Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Սեպտեմբերի 13

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Սեպտեմբեր** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
|  |  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |  |  |  |

**Սեպտեմբերի 13**, տարվա 256-րդ (նահանջ տարիներին՝ 257-րդ) օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 109 օր։

## Դեպքեր

* 1736 - Ռուսաստանում հիմնվում է Չելյաբինսկ քաղաքը
* 1906՝ առաջին ինքնաթիռի թռիչքը Եվրոպայում
* 1922՝
	+ Զմյուռնիա (ներկայիս՝ Իզմիր) քաղաքի հույն և հայ բնակչության կոտորածը
	+ Լիբիայի Էլ-Ազիզիա բնակավայրում ստվերում գրանցվում է ամենաբարձր (ըստ Ցելսիուսի 57.7°) ջերմաստիճանը

## Ծնունդներ

* 1087 - Հովհաննես Բ Կոմնենոս Բյուզանդիայի կայսր 1118-1143 թթ.
* 1601 - Յան Բրեյգել Կրտսեր ֆլամանդցի նկարիչ
* 1819 - Կլարա Շուման գերմանացի երաժիշտ, կոմպոզիտոր և դաշնակահարուհի
* 1863 - Արթուր Հենդերսոն Arthur Henderson բրիտանացի պետական գործիչ
* 1874 - Առնոլդ Շյոնբերգ Arnold Schoenberg ամերիկացի կոմպոզիտոր և նկարիչ
* 1876 - Շերվուդ Անդերսոն, ամերիկացի արձակագիր
* 1894 - Յուլիան Տուվիմ Julian Tuwim հրեական ծագումով լեհ բանաստեղծ
* 1903 - Կլոդետ Կոլբեր Claudette Colbert ֆրանսիական ծագումով ամերիկացի դերասան
* 1909 - Ջուզեպպե Վիանի Giuseppe Viani իտալացի ֆուտբոլիստ
* 1927 - Սմբատ Հովհաննիսյան, իրավաբան
* 1929 - Նիկոլայ Գյաուրով Николай Гяуров բուլղարացի օպերային բաս երգիչ
* 1954 - Ալեքսանդր Սադոյան, նկարիչ
	+ Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝
		- 1956 - Խաչիկ Սումբատյան, օդաչու
		- 1960 - Արամ Ավետիսյան (զոհվել է 1994 թ. հունիսի 4-ին)
* 1962 - Արամ Թոփչյան, բանասեր և թարգմանիչ
* 1982 - Նենե Իլարիու Nenê Hilário բրազիլացի բասկետբոլիստ
* 1989 - Թոմաս Մյուլեր գերմանացի ֆուտբոլիստ
* 1990 - Ալբերտ Թադևոսյան, հայ ֆուտբոլիստ

## Մահեր

* 1506 - իտալացի նկարիչ Անդրեա Մանտենյա
* 1592 - Միշել դը Մոնտենը, ֆրանսիացի քաղաքական գործիչ, փիլիսոփա, էսսեիզմի հիմնադիր (ծ. 1533)
* 1872 - գերմանացի փիլիսոփա Լյուդվիգ Ֆոյերբախ
* 1877 - ֆրանսիացի պատմաբան և քաղաքական գործիչ Լուի-Ադոլֆ Տիեր
* 1913 - հայ երգիծաբան-նովելիստ Առանձար
* 1963 - վավերագրական ֆիլմերի հայ կինոռեժիսոր և սցենարիստ Վիլյամ Հայկազյան
* 1977՝
	+ իրլանդա-լեհական ծագումով բրիտանացի, ապա՝ ամերիկացի ռեժիսոր Լեոպոլդ Ստոկովսկի
	+ խորհրդային ֆիզիկա-աշխարհագրագետ Ստանիսլավ Կալեսնիկ
		- Արցախի պատերազմում զոհվածներ՝
			* 1993 - Մաքսիմ Այվազյան
* 1996 - ամերիկացի երաժիշտ, րեփեր և դերասան Թուփաք Շակուր
* 2006 - Յուրի Աղաբեկյան, զինվորական, մասնակցել է Արցախի պատերազմին

