Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Վիքիցեղեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Wikispecies  |
| --- |
|  |
|  |
| species.wikimedia.org |
| Տեսակ | Վիքիմեդիա նախագծի բովանդակություն, Wikimedia multilingual project?, վիքի՝ սցենարի փոխակերպմամբ, բջջային հավելված և տվյալների հավաքածու |
| Գրանցում | ոչ պարտադիր |
| Լեզու | բազմալեզու |
| Սեփականատեր | Wikimedia Foundation |
| Հեղինակ | Բենեդիկտ Մանդլ (առաջարկել է նախագիծը 2004-ին), Ջիմմի Վեյլս և Wikimedia Community |
| Բացված | սեպտեմբերի 14, 2004 |
|  Wikispecies Վիքիպահեստում |

**Վիքիցեղեր** – վիքի սկզբունքով գործող Վիքիմեդիա Հիմնադրամի նախագիծ է, որի նպատակն է ստեղծել ամբողջական և ազատ ցեղատեսակների կատալոգ։ Այն ավելի շատ նախատեսված է գիտնականների համար, քան լայն լսարանի։

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք
* Վիքիցեղերի համայնքի պորտալ
* Վիքիցեղերի կանոնադրություն, գրված Վեյլսի կողմից
# Ծաղկաբուծություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծաղիկների բուծում ծաղկաբուծական ընկերությունում
**Ծաղկաբուծություն**, բուսաբուծության և գեղազարդ պարտիզագործության բնագավառ։ Խնդիրն է՝ աճեցնել արժեքավոր դեկորատիվ, գունավոր, բուրավետ ծաղիկներով կամ գեղեցիկ տերևներով բույսեր՝ պուրակներում, փողոցներում և հրապարակներում ծաղկանոցներ ստեղծելու, բնակչությանը ծաղիկ մատակարարելու, ինչպես նաև բնակարաններն ու շենքերը ծաղկազարդելու համար։

Հազարամյակներ առաջ զարգացած է եղել Մերձավոր Արևելքի երկրներում և Չինաստանում։ Հայտնի է, որ Պարսկաստանի այգիներում (պարադիզ) աճեցվել են վարդ, շուշան, մանուշակ, կակաչ, եղրևանի և այլն, իսկ Չինաստանի այգիներում՝ վարդ և քրիզանթեմ։

Ծաղկաբուծությունը զարգացած է եղել նաև հին Հայաստանում։ Ուրարտուի մայրաքաղաք Տուշպան հայտնի էր որպես քաղաք-պարտեզ։ Դեռևս Տիգրան Բ Մեծի օրոք հայերը վարդից յուղ էին ստանում և արտահանում։

## Տարատեսակներ

Կակտուսներ
Լինում է

* բաց
* փակ (ջերմատներ, ջերմոցներ) գրունտի։

*Ջերմատներում* աճեցնում են ջերմասեր բույսեր (վարդ, մեխակ, եղրևանի, փողաշուշան և այլն), իսկ բաց գրունտում՝ միայն երկամյա և բազմամյա ծաղկաբույսեր՝ քաղելու և ծաղկային ձևավորումների համար։ Կան նաև սենյակային բույսեր՝ ֆիկուս, արմավենի, կակտուս, ֆիլոդենդրոն, պտղատուներից՝ ցիտրուսայինները (կիտրոն, մանդարին)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 109)։*  |
# Համբարձման կղզի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածը Ատլանտյան օվկիանոսում գտնվող կղզու    մասին է․ Կանադայում գտնվող կղզեխմբի համար տես՝ Համբարձման կղզիներ։

| Համբարձման կղզի |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Դրոշ** |  **Զինանշան** |

