# Հոգեբանական սարսափ

Կադր «Զսպաշապիկ» ֆիլմից (1964)
**Հոգեբանական սարսափ**, սարսափ ֆիլմերի տեսակ, որն առաջացնում է հոգեբանական սթրես ի հաշիվ վախի և կերպարների էմոցիոնալ անհավասարակշռության։ Հիմնականում ազդում է անհայտության արքետիպիկ զգացողության վրա, ստեղծելով վտանգի զգացողություն, օրինակ նման զգացողություն է առաջանում երբ կերպարը գիշերը փողոցում հանդիպում է գլխավոր հերոսին։ Հոգեբանական սարսափի այսպիսի տարրերը ստեղծվում են կերպարի մտքում առաջացող գաղափարների հիման վրա։ Երկրորդ պլանի առանձնահատկությունները դառնում են կարևոր, երբ կերպարները հանդիպում են երես առ երես ոչ ստանդարտ իրավիճակներում, նրանց հաճախ ուղեկցում են անմահ արարածները, որոնք իրականացնում են անմարդկային գործողություներ։ Այդ ժամանակ, ինչպես մնացած հեռուստատեսային սարսափները ուշադրությունը կենտրոնացնում են կեղծ իրադարձությունների, հարձակումների, ոճավորված հրեշների վրա։ Հոգեբանական սարսափները նախապատվությունը տալիս են արտիստիկ ռեալիզմին։ Հերոսները հանդիպում են դժվարությունների, որոնք հայտնի են որպես մեծ վախեր, որոնք հարված են հասցնում դիտողների հագեբանական անվտանգության և հանգստության զգացողությանը։ Տիպիկ սցենարներ են հանդիսանում առևանգումները, տուն ներխուժումը, սեռական հարձակումները և նման գործողությունները, այսպիսի գործողությունները կարծես հավասար են դարձնում իրական և ենթադրյալ վտանգները։ Հոգեբանական սթրեսները միտված են ստեղծել լարվածություն և անհարմարություն ի ցույց դնելով ընդհանուր կամ ունիվերսալ էմոցիոնալ թուլությունները և վախերը, ինչպիսիք կան մարդկային ենթագիտակցությունում և որոնք մարդիկ ճնշում են կամ մերժում։ Սյուժեի սուր շրջադարձերը լինում են հաճախ։ Որպես կանոն կերպարները պայքարում են անգիտակից ցանկությունների, վրեժի կամ մանրուքների համար։ Ժանրը կենտրոնանում է ոչ բնականի, չարի վրա, ինչին դիտողները երբեք չեն բախվում։

## Բնութագրերը

Հոգեբանական սարսափը սովորաբար նպատակ ունի ստեղծել անհարմարություն կամ վախ՝ բացահայտելով ընդհանուր կամ համընդհանուր հոգեբանական և էմոցիոնալ խոցելիությունները/վախերը և բացահայտելով մարդու հոգեկանի մութ մասերը, որոնք շատերը կարող են ճնշել կամ ժխտել։ Այս գաղափարը վերլուծական հոգեբանության մեջ նշվում է որպես արխետիպային ստվերային հատկանիշներ՝ կասկածներ, անվստահություն, ինքնավստահություն և պարանոյա ուրիշների, իրենց և աշխարհի նկատմամբ։

Ժանրը երբեմն փորձում է մարտահրավեր նետել կամ շփոթեցնել հանդիսատեսի ըմբռնումը պատմվածքի կամ սյուժեի մասին՝ կենտրոնանալով այն կերպարների վրա, ովքեր իրենք վստահ չեն կամ կասկածում են իրականության իրենց ընկալումներին կամ կասկածի տակ դնելով իրենց ողջախոհությունը։ Կերպարների պատկերացումներն իրենց շրջապատի կամ իրավիճակների մասին իսկապես կարող են խեղաթյուրված լինել կամ ենթարկվել մոլորությունների, արտաքին մանիպուլյացիաների կամ այլ կերպարների կողմից գազալուսավորման։ հուզական խանգարումներ կամ տրավմա; և նույնիսկ հալյուցինացիաներ կամ հոգեկան խանգարումներ։ Շատ դեպքերում, և հոգեբանական թրիլլերի համընկնող ժանրի նման, հոգեբանական սարսափը կարող է գործի դնել անվստահելի պատմող կամ ենթադրել, որ պատմության կողմերը սխալ են ընկալվում գլխավոր հերոսի կողմից՝ այդպիսով շփոթեցնելով կամ անհանգստացնելով հանդիսատեսին և ստեղծելով չարագուշակություն։ կամ անհանգստացնող համընդհանուր տոն։ Այլ դեպքերում, պատմողը կամ գլխավոր հերոսը կարող է լինել վստահելի կամ թվացյալ մտավոր կայուն, բայց դրված է մի իրավիճակում, որտեղ ներգրավված են հոգեբանորեն, մտավոր կամ էմոցիոնալ խանգարված մեկ այլ կերպար կամ կերպարներ։ Այսպիսով, հոգեբանական սարսափի տարրերը կենտրոնանում են հոգեկան կոնֆլիկտների վրա։ Սրանք կարևոր են դառնում, քանի որ կերպարները բախվում են այլասերված իրավիճակների, որոնք երբեմն ներառում են գերբնական, անբարոյականություն, սպանություն և դավադրություններ։ Մինչ սարսափի մյուս լրատվամիջոցները շեշտում են ֆանտաստիկ իրավիճակները, ինչպիսիք են հրեշների հարձակումները, հոգեբանական սարսափը ձգտում է թաքցնել հրեշներին և ներգրավել իրավիճակներ, որոնք ավելի հիմնված են գեղարվեստական ռեալիզմի վրա։