## Տոներ

* Ծրագրավորողի օր (ոչ նահանջ տարիներին)՝
	+ Ռուսաստան
# 1873

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1869 · 1870 · 1871 · 1872 —  **1873**  — 1874 · 1875 · 1876 · 1877
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1850‑ականներ · 1860‑ականներ — **1870‑ականներ** — 1880‑ականներ · 1890‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 18-րդ դար — **19-րդ դար** — 20-րդ դար
 |

**1873 թվական**, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է չորեքշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 1873 թվականն է,
XIX դարի 73-րդ տարին։

**1873 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 1873 *MDCCCLXXIII* |
| Հուլյան օրացույց | 1872—1873 (հունվարի 13 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 7381—7382 (սեպտեմբերի 13-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 2625—2626 (մայիսի 3-ից) |
| Հայկյան տոմար | 4365—4366 (օգոստոսի 11-ից) *ՏՅԿԵ—ՏՅԿԶ* |
| Հրեական օրացույց  | 5633—5634
ה'תרל"ג — ה'תרל"ד |
| Իսլամական օրացույց | 1290—1291 |
| Չինական օրացույց | 4569—4570 壬申 — 癸酉 սև կապիկ — սև աքաղաղ |
| Եթովպական օրացույց | 1865—1866 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 1929—1930 |
| - *Շակա սամվատ* | 1795—1796 |
| - *Կալի յուգա* | 4974—4975 |
| Իրանական օրացույց | 1251—1252 |
| Բուդդայական օրացույց | 2416 |

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

* Հունվարի 2 - Թերեզ Լիզյոացի, միանձնուհի, Կաթոլիկ Սուրբ, չորս կանանցից մեկը պատմության մեջ, որը արժանացել է Եկեղեցու դոկտորի կոչմանը
* Հունվարի 14 - Պյոտր Սեմյոնով-Տյան-Շանսկի, ռուս աշխարհագրագետ, վիճակագիր, հասարակական գործիչ
* Հունվարի 23 - Միխայիլ Պրիշվին, խոսքի խիստ ինքնատիպ, տաղանդավոր ու անկրկնելի վարպետ
* Խորեն Ա Տփղիսեցի, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս (1932-1938)։ Հաջորդել է Գևորգ Ե Սուրենյանցին
* Միխայիլ Սումգին, խորհրդային գիտնական, սառցույցագիտության հիմնադիրներից
* Մայիս 17 - Անրի Բարբյուս, ֆրանսիացի գրող, լրագրող, հասարակական գործիչ (վ. 1935)
* Նոյեմբեր 22 - Հակոբ Մանանդյան, հայ պատմաբան, բանասեր, աղբյուրագետ, ակադեմիկոս (վ. 1952)
* Նիկոլ Աղբալյան - հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, գրականագետ, մանկավարժ, ՀՀԴ կուսակցության անդամ (վ. 1947)
* Ռուբեն Որբերյան - արևմտահայ բանաստեղծ (վ. 1931)

## Մահեր

* Հունիս 27 - Ֆյոդոր Տյուտչև, ռուս բանաստեղծ (ծ.1803)
* Օգոստոս 2 - Մսեր Մսերյանց, բանասեր, կղերա-աղայական հոսանքի ներկայացուցիչ (ծ. 1808)
* Հոկտեմբերի 6 - Ֆեոդոր Վասիլև, ռուս նկարիչ

## Ծանոթագրություններ
# Բոհեմիայի թագավորություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

České království* (Չեխ)
*Königreich Böhmen* (Գեր)
*Regnum Bohemiae* (Լատ)**|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **←**  | **1198 - 1918** |  **→** |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| **Քարտեզ** |
|  |
| **Ընդհանուր տեղեկանք** |
| **Մայրաքաղաք** | Պրահա |
| **Կրոն** | Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցի, Լյութերականություն |
| **Իշխանություն** |
| **Պետական կարգ** | Կախյալ |
| **Պետության գլուխ** | Թագավոր |
| **Պատմություն** |
|  - Ժառանգական ղեկավարման ձևի հաստատում  | 26 սեպտեմբեր 1212 |
|  - Լյուքսեմբուրգ տոհմի հաստատում  | 07 ապրիլ 1348 |
|  - Դարձավ Բոհեմյան թագի տարածների մեծ մասը  | 05 ապրիլ 1355 |
|  - Ավստրո-Հունգարիայի անկում  | 31 հոկտեմբեր 1918 |

