# Էվոլյուցիոնիզմի քննադատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Էվոլյուցիոնիզմի քննադատությունը** հայտնվեց անմիջապես այն բանից հետո, երբ հայտնվեցին էվոլյուցիոնիզմի գաղափարները XIX դարի սկզբին։ Այս գաղափարներն էին, որ հասարակության և բնության զարգացումը կառավարվում է բնական օրենքներով, որոնք կրթված հանրությանը հայտնի դարձան Ջորջ Կոմբի (անգլերեն) ռուսերեն գրքից։ Մարդու սահմանադրությունը (1828) և արարչագործության բնական պատմության անանուն մնացորդները (1844)։ Այն բանից հետո, երբ Չարլզ Դարվինը հրապարակեց «Տեսակների ծագումը», գիտական հանրության մեծ մասը համոզվեց, որ էվոլյուցիան վարկած է, որը հիմնված է էմպիրիկ ապացույցների վրա։ 1930-ականներին և 1940-ականներին գիտնականները մշակեցին էվոլյուցիայի սինթետիկ տեսությունը (STE), որը համատեղում էր դարվինյան բնական ընտրության գաղափարը ժառանգականության և բնակչության գենետիկայի օրենքների հետ։ Այդ ժամանակվանից ի վեր էվոլյուցիոն գործընթացների գոյությունը և ժամանակակից էվոլյուցիոն տեսությունների կարողությունը՝ բացատրելու, թե ինչու և ինչպես են տեղի ունենում այդ գործընթացները, հաստատվել է կենսաբանների ճնշող մեծամասնության կողմից։

STE-ի ի հայտ գալուց ի վեր, էվոլյուցիոնիզմի վերաբերյալ գրեթե բոլոր քննադատությունները արվել են ոչ թե գիտնականների, այլ կրոնական առաջնորդների կողմից։

Այնուամենայնիվ, շատ հավատացյալներ, ովքեր հավատում են, որ Աստված(ներ)ը աշխարհի ստեղծողն է, էվոլյուցիոնիզմը սպառնալիք չեն համարում իրենց համոզմունքների համար՝ ընդունելով այս տեսությունը և գործընթացը։ Այս թեիստական էվոլյուցիոնիստների թվում կան աստվածաբաններ, ովքեր պնդում են, որ կարողացել են էվոլյուցիայի մեջ տեսնել աստվածային նախագիծ։ Արևմտյան որոշ քրիստոնյաներ մերժել են էվոլյուցիոնիզմը որպես «հերետիկոսություն», բայց մեծ մասը փորձել է հաշտեցնել էվոլյուցիոնիզմի հայեցակարգը արարչագործության աստվածաշնչյան տարբերակի հետ։

Ի տարբերություն էվոլյուցիայի դեմ վաղ փաստարկների, որոնք կամ ամբողջովին գիտական էին կամ ամբողջովին կրոնական, որոշ ժամանակակից փաստարկներ երբեմն խառնում են երկու տեսակները։ Մասնավորապես, Ամերիկյան «Scientific Creationism and Intelligent Design» շարժումները կասկածի տակ են դնում գիտության էմպիրիկ հիմքը և պնդում, որ կան ավելի շատ ապացույցներ ինչ-որ բանական էակի կողմից ողջ կյանքի ստեղծման կամ աշխարհի ստեղծման համար, ինչպես նկարագրված է Աստվածաշնչում։ Էվոլյուցիայի դեմ փաստարկներից շատերը վերաբերում են էվոլյուցիայի ապացույցների, ինչպես նաև էվոլյուցիոն կենսաբանության մեթոդաբանությանը, բարոյականությանը և գիտական ընդունելիությանը։ Այնուամենայնիվ, գիտական հանրությունը չի ճանաչում այս փաստարկների վավերականությունը՝ վկայակոչելով այն փաստը, որ քննադատները սխալ են մեկնաբանում գիտական տեսության հայեցակարգը։

## Էվոլյուցիայի սահմանում

Կրեացիոնիստների և էվոլյուցիայի կողմնակիցների բանավեճում շփոթության և անորոշության հիմնական աղբյուրներից մեկը հենց էվոլյուցիայի սահմանումն է։ Կենսաբանության մեջ «էվոլյուցիա» տերմինը վերաբերում է սերունդների ընթացքում օրգանիզմների պոպուլյացիաների գենետիկ փոփոխություններին։ Այնուամենայնիվ, բառը շատ այլ իմաստներ ունի այլ ոլորտներում, սկսած սոցիոմշակութային էվոլյուցիայից մինչև քիմիական էվոլյուցիան մինչև աստղերի և գալակտիկաների էվոլյուցիան։ Տերմինը կարող է նշանակել նույնիսկ մետաֆիզիկայի էվոլյուցիան (զարգացման իմաստով), ոգու էվոլյուցիան և այլն։ Երբ կենսաբանական էվոլյուցիան հավասարեցվում է ընդհանուր զարգացման գործընթացներին, դա կարող է հանգեցնել մի հասկացության փոխարինմանը մյուսով:.