 |
| **Ազգային օրհներգ՝Տե՛ր Աստված, օրհնի՛ր Թագուհու՛ն* |
| Համբարձման կղզու դիրքը  |
| **Մայրաքաղաք** | Ջորջթաուն  7°56′S, 14°25′W |
| Ամենամեծ քաղաք
  | Մայրաքաղաքը |
| Պետական լեզուներ | Անգլերեն |
| Կառավարում | Բրիտանիայի ծովային տերիտորիա |
|  -  | Միապետ | Եղիսաբեթ II |
|  -  | Նահանգապետ | Մարկ Քեյպս |
|  -  | Ադմինիստրատոր | Քոլին Վելս |
|  |
| Սուրբ Հեղինեի, Համբարձման և Տրիստան դա Կունյա կղզիների մաս |
|  | Առաջին անգամ բնակեցված | 1815  |
|  -  | Ջրային (%) | 0 |
| Բնակչություն |
|  -  |  նախահաշիվը | 880  (n/a) |
| Արժույթ | Սուրբ Հեղինեի ֆունտ (ԱՄՆ դոլար) (SHP)  |
| Ժամային գոտի | GMT (ՀԿԺ+0) |
| Ազգային դոմեն | .ac |
| Հեռախոսային կոդ | ++247 |

Համբարձման կղզու տեղադրվածությունը Աֆրիկայի և Հարավային Ամերիկայի միջև
**Համբարձման կղզի** (անգլ.՝ *Ascension Island*), մեկուսացված կղզի Ատլանտյան օվկիանոսի հարավային, հասարակածային ջրերում։ Տարածությունը կազմում է 88 քառ. կմ, բարձրությունը՝ 875 մ։ Կղզու հեռավորությունը Աֆրիկա մայրցամաքից կազմում է 1600 կմ, իսկ Հարավային Ամերիկայից՝ 1400 կմ։

Մտնում է Բրիտանիայի ծովային տիրույթների մաս կազմող Սուրբ Հեղինեի, Համբարձման և Տրիստան դա Կունյա կղզիների կղզեխմբի մեջ։ Կղզեխմբի գլխավոր կղզին համարվում է Սուրբ Հեղինեն, որը Համբարձման կղզուց գտնվում է 1300 կմ դեպի հարավ-արևելք, իսկ Տրիստան դա Կունյայի նոսր բնակեցված կղզեխումբը գտնվում է ընդամենը երեսուն ստիճան դեպի հյուսիս։

## Անվանում

Հայտնագործել են պորտուգալացիները 1501 թվականին՝ քրիստոնեական եկեղեցու Համբարձման տոնի օրը․ այստեղից էլ կղզուն տրված անվանումը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Համբարձման կղզու կառավարության պաշտոնական կայք-էջը
* Ուղիղ միացում դեպի Համբարձման կղզի Արխիվացված 2011-09-17 Wayback Machine
* Արբանյակային դիտում «Գուգլ Էրթի» միջոցով

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 107)։*  |
# Սոխուկ

Սոխի սոխուկները
**Սոխուկ** կամ **կոճղեզ** (լատիներեն՝ bulbus), ստորգետնյա ձևափոխված ընձյուղ՝ խիստ կարճացած ցողունով և թեփուկանման, մսալի տերևներով։ Կոճղեզը ծառայում է ջրի, սննդանյութերի (հատկապես շաքարների) պահեստման, ինչպես նաև վեգետատիվ բազմացման ու նորոգման համար։ Սոխուկը, որպես պահեստող օրգան, կարող է գործել մեկ (վարդակակաչ, սոխ) կամ մի քանի (ձնծաղիկ, հակինթ) տարի։ Սոխուկային ներքին թեփուկները հյութալի են, հաստ, պարունակում են սննդարար նյութեր։

Արտաքին թեփուկները բարակ են, չոր և պաշտպանում են ներքին թեփուկները չորացումից, վնասակար գործոնների ազդեցությունից։ Որոշ բույսերի (օրինակ, շուշանի) թեփուկները նեղ են, կղմինդրի ձևով դասավորված, մյուսներինը (սոխ, հակինթ) լայն են, իրար ընդգրկող։ Սխտորի կոճղեզային թեփուկների ծոցում ձևավորվում են առանձին մանր կոճղիկներ, որոնք տեղադրված են կողք-կողքի, շարքով և կոչվում են բարդ կոճղեզը։ Կոճղեզը հատկանշական է շքանարգիզազգիներին, շուշանազգիներին, որոնց մեծ մասը աճում է շոգ, չորային պայմաններում։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սոխուկ» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 532)։*  |
# Ծաղկաբույլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Corypha umbraculifera-ի հսկա սպիտակ ծաղկաբույլը
**Ծաղկաբույլ** (լատիներեն՝ inflorescentia), ծաղկափթթություն, բույսերի տարեկան ընձյուղի ծաղիկներ կրող մաս։

