# Ջերմաքանակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջերմաքանակ

Process function, հասկացություն| Ենթակատեգորիա | ֆիզիկական մեծություն, էներգիա |
| Մասն է | Ջերմային պրոցես |
| Հետազոտվում է | ջերմադինամիկա |
| Չափողականություն |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
| Առաջարկվող չափման միավոր | ջոուլ, kilogram square metre per square second |
| Հակառակը | Թերմոդինամիկական աշխատանք |

Երբ ջերմադինամիկական համակարգն աշխատանք է կատարում, այդ պրոցեսում փոխվում է նրա վիճակը, հետևաբար՝ նաև համակարգի ներքին էներգիան։ Սակայն համակարգի վիճակը կարելի է փոփոխել նաև առանց աշխատանք կատարելու։ Օրինակ եթե գլանում գազի ծավալը պահենք հաստատուն ամրացնելով մխոցը և այն տաքացնենք (նկ 1), ապա գազի վիճա կկփոխվի.նրա ջերմաստիճանը WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 ճնշումը կաճեն։ Կմեծանա նաև գազի ներքին էներգիան։ Տվյալ դեպքում գործ ունենք ջերմափոխանակման (ջերմահաղորդման) պրոցեսի հետ, երբ մի մարմնից մյուսին էներգիա է հաղորդվում առանց աշխատանք կատարելու (մխոցն ամրացված է WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 , ուստի WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 )։

* Ջերմափոխանակման պրոցեսում համակարգին տրված կամ նրանից վերցված էներգիան կոչվում է ջերմաքանակ։

## Ջերմափոխանակում

Հաստատուն ծավալով գազի տաքացումը(Նկ.1)
Ջերմափոխանակումը համակարգի վիճակի փոփոխության երկրորդ ձևն է։ Ընդունված է մարմնի ստացած (կամ մարմնին հաղորդած) ջերմաքանակը համարել դրական՝ WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 , իսկ մարմնի տված (կամ մարմնից վերցված) ջերմաքանակը բացասական WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 (հաճախ ասում են նաև որ մարմինն ստանում է բացասական ջերմաքանակ)։

Մոլեկուլային-կինետիկ տեսության համաձայն ջերմահաղորդման պրոցեսում տաք մարմնի մոլեկուլները, փոխազդելով սառը մարմնի մոլեկուլների հետ, նրանց են հաղորդում իրենց կինետիկ էներգիայի միմասը տաք մարմնի ներքին էներգիան նվազում է, իսկ սառը մարմնինը աճում։ Տաք մարմինը, որպես ջերմաքանակ, սառը մարմնին է տալիս որոշակի ներքին էներգիա։

## Տեսակարար ջերմունակություն

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 զանգվածով մարմնի ջերմաստիճանը WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 -ից WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 դարձնելու համար պահանջվող ջերմաքանակը՝

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_18

որտեղ WIKINIUM\_MATH\_PH\_20 -ն մարմնի տեսակարար ջերմունակությունն է, WIKINIUM\_MATH\_PH\_22 մարմնի ջերմաստիճանի փոփոխությունը։ Մարմինը տաքացնելիս նրան տրվում է ջերմաքանակ WIKINIUM\_MATH\_PH\_24 , և մարմնի ջերմաստիճանն աճում է WIKINIUM\_MATH\_PH\_26 : Եթե մարմնից վերցվում է ջերմաքանակ WIKINIUM\_MATH\_PH\_28 , ապա մարմնի ջերմաստիճանը նվազում է WIKINIUM\_MATH\_PH\_30 :

* WIKINIUM\_MATH\_PH\_32 տեսակարար ջերմունակությունը նյութի ջերմային հատկությունները բնութագրող մեծություն է և թվապես հավասար է այն ջերմաքանակին, որն անհրաժեշտ է 1 կգ նյութի ջերմաստիճանը մեկ աստիճանով (1 Կ-ով) փոփոխելու համար։ *Այն արտահայտվում է Ջ/(կգ\*Կ) միավորով։*

## Ջերմունակություն

Այն ջերմաքանակը, որն անհրաժեշտ է WIKINIUM\_MATH\_PH\_34 զանգվածով մարմնի ջերմաստիճանը 1Կ-ով փոփոխելու համար, կոչվում է ջերմունակություն WIKINIUM\_MATH\_PH\_36 . *այն արտահայտվում է Ջ/Կ միավորով*։

Հաճախ օգտագործում են նաև մեկ մոլ նյութի կամ մոլային ջերմունակության WIKINIUM\_MATH\_PH\_38 հասկացությունը։ Մոլային ջերմունակությունն արտահայտվում է Ջ/(մոլ\*Կ) միավորով։ Այս ջերմունակությունները կապված են հետևյալ պարզ առնչություններով՝

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_40
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_42

որտեղ WIKINIUM\_MATH\_PH\_44 -ն նյութի քանակն է, WIKINIUM\_MATH\_PH\_46 -ը՝ մոլային զանգվածը։