### Կյանքի առաջացումը

Էվոլյուցիայի տեսության հակառակորդներն իրենց քննադատության մեջ հաճախ են անդրադառնում կյանքի ծագման (աբիոգենեզի) հարցին։ Հակառակ կրեացիոնիստների պնդումների՝ նման քննադատությունն ուղղակիորեն կապված չէ էվոլյուցիայի տեսության հետ, քանի որ էվոլյուցիայի տեսությունը ուսումնասիրում է կյանքի որոշ ձևերի ծագումը մյուսներից, և ոչ թե կենդանի էակների առաջացումը ոչ կենդանի էակներից։

Կրեացիոնիստները պնդում են, որ կյանքի առաջացման գործընթացը ոչ միայն հասկանալի չէ, այլև անհնար է։ Միաժամանակ երբեմն սխալ փաստարկ է բերվում թերմոդինամիկայի երկրորդ օրենքի «խախտման» մասին։

Նաև կրեացիոնիստները երբեմն դիտարկում են միայն աբիոգենեզի սցենարը, որտեղ բջիջները, ԴՆԹ-ն կամ այլ բարդ կառուցվածքներ առաջանում են ինքնաբերաբար և անմիջապես իրենց ժամանակակից տեսքով՝ ատոմների քաոսային խառնման արդյունքում։ Հաշվի առնելով կյանքի բացարձակապես պատահական ծագման միակ սցենարը, որին ժամանակակից գիտությունը լուրջ չի վերաբերվում, կրեացիոնիստները եզրակացնում են, որ աբիոգենեզն անհնար է։

Նաև հակաէվոլյուցիոնիստների շրջանում կարելի է հանդիպել այն պնդմանը, որ հին Երկրի պայմանները բացառում էին աբիոգենեզի հնարավորությունը։ Մասնավորապես, հերքվում են երկրագնդի մթնոլորտի ձևավորման պատմությունից ընդհանուր ընդունված փաստերը, ինչպիսիք են վաղ մթնոլորտում թթվածնի բացակայությունը և դրա նվազեցնող բնույթը։

## Ընդունումը գիտության կողմից

Առարկությունների առաջին խումբը հանգում է գիտական հանրության մեջ էվոլյուցիայի ընդունման աստիճանին։

### Կարգավիճակը որպես «տեսություն»

Էվոլյուցիայի քննադատները հաճախ պնդում են, որ էվոլյուցիան «միայն տեսություն է»՝ նշելով, որ գիտական տեսությունները երբեք բացարձակ չեն, կամ բնութագրում են էվոլյուցիան որպես կարծիք, այլ ոչ թե փաստ կամ ապացույց։ Նման մեկնաբանությունն արտացոլում է գիտական համատեքստում «տեսություն» բառի իմաստի թյուրիմացությունը։ Եթե խոսակցական խոսքում «տեսությունը» ենթադրություն է, ապա գիտության մեջ «տեսությունը» բացատրություն է, փորձարարական կամ այլ կերպ ապացուցված կանխատեսում։ Էվոլյուցիոն տեսությունը բացատրում է տեսակների բազմազանությունը և դրանց ծագումը և համապատասխանում է գիտական ապացույցների ամենաբարձր չափանիշներին։ Էվոլյուցիոն տեսության զարգացման ներկա փուլը բնական ընտրության (ըստ Դարվինի) և գենետիկայի (ըստ Մենդելի)՝ էվոլյուցիայի սինթետիկ տեսության (STE) ժամանակակից սինթեզն է։ Ինչպես ցանկացած գիտական տեսություն, STE-ն անընդհատ քննարկվում, փորձարկվում և կատարելագործվում է գիտնականների կողմից, բայց միևնույն ժամանակ գիտական փաստն այն է, որ էվոլյուցիոն տեսությունը միակ մոդելն է, որը բացատրում է տեսակների զարգացման հայտնի փաստերը և տալիս է միասնական պատկեր:.

