# Մեխակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մեխակ (այլ կիրառումներ)

| **՞**Մեխակ |
| --- |
| **Խաղամ**,Մեխակ այգու  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Թագավորություն | Բույսեր |
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
| Դաս | Միաշաքիլավորներ |
| Կարգ | Մեխակածաղկավորներ |
| Ընտանիք | Մեխակազգիներ |
| Ցեղ | **Խաղամ-հայերեն-**,**պահ.Մեխակ**,**թուրք.ղարանֆիլ** |

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Dianthus
L. (1753) |
|  Հոմանիշներ |
| Caryophyllus Mill. |
|  Տիպիկ ներկայացուցիչներ |
| Dianthus caryophyllus L., 1753 — Մեխակ այգու
 |
|

|  Դասակարգումը Վիքիցեղերում
 |  Պատկերներ Վիքիպահեստում
 |

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Մեխակ**, հայերեն **Խաղամ**, (լատիներեն՝ *Diánthus*), մեխակազգիների ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտերի, հազվադեպ՝ կիսաթփերի ցեղ։

## Կենսաբանական նկարագիր

Բուսաբանական նկարագիր
Ցողունը հանգուցավոր է, բարձրություն՝ մինչև 70 սմ։ Տերևները հակադիր են, ամբողջական, գծաձև կամ նշտարաձև։ Տեսակների մեծ մասի ցողունը և տերևները գորշ կապտավուն երանգ ունեն։ Ծաղկաբույլը ցիմոզային է, երբեմն՝ գլխիկ։ Ծաղիկները երկսեռ են (հաճախ՝ մեկական), ծոպավոր, ատամնւսեգր կամ ամբողջաեզր, սպիտակ, վարդագույն, կարմիր, ծիրանագույն, դեղնականաչավուն և այլն։ Ծաղկում է մայիս-օգոստոսին։ Պտուղը երկարավուն, միաբուն, բազմասերմ տուփիկ է։ Սերմերը սև են, մանր, տափակ։

## Հայաստանում

Հայտնի է մոտ 300, Հայաստանում՝ 15(18) տեսակ՝

* Մեխակ արևելյան (*D. orientalis*),
* Մեխակ անհրապույր (*D. inamoenus*),
* Մեխակ խայտաբղետ (*D. discolor*),
* Մեխակ խավավոր (*D. crinitus*),
* Մեխակ մանրածաղիկ (*D. parvifloarm*) և այլն։

## Տարածում

Հանդիպում է Եվրոպայում, Ասիայում, Աֆրիկայում։ Հայտնի է շուրջ 300 տեսակ, Հայաստանում՝ 18։
Տարածված է Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի և այլ մարգերում։ Աճում է չոր, քարքարոտ լանջերին, ավագոտ վայրերում,
կիսաանապատներում, լեռնատափաստաններում, ալպյան և ենթալպյան մարգագետիններում։ Մշակության մեջ տարածված են շատ գեղազարդիչ տեսակներ (պարտեզային, չինական, հոլանդական) և սորտեր, որոնք կիրառվում են ծաղկաբուծության մեջ։

## Կիրառում

Համեմունք
Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են. պարունակում են սապոնիններ, ալկալոիդներ, եթերայուղեր, վիտամին C և այլն։

* Մեխակ Քուռին (D. cyri) հանդիպում է Արարատյան գոգավորության (Վեդու և Ուրցաձոր գյուղի միջև) չոր, ավագոտ գետափերին և միջին լեռն, գոտու մարգագետիններում,
* Մեխակ անհրապույրը՝ Սյունիքի մարզի (Շվանիձոր գետի շրջակայքում և Խաթաբան լեռան վրա) միջին լեռն, գոտու քարքարոտ լանջերին,
* Մեխակ Լիբանանին (D. libanotis)՝ Երևանի (հլկասար, Վեգի և Ուրցաձոր) և Վայոց ձորի (Արենի գյուղ) ֆլորիստիկական շրջանների ստորին և միջին լեռնային գոտիների չոր, կավային, գիպսակիր կամ աղակալած լանջերին,
* Մանրածաղիկ մեխակ՝ Վայոց ձորի մարգի (Խաչիկ և Գնիշիկ գյուղերի միջև) միջին լեռնային գոտու չոր, քարքարոտ լանջերին։ Այս տեսակները գրանցված են Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Մեխակի շատ տեսակներ (պարտեզային կամ հոլանդական Մեխակ, մորուքավոր կամ տաճկական Մեխակ, փետրաձև Մեխակ և այլն) մշակվում են վաղուց ի վեր․ հայտնի են բազմաթիվ արժեքավոր պարտեզային ձևեր և սորտեր։ Մեխակ է կոչվում նաև մեխակածառի չորացած ծաղկակոկոններից ստացվող համեմունքը։

## Տեսակներ

Կարմիր մեխակ

Դասը ընդգրկում է ավելի քան 330 տեսակ.

* Dianthus alpinus L.
* Dianthus armeria L.
* Dianthus barbatus L.
* Dianthus bicolor Adams
* Dianthus carthusianorum L.
* Dianthus caryophyllus L.
	+ Dianthus caryophyllus var. schabaud
* Dianthus chinensis L.
* Dianthus deltoides L.
* Dianthus gratianopolitanus Vill.
* Dianthus japonicus Thunb.
* Dianthus nardiformis Janka
* Dianthus superbus L.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Гвоздика // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Горшкова С. Г. Род 498. Гвоздика — Dianthus // Флора СССР. В 30 т. / Гл. ред. акад. В. Л. Комаров; Ред. тома Б. К. Шишкин. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1936. — Т. VI. — С. 803-861. — 956 + XXXVI с. — 5200 экз.
* Гвоздика — статья из Большой советской энциклопедии (Проверено 25 мая 2010)

## Արտաքին հղումներ

* Гвоздика в Энциклопедии декоративных садовых растений.
* Гвоздика Արխիվացված 2010-11-25 Wayback Machine в Энциклопедии садовых растений
* Андреева О. Многолетняя гвоздика в садовом дизайне.
* The Plant List

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 397)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մեխակ» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մեխակ» հոդվածին։ |