**Բոհեմիայի թագավորություն**, շատ ժամանակ անվանում են **Չեխական թագավորություն** (չեխ․՝ České království; գերմ.՝ Königreich Böhmen; լատիներեն՝ Regnum Bohemiae), Բոհեմիայի տարածքում տեղակայված նախկին պետություն, որի տարածքը ներկայումս զբաղեցնում է Չեխիան։ Հզորության ժամանակ նաև զբաղեցրել է ներկայիս Ավստրիայի, Գերմանիայի, Հունգարիայի, Իտալիայի, Լեհաստանի, Սլովակիայի, Սլովենիայի և Ուկրաինայի տարածների մի մասը։ Այն թագավորություն էր Սրբազան Հռոմեական կայսրությունում և թագավորը հանդիսանում էր կայսրության Ընտրյալ-Արքայազն մինչև 1806 թվականը։ Շատ Բոհեմիայի թագավորներ նաև Սրբազան Հռոմի կայսր էին։ Մայրաքաղաքն էր Պրահան, որը նաև կայսրության կենտրոնն էր 14-րդ դարի վերջին և 16-րդ դարիս սկզբից մինչև 17-րդ դարի սկիզբ։ 1526 թվականից թագավորությունը ղեկավարել են Հաբսբուրգները։

Սրբազան Հռոմի կայսրության անկումից հետո տարածքը դարձավ Ավստրիական կայսրության մաս, որը վրածվեց Ավստրո-Հունգարիայի 1867 թվականից։ Բոհեմիան իր թագավորության կարգավիճակը պահպանեց մինչև 1918 թվականը, համարվելով թագավորական հողեր, իսկ Պրահան կայսրության տնտեսական կենտրոններից մեկն էր։ Ավստրո-Հունգարիայի վերջին տարիներին Բոհեմիան համարվում էր կայսրության ամենաբարգավաճող տարածքը։ Չեխերենը համարվում էր ազնվականների լեզուն մինչև 1627 թվականի Բոհեմական ապստամբությունը։

Կենտրոնական ուժերի պարտությունից հետ Առաջին համաշխարհային պատերազմում, թագավորությունը և կայսրությունը փլուզվեցին։ Բոհեմիան դարձավ նորաստեղծ Չեխոսլովակիայի մաս։

## Ծանոթագրություններ
# Անրի Ֆիլիպ Պետեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Անրի Ֆիլիպ Պետեն
ֆրանսերեն՝ Henri Philippe Pétain և ֆրանսերեն՝ Philippe Pétain |
| --- |
|  |
| Ծնվել է | ապրիլի 24, 1856(1856-04-24)[…] |
| Ծննդավայր | Կոշի ա լա Տուր, Ֆրանսիական երկրորդ կայսրություն |
| Մահացել է | հուլիսի 23, 1951(1951-07-23)[…] (95 տարեկան) |
| Մահվան վայր | Պորտ Ժուանվիլ, L'Île-d'Yeu |
| Գերեզման | tomb of Philippe Pétain |
| Քաղաքացիություն |  Ֆրանսիա |
| Կրոն | Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցի |
| Կրթություն | Հատուկ Ռազմական Դպրոց Սեն Սիր |
| Մասնագիտություն | քաղաքական գործիչ, դիվանագետ, սպա, ռազմական գործիչ և Ֆելդմարշալ |
| Ամուսին | Աննի Պետեն |
| Ծնողներ | հայր՝ Օմեր-Վենան Պետեն, մայր՝ Կլոտիլդ Լեգրան |
| Զբաղեցրած պաշտոններ | Պետական նախարար, Deputy Prime Minister of France?, Ֆրանսիայի նախարարների խորհրդի նախագահ, Head of State of Vichy France?, ambassador of France to Spain?, Ֆրանսիայի ռազմական նախարար, փոխնախագահ, Seat 18 of the Académie française? և French co-prince of Andorra? |
| Պարգևներ և մրցանակներ |             Ռազմական վաստակի շքանշան      Ֆրանսիայի մարշալ Սեն Սիրի Հատուկ ռազմական դպրոցի խթանման հովանավոր     և  |
| Անդամություն | Բարոյական և քաղաքական գիտությունների ակադեմիա և Ֆրանսիական ակադեմիա |
| Ստորագրություն  |
|  Philippe Pétain Վիքիպահեստում |

