Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Արևելյան Եվրոպա

Արևելյան Եվրոպա|  |
| Տարածք | 59865000 կմ² |
| Բնակչություն | 267,2 000 000 մարդ |
| Երկրներ | 10 |
| Լեզուներ | սլավոնական լեզուներ, ուգրո-ֆիննական լեզուներ, ռոմանական լեզուներ, Կովկասյան լեզուներ |

**Արևելյան Եվրոպա**, տնտեսաշխարհագրական տարածաշրջան Եվրոպա աշխարհամասում։ Այստեղ գտնվող երկրները Սառը պատերազմի տարիներին եղել են սոցիալիստական ճամբարի երկրներ։ Արևելյան Եվրոպան` Հյուսիսային, Հարավային և Արևմտյան Եվրոպայի միջև տարածված ընդարձակ տարածաշրջան է։ Տարածաշրջանը ձգվում է հյուսիսային Բալթիկ ծովի ափերից մինչև Սև ծովի ափերը, իսկ արևելքում՝ մինչև Ուրալյան լեռնաշղթան։ Առանց Ռուսաստանի Արևելյան Եվրոպան կազմված է ինը պետություններից՝ Լեհաստան (մայրաքաղաք՝ Վարշավա), Չեխիա (մայրաքաղաք՝ Պրահա), Սլովակիա (մայրաքաղաք՝ Բրատիսլավա), Հունգարիա (մայրաքաղաք՝ Բուդապեշտ), Ռումինիա (մայրաքաղաք՝ Բուխարեստ), Բուլղարիա (մայրաքաղաք՝ Սոֆիա), Մոլդովա (մայրաքաղաք՝ Քիշնև), Ուկրաինա (մայրաքաղաք՝ Կիև), Բելառուս (մայրաքաղաք՝ Մինսկ)

* Բելառուս
* Բուլղարիա
* Հունգարիա
* Մոլդովա
* Լեհաստան
* Ռուսաստան
* Ռումինիա
* Սլովակիա
* Ուկրաինա
* Չեխիա

Տարածաշրջանի այսպիսի իրավիճակը ստեղծվել է անցյալ դարի 90-ական թվականներին։ Արևելյան Եվրոպայի աշխարհագրական դիրքն ընդհանուր առմամբ բարենպաստ է։ Երկրների մեծ մասը (բացառությամբ՝ Չեխիա, Սլովակիա, Հունգարիա, Մոլդովա, Բելառուս) անմիջական ելք ունեն Ատլանտյան օվկիանոս։ Այս տարածաշրջանի բոլոր երկրները բացառությամբ Բելառուսի, Ուկրաինայի և Մոլդովայի Եվրամիության անդամ են։ Տարածաշրջանով են անցնում միջազգային նշանակության օդային և ցամաքային տարանցիկ ուղիներ։

## Օգտակար հանածոներ

Արևելյան Եվրոպայում կան շատ օգտակար հանածոներ` քարածուխ, գորշ ածուխ, նավթ, բնական գազ, կերակրի աղ, ծծումբ, քրոմ, ալյումին և պղինձ։ Դրանցով հարուստ են հիմնականում մեծ տարածք ունեցող երկրները՝ Ուկրաինան, Ռումինիան, Լեհաստանը, Բուլղարիան, ինչպես նաև Ռուսաստանը։ Վառելիքային հանածոներից քարածխի, գորշ ածխի պաշարներով հարուստ են Ուկրաինան՝ Դոնեցկի շրջան և Լեհաստանը՝ Սիլեզիայի շրջան։ Նավթի և գազի պաշարներով հարուստ է Ռումինիան և Ռուսաստանը։ Երկաթային հանածոներից կան այստեղ երկաթի մանգանի, ալյումինի, պղնձի և այլ հանածոների պաշարներ։ Երկաթի խոշոր հանքավայրեր կան Ուկրաինայում։

## Բնակչություն

Արևելյան Եվրոպայի բնակչության կազմը խայտաբղետ է, սակայն հիմնականում տարածված են սլավոնական ժողովուրդները։ Տարածաշրջանի բոլոր ժողովուրդների լեզուները բացառությամբ մի քանիսի պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի սլավոնական լեզվախմբին.

