# Գիտական և արդյունաբերական հետազոտությունների համագործակցային կազմակերպություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Գիտական և արդյունաբերական հետազոտությունների համագործակցային կազմակերպություն
 |
| --- |
|  |
| Տեսակ | կառավարական կազմակերպություն, Ավստրալիայի պետական մարմին, պրոդյուսերական ընկերություն և research organization? |
| Երկիր |  Ավստրալիա |
| Հապավում | CSIRO |
| Հիմնադրված | մայիսի 19, 1949 |
| Գլխադասային գրասենյակ | Կանբերրա, Ավստրալիա |
| Կայք | csiro.au​(անգլ.) |

**Գիտական և արդյունաբերական հետազոտությունների համագործակցային կազմակերպությունը**, կրճատ՝ **ԳԱՀՀԿ** (CSIRO, անգլ.՝ Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation) Ավստրալիայի կառավարության գործակալություն է, որը պատասխանատու է գիտական հետազոտությունների և դրանց առևտրային ու արդյունաբերական կիրառությունների համար։ Գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Կանբերայում։ 2024 թվականի դրությամբ ԳԱՀՀԿ-ն ունի ավելի քան 50 կենտրոն Ավստրալիայում, ինչպես նաև ներկայացվածություն Ֆրանսիայում և ԱՄՆ-ում, և ունի 6,618 աշխատակից։

Ավստրալիայում դաշնային ֆինանսավորմամբ գիտական հետազոտությունները սկսվել են 1916 թվականին՝ **Գիտության և արդյունաբերության խորհրդատվական խորհրդի** ստեղծմամբ։ 1920 թվականին այն վերանվանվել է **Գիտության և արդյունաբերության համագործակցային ինստիտուտ**, սակայն ֆինանսավորման պակասի պատճառով երկու կառույցներն էլ սահմանափակ արդյունավետություն ունեին։ 1926 թվականին ստեղծվեց **Գիտական և արդյունաբերական հետազոտությունների խորհուրդը** (**ԳԱՀԽ**), որը ամրապնդեց ազգային գիտական ղեկավարումը և ընդլայնեց հետազոտական ֆինանսավորումը։ 1949 թվականին օրենսդրական փոփոխությունների արդյունքում կազմակերպությունը ստացավ ներկայիս անվանումը՝ Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation՝ CSIRO։

ԳԱՀՀԿ-ի հայտնի ձեռքբերումներից են ատոմային կլանման սպեկտրաչափության մշակումը, վաղ Wi-Fi տեխնոլոգիայի կարևոր բաղադրիչների ստեղծումը, առաջին առևտրային հաջողություն ունեցած պոլիմերային թղթադրամը, Aerogard միջատավանիչը, ինչպես նաև ճագարների պոպուլյացիայի վերահսկման համար միքսոմատոզի և ճագարների կալիցիվիրուսի կիրառումը։

## Կառուցվածք

ԳԱՀՀԿ-ն ղեկավարվում է Ավստրալիայի կառավարության կողմից նշանակվող խորհրդի միջոցով։ 2025 թվականի դրությամբ խորհրդի նախագահն է Մինգ Լոնգը։ Կառավարման կազմում ներառված են ութ տնօրեններ, այդ թվում՝ գլխավոր գործադիր տնօրենը՝ Դագ Հիլթոնը։

## Հետազոտական ուղղություններ

ԳԱՀՀԿ-ի գործունեությունը կազմակերպված է հետազոտական բիզնես միավորների, ազգային ենթակառուցվածքների ու հավաքածուների և ծառայությունների միջոցով։ Հիմնական հետազոտական ուղղություններն են գյուղատնտեսությունը և սնունդը, առողջապահությունն ու կենսաանվտանգությունը, Data61 թվային և տվյալագիտության ստորաբաժանումը, էներգետիկան, արտադրությունը, հանքային ռեսուրսները, տիեզերքը և աստղագիտությունը, ինչպես նաև շրջակա միջավայրը։

Կազմակերպությունը կառավարում է մի շարք ազգային գիտական ենթակառուցվածքներ, այդ թվում՝ Հիվանդությունների պատրաստվածության ավստրալական կենտրոնը, Ավստրալիայի աստղադիտակների ազգային ենթակառուցվածքը, Կանբերայի խորը տիեզերքի կապի համալիրը, Ծովագնացության ազգային կառույցը՝ ԹՆ Ինվեստիգեյթոր հետազոտական նավով, Նյու Նորսիա ցամաքային կայանը և Պավսլիի գերհամակարգչային կենտրոնը։

