# Հերպետոլոգիա

ՀերպետոլոգիաԿենսաբանության ճյուղ, որն ուսումնասիրում է երկկենցաղներ և սողուններ

կենդանաբանության բաժին| Ենթակատեգորիա | • կենսաբանություն  • կենդանաբանություն   • ողնաշարավորների կենդանաբանություն |
| Թեմայով վերաբերում է | երկկենցաղներ, սողուններ |
| Ուսումնասիրման առարկա | երկկենցաղներ, սողուններ |
| Ով է կիրառում | հերպեսաբան |
| Կազմված է | բատրախոլոգիա, սողունաբանություն |

Կապույտ թունավոր տեգ գորտ (համարվում է աշխարհում ամենաթունավոր կենդանիներից մեկը)
**Հերպետոլոգիա** (հունարեն՝ ερπετολογία, *ἑρπετόν* «սողուն» և *λόγος* «խոսք») կամ *երկկենցաղաբանություն*, կենդանաբանության ոլորտ, որը զբաղվում է երկկենցաղների (այդ թվում` գորտերի, սալամանդրների և անոտ երկկենցաղների (Gymnophiona)) և սողունների (այդ թվում՝ օձեր, մողեսներ, կրիաներ, կոկորդիլոսներ և հատերիա) ուսումնասիրությամբ: Թռչունները, որոնք ներառված են կլադիստիկա դասակարգման մեջ, ավանդաբար դուրս են մնում այս ցանկից: Թռչունների առանձին գիտական ուսումնասիրությունը հանդիսանում է թռչնաբանության (օրնիթոլոգիա) առարկա:

Հերպետոլոգիայի ճշգրիտ սահմանումը էկտոթերմ (սառնարյուն) չորսոտանիների ուսումնասիրությունն է: «Հերպետոլոգիա» սահմանումը (այլ կերպ կոչվում է «հերպտիլներ» կամ «հերպետոֆաունա») բացառում է ձկներին: Այնուամենայնիվ, «հերպետոլոգիան» և «ձկնաբանություն» գիտությունները հաճախ համագործակցում են: Օրինակ` այնպիսի խմբեր, ինչպիսին է ԱՄՆ ձկնաբանների և հերպետոլոգների միությունը, համատեղ հրատարակում են ամսագրեր և կազմակերպում են գիտաժողովներ՝ խթանելու գաղափարների փոխանակումը ոլորտներում: Հերպետոլոգիա գիտությունը ձևավորվել է սողունների և երկկենցաղների նկատմամբ հետաքրքրությունը խթանելու համար, ինչպես տնային, այնպես էլ վայրի բնության մեջ:

Հերպետոլոգիական ուսումնասիրությունները կարող են օգտակար լինել այլ ոլորտներին` ապահովելով հետազոտությունների խումբ գլոբալ էկոլոգիայում երկկենցաղների և սողունների դերի վերաբերյալ: Օրինակ՝ դիտարկելով երկկենցաղներին, որոնք շատ զգայուն են շրջակա միջավայրի փոփոխությունների նկատմամբ, հերպետոլոգները տեսանելի նախազգուշացումներ են գրանցում այն ​​մասին, որ տեղի են ունենում զգալի կլիմայական փոփոխություններ: Թեև դրանք կարող են մահացու լինել, սակայն սողունների և երկկենցաղների կողմից արտադրվող որոշ տոքսիններ և թույներ ակտիվորեն կիրառվում են բժշկության մեջ: Ներկայումս օձերի որոշ տեսակների թույնը կիրառվում է բժշկության մեջ հակակոագուլյանտ դեղամիջոցների արտադրության համար, որոնք օգնում են արյան մակարդուկների բուժման ժամանակ, ինչպիսիք են` խորը երակային թրոմբոզ, թոքային էմբոլիա և սրտամկանի ինֆարկտ:

## Անվանում և ստուգանաբանություն

*(Herpetology)* բառը ծագում է հունարենից (հուն․՝ *herpetón*
) նշանակում է «սողացող կենդանի», իսկ λογία (հուն․՝ λογία
)` գիտելիք։

«Հերպ»-ը ժողովրդական տերմին է սողունների և երկկենցաղների համար: Այն առաջացել է «հերպետիլ» արխայիկ տերմինից, որի արմատները վերադառնում են անոտ երկկենցաղների դասակարգմանը, որտեղ նա խմբավորել է սողուններին և երկկենցաղներին նույն դասում: Կան ավելի քան 6700 տեսակ երկկենցաղներ և ավելի քան 9000 տեսակի սողուններ: Չնայած իր ժամանակակից տաքսոնոմիկ անհամապատասխանությունը, տերմինը պահպանվել է, մասնավորապես հերպետոլոգիայի, սողունների և երկկենցաղների, ինչպես նաև անոտ երկկենցաղների գիտական ​​ուսումնասիրության, և հերպետոմշակույթում:

## Ենթադաս

Հերպետոլոգիայի ոլորտը կարելի է բաժանել հատուկ տաքսոնոմիկ խմբերի հետ առնչվող ոլորտների, ինչպիսիք են` գորտեր և անոտ երկկենցաղներ (բատրախոլոգիա), օձեր (ֆիոլոգիա կամ օֆիդիոլոգիա), մողեսներ (սաուրոլոգիա) և կրիաներ (քելոնիոլոգիա, քելոնոլոգիա, կամ տեստուդինոլոգիա):

