# Արմեն Թախտաջյան

*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թախտաջյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

| **Արմեն Թախտաջյան** |
| --- |
|  |
| Ծնվել է | մայիսի 28 (հունիսի 10), 1910 Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն[…] |
| Մահացել է | նոյեմբերի 13, 2009(2009-11-13) (99 տարեկան) Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան |
| Գերեզման | Սմոլենկայի հայկական գերեզմանոց |
| Բնակության վայր(եր) | Շուշի |
| Քաղաքացիություն |  Ռուսական կայսրություն,  ԽՍՀՄ և  Ռուսաստան |
| Ազգություն | հայ |
| Մասնագիտություն | բուսաբան, պտերիդոլոգ, համալսարանի դասախոս, botanical collector և scientific collector |
| Հաստատություն(ներ) | Երևանի պետական համալսարան, Երևանի պետական համալսարան, Սանկտ Պետերբուրգի համալսարան, Սանկտ Պետերբուրգի համալսարան, Սանկտ Պետերբուրգի համալսարան, Կոմարովի անվան բուսաբանական ինստիտուտ, Կոմարովի անվան բուսաբանական ինստիտուտ, Բուսաբանության ինստիտուտ և Երևանի բուսաբանական այգի |
| Գործունեության ոլորտ | բուսաբանություն |
| Անդամակցություն | ՀՀ ԳԱԱ, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Լոնդոնի Լինեական ընկերություն, ՀՀ ԳԱԱ, ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Ֆինլանդիայի գիտությունների և գրականության ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Լեոպոլդինա, Ռուսական բուսաբանական ընկերություն, Լեհական գիտությունների ակադեմիա և Նորվեգիայի գիտությունների ակադեմիա |
| Ալմա մատեր | Սանկտ Պետերբուրգի համալսարան (1929) և Երևանի պետական համալսարան (1931) |
| Կոչում | պրոֆեսոր, ԽՍՀՄ ԳԱ անդամ և ակադեմիկոս |
| Գիտական աստիճան | գիտությունների թեկնածու և կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1944) |
| Տիրապետում է լեզուներին | ռուսերեն, հայերեն և անգլերեն |
| Գիտական ղեկավար | Վլադիմիր Կոմարով և Դմիտրի Սոսնովսկի |
| Եղել է գիտական ղեկավար | Yuri Menitski? և Եվգենյա Ավետիսյան |
| Պարգևներ |                  Վ. Կոմարովի անվան մրցանակ   և Հայաստանի գիտության վաստակավոր գործիչ |
| Կուսակցություն | ԽՄԿԿ |
| Ամուսին(ներ) | Alisa Davtian Takhtajan? |
| Երեխա(ներ) | Լևոն Թախտաջյան |
| Հայր | Q132861511? |
| Մայր | Q132861551? |
| Հեղինակի անվան հապավումը (բուսաբանություն) | Takht. |
| Ստորագրություն  |
|  Armen Leonovich Takhtajan Վիքիպահեստում |

**Արմեն Լևոնի Թախտաջյան** (ռուս.՝ Армен Леонович Тахтаджян, մայիսի 28 (հունիսի 10), 1910, Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն[…] - նոյեմբերի 13, 2009(2009-11-13), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան), հայ բուսաբան, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1972), ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1971), գիտության վաստակավոր գործիչ (1967)։ Բույսերի տաքսոնոմիայի Միջազգային ասոցիացիայի նախագահ (1975 թվականից)։

## Կենսագրություն

Արմեն Թախտաջյանի հայրը` Լևոն Մելիքսանի Թախտաջյանը (1884-1950), և պապը` Մելիքսան Պետրոսի Թախտաջյանը (մահացել է 1930-ական թվականներ), մոտ 1900 թվական
Արմեն Թախտաջյանի կիսանդրին Երևանի բուսաբանական այգում
Արմեն Թախտաջյանը ծնվել է 1910 թվականի հունիսի 10-ին Արցախի Հանրապետության Շուշի քաղաքում։

* 1928 թվականին Թիֆլիսում ավարտել է դպրոցը, տեղափոխվել Լենինգրադ, եղել տեղի համալսարանի կենսաբանության ֆակուլտետի ազատ ունկնդիր, լսել հայտնի գիտնական Վլադիմիր Կոմարովի դասախոսությունները բույսերի մորֆոլոգիայի մասին։
* 1928-1931 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի կենսաբանության ֆակուլտետում
* 1931 թվականին ընդունվել է Թբիլիսիի մերձարևադարձային կուլտուրաների համամիութենական ինստիտուտ
* 1938-1948 թվականներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի բույսերի մորֆոլոգիայի և կարգաբանության ամբիոնի վարիչ
* 1951-1955 թվականներին՝ Լենինգրադի համալսարանի կենսաբանա-հողագիտության ֆակուլտետի դեկան
* 1949-1961 թվականներին՝ բարձրակարգ բույսերի ամբիոնի պրոֆեսոր
* 1954 թվականից՝ նաև ՀԽՍՀ ԳԱ բուսաբանության ինստիտուտի բարձրակարգ բույսերի բաժնի վարիչ
* 1954 թվականից ղեկավարել է ԽՍՀՄ ԳԱ բուսաբանության ինստիտուտի հնէաբուսաբանության լաբորատորիան, 1963 թվականից՝ բարձրակարգ բույսերի բաժինը
* 1975 թվականից՝ բույսերի տաքսոնոմիայի Միջազգային ասոցիացիայի նախագահ
* 1977-1986 թվականներին ՌԴ ԳԱ Վ. Կոմարովի անվան բուսաբանության ինստիտուտի տնօրեն