Քննադատները նաև պնդում են, որ էվոլյուցիան փաստ չէ։ Գիտության մեջ ստուգելի էմպիրիկ ապացույցները համարվում են փաստ։ Այնուամենայնիվ, խոսակցական լեզվով փաստը հասկացվում է որպես մի բան, որն ունի սպառիչ ապացույցներ։ Օրինակ՝ «Երկիրը պտտվում է արևի շուրջը» և «օբյեկտները ընկնում են ձգողականության գործողության պատճառով» արտահայտությունները համարվում են փաստ, չնայած այն հանգամանքին, որ սա միայն տեսական նկարագրություն է։ Հետևաբար, գիտական տեսանկյունից, էվոլյուցիան կարելի է անվանել փաստ նույն պատճառով, ինչ գրավիտացիան. գիտական սահմանման հիման վրա էվոլյուցիան ժամանակի ընթացքում օրգանիզմների պոպուլյացիայի գենետիկական փոփոխության դիտարկվող գործընթացն է։ Ելնելով խոսակցական սահմանումից՝ էվոլյուցիան նույնպես կարելի է փաստ անվանել՝ ըստ այս գործընթացի վերաբերյալ հաստատված գիտական տվյալների։ Հետևաբար, էվոլյուցիան (ինչպես գրավիտացիան) գիտական հանրության մեջ համարվում է և՛ փաստ, և՛ տեսություն:.

Նմանատիպ սխալներ են պարունակվում այն առարկության մեջ, որ քանի որ բնական գիտություններում չկան բացարձակապես ապացուցված փաստեր, այլ միայն տեսություններ՝ էմպիրիկ հաստատմամբ, ուրեմն էվոլյուցիայի գործընթացը միայն տեսություն է։ Նման տարբերակումը կարևոր տեղ է գրավում գիտության փիլիսոփայության մեջ, այն ցույց է տալիս բացարձակ յուրահատկության բացակայությունը բոլոր բնական գիտական հայտարարություններում, և ոչ միայն էվոլյուցիայի հետ կապված։ Խիստ ապացույցը հնարավոր է միայն ֆորմալ գիտություններում, ինչպիսիք են տրամաբանությունը և մաթեմատիկան, բայց ոչ բնական գիտությունները, որոնց համար ավելի տեղին են «հաստատում» կամ «ստուգում» տերմինները։ Այսպիսով, կարելի է ասել, որ էվոլյուցիան խստորեն ապացուցված չէ, բայց դա նույնքան սխալ մեղադրանք է, որքան «էվոլյուցիան ընդամենը տեսություն է»։ Եթե ապացույցով մենք հասկանում ենք, ինչպես խոսակցական լեզվով, սպառիչ հաստատումը, ապա գիտական համայնքում էվոլյուցիան ապացուցված է։.

### Ընդունման աստիճան

1999 թվականից ի վեր Կանզասում ի հայտ եկավ առարկության նոր տեսակ։ Եթե նախկինում կրեացիոնիստները պահանջում էին ընդհանրապես վերացնել էվոլյուցիայի տեսության ուսուցումը, ապա այժմ ասում են, որ քանի որ էվոլյուցիայի տեսությունը հակասական է, ուսանողներին պետք է այլընտրանքային տեսակետներ սովորեցնել։ Այս առաջարկին աջակցել է ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշը։

Այս հայտարարությունները հիմք են հանդիսացել «Discovery Institute» հասարակական կազմակերպության կողմից մեկնարկած «Դասավանդի՛ր հակասությանը» արշավի։ Այս արշավի նպատակը հանրակրթական դպրոցներում «խելացի դիզայնի» դոկտրինի ներմուծումն էր։

Գիտական հանրությունը և ԱՄՆ արդարադատությունը մերժել են այս փաստարկները, քանի որ գիտությունը հիմնված է ոչ թե այն բանի վրա, ինչին հավատում է մեծամասնությանը, այլ փաստերի վրա։ Կենսաբանների կոնսենսուսը, այլ ոչ թե հասարակության մեջ կարծիքի ժողովրդականությունը, որոշում է, թե ինչն է ընդունելի գիտության համար։ Եվ չնայած էվոլյուցիան քննարկվում է հասարակության մեջ, այդ տեսությունը չի վիճարկվում կենսաբանության մասնագետների շրջանում։