**Անրի Ֆիլիպ Պետեն** (ապրիլի 24, 1856(1856-04-24)[…], Կոշի ա լա Տուր, Ֆրանսիական երկրորդ կայսրություն - հուլիսի 23, 1951(1951-07-23)[…], Պորտ Ժուանվիլ, L'Île-d'Yeu), ֆրանսիացի ռազմական և պետական գործիչ, մարշալ (1918)։ 1917-1918 թվականներին (առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ)՝ ֆրանսիական զորքերի գլխավոր հրամանատար։ 1925-1926 թվականներին գլխավորել է Մարոկկոյում ազգային-ազատագրական ապստամբությունը ճնշող ֆրանսիական զորքերը։ 1920-1931 թվականներին՝ Բարձրագույն ռազմական խորհրդի փոխնախագահ, 1934 թվականին՝ ռազմական մինիստր։ 1930-ական թվականներին Պետենը սերտորեն կապված էր ֆրանսիական կագոլլյարների հետ (Ուլտրա֊Ազգայնական)։ 1939-1940 թվականներին Ֆրանսիայի դեսպանն էր ֆրանկոյական Իսպանիայում։ 1940 թվականի մայիսից՝ փոխպրեմիեր, հունիսից՝ պրեշմիեր մինիստր։ Վարել է պրոֆաշիստական պարտվողական գիծ, ստորագրել է զինադադար ֆաշիստական Գերմանիայի հետ։ 1940 թվականի հուլիսից մինչև 1944 թվականի օգոստոսին գլխավորել է «Վիշիի» պրոհիտլերյան վարչակարգը։ Ֆրանսիայի ազատագրումից հետո դատապարտվել է մահվան, որը փոխարինվել է ցմահ բանտարկությամբ։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Անրի Ֆիլիպ Պետեն» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 251)։*  |
# Հին Արիզոնայում

| **Հին Արիզոնայում** անգլ.՝ In Old Arizona |
| --- |
|  |
| **Երկիր** | ԱՄՆ |
| **Ժանր** | վեստեռն |
| **Թվական** | 1928 |
| **Լեզու** | անգլերեն |
| **Ռեժիսոր** | Ռաուլ Ուոլշ և Իրվինգ Քամինգս |
| **Պրոդյուսեր** | Շիհան Ուինֆիլդ |
| **Սցենարի հեղինակ** | Թոմ Բարրի և Փոլ Ջիրարդ Սմիթ |
| **Դերակատարներ** | Ուորներ Բաքսթեր, Էդմունդ Լոու, Դորոթի Բերջես, Ջոզեֆ ՄակԴոնալդ Ֆարել, Ջորջ Արլիս, Ֆրենկ Կամպիո, Հենրի Արմետտա, Ջեյմս Մարկուս, Թոմ Սանչի, Ռոյ Ստյուարտ, Ֆրենկ Նելսոն և Սոլեդադ Խիմենես |
| **Օպերատոր** | Արթուր Էդիսոն և Ալֆրեդ Գ. Հանսեն |
| **Մոնտաժ** | Լուիս Ռ. Լոֆլեր |
| **Պատմվածքի վայր** | Արիզոնա |
| **Նկարահանման վայր** | Կալիֆոռնիա |
| **Կինոընկերություն** | 20th Century Studios |
| **Տևողություն** | 95 րոպե |
|  In Old Arizona (1928 film) Վիքիպահեստում |