## Կազմություն

Կազմված է ճյուղավորված համակարգից և ծաղիկներից, որոնք զարգանում են տերևածոցերում։ Տիպիկ ծաղկաբույլերը զուրկ են բնականոն զարգացած վեգետատիվ տերևներից, որոնց փոխարեն առկա են միայն ծածկող տերևներն ու ծաղկակիցները։ Ծաղիկների թիվը ծաղկաբույլում կարող է հասնել մի քանիսից մինչև 1 մլն։ Ծաղկաբույլն առաջացել է հիմնականում ծաղիկների ծաղկակիր ընձյուղների կարճացմամբ։

Ըստ ձևի ծաղկաբույլերը բաժանվում են 2 խմբի՝

* մոնոպոդիալ կամ բոտրիկական (ծաղկումը ներքևից վերև)
* սիմպոդիալ կամ ցիմոզային (ծաղկումը վերևից ներքև)

*Մոնոպոդիալ* ծաղկաբույլերն իրենց հերթին լինում են պարզ և բարդ։ Պարզ ծաղկաբույլերից են՝ ողկույզը (հակինթ), վահանիկը (տանձենի), հասկը (եզան լեզու), կողրը (եգիպտացորեն), կատվիկը (ուռենի), գլխիկը (երեքնուկ), զամբյուղը (արևածաղիկ) և այլն։ Բարդ ծաղկաբույլեր են բարդ հասկը (ցորեն), հուրանը (եղրևանի), բարդ հովանոցը (գազար), բարդ վահանիկը։

*Սիմպոդիալ* ծաղկաբույլերը բաժանվում են 3 խմբի՝

1. մոնոխազիումներ՝ յուրաքանչյուր առանցք տալիս է միայն մեկ ճյուղ
2. դիխազիումներ՝ յուրաքանչյուր առանցք տալիս է երկու ճյուղ
3. պլեոխազիումներ, որոնց առանցքը վերջին ճյուղի տակ առաջացնում է իրեն գերազանցող ճյուղեր։

* Ողկույզ
* Հասկ
* Կեչու կատվիկ
* Բրգաձև հուրան
* Վահանիկ
* Բարդ հովանոց
* Զամբյուղ
* Կողր
* Պլեոխազիում
* Դիխազիում
* Մոնոխազիում
* Մոնոխազիում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 109)։*  |
# Նեկտար

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Նեկտար (այլ կիրառումներ)
Կամելիայի նեկտար
մեղր
**Նեկտար**՝ քաղցրահամ հեղուկ, որն արտադրվում է մեղրատու բույսերի նեկտարանոցներում։

Բաղադրում է շաքարներ, քիչ քանակությամբ սպիրտներ, հոտավետ, ազոտային, հանքային նյութեր, թթուներ, ֆերմենտներ և այլն։ Նեկտարի բաղադրությունը, քանակը կախված է բույսի տեսակից, տարիքից, ծաղկման փուլից, արևի լույսից և այլն։ Սև հաղարջենու նեկտարը պարունակում է 22—37%, կարմիր հաղարջենունը՝ 32—40%, բալենունը՝ 46—49%, խնձորենունը՝ 46—53% շաքարներ։

Գրավելով միջատներին՝ նեկտարը նպաստում է ծաղիկների փոշոտմանը, հետևապես և տեսակի պահպանմանը, գյուղատնտեսական բույսերի բերքատվության բարձրացմանը։ Մեղուները ծաղիկներից վերցնում են նեկտար, հետագայում վերամշակում և դարձնում են մեղր։ Նեկտարի գոյացումը սկզբում դանդաղ է, հետո արագանում է և հասնում առավելագույնին, երբ ծաղիկը պատրաստ է փոշոտման։ Ծաղկի բեղմնավորումից հետո, ինչպես նաև չորային, երաշտային պայմաններում նեկտարի արտադրությունը դադարում է։ Որոշ բույսերի՝ գայլահատի, մրտավարդի նեկտարը թունավոր է, իսկ բանգիի, մատնոցուկի և այլ թունավոր բույսերինը՝ ոչ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 215)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նեկտար» հոդվածին։ |
# Մուլչացում