Ի պատասխան՝ կրեացիոնիստները վիճարկում են էվոլյուցիայի տեսության գիտական աջակցության մակարդակը։ «Discovery Institute»-ը 2001-2010 թվականներին հավաքել է գիտնականների մոտ 700 ստորագրություն «Գիտական անհամաձայնություն դարվինիզմի հետ» թեզի ներքո՝ ցույց տալու համար, որ կան բազմաթիվ գիտնականներ, ովքեր համաձայն չեն այսպես կոչված «դարվինյան էվոլյուցիայի» հետ։ Մյուս կողմից, այս թեզը չի արտահայտում էվոլյուցիայի նկատմամբ ուղղակի անվստահություն, այլ միայն ասում է. «Մենք թերահավատորեն ենք վերաբերվում այն պնդումներին, որ պատահական փոփոխությունները և բնական ընտրությունը կարող են պատասխանատու լինել կյանքի բարդության համար։ Պետք է խրախուսել Դարվինի տեսության ապացույցների ուշադիր ուսումնասիրությունը»։ Այս բանաձևը հանգեցրեց մի քանի արշավների, որոնց նպատակն էր ցույց տալ գիտական համայնքում էվոլյուցիայի աջակցության մակարդակը, այդ թվում՝ «Գիտական աջակցություն դարվինիզմին», որը չորս օրվա ընթացքում հավաքեց ավելի քան 7000 ստորագրություն, և «Project Steves»՝ կեսկատակ բանաձևը, որը. հավաքել է 1406 ստորագրություն (2016թ. նոյեմբերի 23-ի դրությամբ)՝ ի պաշտպանություն գիտնականների էվոլյուցիայի, ստորագրություններով միայն այն գիտնականների կողմից, ովքեր կոչվում են «Սթիվ» կամ որևէ նմանատիպ անուն։

Կրեացիոնիստները պնդում են, որ հարյուր տարի անց «տեսությունը ճգնաժամի մեջ է» և շուտով կչեղարկվի առարկությունների, հուսալի ապացույցների բացակայության կամ ֆիզիկական օրենքների խախտման պատճառով։ Այս փաստարկը մերժվում է գիտության կողմից, քանի որ «խելացի դիզայնը» կամ այլ կրեացիոնիստական հասկացությունները պետք է համապատասխանեն գիտական չափանիշներին, որպեսզի այլընտրանք համարվեն էվոլյուցիայի տեսությանը։ Եթե նույնիսկ էվոլյուցիայի դեմ ապացույցներ լինեին, դա չի նշանակի, որ «խելացի դիզայն» հասկացությունը ճիշտ է։

Որոշ առարկություններ հանգում են նրան, որ ի սկզբանե տեսությունը չէր ընդունվում որոշ գիտնականների կողմից։ Հաճախ հակառակորդների շարքում են Իսահակ Նյուտոնը, Կարլ Լիննեուսը, Բլեզ Պասկալը և այլ մեծ գիտնականներ, ովքեր մահացել են Դարվինի ծնունդից շատ առաջ։ Ոմանք նաև վկայակոչում են քաղաքային լեգենդն այն մասին, որ Դարվինը իբր «հետ է կանչել» իր տեսությունը մահվան անկողնում։ Բայց եթե նույնիսկ դա ճիշտ լիներ, այն դեռևս որևէ դեր չէր խաղա, քանի որ գիտությունը հենվում է ոչ թե առանձին գիտնականների հեղինակության, այլ փաստերի համապատասխանության և եզրակացությունների կանխատեսելիության վրա։

## Գիտական կարգավիճակ

Առարկությունների երկրորդ խումբը հանգում է նրան, որ էվոլյուցիոն դոկտրինն իբր չի համապատասխանում հիմնական գիտական չափանիշներին։ Էվոլյուցիոն գիտության մեթոդները հայտարարվում են անստուգելի, փաստերը՝ ոչ հավաստի, սպեկուլյատիվ։

### Կրոնական էություն

Էվոլյուցիայի դեմ փաստարկների մի մասն այն է, որ «էվոլյուցիան կրոն է, ոչ թե գիտություն»։ Նման փաստարկների նպատակն է ապացուցել, որ ընտրությունը երկու կրոնական ուսմունքների՝ էվոլյուցիայի և կրեացիոնիզմի միջև է, կամ նույնիսկ էվոլյուցիան որպես համոզմունք ներկայացնելը, իսկ «խելացի դիզայն» հասկացությունը որպես գիտություն։ Օգտագործվում են շեշտադրող պիտակներ՝ «էվոլյուցիոնիստներ», «դարվինիստներ»։