Արևելյան Եվրոպայի բնակչության մեծ մասը՝ ուղղափառ են։ Կաթոլիկ են լեհերը և հունգարները։

#### Բնակչության թվաքանակը

* Բելառուս - 9, 498, 458
* Բուլղարիա - 6,867,134
* Հունգարիա - 9,897,541
* Մոլդովա - 3,395,600
* Լեհաստան - 38,301,884
* Ռուսաստան - 142,754,000
* Ռումինիա - 21,666,350
* Սլովակիա - 5,447,502
* Ուկրաինա - 46,481,000
* Չեխիա - 10,306,709

Բալատոնը իր կողմն է ձգում Հունգարիա ժամանած տուրիստներին
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Eastern Europe Economic Data Արխիվացված 2011-08-05 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Արևելյան Եվրոպա» հոդվածին։ |
# Նոյեմբերի 1

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Նոյեմբեր** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |  |  |  |  |

**Նոյեմբերի 1**, տարվա 305-րդ (նահանջ տարիներին՝ 306-րդ) օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 60 օր։

## Դեպքեր

* 1179 - Ֆրանսիայում թագադրվում է Ֆիլիպ II թագավորը
* 1520՝ հայտնաբերվում է Մագելանի նեղուցը
* 1555՝ ֆրանսիական հուգենոթները հիմնադրում են ներկայիս Ռիո դե Ժանեյրոն
* 1755 - երկրաշարժից և ցունամիից Լիսաբոնում զոհվում է վաթսունից իննսուն հազար մարդ
* 1894 - Նիկոլայ II-ը դառնում է Ռուսաստանի նոր և վերջին ցարը
* 1897՝ հիմնվում է «Յուվենտուս» ակումբը
* 1928 - Թուրքիայում գործածության մեջ է մտնում լատինական այբուբենի վրա հիմնված այբուբենը
* 1945 - Ավստրալիան միանում է ՄԱԿ-ին
* 1952 - ԱՄՆ-ում առաջին անգամ իրականացվում է ջրածնային ռումբի փորձարկում
* 1954 - Ալժիրի պատերազմի սկիզբը
* 1981 - Անտիգուան և Բարբուդան անկախանում է Միացյալ Թագավորությունից
* 1993՝
	+ Մաասթրիխթի պայմանագրով ստեղծվում է Եվրամիությունը
	+ Թուրքմենստանում շրջանառության մեջ է դրվում նոր՝ մանաթ արժույթը

## Ծնունդներ

* 1757 - Անտոնիո Կանովա Antonio Canova իտալացի քանդակագործ (մ. 1822)
* 1871 - Ալեքսանդր Սպենդիարյան, Александр Афанасьевич Спендиаров հայ կոմպոզիտոր (մ. 1928)
* 1878 - Կոնրադ Մյագի Konrad Vilhelm Mägi էստոնացի բնանկարիչ (մ. 1925)
* 1899 - Արմեն Գուլակյան հայ սովետական ռեժիսոր, դերասան և թատերական գործիչ (մ. 1960)
* 1908 - Կարապետ Ավագյան Garabed Avachian ռումինահայ ջութակահար (մ. 1967)
* 1911 - Անրի Թրուայա (Լեոն Տարասով) Henry Troyat ռուս-հայկական ծագումով ֆրանսիացի գրող, կենսագրագիր և պատմաբան (մ. 2007)
* 1913 - Լիւթեր Էսքիջեան, հայ ճարտարապետ և բարերար (մ. 2007)
* 1923 - Վիկտորիա դե Լոս Անխելես Victoria de los Ángeles կատալոնացի սոպրանո երգչուհի (մ. 2005)
* 1924 - Սուլեյման Դեմիրել<ref>1993-2000 թթ. եղել է Թուրքիայի նախագահը։
* 1973 - Այշվարիա Ռայ, հնդիկ ճանաչված դերասանուհի և մոդել, 1994 թ. Միսս Աշխարհ մրցույթի հաղթող
* 1986 - Փեն Բեջլի Penn Bedgley ամերիկացի դերասան

## Մահեր

* 1888՝ ռուս ճանապարհորդ և բնախույզ Նիկոլայ Պրժևալսկի
* 1899՝ հայ ազատագրական շարժման հերոս **Աղբյուր Սերոբ** (Սերոբ Վարդանյան)
* 1945՝ ռուս խորհրդային դերասան Նիկոլայ Խմելյով
* 1955՝ ամերիկացի հոգեբան և գրող Դեյլ Քարնեգի
* 1960՝ հայազգի գրականագետ, թարգմանիչ Հակոբ (Յակով) Խաչատրյանց
* 1968՝ բանասեր Պահարե (Հայկ Պետրոսյան)
* 1977՝ հայազգի մարշալ Համազասպ Բաբաջանյան
* 1982՝ ամերիկացի դերասան Քինգ Վիդոր
* 2004՝ քանդակագործ Արշամ Շահինյան