Մուլչային զանգված
**Մուլչացում**, **մուլչապատում** (անգլ.՝ mulch — ծղոտով, գոմաղբով ծածկել), հողի համատարած կամ միջշարքերի ծածկումը մուլչով (մուլչաթղթով, տորֆի մանրուքով, գոմաղբով, կոմպոստով, թափված տերևներով և այն)։ Կիրառվում է բանջարային, պտղատու, հատապտղատու, դեկորատիվ և այլ բույսերի աճեցման ժամանակ։ Մուլչացումը նվազեցնում է միջշարքային մշակության վրա ծախսվող աշխատանքները, դրականորեն է ներգործում բույսերի աճման պայմանների և հողի բերրիության վրա․ կրճատում է գոլորշիացումը հողի մակերևույթից, պակասեցնում օրվա ընթացքում դրա ջերմաստիճանի տատանման ամպլիտուդը, պաշտպանում դաշտի մակերևույթը հողատարումից, կանխում հողի կեղևի առաջացումը, ընկճում մոլախոտերի աճը և այլն։ Մուլչացումը որպես կանոն բարձրացնում է գյուղատնտեսության բույսերի բերքատվությունը, հատկապես երաշտի ենթակա շրջաններում։ Պակաս արդյունավետ է ծանր և գերխոնավ հողերում, նույնիսկ կարող է բերքատվությունը նվազեցնել։ ԱՊՀ տափաստանային շրջաններում, որտեղ հողմերը հաճախակի են, որպես մուլչ և հակաէրոզիոն միջոց կարելի է օգտագործել հացահատիկային բույսերի խոզանը։

## Արտաքին հղումներ

* Մուլչապատում (տեսանյութ)(հայ.)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 74)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մուլչացում» հոդվածին։ |
# Ալկալոիդներ