Զուգահեռներ անցկացնելով էվոլյուցիայի և կրեացիոնիզմի միջև՝ կրեացիոնիստները պնդում են, որ էվոլյուցիան պահանջում է հավատք, էվոլյուցիոն տեսությունն ունի «հարգված մարգարե»՝ Դարվինը, իսկ էվոլյուցիայի կողմնակիցները կտրականապես մերժում են ապացույցները, որոնք դուրս են իրենց տեսությունից։

Փոխադարձ առարկությունները հետևյալն են. գիտության մեջ ոչ մի հայտարարություն չի համարվում «սուրբ», Դարվինի սկզբնական տեսության շատ պոստուլատներ փոխվել են նեոդարվինիզմում և շարունակում են փոփոխվել կամ հերքվել էվոլյուցիայի ժամանակակից սինթետիկ տեսության մեջ։ Էվոլյուցիոն գործընթացի աննկատելիությունը փաստ չէ, բացի այդ, էվոլյուցիան ունի բազմաթիվ այլ ապացույցներ և չի պահանջում հավատ։

Էվոլյուցիայի կրոնական էության մասին հայտարարությունները ճիշտ չեն, քանի որ կրոնը բնութագրվում է ոչ թե իր հետևորդների դոգմատիկ կամ ջերմ համոզմունքով, այլ անտեսանելիի, հոգևոր և գերբնականի հանդեպ հավատքով։ Էվոլյուցիայի հավատարմությունը հիմնված չէ դոգմայի կամ հավատքի վրա։

Նմանապես, կրեացիոնիստներն առարկում են էվոլյուցիան՝ ասելով, որ այն աթեիստական է, կամ որ էվոլյուցիան «աթեիզմի կրոնի» մի մասն է։ Երբեմն նրանք նույնիսկ փորձում են գիտությունը ներկայացնել որպես «աթեիստական կրոնի գիտություն»։

ԱՄՆ դատարանը մերժեց նաև այս փաստարկները. եթե նույնիսկ քննարկման շրջանակներում էվոլյուցիան կրոն կամ կրոնական դոգմա լինի, արժե դադարեցնել էվոլյուցիայի ուսուցումը և դրան հակադրվող այլ կրոն չներկայացնել։ Այնուամենայնիվ, նախադեպային իրավունքը և, հավանաբար, նաև ողջամտությունը հստակ ցույց են տվել, որ էվոլյուցիան կրոն չէ, և դրա ուսմունքը չի խախտում Հիմնադրման դրույթը։

### Անկեղծելիություն

Տեսությունը բավարարում է կեղծելիության չափանիշը, եթե կա այն հերքելու մեթոդաբանական հնարավորություն՝ բեմադրելով այս կամ այն կրիտիկական փորձը։ Անկեղծելի պնդումները չեն կարող լինել գիտական, քանի որ գիտությունը չունի դրանց փորձարկման մեթոդաբանություն։ Կրեացիոնիստները, ինչպիսին Հենրի Մ. Մորիսն է, պնդում են, որ ցանկացած դիտարկում (փորձ) կարող է տեղավորվել էվոլյուցիայի շրջանակներում, և արդյունքում անհնար է ցույց տալ, որ էվոլյուցիան սխալ է։ Հետեւաբար, ըստ նրանց, էվոլյուցիան գիտական չէ։.

Այնուամենայնիվ, էվոլյուցիան գիտական հանրության կողմից ճանաչվում է որպես կեղծելի գիտություն, քանի որ այն կարող է օգտագործվել կանխատեսումներ անելու համար, որոնք, եթե փաստերով չեն հաստատվում, կեղծում են էվոլյուցիան։ Որոշ տեսակի ապացույցներ, ինչպիսիք են բրածոների գրառումները, ցույց են տալիս, որ շատ տեսակներ երկար ժամանակ կայուն են մնացել՝ առանց մուտացիաների աստիճանական կուտակման ապացույցների, մինչդեռ մյուսները փոխվում են արագ տեմպերով կամ ինքնաբերաբար։ Դարվինի որոշ գաղափարներ կեղծվել են (կամ հերքվել), էվոլյուցիոն գիտության զարգացման ընթացքում փաստերին տրվել է այլ մեկնաբանություն, միևնույն ժամանակ հաստատվել են կենտրոնական գաղափարները։ Մյուս կողմից, կրեացիոնիզմը միանշանակորեն կեղծելի չէ, քանի որ ցանկացած փորձի արդյունք կարելի է համարել «ավելի բարձր ուժի» լրացուցիչ ազդեցություն։.

