# Օրնիթոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Օրնիթոլոգիա**, **թռչնաբանություն**, գիտություն թռչունների սաղմնաբանության, մորֆոլոգիայի, ֆիզիոլոգիայի, էկոլոգիայի, կարգաբանության և աշխարհագրական տարածման մասին։ Կենդանաբանության ամենամշակված բաժիններից մեկը։

## Պատմություն

«Օրնիթոլոգիա» տերմինն առաջարկել է իտալացի բնագետ Ու․ Ալդրովանդին, XVI դարի վերջերին։ Օրնիթոլոգիաի վերաբերյալ առաջին աշխատանքը պատկանում է Արիստոտելին (մ․թ․ա․ IV դար), որի «Կենդանիների պատմություն» աշխատությունում խոսվում է 170 տեսակ թռչունների մասին։ Այնուհետև (XVI դարի վերջին, XVII դարի սկզբներին), ֆրանսիացի բնագետ Պ․ Բելոն, շվեյցարացի Կ․ Դեսները, իտալացի Ու․ Ալդրովանդին ի մի են բերել օրնիթոլոգիաի մասին տեղեկությունները։ Թըռչունների ժամանակակից դասակարգման հիմունքները մշակել է Կ․ Լիննեյը (1735)։ Ժ․ Բյուֆոնն առաջինն է հրատարակել աշխարհի թռչունների տարածվածության ընդհանուր տեսությունը (10 հ․, 1770–1786)։ 19–րդ դարXIX դարի կեսերից նկարագրական աշխատանքներին զուգընթաց սկսում են հրատարակվել թռչունների համեմատական մորֆոլոգիայի և ֆիլոգենիայի վերաբերյալ տեղեկություններ (անգլիացի Թ․ Հեքսլի, ռուս Ա․ Մենզբիր, գերմանացի Մ․ Ֆյուրբրինգեր և ուրիշներ)։ Ցամաքի ժամանակակից կենդանաաշխարհագրական բաժանումը հիմնվում է հիմնականում թռչունների տարածման տվյալների վրա։ Հետազոտությունների ժամանակակից մեթոդների (ռադիոիզոտոպային, կենսաքիմ․, ռադարներ ևն) հետ մեկտեղ կարևոր է օրնիթոլոգիական հավաքածուների դերը կարգաբանության, մորֆոլոգիայի և տարածվածության բնագավառներում։ Ստեղծվում են օրնիթոլոգիական արգելոցներ, «Կարմիր գիրք»։ Զարգանում է օրնիթոլոգիաի նոր ճյուղը՝ թռչունների վարքի կառավարումը, որի նպատակն է այն մարդու պահանջներին ծառայեցնելը։ Օրնիթոլոգիան սերտորեն կապված է կենսաբանական մյուս գիտությունների հետ։

## Ամսագրեր

Աշխարհում հրատարակվում է հարյուրից ավել ամսագրեր օրնիթոլոգիայի մասին՝

* *Օրնիթոլոգիա* (1958 թվականից, Ռուսաստան) Արխիվացված 2016-03-04 Wayback Machine
* *Ռուսական Օրնիթլոգիական ամսագիր — The Russian Journal of Ornithology*  ISSN 0869-4362 (с 1992 года, Россия).
На свободном доступе —  Արխիվացված 2022-02-25 Wayback Machine
* *Audubon Magazine* (ԱՄՆ) — Արխիվացված 2007-03-22 Wayback Machine;
* *The Auk*, American Ornithologists' Union (ԱՄՆ) — Արխիվացված 2009-06-16 Wayback Machine; 1884-
* *Bulletin of the British Ornithologists' Club* (Մեծ Բրիտանիա) — Արխիվացված 2007-02-04 Wayback Machine; 1892-
* *The Condor* — Cooper Ornithological Society (ԱՄՆ) — ; 1899-
* *Emu (журнал)* — Royal Australasian Ornithologists Union, (с 1901, Մելբրուն, Ավտրալիա) —
* *Ibis* — British Ornithologists Union (1859, Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա) — Արխիվացված 2006-01-26 Wayback Machine
* *Wilson Journal of Ornithology* Wilson Ornithological Society (ԱՄՆ); 1889-

## Գրականություն

* Второв П. П., Дроздов Н. Н. *Определитель птиц фауны СССР. М.: Просвещение, 1980. 254 с.*
* Даревский И. С., Лоскот В. М. *Лаборатория орнитологии и герпетологии.* В кн.: Зоологический институт. 150 лет. — Л., «Наука». 1982. С. 68-83.
* Дементьев Г. П., *Птицы,* М. — Л., 1940 (Руководство по зоологии, т. 6)
* Дементьев Г. П., *Орнитология,* в сборнике: Развитие биологии в СССР, — М., 1967
* Ильичев В. Д., Н. Н. Карташов, И. А. Шилов. *Общая орнитология*. — М., Высшая школа, 1982. 464 с.
* Ильичев В. Д. (ред.). *Фауна мира. Птицы.* — М., Агропромиздат. 1991. 311 с.
* Карташев Н. Н. *Систематика птиц.* — М., Высшая школа. 1974. 368 с.
* Михеев А. В. *Биология птиц.* — М.: «Цитадель». 1996. 256 с.
* Паевский В. А. *Птицеловы от науки.* — СПб. 2001. 147 с.
* Рахилин В. К. Орнитогеография России. М., 1997
* *Птицы СССР. Библиографический указатель, 1881—1917,* в. 1, Л., 1972
* Чельцов-Бебутов А. М. *Экология птиц*. — М.: Изд-во МГУ. 1982. 128 с.
* Шульпин Л. М., *Орнитология.* — Л.: Изд-во ЛГУ. 1940. 555 с.
* Gill F.B. *Ornithology*. — N.Y.: W.H. Freeman and Company. 1990. 661 p.
* Stresemann E., *Die Entwicklung der Ornithologie. Von Aristoteles bis zur Gegenwart*, Aachen, 1951.

## Արտաքին հղումներ

### Գիտություն

* Отделение орнитологии Зоологического института РАН
* Официальный сайт Мензбировского орнитологического общества.
* Союз охраны птиц России
* Журнал British Birds(անգլ.)
* www.ornithology.com(անգլ.)

## Այլ

* Электронная библиотека орнитологической литературы
* Ссылки на орнитологические журналы
* Программа «Птицы Москвы и Подмосковья»

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Օրնիթոլոգիա» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 215)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 601)։*  |