# Սեռական օրգաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանաչ ջրիմուռ խարայի սեռական օրգաններն են` արական անթերիդիումը (կարմիր) և իգական արքեգոնիումը (շագանակագույն):

**Սեռական օրգաններ** Սեռական վերարտադրության օրգաններ։ Այսպես են կոչվում կենդանիների և մարդկանց սեռական վերարտադրության օրգանները, իսկ բույսերի սեռական օրգանները կոչվում են գեներացնող օրգաններ։ Սեռական օրգանները կազմում են վերարտադրողական համակարգը։ տղամարդկանց մոտ սերմնահեղուկը կանանց մոտ ձվարանը, դրանք կազմում են առաջնային սեռական օրգանները։ Երկու սեռերի մոտ տեսանելի օրգանները կոչվում են արտաքին սեռական օրգաններ կամ սեռական օրգաններ, իսկ ներքին սեռական օրգանները երկրորդական սեռական օրգաններ։

Կենդանիների մոտ սեռական օրգանները ներառում են սեռական գեղձեր (սերմնահեղուկ և ձվարաններ), վերարտադրողական ուղղիներ (սերմնատարներ և ձվաբջիջներ), մի շարք «լրացուցիչ կրթություն» (Տարբեր տեսակի գեղձեր ինչպես նաև սերմնաբջիջներ) և այլ նմանատիպ օրգաններ։ Բացի այդ, կենդանիների էգերը վերարտադրման օրգաններ ունեն (սաղմը կրելու համար ծառայող), որոնք նույնպես համարվում են սեռական։

Սեռական գեղձերը (կամ գոնադները) արտադրում են սեռական բջիջներ (կամ գամետներ)։ Իգական սեռական գեղձերը արտադրում են ձվաբջիջներ և կոչվում են ձվարաններ, իսկ արական սեռական օրգաններն արտադրում են սերմնաբջիջներ և կոչվում են ամորձիներ։ Բացի այս գամետները արտադրում են սեռական հորմոններ։

Կանանց սեռական բջիջները դուրս են բերվում ձվաբջիջների միջոցով, արականը անոթների միջոցով։ (Չնայած կան կենդանիներ, որոնք օգտագործում են արտազատման օրգանները։ Օրինակ, գամետները, որպես առանձին օրգաններ, բացակայում են սպունգերի և թարթիչավոր որդերի մետ։ Սեռական բջիջները ցրված են պարենքիմում և դուրս են գալիս բերանի խոռոչով կամ մարմնի կիսման միջոցով)։

Կոպուլյատիվ օրգանները բաժանվում են արական և իգական օրգանների։ Առաջինները ներարկում են սերմնահեղուկներ, երկրորդները վերցնում են այն և որոշ դեպքերում պահում որոշակի ժամանակ ապահովելով կենսական ակտիվությանը։ Կոպուլյատիվ օրգաններ հայտնաբերված են մի շարք թռչունների, ձկների, որդերի, փափկամարմինների և արտրոդների մոտ, գրեթե բոլոր սողունների մոտ (բացառությամբ գաթերիայի) և բոլոր կաթնասունների մոտ։

## Մարդու սեռական օրգանները

Մարդու սեռական օրգանները անատոմիապես բաժանվում են արտաքինի և ներքինի։

Տղամարդկանց մոտ արտաքին են առնանդամը և բշտիկը, ներքին են ամորձիները, էպիդիդիմիս, սերմնաբջիջներրը, ինչպես նաև շագանակագեղձը։

Կանանց մոտ արտաքին օրգաններն են մեծ և փոքր սեռական շուրթերը, հեշտոցային գավիթը, մեծ խցուկների հեշտոցային գավիթը (կամ բարտոլինային խցուկներ), ներքին օրգաններն են հեշտոցը, արգանդը, արգանդափողերը, ձվարանները։

## Բույսերի սեռական օրգանները

Ցածրակարգ բույսերի մոտ սեռական օրգանները սովորաբար միաբջիջ են, բարձրակարգ բույսերը բազմաբջիջ։

Բույսերի մոտ արական սեռական օրգանները կոչվում են անթերիդիումներ,իսկ իգական սեռական օրգանը կոչվում է արքեգոնիում (ցածրագարգ բույսերից են ջրիմուռները և որոշ սնկեր), կարպոգոնիա (կարմիր ջրիմուռների մոտ) կամ արքեգոնիա (բրիոֆիտներում)։ Անթերիդիումը առաջացնում է անթերոզիդներ (սերմնաբջիջներ) կամ սերմնահեղուկ (կարմիր ջրիմուռներ, պասիվ շարժվող սեռական օրգաններ), իսկ կանանց սեռական օրգանն արտադրում է ձվաբջիջներ։

Պետք է նշել, որ ջրիմուռները կոնյուգատներ են (օրինակ սպիրոգիրա) իսկ բազիդիոմիցետները չունեն հատուկ սեռական օրգաններ։ Կոնյուգատների մոտ սեռական պրոցեսում տեղի է ունենում երկու պրոտոպլաստների միաձուլում (արական և իգական) սեռական բջիջները, այս գործընթացը կոչվում է միաձուլում (լատիներեն «միաձուլում», «միացում»)։ Բազիդիալ սնկերի մոտ տեղի է ունենում առաջնային միցելիաների բջիջների միաձուլում։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սեռական օրգաններ» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 307)։*  |