# Էվոլյուցիոն լեզվաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էվոլյուցիոն լեզվաբանություն

գիտական բնագավառ| Մասն է | լեզվաբանություն |
| Ուսումնասիրման առարկա | լեզվի էվոլյուցիա |
| Հետազոտվում է | հանրալեզվաբանություն |

**Էվոլյուցիոն լեզվաբանություն** (դարվինյան լեզվաբանություն), լեզվի ուսումնասիրության սոցիոկենսաբանական մոտեցում։ Էվոլյուցիոն լեզվաբանները լեզվաբանությունը համարում են սոցիոկենսաբանության և էվոլյուցիոն հոգեբանության ենթաոլորտ։ Մոտեցումը սերտորեն կապված է նաև էվոլյուցիոն մարդաբանության, ճանաչողական լեզվաբանության և կենսալեզվաբանության հետ: Այն, ուսումնասիրելով լեզուները որպես բնության շնորհ, հետաքրքրված է լեզվի կենսաբանական ծագմամբ և զարգացմամբ։ Էվոլյուցիոն լեզվաբանությունը հակադրվում է հումանիստական ​​մոտեցումներին, հատկապես կառուցվածքային լեզվաբանությանը։

Այս հետազոտության հիմնական խնդիրը էմպիրիկ տվյալների բացակայությունն է. մարդկային վաղ լեզվի հնագիտական ​​հետքեր չկան: Գիտելիքների բացերը լրացնելու համար կիրառվում են կենսաբանական համակարգերի մոդելավորում և արհեստական ​​լեզուներով կլինիկական հետազոտություններ: Թեև կենսաբանությունը ձևավորում է ուղեղը, որը մշակում է լեզուն, չկա հստակ կապ կենսաբանության և մարդկային հատուկ լեզվական կառուցվածքների կամ լեզվական ունիվերսալների միջև։

Ոլորտում առաջընթացի բացակայության պատճառով բազմաթիվ բանավեճեր են եղել այն մասին, թե ինչպիսի բնական երևույթ կարող է լինել լեզուն: Որոշ հետազոտողներ կենտրոնանում են լեզվի բնածին ասպեկտների վրա: Ենթադրվում է, որ քերականությունը առաջացել է մարդու գենոմից հարմարվողականորեն՝ առաջացնելով լեզվական բնազդ, կամ դա կախված է մեկ մուտացիայից, որը պատճառ է դարձել, որ լեզվական երևույթը հայտնվել է մարդու ուղեղում: Ենթադրվում է, որ սա հանգեցնում է մարդկային բոլոր լեզուների հիմքում ընկած բյուրեղացված քերականական կառուցվածքի: Մյուսներն ասում են, որ լեզուն բյուրեղացված չէ, այլ հեղհեղուկ և անընդհատ փոփոխվող: Մյուսները, այնուամենայնիվ, լեզուները նմանեցնում են կենդանի օրգանիզմների։ Լեզուները համարվում են մակաբույծների կամ մտավոր վիրուսների պոպուլյացիաների նմանակը: Առայժմ այս պնդումներից որևէ մեկի համար գիտական ​​ապացույցներ շատ չկան, և դրանցից որոշները պիտակվել են որպես կեղծ գիտություն:

## Պատմություն

### 1863–1945. սոցիալական դարվինիզմ

Չնայած նախադարվինյան տեսաբանները լեզուները համեմատել էին կենդանի օրգանիզմների հետ որպես փոխաբերություն, համեմատությունն առաջին անգամ բառացիորեն ընդունեց 1863 թվականին պատմական լեզվաբան Ավգուստ Շլայխերը, որը ոգեշնչված էր Չարլզ Դարվինի «Տեսակների ծագման մասին» աշխատությունից: Այն ժամանակ բավարար փաստարկներ չկային, որոնք ապացուցում էին, որ Դարվինի բնական ընտրության տեսությունը ճիշտ էր: Շլայխերն առաջարկեց լեզվաբանությունը օգտագործել որպես տեսակների էվոլյուցիայի ուսումնասիրության փորձադաշտ։ Շլայխերի «Դարվինիզմը փորձարկված է լեզվագիտության կողմից» գրքի ակնարկը հայտնվել է Նեյչր ամսագրի առաջին համարում 1870 թ.։ Դարվինը կրկնեց Շլայխերի առաջարկը իր 1871 թվականի «Մարդու ծագումը» գրքում՝ պնդելով, որ լեզուները համեմատելի են տեսակների հետ, և որ լեզվի փոփոխությունը տեղի է ունենում բնական ընտրության միջոցով՝ որպես «կյանքի պայքար» բառեր: Դարվինը կարծում էր, որ լեզուները առաջացել են կենդանիների զուգավորման կոչերից: Դարվինիստները լեզվի ստեղծման հայեցակարգը համարում էին ոչ գիտական:

Օգոստոս Շլայխերը և նրա ընկեր Էռնստ Հեկելը մոլի այգեպաններ էին և մշակույթների ուսումնասիրությունը համարում էին բուսաբանության մի տեսակ, որտեղ տարբեր տեսակներ մրցում էին նույն կենսատարածքի համար: Նմանատիպ գաղափարներ հետագայում պաշտպանեցին քաղաքական գործիչները, որոնք ցանկանում էին դիմել բանվոր դասակարգի ընտրողներին, և հատկապես նացիոնալ-սոցիալիստները, որոնք հետագայում իրենց օրակարգում ներառեցին կենսատարածքի համար պայքարի հայեցակարգը: Սոցիալական դարվինիզմը, որը մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտը մեծ ազդեցություն ունեցավ, ի վերջո հեռացվեց մարդկային գիտություններից, ինչը հանգեցրեց բնական և սոցիալ-մշակութային ուսումնասիրությունների խիստ տարանջատմանը:

Սա հիմք տվեց կառուցվածքային լեզվաբանության գերակայությանը Եվրոպայում։ Դարվինիստների և ֆրանսիացի մտավորականների միջև երկար ժամանակ վեճ կար՝ լեզվի էվոլյուցիայի թեմայի շուրջ, որը Փարիզի լեզվաբանական ընկերությունը արգելել էր դեռևս 1866 թվականին: Ֆերդինանդ դը Սոսյուրն առաջարկել է ստրուկտուրալիզմը փոխարինել էվոլյուցիոն լեզվաբանությամբ իր «Ընդհանուր լեզվաբանության դասընթաց»-ում, որը հրատարակվել է իր մահից հետո՝ 1916 թվականին։

### գենետիկական դետերմինիզմը սկսած 1959 թվականից

Այնուամենայնիվ, Միացյալ Նահանգներում ստրուկտուրալիզմը պաշտպանում էին վարքագծային հոգեբանության կողմնակիցները. լեզվաբանական շրջանակ, որը կոչվում է «ամերիկյան ստրուկտուրալիզմ»: Այն ի վերջո փոխարինվեց Նոամ Չոմսկու մոտեցմամբ, ով հրապարակեց Լուի Ելմսլևի ֆորմալ ստրուկտուալիստական ​​տեսության փոփոխությունը՝ պնդելով, որ շարահյուսական կառույցները բնածին են:

Հետագա տասնամյակների ընթացքում Չոմսկին դարձավ ֆրանսիացի մտավորականների ազդեցիկ հակառակորդը, և նրա կողմնակիցները հաջողությամբ դիմակայեցին հետստրուկտուրալիստներին 1990-ականների վերջին գիտական ​​պատերազմներում: Դարի փոփոխությունը տեսավ ակադեմիական ֆինանսավորման նոր քաղաքականություն, որտեղ միջգիտակարգային հետազոտությունները դարձան նպաստավոր՝ հետազոտական ​​ֆոնդերը արդյունավետորեն ուղղելով կենսաբանական հումանիտար գիտություններին: Ստրուկտուրալիզմի անկումը ակնհայտ էր մինչև 2015 թվականը, երբ Սորբոնը կորցրել էր իր նախկին ոգին:

Չոմսկին ի վերջո պնդեց, որ շարահյուսական կառուցվածքները պայմանավորված են մարդու գենոմի պատահական մուտացիայով՝ առաջարկելով նմանատիպ բացատրություն մարդկային այլ ունակությունների համար, ինչպիսին է էթիկան։ Սակայն Սթիվեն Փինքերը 1990 թվականին պնդում էր, որ դրանք էվոլյուցիոն ադապտացիաների արդյունք են:

### նեոդարվինիզմը սկսած 1976 թվականից

Միևնույն ժամանակ, երբ կենսաբանական դետերմինիզմի չոմսկյան պարադիգմը հաղթեց հումանիզմին, այն կորցրեց իր սեփական ազդեցությունը սոցիոկենսաբանության մեջ: 1976 թվականին Դոքինսի. «Եսասիրական գենը» ոչ գեղարվեստական ​​բեսթսելլերում մեմետիկայի հրապարակումից հետո կենսաբանականին հակված շատ լեզվաբաններ, հիասթափված լինելով Չոմսկու Համընդհանուր քերականության ապացույցների բացակայությունից, համախմբվում են տարբեր ուղղությունների ներքո։

## Լեզվաբանության տեսակետ

Էվոլյուցիոն լեզվաբանությունը Համընդհանուր դարվինիզմի մի մասն է: Այս տեսանկյունից, լեզվաբանությունը դիտվում է որպես էկոլոգիական միջավայր հետազոտական ​​ավանդույթների համար, որոնք պայքարում են նույն ռեսուրսների համար: Ըստ Դեյվիդ Հալլի՝ այս ավանդույթները կենսաբանության մեջ համապատասխանում են տեսակներին։ Հետազոտության ավանդույթների միջև փոխհարաբերությունները կարող են լինել սիմբիոտիկ, մրցակցային կամ մակաբուծային: Հալլի տեսության հարմարեցումը լեզվաբանության մեջ առաջարկում է Ուիլյամ Քրոֆթը։ Նա պնդում է, որ դարվինյան մեթոդն ավելի ձեռնտու է, քան ֆիզիկայի, կառուցվածքային սոցիոլոգիայի կամ հերմենևտիկայի վրա հիմնված լեզվական մոդելները:

## Մոտեցումներ

Էվոլյուցիոն լեզվաբանությունը հաճախ բաժանվում է ֆունկցիոնալիզմի և ֆորմալիզմի հասկացությունների, որոնք չպետք է շփոթել ֆունկցիոնալիզմի և ֆորմալիզմի հետ հումանիստական վկայակոչումներին: Ֆունկցիոնալ էվոլյուցիոն լեզվաբանությունը համարում է, որ լեզուները հարմարվողական են մարդու մտքին: Ֆորմալիստական ​​տեսակետը դրանք համարում է բյուրեղացված կամ ոչ հարմարվողական:

### Ֆունկցիոնալիզմ (ադապտացիոնիզմ)

Լեզվի ադապտացիոն տեսակետը պաշտպանվում է ճանաչողական և էվոլյուցիոն լեզվաբանության տարբեր հենքերով, որոնցում հաճախ նույնացվում են «ֆունկցիոնալիզմ» և «ճանաչողական լեզվաբանություն» տերմինները: Ենթադրվում է, որ կենդանական ուղեղի էվոլյուցիան մարդկանց տրամադրում է վերացական դատողության մեխանիզմ, որը պատկերի վրա հիմնված դատողության «փոխաբերական» տարբերակ է: Լեզուն համարվում է ոչ թե ճանաչողության առանձին տարածք, այլ համընկնում է ընդհանուր ճանաչողական կարողությունների հետ, ինչպիսիք են ընկալումը, ուշադրությունը, շարժողական հմտությունները, տարածական և տեսողական մշակումը: Համարվում է, որ այն գործում է նույն սկզբունքներով, ինչ սրանք:

Ենթադրվում է, որ ուղեղը կապում է գործողությունների սխեմաները ձևավորող զույգերի հետ, որոնք կոչվում են կոնստրուկցիաներ: Շարահյուսության ճանաչողական լեզվաբանական մոտեցումները կոչվում են ճանաչողական և կառուցվածքային քերականություն: Դրանք, նաև բխելով մեմետիկայից և այլ մշակութային վերարտադրող տեսություններից, կարող են ուսումնասիրել լեզվական միավորների բնական կամ սոցիալական ընտրությունը և հարմարվողականությունը: Հարմարվողական մոդելները մերժում են լեզվի ֆորմալ համակարգային տեսակետը և լեզուն դիտարկում են որպես լեզվական միավորների բազմություն:

Սոցիալական դարվինիզմի և մեմետիկայի վատ համբավը քննարկվել է գրականության մեջ, և տրվել են նոր տերմինաբանության առաջարկություններ: Այն, ինչը համապատասխանում է մեմետիկայի վերարտադրողներին կամ մտավոր վիրուսներին, նշվում են լեզվաբան Քրոֆթի տեսության մեջ։ Մեմետիկների վկայակչումները փոխարինվել է բարդ ադապտիվ համակարգով: Ներկայիս լեզվաբանության մեջ այս տերմինն ընդգրկում է էվոլյուցիոն հասկացությունների լայն շրջանակ ՝ պահպանելով կրկնօրինակման և վերարտադրողի բազմության նեոդարվինյան հասկացությունները։

Ֆունկցիոնալ էվոլյուցիոն լեզվաբանությունը չի կարելի շփոթել ֆունկցիոնալ հումանիստական ​​լեզվաբանության հետ:

### Ֆորմալիզմ (ստրուկտուրալիզմ)

Լեզվաբանության մեջ ֆորմալ էվոլյուցիոն բացատրության կողմնակիցները պնդում են, որ լեզվական կառուցվածքները բյուրեղացված են: Ոգեշնչված 19-րդ դարի բյուրեղագրության առաջընթացից՝ Շլայխերը պնդում էր, որ լեզուների տարբեր տեսակներ նման են բույսերի, կենդանիների և բյուրեղների: Լեզվական կառուցվածքների՝ որպես սառեցված կաթիլների գաղափար վերածնվեց թագմեմիկայի մեջ,լեզվաբանության մոտեցումը, որի նպատակն էր բացահայտել աստվածային համաչափությունները, որոնք ընկած են բոլոր լեզուների հիմքում, կարծես Արարչության պատճառով:

Գեներատիվ քերականությունը համարում է ձյան փաթիլների նման շարահյուսական կառուցվածքներ։ Ենթադրվում է, որ նման օրինաչափություններ առաջանում են մարդկանց մուտացիայով։

Լեզվաբանության ֆորմալ-կառուցվածքային էվոլյուցիոն ասպեկտը չպետք է շփոթել կառուցվածքային լեզվաբանության հետ:

## Ապացույցներ

Ոչ մի ապացույց չկա, որ մարդիկ ունեն լեզվական բնազդ[: Մեմետիկան լայնորեն վարկաբեկվում է որպես կեղծ գիտություն, իսկ էվոլյուցիոն ճանաչողական լեզվաբանների կողմից արված նյարդաբանական պնդումները համեմատվել են կեղծ գիտության հետ: Ընդհանուր առմամբ, ըստ երևույթին, որևէ ապացույց չկա էվոլյուցիոն լեզվաբանության հիմնական սկզբունքների համար, բացի այն փաստից, որ լեզուն մշակվում է ուղեղի կողմից, իսկ ուղեղի կառուցվածքները ձևավորվում են գեներով:

## Քննադատություն

Էվոլյուցիոն լեզվաբանությունը քննադատության են ենթարկել (հումանիստական) կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ լեզվաբանության ջատագովները։ Ֆերդինանդ դը Սոսյուրը մեկնաբանել է 19-րդ դարի էվոլյուցիոն լեզվաբանությունը.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Լեզուն համարվում էր կոնկրետ ոլորտ, չորրորդ բնական թագավորություն, ինչը հանգեցրել է բանականության այնպիսի մեթոդների, որ զարմանք կառաջացնեին այլ գիտությունների համար: Այսօր չի կարելի կարդալ այն ժամանակ գրված տասնյակ տողեր՝ առանց անհեթեթ դատողությունների և աբսուրդներն արդարացնելու համար օգտագործված տերմինաբանության» |  |