## Տոներ

### Կրոնական

* Բոլոր սրբերի օր՝
	+ Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցի, ոչ աշխատանքային օր է հետևյալ երկրներում՝
		- Արգենտինա, Ավստրիա, Բելգիա, Բրազիլիա, Գերմանիա, Գվատեմալա, Էկվադոր, Իսպանիա, Պորտուգալիա, Իտալիա, Լիբանան,
		- Լիտվա, Լեհաստան, Լուքսեմբուրգ, Խորվաթիա, Հունգարիա, Մալթա (միայն դպրոցների համար), Մավրիտանիա,
		- Մեքսիկա, Շվեյցարիա (մի մասում), Չիլի, Սեյշելներ, Սլովակիա, Սլովենիա, Փիլիպիններ, Ֆինլանդիա և Ֆրանսիա։
* Մեռելոց
	+ Մեքսիկա, Միացյալ նահանգներ

### Միջազգային

* Վեգանների համաշխարհային օր՝
	+ Տոնում են վեգանները

### Ազգային

* Անկախության օր՝
	+ Անտիգուա և Բարբուդա
* Ազգային օր՝
	+ Ալժիր
# BAFTA[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| BAFTA
 |
| --- |
|  |
| Տեսակ | արվեստի հաստատություն և բարեգործական կազմակերպություն |
| Երկիր |  Միացյալ Թագավորություն |
| Հիմնադրվել է | 1947 |
| Կայք | bafta.org​(անգլ.) |

**BAFTA** (անգլ.՝ *The British Academy of Film and Television Arts*), Բրիտանական կինոյի և հեռուստատեսային արվեստի մրցանակ։

## Պատմություն

Բրիտանական կինոակադեմիան ստեղծվել է 1947 թվականի ապրիլի 16-ին, BAFTA կինոմրցանակը շնորհվում է սկսած նույն թվականից հետևյալ բնագավառներում՝ կինեմատոգրաֆիա, հեռուստատեսություն, համակարգչային խաղեր, արվեստ երեխաների համար, և սկսած 2006 թվականից ստեղծվել է ևս մեկ մրցանակ՝ «Ծագող աստղ»։ Ակադեմիայի հիմնադիրներից են եղել Դևիդ Լինը, Ալեքսանդր Կորդան, Լոուրենս Օլիվիեն, Քերոլ Ռիդը, Ռոջեր Մանվելը, Մայքլ Փաուելը, Էմերիխ Պրեսբուրգերը և այլք։ Դևիդ Լինը եղել է ակադեմիայի հիմնադիր նախագահը։

Առաջին անգամ շնորհվել է 1948 թվականին Լոնդոնում, հաղթողները ստանում են ոսկե դիմակ։ Սկսած 1998 թվականից՝ բջջային կապի օպերատոր Օրանժը դառնում է մրցանակաբաշխության հովանավոր, 2000 թվականից սկսած՝ մրցանակը կոչվում է **The Orange British Academy Film and Television Awards**։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «BAFTA» հոդվածին։ |
# Հանրության սեփականություն

Հանրության սեփականության նշանը
**Հանրային սեփականություն** (անգլերեն՝ *Public Domain*) են համարվում ստեղծագործական աշխատանքները, որոնք կարելի են տարածել և օգտագործել առանց սահմանափակումների։ Ստեղծագործական աշխատանքները, որոնց հեղինակային իրավունքները ժամկենտանց են, կամ չեղյալ են ճանաչվել, կամ երբևէ չեն եղել, համարվում են հանրային սեփականություն։ Երբեմն «հանրային սեփականություն» են համարվում նաև այն գյուտերը, որոնց արտոնագրի ժամկետը լրացել է։
Օրինակ հանրային սեփականություն են Շեքսպիրի, Բեթհովենի ստեղծագործությունները, համր կինոյի մեծամասնությունը, Նյուտոնի բանաձևերը։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հանրության սեփականություն» հոդվածին։ |
# Հոկտեմբերի 15