Ինքը՝ Դարվինը, օրինակ բերեց իր տեսության կեղծելիության օրինակը, երբ գրում էր «Տեսակների ծագումը» գրքի 6-րդ գլխում. Եթե հնարավոր լիներ ցույց տալ, որ կա բարդ օրգան, որը չի կարող ձևավորվել բազմաթիվ հաջորդական թույլ փոփոխություններով, իմ տեսությունը կլիներ. ամբողջական փլուզում.

Նշվել են նաև էվոլյուցիայի կեղծման բազմաթիվ այլ եղանակներ, ինչպես օրինակ Հալդեյնի առաջարկած նախաքեմբրյան ճագարը։ Այն փաստը, որ մարդիկ ունեն մեկ զույգ քրոմոսոմ ավելի քիչ, քան մեծ կապիկները, վկայում է քրոմոսոմների միաձուլման կամ ընդհանուր նախահայրի մեջ պառակտման ստուգելի վարկածի մասին։ Միաձուլման վարկածը հաստատվեց 2005 թվականին, երբ պարզվեց, որ մարդու երկրորդ քրոմոսոմը համապատասխանում է երկու քրոմոսոմների միաձուլմանը, որոնք առանձնացված են մնացել այլ պրիմատներում։

### Ապացույցների խնդիրների առկայությունը գիտության մեջ

Ապացույցների խնդրի առկայությունը գիտության մեջ հայտնի փաստ է։ Դա պայմանավորված է թե՛ նրանով, որ հստակ ապացույցները հնարավոր են միայն ճշգրիտ գիտություններում, և թե՛ նրանով, որ փաստերը կարող են տարբեր կերպ մեկնաբանվել որոշակի տեսության շրջանակներում։ «Ճշմարիտ» այն տեսությունն է, որն առավելագույնս ամբողջությամբ ծածկում է գոյություն ունեցող փաստերը, քանի դեռ մեկ այլ տեսություն չի ընդգրկում ավելի շատ փաստեր։ Հարկ է նշել, որ այս դեպքում հին տեսությունը չի դադարում գոյություն ունենալ, այլ դառնում է նորի մաս։ Այսպիսով, Դարվինի տեսության շրջանակներում որոշ չլուծված հարցեր բացատրվել են նեոդարվինիզմում, իսկ դարվինիզմի և նեոդարվինիզմի շրջանակներում չլուծված հարցեր՝ էվոլյուցիայի սինթետիկ տեսության շրջանակներում։

### Դիտարկման անհնարինություն

Կրեացիոնիստների կողմից հնչեցված ամենատարածված պնդումներից մեկը էվոլյուցիոն գործընթացի աննկատելիությունն է։ Նման առարկությունների խնդրահարույցությունը կայանում է «էվոլյուցիա» հասկացության ոչ ճշգրիտ սահմանման մեջ (տե՛ս վերևում)։ Այնուամենայնիվ, եթե հիմք ընդունենք կենսաբանական սահմանումը, ապա կարելի է դիտարկել էվոլյուցիան։ Էվոլյուցիոն գործընթացները՝ սերնդից սերունդ պոպուլյացիայի սկզբնական կազմից գենետիկ փոփոխությունների տեսքով, հայտնաբերվել են տարբեր գիտական փորձերի ժամանակ, ներառյալ մոդելային օրգանիզմների (մրգային ճանճեր, մկներ, բակտերիաներ) զարգացումը լաբորատորիայում և tilapia-ն իր միջավայրում։ . Նման փորձարարական էվոլյուցիոն ուսումնասիրությունները, հատկապես միկրոօրգանիզմների հետ կապված, այժմ շատ տեղեկություններ են տալիս էվոլյուցիոն գործընթացները հասկանալու համար։

Ի պատասխան՝ կրեացիոնիստները սովորաբար ասում են, որ նման գործընթացները ցույց են տալիս միայն միկրոէվոլյուցիան, բայց չեն կարող ցույց տալ մակրոէվոլյուցիան։ Միկրոէվոլյուցիայի գոյությունը չի հերքվում կրեացիոնիստների կողմից, և դա հեշտությամբ հաստատվում է տարբեր շների ցեղատեսակների օրինակով։ Բայց եթե դիմենք մակրոէվոլյուցիայի կենսաբանական սահմանմանը, ապա միկրոէվոլյուցիան և մակրոէվոլյուցիան կարելի է դիտարկել։ Օրինակ, տեսակավորումը ուղղակիորեն նկատվել է բազմաթիվ անգամներ՝ չնայած հակառակի մասին տարածված սխալ պատկերացումներին։ Բացի այդ, ժամանակակից STE-ն որևէ տարբերակում չի դնում մակրոէվոլյուցիայի և միկրոէվոլյուցիայի միջև՝ մեկը դիտարկելով որպես մյուսի շարունակություն, միայն ավելի մեծ մասշտաբով։ Դրա օրինակն է օղակի տեսարանները։