**Ալկալոիդներ**  (արաբ․՝ ալ կալի‎‎+հուն․՝  εΊδος
-տեսակ), ազոտ պարունակող, հիմնականում բուսական ծագում և հիմնային հատկություններ ունեցող օրգանական միացություններ։ Ալկալուդները ունեն բարդ կառուցվածք և ազոտ պարունակող հետերոցիկլային միացությունների ածանցյալներ են։ Պարզագույն ալկալուդները ունեն մինչև 10, իսկ բարդերը՝ 50-ից ավելի ածխածնի ատոմներ։ Բացի ածխածնից, ջրածնից և ազոտից, պարունակում են թթվածին՝ հիդրօքսիլային, կարբոնիլային, եթերային, կարբօքսիլային, էսթերային խմբերում։ Մեծ մասամբ անգույն բյուրեղական նյութեր են։ Առաջին ալկալոիդը (մորֆին) ափիոնից 1806 թ.-ին անջատել է Սեբտյուրները։ Ներկայումս հայտնի են 1000-ից ավելի ալկալուդներ, որոնցից մոտ 700-ի կառուցվածքը պարզաբանված է, իսկ շատերը՝ սինթեզված։ Ալկալուդները գտնվում են բույսերում՝ օրգանական թթուների աղերի լուծույթների ձևով։ Ալկալուդների պարունակությունը բույսերում տատանվում է 0,01-13 %-ի սահմաններում։ Ա–ով հարուստ բույսերը պատկանում են կակաչազգիների, թիթեռնածաղկավորների, գորտնուկազգիների և այլ ընտանիքների։ Սրանք տարածված են նաև Հայաստանի բոլոր շրջաններում։ Միևնույն բույսը սովորաբար պարունակում է մի քանի, երբեմն՝ 15–20 ալկալուդներ։ Այն բույսից անջատելու համար չորացրած և մանրացրած բույսը մշակում են ալկալիների նոսր լուծույթով, էքստրակտում օրգանական լուծիչով և ստացված խառնուրդից նոսր անօրգանական թթուների միջոցով ստանում ալկալուդների աղերի մաքուր թթվային լուծույթ։ Ալկալուդները կենսաբանական ակտիվ նյութեր են, շատերը՝ ուժեղ թույներ։ Ատրոպինի, կոֆեինի, կոդեինի, պապավերինի, ռեզերպինի, սասոչինի, քինինի, էֆեդրինի, անաբազինի, նիկոտինի և այլ ալկալուդների աղերը լայնորեն կիրառվում են բժշկության մեջ՝ որպես դեղանյութեր և գյուղատնտեսության մեջ՝ որպես միջատասպաններ։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ալկալոիդներ» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 179)։*  |
# Գրքի միջազգային ստանդարտ համար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ISBN-13 ապրանքանիշ, ներկայացված որպես EAN-13 ապրանքանիշ (ISBN 978-3-16-148410-0)
**Գրքի միջազգային ստանդարտ համար (ԳՄՍՀ)** կամ **ISBN** (անգլերեն՝ *International Standard Book Number*)՝ գրքի առևտրային տարբերակիչ եզակի ապրանքանիշ համար։ ISBN համակարգը ստեղծվել է Միացյալ Թագավորությունում 1966 թ., գրավաճառներ և գրենական պիտույքների վաճառողներ W.H. Smith-ի կողմից։ Այն ստեղծված էր իբրև 9-նիշ Գրքի Ստանդարտ Համարակալման (*Standard Book Numbering, SBN*) կոդ և օգտագործման մեջ էր գտնվում մինչև 1974 թ.։ 1970 թ. այն ընդունվեց որպես միջազգային ստանդարտ ISO 2108։ Նման համարային տարբերակիչ է պարբերականների Գրանցման համարի միջազգային ստանդարտը (*International Standard Serial Number, ISSN*), որը համարակալում է պարբերական հրատարակությունները, ինչպիսիք են, օրինակ, ամսագրերը։ 2007 թ. Հունվարի 1-ից, ISBN ը բաղկացած է 13 թվանշանից՝ ինչպես Բուկլանդի EAN-13-ը։ Ստանդարտի համար պատասխանատու է ISO TC 46/SC 9 ենթակոմիտեն։

## Թեմատիկ նշումներ
# PubMed Central[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| PubMed Central  |
| --- |
|  |
| pmc.ncbi.nlm.nih.gov​(անգլ.) |
| Տեսակ | թվային գրադարան, bibliographic database?, medical database? և open-access repository? |
| Լեզու | անգլերեն |
| Սեփականատեր | ԱՄՆ ազգային բժշկական գրադարան և ԱՄՆ-ի կենսատեխնոլոգիական ինֆորմացիայի ազգային կենտրոն |
| Հեղինակ | ԱՄՆ-ի կենսատեխնոլոգիական ինֆորմացիայի ազգային կենտրոն |
| Բացված | 2000 |
|  PubMed Central Վիքիպահեստում |

**PubMed Central** (**PMC**), ազատ օգտագործմամբ թվային գրադարան, որում պահվում են բաց հասանելությամբ գիտական աշխատություններ, որոնք հրատարակվել են բժշկական և կենսաբանական ամսագրերում։ Հանդիսանալով հետազոտական տվյալների ամենախոշոր աղբյուրներից մեկը, և հիմնված լինելով Կենսատեխնոլոգիական տեղեկությունների ազգային կենտրոնի (NCBI) կողմից, PubMed Central-ը իրենից ներկայացնում է ավելին քան միայն տեղեկությունների շտեմարան։ Բոլոր PMC-ին ներկայացվող նոր հրապարակումները անցնում են ինդեքսավորման և ֆորմատավորման գործընթաց, որի արդյունքում ստացված նյութը դառնում է մետա-նյութ, որը իրենից ներկայացնում է XML-ի կառուցվածք ունեցող ֆայլ։ PMC-ում զետեղված բոլոր տեղեկությոսւնները կարող են հեշտությամբ կցվել NCBI-ի այլ տվյալների շտեմարանների հետ և հասանելի են Entrez որոնման համակարգով։