Մարկ Արոնոֆը, սակայն, պնդում է, որ պատմական լեզվաբանությունն իր ոսկե դարն է ունեցել Շլայխերի և նրա կողմնակիցների օրոք՝ տեղ ունենալով բարդ գիտությունների շարքում, և դարվինյան լեզվաբանության վերադարձը համարում է դրական զարգացում։ Եսա Իտկոնենը, այնուամենայնիվ, դարվինիզմի վերածնունդը համարում է անհույս նախաձեռնություն.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Լեզվական փոփոխության մեջ կա բանականության կիրառում, որը բացակայում է կենսաբանական էվոլյուցիայում, և դա բավարար է երկու տիրույթները բոլորովին տարբերվող դարձնելու համար։ Քերականացումը կախված է ճանաչողական գործընթացներից, որոնք ի վերջո ծառայում են խնդրի լուծման նպատակին, որը մարդկանց նման խելացի սուբյեկտները պետք է մշտապես գործադրեն, բայց որոնք չեն կարող իրականացնել, ինչպես գեները, որի հիմնական տարբերությունը վերացնել փորձելը հանգեցնում է շփոթության»: |  |

Իտկոնենը նաև նշում է, որ բնական ընտրության սկզբունքները կիրառելի չեն, քանի որ լեզվի նորությունն ու ընդունումը ունեն նույն աղբյուրը, որը խոսքի համայնքն է: Կենսաբանական էվոլյուցիայում մուտացիան և ընտրությունը տարբեր աղբյուրներ ունեն: Սա հնարավորություն է տալիս մարդկանց փոխել իրենց լեզուն, բայց ոչ գենոտիպը:

## Տես նաև

* Լեզվի ծագման տեսություններ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Atkinson QD, Meade A, Venditti C, Greenhill SJ, Pagel M (2008). «Languages evolve in punctuational bursts». *Science*. **319** (5863): 588. doi:10.1126/science.1149683. hdl:1885/33371. PMID 18239118. S2CID 29740420.
* Botha, R; Knight, C., eds. (2009). *The Cradle of Language*. Oxford Series in the Evolution of Language. Oxford.: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-954586-5. OCLC 804498749.
	+ Diller, Karl C.; Cann, Rebecca L. (2009). Rudolf Botha; Chris Knight (eds.). *Evidence Against a Genetic-Based Revolution in Language 50,000 Years Ago*. Oxford Series in the Evolution of Language. Oxford.: Oxford University Press. էջեր 135–149. ISBN 978-0-19-954586-5. OCLC 804498749. `{{cite book}}`: `|work=` ignored (օգնություն)
	+ Power, Camilla (2009). Rudolf Botha; Chris Knight (eds.). *Sexual Selection Models for the Emergence of Symbolic Communication: Why They Should be Reversed*. Oxford Series in the Evolution of Language. Oxford.: Oxford University Press. էջեր 257–280. ISBN 978-0-19-954586-5. OCLC 804498749. `{{cite book}}`: `|work=` ignored (օգնություն)
	+ Watts, Ian (2009). Rudolf Botha; Chris Knight (eds.). *Red Ochre, Body Painting, and Language: Interpreting the Blombos Ochre*. Oxford Series in the Evolution of Language. Oxford.: Oxford University Press. էջեր 62–92. ISBN 978-0-19-954586-5. OCLC 804498749. `{{cite book}}`: `|work=` ignored (օգնություն)
* Cangelosi, A.; Harnad, S. (2001). «The adaptive advantage of symbolic theft over sensorimotor toil: Grounding language in perceptual categories». *Evolution of Communication*. **4** (1): 117–142. doi:10.1075/eoc.4.1.07can. hdl:10026.1/3619.
* Carstairs-McCarthy, Andrew (2007). «Language evolution: What linguists can contribute». *Lingua*. **117** (3): 503–509. doi:10.1016/j.lingua.2005.07.004.
* Christiansen, Morten H. (2013). Rudolf P Botha; Martin Everaert (eds.). *Language has evolved to depend on multiple-cue integration*. Oxford, UK: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-965484-0. OCLC 828055639. `{{cite book}}`: `|work=` ignored (օգնություն)
* Christiansen, Morten H.; Kirby, Simon. (2003). *Language evolution*. Oxford; New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-924484-3. OCLC 51235137.
	+ Bickerton, Derek (2003). Morten H. Christiansen; Simon Kirby (eds.). *Symbol and Structure: A Comprehensive Framework for Language Evolution*. Oxford; New York: Oxford University Press. էջեր 77–93. ISBN 978-0-19-924484-3. OCLC 51235137. `{{cite book}}`: `|work=` ignored (օգնություն)
	+ Hurford, James R. (2003). Morten H. Christiansen; Simon Kirby (eds.). *The Language Mosaic and Its Evolution*. Oxford; New York: Oxford University Press. էջեր 38–57. ISBN 978-0-19-924484-3. OCLC 51235137. `{{cite book}}`: `|work=` ignored (օգնություն)
	+ Lieberman, Philip (2003). Morten H. Christiansen; Simon Kirby (eds.). *Motor Control, Speech, and the Evolution of Language*. Oxford; New York: Oxford University Press. էջեր 252–271. ISBN 978-0-19-924484-3. OCLC 51235137. `{{cite book}}`: `|work=` ignored (օգնություն)
* Deacon, Terrence William (1997). *The symbolic species : the co-evolution of language and the brain*. New York: W.W. Norton. ISBN 978-0-393-03838-5. OCLC 490308871.
* Dor, Daniel; Jablonka, Eva (2001). Jürgen Trabant; Sean Ward (eds.). *How language changed the genes: toward an explicit account of the evolution of language* (PDF). Berlin; N.Y.: Mouton de Gruyter. էջեր 149–175. ISBN 978-3-11-017025-2. OCLC 46935997. `{{cite book}}`: `|work=` ignored (օգնություն)
* Dor, Daniel; Jablonka, Eva (2000). «From Cultural Selection to Genetic Selection: A Framework for the Evolution of Language» (PDF). Selection 1. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 10-ին.
* Elvira, Javier (2009). *Evolución lingüística y cambio sintáctico*. Fondo Hispánico de Lingüística y Filología. Bern et al.: Peter Lang. ISBN 978-3-0343-0323-1. OCLC 475438932.
* Fitch, W. Tecumseh (2010). *The Evolution of Language*. Cambridge: Cambridge. ISBN 978-0-521-67736-3. OCLC 428024376.
* Gabrić P (2021). «Book Review: Neanderthal Language: Demystifying the Linguistic Powers of Our Extinct Cousins». *Frontiers in Psychology*. **12** 702361: 702361. doi:10.3389/fpsyg.2021.702361. PMC 8194866.
* Gabrić P (2021). «Differentiation between agents and patients in the putative two-word stage of language evolution». *Frontiers in Psychology*. **12** 684022: 684022. doi:10.3389/fpsyg.2021.684022. PMC 8385233. PMID 34456797.