ԳԱՀՀԿ-ն նաև պահպանում է կենսաբանական և բնապահպանական կարևոր ազգային հավաքածուներ, ներառյալ Կենդանի Ավստրալիայի ատլասը, Ավստրալիայի ազգային միջատների հավաքածուն, Ավստրալիայի ազգային հերբարիումը, կենդանիների, ձկների, սերմերի և հողի ազգային հավաքածուները, ինչպես նաև Քեյփ Գրիմ օդային արխիվը։

## Պատմություն

Բիլի Հյուզի նախաձեռնությամբ 1915 թվականին գումարվեց խորհրդաժողով՝ գիտության և արդյունաբերության խորհրդատվական մարմին ստեղծելու համար։ 1916 թվականին ձևավորվեց Գիտության և արդյունաբերության խորհրդատվական խորհուրդը, իսկ 1920 թվականին այն վերակազմավորվեց որպես Գիտության և արդյունաբերության համագործակցային ինստիտուտ։ 1926 թվականի օրենքով ստեղծվեց ԳԱՀԽ-ը, որը արագ զարգացավ և կենտրոնացավ հատկապես գյուղատնտեսության, կենդանիների առողջության, սննդի, արտադրության և արդյունաբերական հետազոտությունների վրա։

1949 թվականին կառույցը վերանվանվեց ԳԱՀՀԿ։ Իան Քլունիս Ռոսի ղեկավարությամբ այն ընդլայնվեց դեպի ռադիոաստղագիտություն, արդյունաբերական քիմիա, արևային էներգիա, գյուղատնտեսական ճարտարագիտություն և այլ ոլորտներ։ 1949 թվականից հետո կազմակերպությունը աստիճանաբար ընդգրկեց գրեթե բոլոր հիմնական արդյունաբերական, բնապահպանական, սննդային, ջրային և քաղաքաշինական ուղղությունները։

ԳԱՀՀԿ-ն կարևոր դեր է ունեցել ռադիոաստղագիտության և հաշվողական տեխնիկայի զարգացման մեջ։ Նրա գիտնականները կառուցել են աշխարհի առաջին արևային ռադիոսպեկտրոգրաֆներից մեկը, իսկ CSIRAC համակարգիչը, որի առաջին ծրագիրը գործարկվել է 1949 թվականին, համարվում է աշխարհում պահպանված միակ առաջին սերնդի համակարգիչը։

## Գյուտեր և ձեռքբերումներ

ԳԱՀՀԿ-ի նշանավոր գյուտերի և տեխնոլոգիական ներդրումների թվում են՝

* Aerogard միջատավանիչը,
* Ատոմային կլանման սպեկտրաչափությունը,
* պոլիմերային թղթադրամը,
* Պարկես աստղադիտարանը,
* Relenza հակագրիպային դեղամիջոցը,
* UltraBattery մարտկոցային տեխնոլոգիան,
* Wi-Fi տեխնոլոգիայի հիմնական բաղադրիչները,
* Zebedee շարժական 3Դ Լիդար քարտեզագրման համակարգը։

## Կառավարում

1926 թվականին ԳԱՀԽ-ը ղեկավարում էր երեք անդամից բաղկացած գործադիր կոմիտեն։ Հետագայում նախագահի և գլխավոր գործադիր տնօրենի դերերը մի քանի անգամ փոխվել են։ 1986 թվականին Ավստրալիայի կառավարությունը վերաձևեց կառավարման համակարգը՝ ստեղծելով ոչ գործադիր անդամներով խորհուրդ և առանձին գլխավոր գործադիր տնօրեն։ Այս համակարգով խորհուրդը պատասխանատու է ընդհանուր ռազմավարության, կառավարման և կատարողականի համար, իսկ գլխավոր գործադիր տնօրենը՝ կազմակերպության ամենօրյա կառավարման համար։

## Վեճեր

ԳԱՀՀԿ-ն մի շարք անգամներ հայտնվել է հանրային վեճերի կենտրոնում։ Դրանցից են *Total Wellbeing Diet* սննդակարգի շուրջ քննադատությունները, Wi-Fi արտոնագրի վերաբերյալ դատական գործընթացները և արտոնագրային եկամուտների շուրջ քննարկումները, 2011 թվականին Գրինփիսի ակտիվիստների կողմից գենետիկորեն ձևափոխված ցորենի փորձադաշտի վնասումը, ինչպես նաև աշխատավայրում հետապնդումների և ներքին կառավարման վերաբերյալ հրապարակային մեղադրանքները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գիտական և արդյունաբերական հետազոտությունների համագործակցային կազմակերպություն» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գիտական և արդյունաբերական հետազոտությունների համագործակցային կազմակերպություն» հոդվածին։ |