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Հոկտեմբեր** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
|  |  |  |  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |

**Հոկտեմբերի 15**, տարվա 288-րդ (նահանջ տարիներին՝ 289-րդ) օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 77 օր։

## Դեպքեր

* 1570 - հիմնադրվում է ներկայիս Հյուսիսային Կորեայի մայրաքաղաք Փխենյանը
* 1806 - Բաքվի խանությունը մտցվում է Ռուսաստանի կայսրության կազմի մեջ
* 1880 - հիմնաքարը տեղադրելուց 632 տարի անց ավարտվում է Քյոլնի տաճարի շինարարությունը
* 1971 - Իրանում սկսվում են Պարսկաստանի հիմնադրման 2500-ամյակին նվիրված տոնակատարությունները
* 1990 - Խորհրդային առաջնորդ Միխայիլ Գորբաչովն արժանանում է Նոբելյան մրցանակի
* 2003 - Իլհամ Ալիևն ընտրվում է Ադրբեջանի նախագահ
* 2008 - Դոու Ջոնսի արդյունաբերական ինդեքսն օրն ավարտում է 7.87% անկումով

## Ծնունդներ

* մ.թ.ա. 70 - Վերգիլիոս, հռոմեացի պոետ (մ.թ.ա. 19)
* 1785 - Խոսե Կառերա José Miguel de la Carrera չիլիացի գեներալ և քաղաքական գործիչ (մ. 1821)
* 1809 - Խաչատուր Աբովյան հայ մանկավարժ, լուսավորիչ, ականավոր գրող, համարվում է արևելահայ աշխարհաբար գրականության հիմնադիրը (անհետացել է 1848 թ․)
* 1814 - Միխայիլ Լերմոնտով Михаил Юрьевич Лермонтов ռուս գրող, բանաստեղծ և նկարիչ (մ. 1841)
* 1815 - Սիմեոն Աբամելիք-Լազարև, ռուսական բանակի գեներալ-մայոր (մ. 1888)
* 1832 - Ֆրեդերիխ Տիետժեն Friedrich Tietjen գերմանացի աստղագետ
* 1844 - Ֆրիդրիխ Նիցշե Friedrich Nietzsche գերմանացի կոմպոզիտոր, բանաստեղծ (մ. 1900)
* 1859 - Կոստա Խեթագուրով Хетæгкаты Леуаны фырт Къоста օս նշանավոր բանաստեղծ, նկարիչ և քանդակագործ (մ. 1906)
* 1901 - Թաթուլ Ալթունյան հայ խորհրդային խմբավար և երաժշտագետ (մ. 1973)
* 1906 - Պարույր Հովհաննիսյան խորհրդահայ անասնաբույժ (մ. 1972)
* 1907 - Ալժափար Աբիշև Әлжаппар Әбішев ղազախ գրող (մ. 2001)
* 1914 - Անդրանիկ Հովսեփյան. հայ արձակագիր, դրամատուրգ (մ. 1968)։
* 1920 - Անրի Վերնոյ Henri Verneuil, ֆրանսահայ կինոբեմադրիչ (մ. 2002)
* 1922 - Գրիգոր Գուրզադյան հայ խորհրդային աստղաֆիզիկոս, գրող և նկարիչ (մ. 2014)
* 1926 - Միշել Ֆուկո Michel Foucault ֆրանսիացի փիլիսոփա, բանասեր և գրաքննադատ (մ. 1984)
* 1929 - Միլորադ Պավիչ,հարավսլավացի և սերբ բանաստեղծ, արձակագիր
* 1946 - Սարո Կալենց, հայ նկարիչ
* 1947 - (Ներքին Հոռաթաղում) Կիմ Բալայան իրավաբան, քաղաքական և պետական գործիչ
* 1951 - Ռաֆայել Վահանյան, շախմատի գրոսմայստեր
* 1981 - Ելենա Դեմենտիևա Елена Вячеславовна Дементьева ռուս թենիսիտուհի 2008 թ.
* 1988 - Մեզութ Օզիլ Mesut Özil գերմանացի թուրք ֆուտբոլիստ