**«Հին Արիզոնայում»** (անգլ.՝ In Old Arizona), 1928 թվականի սև-սպիտակ գեղարվեստական ֆիլմ, դրամատիկ վեսթեռն, որում համատեղ աշխատել են ռեժիսորներ Իրվինգ Քամինգսը և Ռաուլ Ուոլշը։ Գլխավոր դերերում հանդես են եկել Ուորներ Բաքսթերը, Էդմունդ Լոուն և Դորոթի Բյորջեսը։

Ֆիլմն առաջադրվել է հինգ «Օսկարի»՝ «Լավագույն ֆիլմ», «Լավագույն ռեժիսոր» (Իրվինգ Քամինգս), «Լավագույն դերասան» (Ուորներ Բաքսթեր, միակ հաղթած անվանակարգը), «Լավագույն օպերատորական աշխատանք» (Արթուր Էդիսոն), «Լավագույն ադապտացված սցենար» (Թոմ Բարրի)։

## Դիպաշար

Սերժանտ Միկի Դաննը (Էդմունդ Լոու) արդեն մի քանի ամիս փորձում է ճաղերի հետևը նստեցնել հայտնի հանցագործ Սիսկո Քիդին (Ուորներ Բաքսթեր)։ Քիդը գողացած փողերի մեծ մասը ծախսում է սիրած կնոջ՝ Տոնյայի համար (Դորոթի Բյորջես), որը դավաճանում է նրան նրա բացակայության ժամանակ։ Տոնյան ծանոթանում է Դաննի հետ և իմանում, որ իր սիրեկան Քիդի գլխի համար նշանակված է մեծ փոխհատուցում։ Նա որոշում է օգտվել դրանից և միավորվում է սերժանտի հետ։

## Դերասանական կազմ

| Դերասան | Դեր |
| --- | --- |
| Ուորներ Բաքստեր | Սիսկո Քիդ  Սիսկո Քիդ  |
| Էդմունդ Լոու | Միկի Դանն սերժանտ Միկի Դանն  |
| Դորոթի Բյորջես | Տոնյա Մարիա  Տոնյա Մարիա  |
| Ջոզեֆ Ֆարել Մաքդոնալդ |  ուղևոր |

## Նկարահանումներ

Ֆիլմը նկարահանվել է Բրայս կիրճի և Զայոնի ազգային պարկերում, ինչպես նաև Մոխավե անապատում։ Որպես ռեժիսոր դիտարկվել է Ռաուլ Ուոլշը, որը ցանկացել է նաև Սիսկո Քիդի դերում նկարահանվել։ Ուոլշի պլանները չեն իրականացել. ավտովթարի պատճառով դերասանը կորցրել է աջ աչքը և վերականգնման համար անհրաժեշտ են եղել ամիսներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* In Old Arizona(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* «In Old Arizona»(անգլ.) ֆիլմը allmovie կայքում:
* MdQIw7BiUBA "In Old Arizona" ՅուԹյուբում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հին Արիզոնայում» հոդվածին։ |
# Էլմեր Ռայս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Էլմեր Ռայս
 |
| --- |
|  |
| Ծնվել է | սեպտեմբերի 28, 1892(1892-09-28)[…] |
| Ծննդավայր | Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ |
| Մահացել է | մայիսի 8, 1967(1967-05-08)[…] (74 տարեկան) |
| Մահվան վայր | Սաութհեմփթոն, Հեմփշիր, Միացյալ Թագավորություն |
| Քաղաքացիություն |  ԱՄՆ |
| Կրթություն | Նյու Յորքի իրավաբանական դպրոց |
| Մասնագիտություն | գրող, դրամատուրգ, սցենարիստ, բանաստեղծ-փաստաբան, թատերական ռեժիսոր և ռեժիսոր |
| Ամուսին | Betty Field? |
| Պարգևներ և մրցանակներ | Լավագույն դրամայի պուլիցերյան մրցանակ |
| Անդամություն | Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիա |
|  Elmer Rice Վիքիպահեստում |