Ավելին, հերպետոլոգները աշխատում են երկկենցաղների և սողունների էկոլոգիայի, էվոլյուցիայի, ֆիզիոլոգիայի, վարքի, տաքսոնոմիայի կամ մոլեկուլային կենսաբանության ֆունկցիոնալ խնդիրների վրա: Երկկենցաղները կամ սողունները կարող են օգտագործվել որպես մոդելային օրգանիզմներ այս ոլորտներում հատուկ խնդիրների համար, օրինակ՝ գորտերի դերը էկոլոգիայում: Այս բոլոր ոլորտները կապված են իրենց էվոլյուցիոն պատմությամբ, որի օրինակն է` կենդանական էվոլյուցիա (ներառյալ վարքագիծ և վերարտադրությունը):

## Բաժիններ

Հերպետոլոգիայի ոլորտում տարբեր բաժիններ ներառում են լաբորատոր հետազոտություններ, դաշտային հետազոտություններ և փորձեր, օգնություն ցուցաբերելով անասնաբուժության մեջ և բժշկագիտության պրոցեդուրաներում:

Ժամանակակից ակադեմիական գիտության մեջ հազվադեպ են մարդիկ, ովքեր իրենց համարում են բացառապես հերպետոլոգներ: Գիտնականների մեծամասնությունը կենտրոնանում է որոշակի ոլորտի վրա, ինչպիսիք են` էկոլոգիա, էվոլյուցիա, տաքսոնոմիա, ֆիզիոլոգիա կամ մոլեկուլային կենսաբանություն, և այդ ոլորտում տալիս են հարցեր, որոնք առնչվում են սողուններին և երկկենցաղներին, կամ որոնց կարելի է լավագույնս պատասխանել՝ ուսումնասիրելով դրանք: Օրինակ` էվոլյուցիոն կենսաբան, ով նաև հերպետոլոգ է, կարող է ուսումնասիրել այնպիսի մի ոլորտ, ինչպիսին է` կորալային օձերի նախազգուշական գունավորման էվոլյուցիա:

Ժամանակակից հերպետոլոգիական գիտակներից են` Մարկ Օ'Շին և Ֆիլիպ Փուրսերը։ Ժամանակակից հերպետոլոգներ են`Ջեֆ Քորվինը, Սթիվ Իրվինը (սովորաբար հայտնի է որպես «Կոկորդիլոսների որսորդ») և Օսթին Սթիվենսը, ով հայտնի է որպես «Օսթին Օձի մարդ» հեռուստասերիալում Օսթին Սթիվենս: Հերպետոլոգիան հաստատված հոբբի է ամբողջ աշխարհում՝ շնորհիվ բազմաթիվ միջավայրերում առկա կենսաբազմազանության: Շատ սիրողական հերպետոլոգներ իրենց անվանում են «հերպերներ»:

## Հետազոտություններ

Ուսումնական հաստատություններից և համալսարաններից շատերը բակալավրիատ կամ մագիստրատուրայում հերպետոլոգիայի մասնագիտություն չեն առաջարկում: Փոխարենը, հերպետոլոգիայով հետաքրքրված անձինք ընտրում են կենսաբանական գիտությունների մասնագիտությունը: Կենսաբանության բոլոր ասպեկտների մասին ձեռք բերված գիտելիքներն այնուհետև կիրառվում են հերպետոլոգիայի անհատական ​​ուսումնասիրության համար:

## Ամսագրեր

Հերպետոլոգիայի հետազոտությունները հրապարակվում են ակադեմիական ամսագրերում, այդ թվում՝ «Ichthyology & Herpetology», որը հիմնադրվել է 1913 թվականին (որը կոչվում է` (Copeia),ի պատիվ Էդվարդ Դրինկեր Քոուփի): «Հերպետոլոգիա» ամսագիրը հիմնադրվել է 1936 թվականին,«Սողուններ և երկկենցաղներ» ամսագիրը հիմնադրվել է 1990 թվականին, իսկ «Ժամանակակից հերպետոլոգիա» հիմնադրվել է 1997 թվականին և դադարեցվել է հրատարակվել 2009 թվականին:

## Տես նաև

* Բնական գիտություններ
* Կենսաբանություն
* Հայաստանի սողունների ցանկ
* Սողուններ
* Երկկենցաղներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականության ցանկ

* Adler, Kraig (1989). *Contributions to the History of Herpetology*. Society for the Study of Amphibians and Reptiles (SSAR).
* Eatherley, Dan (2015). *Bushmaster: Raymond Ditmars and the Hunt for the World's Largest Viper*. New York: Arcade. 320 pp. 978-1628725117.
* Goin, Coleman J.; Goin, Olive B.; Zug, George R. (1978). *Introduction to Herpetology, Third Edition*. San Francisco: W. H. Freeman and Company. xi + 378 pp. 0-7167-0020-4.

## Արտաքին հղումներ

* Iranian Herpetological Studies Institute (IHSI)
* Field Herpetology Guide
* American Society of Ichthyologists and Herpetologists
* Herpetological Conservation and Biology
* Societas Europaea Herpetologica Distribution Maps for European Reptiles and Amphibians
* Center for North American Herpetology over 500 species of reptiles and amphibians
* European Field Herping Community
* New Zealand Herpetology Արխիվացված 2007-10-20 Wayback Machine
* Chicago Herpetological Society
* Biology of the Reptilia is an online copy of the full text of a 22-volume 13,000-page summary of the state of research of reptiles.
* HerpMapper is a database of reptile and amphibian sightings
* Amphibian and Reptile Atlas of Peninsular California, San Diego Natural History Museum
* A Primer on Reptiles and Amphibians
* Field Herp Forum Արխիվացված 2025-01-26 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հերպետոլոգիա» հոդվածին։ |