## Կալորաչափի օրինակ

Կալորաչափի մեջ իջեցնենք WIKINIUM\_MATH\_PH\_48 սկզբնական ջերմաստիճանով մի մարմին, որի WIKINIUM\_MATH\_PH\_50 տեսակարար ջերմունակությունը պետք է որոշել։ Եթե կալորաչավում ջրի սկզբնական ջերմաստիճանը՝ WIKINIUM\_MATH\_PH\_52 , ապա ջերմափոխանակման պրոցեսում մարմինը կհովանա, իսկ ջուրը կտաքանա։ Ջերմային հավասարակշռության վիճակում կալորաչափում հաստատվում է որոշակի է ջերմաստիճան, որն ավելի բարձր է, քան ջրի սկզբնական ջերմաստիճանը, բայց ավելի ցածր է, քան մարմնինը՝ WIKINIUM\_MATH\_PH\_54 . Ջերմային հավասարակշռության գալու պրոցեսում ջուրն ստանում է

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_56

ջերմաքանակ, որտեղ WIKINIUM\_MATH\_PH\_58 -ը ջրի տեսակարար ջերմունակությունն է, իսկ մարմինը ստանում է
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_60

ջերմաքանակ։ Քանի որ կալորաչափը մեկուսացված է շրջապատից, ապա ջրի և մարմնի ստացած ջերմաքանակները պետք է լինեն մոդուլով իրար հավասար (իրականում գոյություն ունեցող ջերմային կորուստները կալորաչափում հասցված են նվազագույնի, ուստի դրանք կարելի է անտեսել)՝

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_62

որտեղից անհայտ տեսակարար ջերմունակությունը՝

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_64

Մասնավոր դեպքում, երբ իրար են խառնում WIKINIUM\_MATH\_PH\_66 և WIKINIUM\_MATH\_PH\_68 զանգվածներով ու WIKINIUM\_MATH\_PH\_70 և WIKINIUM\_MATH\_PH\_72
սկզբնական ջերմաստիճաններով ջրի բաժիններ, WIKINIUM\_MATH\_PH\_74 հավասարությունից խառնուրդի WIKINIUM\_MATH\_PH\_76 ջերմաստիճանի համար կստանանք՝

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_78

Եթե մեկուսացված համակարգում ջերմափոխանակությանը մասնակցում է մի քանի մարմին, ապա WIKINIUM\_MATH\_PH\_80 բանաձևը կարելի է ընդհանրացնել՝

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_82

որտեղ WIKINIUM\_MATH\_PH\_84 -ը մարմինների ստացած ջերմաքանակներն են։ WIKINIUM\_MATH\_PH\_86 բանաձևը հայտնի է որպես **ջերմային հաշվեկշռի հավասարում**։

## Շոգեգոյացման տեսակարար ջերմունակություն

Որոշակի ֆիզիկական պրոցեսներ կարող են ընթանալ համակարգին ջերմաքանակ հաղորդելու կաճ համակարգից այն վերցնելու դեպքում։

* Հեղուկը հաստատուն ջերմաստիճանում ամբողջությամբ գոլորշու փոխակերպելու համար պահանջվող ջերմաքանակը կոչվում է՝ շոգեգոյացման ջերմություն(Qշոգ)։
* 1 կգ զանգվածով հեղուկը հաստատուն ջերմաստիճանում գոլորշու փոխակերպելու համար անհրաժեշտ ջերմաքանակր կոչվում է շոգեգոյացման տեսակարար ջերմություն ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_88 ) և կախված է հեղուկի հատկություններից և ջերմաստիճանից։

Այն շոգեգոյացման ջերմության հետ կապված է

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_90

առնչությամբ։ Եթե տեղի է ունենում հակառակ գոլորշի WIKINIUM\_MATH\_PH\_92 հեղուկ անցումը, ապա այդ պրոցեսում գոլորշին ստանում է՝

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_94 ջերմաքանակ։

Պինդ բյուրեղային մարմնի հալման ջերմաստիճանում նույն ջերմաստիճանի հեղուկի փոխակերպման համար անհրաժեշտ հալման ջերմաքանակի արտահայտությունը՝

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_96 ջերմաքանակ։

որտեղ WIKINIUM\_MATH\_PH\_98 հալման տեսակարար ջերմությունը 1կգ զանգվածով բյուրեղային նյութը հաստատուն ջերմաստիճանում հալույթի փոխակերպելու համար անհրաժեշտ ջերմաքանակն է։ Եթե WIKINIUM\_MATH\_PH\_100 զանգվածով հալույթը հալման ջերմաստիճանում փոխակերպվում է բյուրեղային մարմնի, ապա այդ պրոցեսում հալույթի ստացած ջերմաքանակը՝

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_102

*Շոգեգոյացման և հալման տեսակարար ջերմություններն ունեն նույն Ջ/կգ միավորը։*

* Այն ջերմաքանակը, որն անջատվում է 1 կգ զանգվածով վառելիքը լրիվ այրվելիս, կոչվում է վառելիքի այրման տեսակարար ջերմություն ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_104 ) և արտահայտվում է Ջ/կգ միավորով։

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_106 զանգվածով վառելիքի այրման հետևանքով առաջանում է՝

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_108 ջերմաքանակ։

Այս ջերմաքանակը վառելիքում առկա ածխածնի և օդի թթվածնի միացմանհետևանքով անջատվող էներգիան է։

## Ծանոթագրություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 508)։*  |