PubMed Central-ը պետք չէ շփոթել PubMed-ի հետ, դրանք երկու տարբեր ծառայություններ են։ Մինչդեռ PubMed-ը իրենից ներկայացնում է կենսա-բժշկական մեջբերումների և սեղմագրերի տվյալների շտեմարան, այս շտեմարանում հիշատակված նյութերի ամբողջական տեքստերը պահվում են այլ տեղերում (երբեմն միայն թղթային տեսքով)։ Ի հակադրություն դրան, PubMed Central-ը ազատ հասանելությամբ թվային արխիվ է, որտեղ պահվող տեքստերը ամբողջական են և հասանելի բոլորի համար հասարակ վեբ-նավարկիչով։

2018 թվականի դեկտեմբերի տվյալներով PMC-ին ներառում է ավելին քան 5,2 միլիոն հոդվածներ, որոնք այստեղ տեղադրվել են անմիջականորեն հրատարակողների կամ հեղինակների կողմից։ Ավելի վաղ ժամանակաշրջանի տվյալները ցույց են տալիս, որ 2013 թվականի հունվարից մինչև 2014 թվականի հունվար ամիսները հեղինակների կողմից զետեղված նյութերի քանակը գերազանցում է 103,000 հոդված ցուցանիշը։ PMC-ում նաև գրանցված են ավելին քան 4,000 ամսագրեր, որոնք ավտոմատ կերպով զետեղում են այստեղ հրապարակված նյութերը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* National Institutes of Health Submission System (NIHMS)
* NIH Public Access Policy

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «PubMed Central» հոդվածին։ |
# Կյանքի հանրագիտարան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Կյանքի հանրագիտարան  |
| --- |
|  |
|  |
| eol.org​(անգլ.) |
| Տեսակ | էլեկտրոնային կենսաբանական տվյալներ, առցանց տվյալների բազա, համացանցային հանրագիտարան և գիտելիք |
| Լեզու | անգլերեն, արաբերեն, բրազիլիական պորտուգալերեն, գալիսերեն, իսպաներեն, իտալերեն, դասական չինարեն, պարզեցված չինարեն, կորեերեն, մակեդոներեն, մալայերեն, գերմաներեն, բուկմոլ, հոլանդերեն, օքսիտաներեն, սերբերեն, Տագալերեն, ուկրաիներեն, ֆրանսերեն և շվեդերեն |
| Հեղինակ | Alfred P. Sloan Foundation? |
| Բացված | 2008 |
|  PediaPress - Encyclopedia of Life Վիքիպահեստում |

**Կյանքի հանրագիտարան** (անգլ.՝ Encyclopedia of Life, (EOL)), ազատ խմբագրմամբ, առցանց հանրագիտարան է, որը ստեղծվել է ներառելու գիտությանը հայտնի բոլոր 1,9 միլիոն կենդանիների տեսակների մասին տեղեկություններ։ Այն ստեղծվել և զարգացվում է գոյություն ունեցող տվյալների բազաների, ինչպես նաև մասնագետների և ոչ մասնագետների անհատական ներդրումների միջոցով։

Կայքի նպատակն է ստեղծել "անսահման ընդլայնվող" էջ ամեն տեսակի կենդանու համար, որի մեջ տեքստային մասին զուգահեռ նաև ներառված են տեսանյութեր, ձայնային հոլովակներ, լուսանկարներ, գրաֆիկական պատկերներ։ Որպես հավելում, հանրագիտարանը նաև ներառում է բովանդակություն Biodiversity Heritage Library-ից, որը թվայնանում է միլիոնավոր էջեր պարունակող տպագրված նյութեր աշխարհի հիմնական բնական գիտությունների մասին նյուեր պարունակող գրադարաններից։

Նախագիծը իսկզբանե ստեղծվել էր ՄակԱրտուրի և Սլոանի հիմնադրամների կողմից 50 միլիոն դոլար չափով ֆինանսավորման առաջարկի միջոցով, հիմնադրամները տրամադրել են համապատասխանաբար 20 և 5 միլիոն դոլար։ Մնացած 25 միլիոնը տրամադրվել է հինգ կազմակերպությունների կողմից՝ Ֆիլդի թանգարան, Հարվարդի համալսարան, Ծովային կենդանիների կենսաբանական լաբորատորիա, Միսուրիի բուսաբանական այգի, և Սմիթսոնյան ինստիտուտ։