### Ապացույցների անկայունություն

Առարկությունների առնչվող տեսակն այն է, որ էվոլյուցիան իբր հիմնված է թերի ապացույցների վրա և, հետևաբար, չունի ամուր փաստացի հիմք։ Քննադատները սովորաբար պնդում են, որ շատ կեղծ և շինծու ապացույցներ են օգտագործվում էվոլյուցիան աջակցելու համար։ Նշվում է նաև, որ որոշ ապացույցներ հետագայում մերժվել են կամ կասկածի տակ են դրվել։

Նմանապես, հակաէվոլյուցիոն փաստարկները վերլուծում են էվոլյուցիոն մտքի զարգացումը և ընդհանրապես գիտության պատմությունը։ Կրեացիոնիստները նշում են, որ նախկինում գիտական հեղափոխությունները հերքել են այն տեսությունները, որոնք նախկինում համարվում էին անսասան։ Այսպիսով, ենթադրվում է, որ էվոլյուցիայի ներկայիս տեսությունը կհրաժարվի նման հեղափոխությունից, քանի որ «տեսությունը ճգնաժամի մեջ» այս կամ այն պատճառով։

Էվոլյուցիայի քննադատները մատնանշում են անցյալում առկա կեղծ կեղծիքները, ինչպիսին է Փիլտդաուն մարդը։ Ելնելով դրանից՝ պնդում են, որ քանի որ գիտնականները նախկինում խաբվել են, ապա էվոլյուցիայի ժամանակակից ապացույցները կարող են լինել խարդախ կամ սխալ։ Էվոլյուցիոն ապացույցների մեծ մասը տարիների ընթացքում խարդախություն է անվանվել։ Դրանցից են՝ Archeopteryx-ը, կեչու ցեցի մելանիզմը և Դարվինյան ցիցերը։ Հետագայում խարդախության մասին բոլոր նման մեղադրանքները հերքվեցին։.

Նաև պնդում են, որ էվոլյուցիայի որոշ ապացույցներ, որոնք դրան աջակցում էին անցյալում, այժմ համարվում են ապացույցների հետ անհամատեղելի։ Օրինակ, Էռնստ Հեկելի սաղմերի համեմատական գծագրերը, որոնք օգտագործվում են բիոգենետիկ օրենքը («ontogeny recapitulates phylogenesis») պատկերացնելու համար, ոչ միայն սխալ էին, այլ ակնհայտորեն կեղծ։

Խելացի դիզայնի կողմնակից Ջոնաթան Ուելսը քննադատում է կենսաբանության դասագրքերը՝ պնդելով, որ նման ապացույցները դեռևս հրապարակվում են դրանցում, նույնիսկ այն բանից հետո, երբ դրանք անտեսվել են։ Ի պատասխան՝ Գիտության կրթության ազգային կենտրոնը նշում է, որ Ուելսի կողմից վերանայված դասագրքերից ոչ մեկը չի օգտագործում այս նկարազարդումները որպես ապացույց, Հեկելի գծագրերը ներկայացված են պատմական համատեքստում՝ քննարկելով, թե ինչու են դրանք սխալ, և ճշգրիտ ժամանակակից նկարներ և լուսանկարներ, որոնք օգտագործվում են դասագրքերում։ , սխալ են ներկայացնում Ուելսը։

Էվոլյուցիոնիստների ենթադրյալ սխալի մեկ այլ հանրաճանաչ օրինակ է մնացորդային օրգանները։ Կրեացիոնիստները կարծում են, որ վեստիգիալ օրգանները «օրգաններ են, որոնք ենթադրաբար կենդանու մեջ ոչ մի ֆունկցիա չեն կատարում»։ Ուստի, երբ գիտնականներն ապացուցում են մեկ այլ տարրական օրգանի օգտակարությունը, սա ներկայացվում է որպես էվոլյուցիայի տեսության սխալ։ Իրականում, տարրական օրգանները կառուցվածքներ են, որոնք փոքրացված են և ունեն ավելի քիչ հնարավորություններ՝ համեմատած այլ օրգանիզմների համապատասխան կառուցվածքների հետ։ Թեև վեստիգիալ շատ օրգաններ լիովին անգործունակ են, ֆունկցիայի բացակայությունը պարտադիր պայման չէ վեստիգիայի համար։ Այսպիսով, Դարվինը, որպես տարրական օրգանի օրինակ, բերել է թռիչքի համար ոչ պիտանի, բայց ոչ անպետք ջայլամի թևը։

