# Շտրիխ կոդ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շտրիխ կոդի օրինակ
**Շտրիխ կոդը** տվյալների մեքենայական ընթեռնելի ներկայացման ձևաչափ է, որի օգնությամբ մի շարք գծերի, տարածությունների կամ գրաֆիկական տարրերի համադրությամբ ծածկագրվում է ապրանքի կամ իրադարձության մասին տեղեկատվությունը։ Սկզբնական տարբերակները միաչափ (1D) գծային օրինաչափություններ էին, որոնք ընթերցվում էին հատուկ օպտիկական սկաներով։ Հետագայում ստեղծվեցին երկչափ (2D) տարբերակներ՝ ուղղանկյունների, կետերի, վեցանկյունների և այլ մատրիցային կառուցվածքների տեսքով, որոնք թույլ են տալիս կոդավորել ավելի մեծ ծավալի տվյալներ։ Ներկայում շտրիխ կոդերը նույնքան տարածված են մանրածախ առևտրում, ինչքան լոգիստիկայում, առողջապահությունում և թվային ինքնության համակարգերում՝ օգտագործելով թե՛ արդյունաբերական սկաներներ, թե՛ սպառողական սմարթֆոններ։

## Պատմություն և զարգացում

Շտրիխ կոդերի գաղափարը մշակվել է 1940-ականներին, իսկ առաջին արտոնագիրը գրանցվել է 1952 թվականին Նորման Վուդլենդի և Բերնարդ Սիլվերի կողմից։ 1970-ականներին արդյունաբերությունը սկսեց ստանդարտացնել ծածկագրերը՝ հնարավորություն տալով դրանց լայն կիրառումը սուպերմարկետներում և պահեստներում։ 1974 թվականին Օհայոյի Տրոյ քաղաքում Universal Product Code (UPC) ստանդարտով ապրանքի սկանավորումը դարձավ առևտրային շտրիխ կոդի առաջին փաստագրված օգտագործումը։ Աշխարհագրական տարբեր տարածաշրջաններում ստեղծվեցին տեղային պահանջներին հարմարեցված ձևաչափեր, որոնք ժամանակի ընթացքում համադրվեցին մեկ միասնական գլոբալ համակարգում՝ ընդգրկելով նաև հրատարակչական ոլորտում կիրառվող ISBN-ը և ISSN-ը։

## Գլոբալ ստանդարտներ

Շտրիխ կոդերի լայն կիրառումն ապահովելու համար միջազգային կազմակերպությունները մշակել են համատեղելիություն երաշխավորող ստանդարտներ։

### UPC (Universal Product Code)

UPC ստանդարտը հիմնականում օգտագործվում է Հյուսիսային Ամերիկայում մանրածախ արտադրանքի նույնականացման համար։ Այն բաղկացած է 12 թվանշանից և ապահովում է արտադրողի, ապրանքատեսակի և վերահսկիչ թվի հստակ համադրություն՝ մեծածախ և մանրածախ շղթաների ավտոմատ հաշվառման համար։ UPC կոդերը համատեղելի են ժամանակակից վաճառքի կետի (POS) համակարգերի հետ և լայնորեն կիրառվում են նաև էլեկտրոնային առևտրում։

### EAN (European Article Number)

EAN ստանդարտը (այժմ՝ International Article Number) տարածված է Եվրոպայում և աշխարհի մեծ մասում։ Այն սովորաբար 13 թվանշան ունի (EAN-13), ներառելով երկրի, արտադրողի և ապրանքի նույնականացման թվերը, ինչպես նաև վերահսկիչ թիվը։ Ստանդարտը սերտորեն ինտեգրված է GS1 կազմակերպության գլոբալ ռեգիստրերին, ինչի շնորհիվ նույն ապրանքը կարող է նույնականացվել տարբեր շուկաներում առանց տվյալների կրկնակի մուտքագրման։

## Շտրիխ կոդերի տեսակները

### Գծային շտրիխ կոդեր

Գծային կամ միաչափ շտրիխ կոդերը օգտագործում են տարբեր լայնության զուգահեռ գծերի հաջորդականություն։ Դրանց օրինակներն են UPC, EAN, Code 39 և Code 128 ծածկագրերը։ Այս տեսակները համեմատաբար արագ են ընթերցվում, պահանջում են պարզ սկաներներ և լայնորեն օգտագործվում են մանրածախ վաճառքում, պահեստային հաշվառման և տրանսպորտային պիտակավորման մեջ։

### Երկչափ շտրիխ կոդեր

Երկչափ շտրոները (օրինակ՝ PDF417 կամ Aztec) կոդավորվում են մեծ քանակությամբ հորիզոնական շերտերով կամ բջիջներով։ Դրանք կարող են ներառել տեքստային ու թվային տվյալների մեծ ծավալներ, ինչպես նաև վերահսկիչ գումարներ՝ սխալների հայտնաբերման և ուղղման համար։ Այս տեսակները հաճախ կիրառվում են ավիափոխադրումների տոմսերի, պետական փաստաթղթերի և արդյունաբերական հետագծման համակարգերի մեջ։

### Մատրիցային (2D) կոդեր

Մատրիցային կոդերը, օրինակ՝ QR, Data Matrix կամ MaxiCode, ներկայացնում են տվյալներն առանձին բիթային բջիջների ցանցի տեսքով։ Դրանք ընթեռնելի են և՛ արդյունաբերական սկաներներով, և՛ սմարթֆոնների տեսախցիկներով, ինչը նպաստում է սպառողական կիրառություններին՝ թվային վճարումների, մարկետինգային արշավների և տրանսպորտային համակարգերի մեջ։ Մատրիցային կոդերի սխալների ուղղման առաջադեմ մեխանիզմները հնարավորություն են տալիս կարդալ նույնիսկ մասամբ վնասված պիտակները։

## Օգուտներ և կիրառական առավելություններ

Վաճառքի կետի կառավարման և մատակարարման շղթայի տեսանկյունից շտրիխ կոդերը ապահովում են արագ և ճշգրիտ տվյալների հավաքագրման գործընթաց։ Դրանք կրճատում են սխալ մուտքագրումների ռիսկը և բարձրացնում են գործառնական արդյունավետությունը։

* Արագ սպառվող ապրանքները կարելի է դիտարկել իրական ժամանակում և անհրաժեշտության դեպքում անմիջապես վերադասավորել։
* Դանդաղ վաճառվող խմբերը շեշտվում են վերլուծական հաշվետվություններում՝ կանխելով պաշարների ավելցուկային կուտակումը։
* Վաճառքի դինամիկ փոփոխությունների հետևանքները վերահսկվում են, ինչի շնորհիվ հնարավոր է կենտրոնանալ բարձր շահութաբերության ապրանքների վրա։
* Պատմական վաճառքի տվյալները օգնում են կանխատեսել սեզոնային տատանումներն ու կազմել ավելի ճշգրիտ բյուջեներ։
* Հաճախորդների հավատարիմ ծրագրերը հնարավորություն են տալիս անհատականացված առաջարկներ, միաժամանակ առաջ բերելով տվյալների գաղտնիության հետ կապված քննարկումներ։

## Շտրիխ կոդերի դիզայններ

*
*
*
*
*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Շտրիխ կոդ» հոդվածին։ |

* Շտրիխ կոդերի առցանց գեներատոր