Սյուժեի շրջադարձերը հաճախ օգտագործվող սարք են։ Կերպարները սովորաբար բախվում են ներքին կռիվների հետ ենթագիտակցական ցանկությունների հետ, ինչպիսիք են ռոմանտիկ ցանկությունը և մանր վրեժխնդրության ցանկությունը։ Ի հակադրություն, գեղարվեստական և հրեշային ֆիլմերը հաճախ կենտրոնանում են տարօրինակ, այլմոլորակային չարիքի վրա, որի հետ սովորական հեռուստադիտողը չի կարող հեշտությամբ վերաբերվել։ Այնուամենայնիվ, երբեմն հոգեբանական սարսափի և սփլեյթերի ենթաժանրերը համընկնում են, օրինակ՝ «Բարձր լարվածություն» ֆրանսիական սարսափ ֆիլմում։

## Ֆիլմում

Հոգեբանական սարսափ ֆիլմերը հիմնականում տարբերվում են ավանդական սարսափ ֆիլմերից, որտեղ վախի աղբյուրը, որպես կանոն, նյութական ինչ-որ բան է, ինչպիսիք են գրոտեսկային կամ սարսափելի արարածները, հրեշները, սերիական մարդասպանները կամ այլմոլորակայինները, ինչպես նաև սփլեյթեր և սլեյշեր ֆիլմերի ժանրերը, որոնք։ Իր վախեցնող էֆեկտները բխում է կատաղությունից և գրաֆիկական բռնությունից, քանի որ հոգեբանական սարսափ ֆիլմերում լարվածությունը ավելի հաճախ կառուցվում է մթնոլորտի, ահարկու հնչյունների և հեռուստադիտողի և հերոսի հոգեբանական վախերի շահագործման միջոցով։ Հոգեբանական սարսափ ֆիլմերը երբեմն վախեցնում կամ անհանգստացնում են՝ ապավինելով հեռուստադիտողի կամ հերոսի սեփական երևակայությանը կամ սպառնալիքի ակնկալիքին, այլ ոչ թե իրական սպառնալիքին կամ վախի նյութական աղբյուրին, որը պատկերված է էկրանին։ Այնուամենայնիվ, որոշ հոգեբանական սարսափ ֆիլմեր իրականում կարող են պարունակել նյութական կամ բացահայտ սպառնալիք կամ վախի ֆիզիկական աղբյուր, ինչպես նաև վիճաբանության կամ բռնության տեսարաններ, բայց դեռևս հիմնված կամ կենտրոնացած են հիմնականում մթնոլորտի և հոգեբանական, մտավոր և հուզական վիճակների վրա։ հերոսներին և հեռուստադիտողներին վախեցնելու կամ անհանգստացնելու համար։ Օրինակ, որոշ հոգեբանական սարսափ ֆիլմեր կարող են պատկերել հոգեկան մարդասպանների և գրաֆիկական բռնության տեսարանների վրա՝ միևնույն ժամանակ պահպանելով մթնոլորտ, որը կենտրոնանում է չարագործի, գլխավոր հերոսի կամ հանդիսատեսի հոգեբանական, մտավոր կամ հուզական վիճակի վրա։

«Սև կատուն» (1934 թ.) և «Կատու մարդիկ» (1942 թ.) հիշատակվել են որպես վաղ հոգեբանական սարսափ ֆիլմեր։ Ռոման Պոլանսկին նկարահանել է երկու ֆիլմ, որոնք համարվում են հիմնական հոգեբանական սարսափ՝ «Վերադարձ» (1965) և «Ռոզմարիի երեխան» (1968)։ Սթենլի Կուբրիկի 1980 թվականին նկարահանված «Փայլը» ֆիլմը, որը վերամշակված է Սթիվեն Քինգի վերոհիշյալ վեպից, ժանրի մեկ այլ հատկապես հայտնի օրինակ է։ Ջոնաթան Դեմմի «Գառների լռությունը» (1991թ.), ինչպես նաև Սատոշի Կոնի «Կատարյալ կապույտ» (1997թ.) անիմացիոն ֆիլմը երկուսն էլ հոգեբանական սարսափի նշանավոր օրինակներ են, քանի որ արտաքուստ դրանք ներառում են թրիլլեր ժանրի տարրեր։ Այս ժանրի վերջին անգլալեզու ֆիլմերը ներառում են «Սև կարապը» (2010), «Բաբադուկը» (2014), «Այն հետևում է» (2015), «Դուրս է գալիս» (2017), «Ժառանգական» (2018), «Տունը, որը Ջեքը կառուցեց» (2018), «Միդսոմմար» (2019)։ ), The Lighthouse (2019), Saint Maud (2020) և Last Night in Soho (2021):

## Ծանոթագրություններ