* Gabrić P (2022). «Overlooked evidence for semantic compositionality and signal reduction in wild chimpanzees (*Pan troglodytes*)». *Animal Cognition*. **25** (3): 631–643. doi:10.1007/s10071-021-01584-3. PMC 9107436. PMID 34822011.
* Hauser, Marc D. (1996). *The evolution of communication*. Cambridge, Massachusetts: MIT Press. ISBN 978-0-262-08250-1. OCLC 750525164.
* Harnad, Stevan R.; Steklis, Horst D.; Lancaster, Jane, eds. (1976). *Origins and Evolution of Language and Speech*. Annals of the New York Academy of Sciences, v. 280. New York: New York Academy of Sciences. ISBN 978-0-89072-026-4. OCLC 2493424.
	+ Steklis, Horst D.; Harnad, Stevan R. (1976). Stevan R Harnad; Horst D Steklis; Jane Beckman Lancaster (eds.). *From hand to mouth : some critical stages in the evolution of language*. New York: New York Academy of Sciences. ISBN 978-0-89072-026-4. OCLC 2493424. `{{cite book}}`: `|work=` ignored (օգնություն)
* Hauser MD, Chomsky N, Fitch WT (2002). «The faculty of language: what is it, who has it, and how did it evolve?» (PDF). *Science*. **298** (5598): 1569–79. doi:10.1126/science.298.5598.1569. PMID 12446899. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2007 թ․ սեպտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2007 թ․ սեպտեմբերի 9-ին.
* Heine, Bernd; Kuteva, Tania (2007). *The genesis of grammar : a reconstructio*. Oxford; New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-922777-8. OCLC 849464326.
* Hurford, James R. (2007). *The origins of meaning*. Oxford; New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-920785-5. OCLC 263645256.
* Jackendoff, Ray (2002). *Foundations of language : brain, meaning, grammar, evolution*. Oxford; New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-827012-6. OCLC 48053881.
* Johanson, Donald C.; Edgar, Blake (2006). *From Lucy to Language* (Revised, updated, and expanded ed.). New York, NY: Simon and Schuster. ISBN 978-0-7432-8064-8. OCLC 72440476.
* Johansson, Sverker (2005). *Origins of language : constraints on hypothese*. Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins Pub. ISBN 978-90-272-3891-7. OCLC 803876944.
* Kenneally, Christine (2007). *The First Word: The Search for the Origins of Language*. New York, NY: Viking. ISBN 978-0-670-03490-1. OCLC 80460757.
* Knight, Chris (2010). Ulrich J Frey; Charlotte Störmer; Kai P Willführ (eds.). *The origins of symbolic culture* (PDF). Berlin; New York: Springer. էջեր 193–211. ISBN 978-3-642-12141-8. OCLC 639461749. `{{cite book}}`: `|work=` ignored (օգնություն)
* Komarova, Natalia L. (2006). Leonid Grinin; Victor C. de Munck; Andrey Korotayev (eds.). *Language and Mathematics: An evolutionary model of grammatical communication*. [Moskva]: URSS. էջեր 164–179. ISBN 978-5-484-01001-1. OCLC 182730511. `{{cite book}}`: `|work=` ignored (օգնություն)
* Mithen, Steven J. (2005). *The singing Neanderthals : the origins of music, language, mind and body*. London: Weidenfeld Nicolson. ISBN 978-0-297-64317-3. OCLC 58052344.
* Niyogi, Partha (2006). *The computational nature of language learning and evolution*. Cambridge, Massachusetts: MIT Press. ISBN 978-0-262-14094-2. OCLC 704652476.
* Nowak, M.A.; Komarova, N.L. (2001). «Towards an evolutionary theory of language». *Trends in Cognitive Sciences*. **5** (7): 288–295. doi:10.1016/S1364-6613(00)01683-1. PMID 11425617. S2CID 1358838.
* Pinker, Steven (1994). *The language instinct*. New York: W. Morrow and Co. ISBN 978-0-688-12141-9. OCLC 28723210.
* Pinker, S.; Bloom, P. (1990). «Natural language and natural selection». *Behavioral and Brain Sciences*. **13** (4): 707–784. doi:10.1017/S0140525X00081061. S2CID 6167614. Արխիվացված է օրիգինալից 2005 թ․ նոյեմբերի 23-ին. Վերցված է 2005 թ․ դեկտեմբերի 20-ին.
* Sampson, Geoffrey (1996). *Evolutionary language understanding*. London; New York: Cassell. ISBN 978-0-304-33650-0. OCLC 832369870.
* Steels, Luc (2002). Angelo Cangelosi; Domenico Parisi (eds.). *Grounding symbols through evolutionary language games*. London; New York: Springer. ISBN 978-1-85233-428-4. OCLC 47824669. `{{cite book}}`: `|work=` ignored (օգնություն)

## Արտաքին հղումներ

* Agent-Based Models of Language Evolution
* ARTI Artificial Intelligence Laboratory, Vrije Universiteit Brussel
* Cognitive Neuroscience Laboratory
* Computerized comparative linguistics
* Fluid Construction Grammar
* Language Evolution and Computation Bibliography Արխիվացված 2014-04-21 Wayback Machine
* Language Evolution and Computation Research Unit, University of Edinburgh

|  |
| --- |
|   **LanguageLinguistics** |