## Մահեր

* 1817 - Տադեուշ Կոստյուշկո, լեհ ռազմական և քաղաքական գործիչ (\* 1746 թ.)
* 1959 - Ստեպան Բանդերա, ուկրաինացի քաղաքական գործիչ (\* 1909 թ.)
* 1980 - Մուշեղ Գալշոյան, գրող (\* 1933 թ.)
* 1998 - Ռոլֆ Հակոբ, հայկական ծագումով գերմանացի դիրիժոր
* 2006 - Վարդուհի Վարդանյան, հայ երգչուհի (ծն. 1976 թ.)։

## Տոներ

* Գյուղացի կանանց համաշխարհային օր
* Շրի Լանկա՝ Ծառատունկի օր
* Բրազիլիա՝ Ուսուցչի օր
# Հոկտեմբերի 7

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Հոկտեմբեր** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
|  |  |  |  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |

**Հոկտեմբերի 7**, տարվա 280-րդ (նահանջ տարիներին՝ 281-րդ) օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 85 օր։
* մ.թ.ա. 3761 թ.՝ հրեական օրացույցի համաձայն աշխարհի ստեղծման օրն է։

## Դեպքեր

* 1960 - Նիգերիան միանում է ՄԱԿ-ին
* 1971 - Օմանը միանում է ՄԱԿ-ին
* 1987 - սիկհերը հայտարարում են Հնդկաստանից անկախ Խալիստան պետություն ստեղծելու մասին
* 1988 - Ռիգայում 1940 թվականից ի վեր առաջին անգամ բարձրացվում է Լատվիայի դրոշը

## Ծնունդներ

* 1885 - Նիլս Բոր, դանիացի գիտնական, ֆիզիկոս
* 1896 - Պաուլինիո Ալկանտարա, իսպանացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող
* 1900 - Հայնրիխ Հիմլեր, գերմանացի հրամանատար և քաղաքական գործիչ (մ. 1945)
* 1902 - Զահարիա Ստանկու, ռումին գրող և քաղաքական գործիչ
* 1926 - Մարտունի Պողոսյան, հայ ճարտարագետ
* 1927 - Էդուարդ Աբալյան, հայ դերասան, կինոռեժիսոր (վ. 1987)
* 1937 - Ռաֆիկ Խաչատրյանը, հայ նշանավոր քանդակագործ (մ. 1993)
* 1947 - Արմեն Տեր-Կյուրեղյան, ամերիկահայ ճարտարագետ
* 1952 - Վլադիմիր Պուտին, Ռուսաստանի չորրորդ նախագահ
* 1954 - Լևոն Մութաֆյան, հայ թատերագետ, թատերագիր
* 1955 - Յո-Յո Մա, ամերիկացի թավջութակահար
* 1967 - Թոնի Բրեքսթոն, ամերիկացի երգչուհի-երգահան
* 1970 - Նիկոլ Արի Փարկեր, ամերիկացի մոդել և դերասանուհի
* 1972 - Լյուկ վան Վելի, հոլանդացի շախմատիստ, գրոսմայստեր
* 1976 - Ժիլբերտու Սիլվա, բրազիլացի ֆուտբոլիստ
* 1982 - Ջերմեյն Դեֆո, անգլիացի ֆուտբոլիստ
* 1986 - Հոլլանդ Ռոդեն, ամերիկացի դերասանուհի
* 2001 - Մերի Սուլեյմանյան, արցախցի նկարիչ-մոդելավորող

## Մահեր

Էդգար Ալան Պո
Մ. 1849 թ.
* 1849 - Էդգար Պո, ամերիկացի արձակագիր, բանաստեղծ, գրաքննադատ (ծն. 1809)
* 1937 - Գևորգ Ասատուր, հայ բանասեր, մանկավարժ, թարգմանիչ (ծն. 1868)
* 1939 - Հարվի Ուիլյամ Կուշինգ, ամեր. նեյրովիրաբույժ (ծն. 1869)
* 1944 - Միքայել Մանվելյան, հայ դերասան և գրող (ծն. 1877)
* 2001 - Լևոն Գրիգորյան (թավջութակահար), թավջութակահար, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1961)

## Տոներ

* Հայաստան՝ Գրադարանավարի օր
* Ճարտարապետության համաշխարհային օր
# Հեղինակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Հեղինակ**, գրականության, արվեստի, հրապարակախոսական ստեղծագործության, գիտական հետազոտության, նախագծի, գյուտի ստեղծող։ Հեղինակին իրավունքները սահմանվում են հեղինակային իրավունքով։

## Ծանոթագրություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 346)։*  |