### Անվստահելի կամ անհամապատասխան ապացույցներ

Կրեացիոնիստները պնդում են, որ որոշ տեսակի ապացույցներ չեն տրամադրում հուսալի տեղեկատվություն անցյալի մասին։ Օրինակ, նրանք պնդում են, որ ռադիոիզոտոպների թվագրման մեթոդները, որոնք հիմնված են որոշ իզոտոպների մշտական կիսամյակի վրա, կարող են լինել ոչ ճշգրիտ և տալ անվստահելի արդյունքներ։ Հատկապես հաճախ քննադատվում է ռադիոածխածնային վերլուծությունը՝ հիմնված ուսումնասիրված նյութերում կայուն ածխածնի իզոտոպների պարունակությունը 14C ռադիոակտիվ իզոտոպի քանակի հետ համեմատելու վրա։

Ենթադրվում է, որ ռադիոիզոտոպների թվագրումը կախված է մի շարք չհիմնավորված ենթադրություններից, ինչպիսիք են միանմանության սկզբունքը, իզոտոպների քայքայման հաստատուն արագությունը և մթնոլորտում ածխածնի 14-ի ձևավորման հաստատուն արագությունը։ Այս փաստարկները հերքվում են գիտնականների կողմից, քանի որ անկախ մեթոդները հաստատել են ռադիոիզոտոպային մեթոդի ճշգրտությունը, և այդ դրույթներից մի քանիսը կատարելագործվել են մեթոդի մշակման ընթացքում։ Բացի այդ, բացի ածխածնի իզոտոպներից, կան մի շարք այլ իզոտոպային տարրեր, որոնք ճշգրտում և ուղղում են վերլուծության արդյունքները։

Փաստարկվում է նաև, որ բրածոների մեջ չափազանց շատ «դատարկ կետեր» կան, որ բրածոներն օգտագործվում են որպես փոխադարձ երաշխիք, կամ որոշ բրածոներ «տեղը չեն»։ Ժամանակակից երկրաբանությունը բացատրում է բրածոների անոմալիաների ծագումը

## Հասարակության մեջ ճանաչվածության աստիճանը

| Результаты опроса: «Правда ли, что современные люди произошли от животных других видов?» |
| --- |
| Страна |  |  |  | согласилось |
| Исландия |    | 85 % |
| Швеция |    | 82 % |
| Великобритания |    | 79 % |
| Венгрия |    | 67 % |
| Чехия |    | 66 % |
| Швейцария |    | 62 % |
| Польша |    | 59 % |
| Греция |    | 55 % |
| Болгария |    | 50 % |
| Латвия |    | 49 % |
| Кипр |    | 46 % |
| Турция |    | 27 % |
| **Eurobarometer, 2005** |

Համաձայն Հասարակական կարծիքի ուսումնասիրման համառուսաստանյան կենտրոնի (VTsIOM) կողմից 2011 թվականին անցկացված հարցման՝ ռուսների 17%-ը չի հավատում, որ այսօրվա մարդիկ զարգացել են վաղ մարդկային տեսակներից։ Համաձայն Ամերիկյան ազգային գիտական հիմնադրամի 2003 թվականի տվյալների՝ ռուսների 44%-ը համաձայն է թեզի հետ՝ «Ըստ ժամանակակից պատկերացումների՝ մարդիկ առաջացել են ավելի վաղ կենդանիների տեսակներից»։

.

## Տես նաև

* Էվոլյուցիա

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* *Дарвин Ч.* О происхождении видов в царствах животном и растительном путём естественного подбора родичей или о сохранении усовершенствованных пород в борьбе за существование (ռուս.) // *О происхождении видов* — СПб.: А. И. Глазунов, 1864. — С. 139—167.</includeonly

## Արտաքին հղումներ

* Сайт «Проблемы эволюции» Արխիվացված 2011-09-03 Wayback Machine
* В. Алексеев. Научный креационизм: наука ли это? — Часть 1. Классические Критерии Демаркации(չաշխատող հղում)