
* կյանքի գրվածքներ ( ինքնակենսագրություններ, կենսագրություններ, խոստովանություններ, օրագրեր, տեղեկամատյաններ, հուշեր, նամակներ, բացիկներ, տապանագրեր, մահախոսականներ և այլն)
* գրաքննադատություն, գրախոսություն, արվեստաբանություն, կինոքննադատություն
* համոզիչ գրություն ( ներողություն և պոլեմիկա ), էսսեներ և էսսեների ժողովածուներ . գովազդային գրություններ ( բրոշյուրներ, պամֆլետներ, մամուլի հաղորդագրություններ, գովազդային հայտարարություններ և այլն)
* պատմական գրքեր
* ակադեմիական տեքստեր ( գիտական հոդվածներ, ներառյալ գիտական հոդվածներ, մենագրություններ, գիտական ամսագրեր, տրակտատներ, խմբագրված հատորներ, գիտաժողովների նյութեր և այլն)
* լուրեր, խմբագրականներ, նամակներ խմբագրին և կարծիքներ, մանիֆեստներ, հայտարարություններ, վավերագրական ֆիլմեր
* դասագրքեր, ուսումնական ձեռնարկներ, դաշտային ուղեցույցներ, ճամփորդական ուղեցույցներ, ռեցեպտուրաներ, սեփականության գրքույկներ և օգտագործողի ուղեցույցներ
* ինքնօգնության գրքեր, գիտահանրամատչելի գրքեր, բլոգեր, շնորհանդեսներ, ելույթներ, ասույթներ

Եվ այսպես շարունակ։ Ոչ գեղարվեստական գրականության ընդհանուր օրինակները ներառում են բացատրական, փաստարկային, ֆունկցիոնալ և կարծիքի դրվագներ, էսսեներ արվեստի կամ գրականության մասին, կենսագրություններ, հուշեր, լրագրություն և պատմական, գիտական, տեխնիկական կամ տնտեսական գրություններ (ներառյալ էլեկտրոնային):

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ոչ գեղարվեստական գրականություն» հոդվածին։ |

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ոչ գեղարվեստական գրականություն** կատեգորիայում։ |