# Տարի

**Տարին** Արեգակի շուրջը Երկրի պտտման պարբերությամբ որոշվող ժամանակամիջոցն է։ Աստղագիտության մեջ ընդունված են տարվա տարբեր սահմանումներ, որոնք պայմանավորված են Արեգակի շուրջը Երկրի բարդ շարժումով։ Գիտության և գործնական կյանքի տարբեր ոլորտներում օգտվում են տարվա հետևյալ սահմանումներից․

* Արևադարձային տարի (365 օր 5 ժ 48 ր 46 վրկ), որի ընթացքում Երկիրը կատարում է լրիվ պտույտ Արեգակի շուրջը՝ գարնանային գիշերահավասարի կետի նկատմամբ։ Այն պայմանավորում է տարվա եղանակների հերթափոխության պարբերությունը: Օրացուցային հաշվումները պարզեցնելու, այսինքն՝ կոտորակային մասից խուսափելու և շարժական օրացույցից մշտականին անցնելու նպատակով յուրաքանչյուր չորս Տարուց մեկը համարվում է նահանջ տարի (365 օրվա փոխարեն՝ 366 օր): Օրացուցային տարին բաժանվում է 12 ամիսների, որոնց տևողությունը մոտավորապես համապատասխանում է Երկրի շուրջը Լուսնի պտտման սինոդական պարբերությանը (29,5 օր)։
* Տարվա մյուս սահմանումներից են աստղային տարին կամ սիդերական տարի (365 օր 6 ժ 9 ր 10 վրկ), որի ընթացքում Երկիրը լրիվ պտույտ է կատարում Արեգակի շուրջը՝ աստղերի նկատմամբ,
* *անոմալիական տարի* (365 օր, 6 ժ 13 ր 53 վրկ), որի ընթացքում Երկիրն երկու հաջորդական անցում է կատարում իր ուղեծրի արևամերձ կետով,
* *դրակոնյան տարի* (346, 62 օր),
* հին կամ հուլյան տոմարի հիմքը՝ հուլյան տարի (365, 25 օր),
* այժմ գործածվող նոր կամ գրիգորյան տոմարի հիմքը՝ գրիգորյան տարի (միջին տևողությունը 365, 2425 օր),
* որոշ երկրներում մինչև այժմ գործածվող լուսնային օրացույցի հիմքը՝ լուսնային տարի (354, 367 օր)։

Պրեցեսիայի պատճառով արևադարձային տարին կարճ է աստղայինից։ Անոմալիական տարին աստղայինից տարբերվում է այն պատճառով, որ մյուս մոլորակների խոտորումների հետևանքով Երկրի ուղեծրային մեծ առանցքը պտտվում է ուղեծրային հարթության մեջ։

## Օրացուցային տարի

Օրացուցային տարին ցույց է տալիս օրերի քանակը, որի ընթացքում Երկիրը մի ամբողջ շրջան է պտտվում Արեգակի շուրջ։ Գրիգորյան օրացույցով օրացուցային տարին բաժանվում է 12 ամիսների և ընդգրկում է ոչ նահանջ տարիներին 365 օր, իսկ նահանջ տարիներին՝ 366 օր։

Քանի որ Երկիր մոլորակի պտույտը Արեգակի շուրջ անընդմեջ և անհամաչափ դանդաղում է, աստղագիտական դիտարկումներին համաձայն որոշ տարիներին տարվա տևողությունը երկարացվում է կոորդինացիոն վայրկյանով։

Աստղագիտության մեջ տարվա սկզբի համարժեք չկա։ Գրիգորյան օրացույցով տարին սկսում է հունվարի մեկին։ Այլ օրացույցներում որպես տարվա սկիզբ հաճախ ընտրվել է գարնանային գիշերահավասարի օրը։ Իսկ ըստ հին հայկական օրացույցի՝ տարին սկսվում էր Նավասարդ ամսվա1-ին (համապատասխանում է օգոստոսի 11-ին)։

## Տարվա եղանակներ

Երկրի առանցի թեքությունը տարվա ընթացքում ստեղծում է եղանակները, ինչի արդյունքում փոխվում են նաև ցերեկվա և գիշերվա տևողություները։

Տարին ընդունված է բաժանել չորս տարվա եղանակների, որոնք կոչվում են գարուն, ամառ, աշուն և ձմեռ։ Աստղագիտորեն տարվա եղանակներն իրարից բաժանվում են գիշերահավասարի և առավել երկար լուսային օրվա և գիշերվա օրերին։ Օրացույցով տարվա եղանակների բաժանումը կատարվում է ամիսների 1-ին օրով։

Հետխորհրդային երկրներում հիմնականում գործածվում է օրացուցային եղանակի սահմանումը։ Իսկ եվրոպական երկրներում՝ հիմնականում աստղագիտական տարվա սահմանումը։ Այսինքն՝ գարուն ասելով եվրոպացին հավանաբար նկատի կունենա մարտի 21-ից մինչև հունիսի 21-ը ընկած ժամանակահատվածը, իսկ ռուսը՝ մարտի 1-ից մայիսի 31-ը։

## Այլ գործածումներ

### Ուսումնական տարի

Կրթության ոլորտում հաճախ օգտագործվում է ուսումնական տարվա գաղափարը։

### Ֆինանսական տարի

Որոշ երկրներում հաշվապահության մեջ օգտագործվում է ֆինանսական տարվա գաղափարը։ Այն թույլ է տալիս ձեռնարկություններին ընտրել տարեկան հաշվետվություն կազմելու և ներկայացնելու համար այլ սկզբի ժամկետ ընտրել։

## Տես նաև

* Հայկական օրացույց
* Օրացույց
* Գիշերահավասարի կետեր
* Երկնային մարմինների խոտորումներ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 614)։*  |