Նախագիծը սկզբում ղեկավարում էր Ջիմ Էդվարդսը, իսկ զարգացնող թիմը ղեկավարում էր Դևիդ Պատերսոնը։ Այսօր ևս նախագծին մասնակից կազմակերպությունները շարունակում են աջակցել նախագծին ֆինանսական ներդրումներով։

## Տես նաև

* All Species Foundation
* Biodiversity Heritage Library
* Առցանց հանրագիտարանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* «A Leap for All Life: World's Leading Scientists Announce Creation of *Encyclopedia of Life*». *Encyclopedia of Life*. 2007 թ․ մայիսի 9.
* The Encyclopedia of Life – Introductory video ՅուԹյուբում from May 2007

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կյանքի հանրագիտարան» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կյանքի հանրագիտարան» հոդվածին։ |
# ԱՄՆ-ի կենսատեխնոլոգիական ինֆորմացիայի ազգային կենտրոն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԿԻԱԿ-ի պատկերանիշը
**ԱՄՆ-ի կենսատեխնոլոգիական ինֆորմացիայի ազգային կենտրոնը**, **ԿԻԱԿ** (անգլ.՝ National Center for Biotechnological Information, NCBI), գիտական կենսաբանական կենտրոն է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։

## Պատմություն

Հիմնադրված է 1988 թվականին ԱՄՆ-ի Մերիլենդ նահանգի Բեթեսդա քաղաքում որպես մոլեկուլային կենսաբանության տվյալների մշակման և պահման կենտրոնական ինստիտուտ։ ԱՄՆ-ի ազգային բժշկական գրադարանի (անգլ.՝ United States National Library of Medicine, NLM) մի մասն է, որը իր հերթին Առողջության ազգային ինստիտուտի (անգլ.՝ National Institutes of Health, NIH) ենթաբաժինն է։

## Տես նաև

* Միավորված տաքսոնոմիական տեղեկատվական ծառայություն
# The Plant List

| *The Plant List*  |
| --- |
| theplantlist.org |
| Տեսակ | Հանրագիտարան |
| Լեզու | անգլերեն |
| Սեփականատեր | Քյուի թագավորական բուսաբանական այգիներ և Missouri Botanical Garden? |
| Հեղինակ | Թագավորական Բուսաբանական Այգիներ, Kew և Միսուրիի Բուսաբանական այգի |
| Բացված | դեկտեմբեր 2010 |
| Ընթացիկ կարգավիճակ | 1.1 տարբերակ, սեպտեմբեր 2013 |

**The Plant List**, բուսաբանական տեսակների անվանումների ցանկ պարունակող կայք, ստեղծվել է Թագավորական Բուսաբանական Այգիների և Միսուրիի Բուսաբանական այգու կողմից և թողարկվել է 2010 թվականին։ Կայքը ստեղծվել է բոլոր բույսերի մասին հանրամատչելի տեղեկություններ տրամադրելու համար։

2012 թվականի հոկտեմբերին գործարկվեց ևս մի ածանցյալ նախագիծ՝ *World Flora Online*, որը պետք է առցանց հասանելի դարձնի բոլոր հայտնի բույսերի մասին տեղեկությունները մինչև 2020 թվականը։

Այս պահին նաև գործում է մեկ այլ նախագիծ՝ International Plant Names Index, որում ներգրավված է նաև ԹԲԱ-ն։ Այս նախագիծը նպատակ է դնում հրապարակել անվանումները, առանց դրանց ընդունված լինելուն սպասելու։ Նոր ավելացված անունները ավտոմատ կերպով ավելացվում են World Checklist of Selected Plant Families տվյալների բազայում, որն էլ իր հերթին ընկած է the Plant List-ի հիմքում։