## Գործունեություն

Արմեն Թախտաջյանի գիտական աշխատանքները վերաբերում են բարձրակարգ բույսերի էվոլյուցիոն մորֆոլոգիային և կարգաբանությանը, ծաղկավոր բույսերի ծագմանը, բույսերի աշխարհագրությանը։ Նա ստեղծել է բույսերի մորֆոլոգների և կարգաբանների դպրոց և մշակել է նորագույն տարբերակ օրգանական աշխարհի ծագման մասին։

1954 թվականից Թախտաջյանի խմբագրությամբ լույս է տեսել «Հայաստանի ֆլորան» (հ. 1-6, 1954-1973, ռուսերեն)։ 1945 թվականին Ա. Ֆեդոտովի հետ հրատարակել է «Երևանի ֆլորան» (1972 թվական, ռուսերեն)։ Զբաղվել է նաև Հայաստանի բրածո բույսերի հարցերով։ Եղել է կենսաբանական գիտությունների միջազգային միության բուսաբանության բաժանմունքի (1975 թվականից) և բույսերի տաքսոնոմիայի գծով միջազգային ասոցիացիայի (1975 թվականից) նախագահ։

Արմեն Թախտաջյանն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել «Բույսերի կյանքը» բազմահատորյակի հրատարակությանը, որի ծածկասերմ բույսերին վերաբերող հինգերորդ հատորը երկու գրքով իր խմբագրությամբ է։

## Հիշատակ

* 2022 թվականին Երևանի Այգեստանի 7-րդ փողոցն անվանակոչվել է Արմեն Թախտաջյանի անունով։
* 2023 թվականին Երևանի բուսաբանական այգու տարածքում տեղադրվել է Արմեն Թախտաջյանի կիսանդրին։

## Անդամակցություն

* ԱՄՆ-ի Ազգային ԳԱ անդամ (1971 թվականից)։
* Լոնդոնի Լիննեյյան ընկերության անդամ (1968 թվականից)։
* Գերմանական բնագետների «Լեոպոլդինա» ակադեմիայի (1972 թվականից) և այլ գիտական ընկերությունների անդամ։

## Պարգևներ

* ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան
* «Անձնվեր աշխատանքի համար» «Ոսկե» մեդալ
* ՀՀ ԳԱԱ «Ոսկե» մեդալ
* Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս
* Վ. Կոմարովի և Ռ. Ալերտոնի անվան մրցանակների դափնեկիր (1969)։
* Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշան (2009)։

## Աշխատություններ

* Հատկանիշների էվոլուցիոն հետերոխրոնիայի մասին / ՀՀ ԳԱԱ Զեկույցներ, 1946, հատոր՝ 5 (3). էջեր՝ 79-86.
* Морфологическая эволюция покрытосеменных. - М., 1948.
* Высшие растения, 1. - М.-Л., 1956.
* Die Evolution der Angiospermen. Jena, 1959(գերմ.)
* Основы эволюционной морфологии покрытосеменных. - М.-Л., 1964.
* Flowering plants: origin and dispersal. 1969(անգլ.)
* Происхождение и расселение цветковых растений. - Л., 1970.
* Evolution und Ausbreitung der Blütenpflanzen. Jena. 1973(գերմ.)
* A. L. Takhtajan: Floristic Regions of the World. Berkeley, 1986(անգլ.)
* A. L. Takhtajan: Evolutionary trends in flowering plants. Columbia Univ. Press, New York 1991(անգլ.)
* A. L. Takhtajan: Diversity and Classification of Flowering Plants. Columbia Univ. Press, New York 1997(անգլ.)
* Armen Takhtajan. Flowering Plants. Springer Verlag. 2009. 918 P.(անգլ.)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

|  Արտաքին պատկերներ |
| --- |
|  | Ա. Թախտաջյանը 1974 թ. Հայաստան կատարած գիտարշավի ժամանակ |
|  | 1980-ականների լուսանկար |
|  | 1980-ականների վերջերի լուսանկար |

* *Вельгорская Т. В.* Армен Леонович Тахтаджян. Биографический очерк // В кн.: *Тахтаджян А. Л.* Грани эволюции: Статьи по теории эволюции. 1943-2006 гг.
* *Оскольский. А.* Гражданин мира растений (Армен Леонович Тахтаджян) // «Троицкий вариант». - 2009, № 43 (08.12.2009). - С. 8.
* Հանուն արմատների կռիվ տվող հայ գիտնականը

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 127)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիդարանն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Արմեն Թախտաջյան» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Արմեն Թախտաջյան» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Արմեն Թախտաջյան» հոդվածին։ |