## Վիճակագրություն

The Plant List-ում առկա են բույսերի տեսակների1 064 035 գիտական անվանումներ։ 350,699 ընդունված տեսակների անվանումներ են, որոնք պատկանում են բույսերի 642 ընտանիքների և 17,020 ցեղերի։
The Plant List ընդունում է մոտ 350,699 չկրկնվող տեսակներ, որոնց հղվում են 470,624 կրկնանուններ, այսինքն որոշ տեսակները տվյալների բազայում առկա են մի քանի անունների տակ։ 2014 թվականի դրությամբ The Plant List նշել է ևս 243,000 անվանումներ - որպես «չճշտված», ինչը նշանակում է, որ գիտնականները դեռևս չեն կարողացել պարզել, արդյոք այդ տեսակը առանձին կենսաբանական տեսակ է, թէ պատկանում է արդեն իսկ ընդունված 350,699 տեսակներից մեկին։

## Հասարակական հետաքրքրություն

Երբ 2010 թվականին The Plant List կայքը գործարկվեց, այն գրավեց լրատվամիջոցների ուշադրությունը, հիմնականում իր հանրամատչելի տեղեկությունների տրամադրման համար։ Fox News-ը հատկապես ուշադրություն դարձրեց մեծ թվով կրկնանունների վրա, նշելով, որ փաստորեն առկա է կենսաբազմազանության «զարմացնող պակաս»։ Նշվեց նաև այն փաստը, որ The Plant List-ը ստեղծվել է փաստորեն անգլիացի բնագետ Չարլզ Դարվինի ստեղծած Index Kewensis (IK) բույսերի ցանկի հիման վրա, որը նա սկսել էր վարել 1880-ականներից։ ԹԲԱ-ն շարունակաբար զարգացրել է այս ցանկը ամեն տարի ավելացնելով մոտ 6000 տեսակներ, սկզբնական 400000 տեսակներին։ Այնուամենայնիվ, IK-ն (որը մինչև avoided 1913 թվականը խուսափում էր տեսակների մասին եզրակացություններ կատարելուց) այժմ կազմում է International Plant Names Index-ի մաս, այլ ոչ The Plant List-ի։

## Տես նաև

* Ավստրալիական բույսերի հաշվառում
* Australian Plant Name Index
* International Plant Names Index
* Վիքիցեղեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական վեբ կայք
* World Flora Online - An Online Flora of All Known Plants
* State of the World's Plants Արխիվացված 2018-09-07 Wayback Machine
# Էվոլյուցիոն կենսաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Էվոլյուցիոն կենսաբանություն,** կենսաբանության ենթաբաժին է, որն ուսումնասիրում է Երկիր մոլորակի վրա կենսաբազմազանության հետևանքով առաջացած էվոլյուցիայի ընթացքը։
Այն մարդը, ով ուսումնասիրում է էվոլյուցիոն կենսաբանությունը՝ կովում է **էվոլյուցիոն կենսաբան**։ Էվոլյուցիոն կենսաբանները զբաղվում են տեսակների ծագման ուսումնասիրությամբ։

## Ենթաբաժիններ

Էվոլյուցիայի ուսումնասիրությունը էվոլյուցիոն կենսաբանության մեջ միավորիչ գաղափար է։ Էվոլյուցիոն կենսաբանությունը, կենսաբանության հայեցակարգային ենթաբաժին է, որը հատում է այլ ենթաբաժինների, որոնք բաժանված են կենսաբանական դասակարգումով (օրինակ՝ բջջային կենսաբանություն, պոպուլացիոն կենսաբանություն), կամ մոտեցման տեսանկյունով (օրինակ՝ դաշտային կենսաբանություն, տեսական կենսաբանություն, փորձարարական էվոլյյուցիա, հնէաբանություն)։ Սովորաբար, այս հատումները միանալով, մտնում են առանձին հատուկ դաշտերի մեջ, որոնցից մեկն է էվոլյուցիոն էկոլոգիան։

### Պատմություն

Էվոլյուցիոն կենսաբանությունը, որպես ակադեմիական գիտության ճյուղ, առաջացել է Ժամանակակից էվոլյուցիոն սինթեզի ժամանակ՝ 1930-ական և 1940-ական թվականներին։