**Էլմեր Ռայս** (անգլ.՝ Elmer Rice, իսկական անունը՝ **Էլմեր Լեոպոլդ Ռայզենստայն**, անգլ.՝ Elmer Leopold Reizenstein, սեպտեմբերի 28, 1892(1892-09-28)[…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - մայիսի 8, 1967(1967-05-08)[…], Սաութհեմփթոն, Հեմփշիր, Միացյալ Թագավորություն), ամերիկացի դրամատուրգ ու ռեժիսոր։

## Կենսագրություն

Էլմեր Ռայսը ծնվել է Հունգարիայից ներգաղթած հրեաների ընտանիքում։ 1912 թվականին ավարտել է Նյու Յորքի Իրավագիտության դպրոցը և աշխատել որպես փաստաբան։ 1914 թվականին գրել է առաջին պիեսը՝ «Դատարանը», որտեղ ամերիկյան թատրոնի պատմության մեջ առաջին անգամ օգտագործվել է պտտվող բեմի տեխնիկան։ 1923 թվականին գրել է էքսպրեսիոնիստական հակաուտոպիական «Հաշվիչ մեքենա» պիեսը։ Դրանից հետո Ռայսն զբաղվել է սուր սոցիալական թեմաներով։

1929 թվականին գրված «Փողոցային տեսարան» պիեսն արժանացել է Պուլիցերյան մրցանակին՝ քաղաքային հետնխորշերի բնակիչների իրատեսական պատկերման համար, որի հիման վրա կոմպոզիտոր Կուրտ Վայլը 1947 թվականին մյուզիքլ է ստեղծել։ Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների միջև գաղափարական բախումը հիմք է հանդիսացել «Երկու աշխարհների միջև» (1934) պիեսի համար։ Ռայսը եղել է Դաշնային թատրոնի Նյու Յորքի մասնաճյուղի առաջին տնօրենը, բայց 1936 թվականին հրաժարական է տվել՝ ի նշան բողոքի ընդդեմ իր «Եթովպիա» պիեսին ուղղված գրաքննության, որում անդրադարձել է Բենիտո Մուսոլինիի՝ այդ երկիր ներխուժելուն։

1937 թվականին վերադարձել է Բրոդվեյ։ Հետագա պիեսներից «Երազողը» (1945) ունեցել է ավելի մեծ հաջողություն։ 1960 թվականին գրել է «Կենդանի թատրոն» մենագրությունը, իսկ 1964 թվականին՝ «Հատուկ կարծիք» ինքնակենսագրականը։

Էլմեր Ռայսը մահացել է Անգլիայի Սաութհեմփթոն քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* *Райс Элмер Леопольд*՝ հոդվածը Հրեական էլեկտրոնային հանրագիտարանում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Էլմեր Ռայս» հոդվածին։ |
# Ֆլանդրիա (պատմական մարզ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ֆլանդրիա (այլ կիրառումներ)
Ֆլանդրիայի քարտեզը 1609 թ.
**Ֆլանդրիա** (հոլ.՝ Vlaanderen - ցածրադիր ճահիճ, ֆրանսերեն՝ Flandre), պատմական մարզ Արևմտյան Եվրոպայում։ Հիմնական մասը գտնվում է Բելգիայի, մի մասը՝ Ֆրանսիայի, մյուսը՝ Նիդերլանդների կազմում։

9-րդ դարի երկրորդ կեսերից գտնվել է Ֆրանսիայից կախման մեջ։ 12-15-րդ դարերում հանդիսացել է Եվրոպայի տնտեսապես առավել զարգացած տարածաշրջաններից մեկը։ Ֆլանդրիայի նշանավոր քաղաքներից են եղել Գենտը, Իպրը և Բրյուգգեն։

14-րդ դարի սկզբին նվաճվել է Ֆրանսիայի կողմից։ 1384 թվականին մտել է Բուրգունդյան հերցոգների տարածքի, 1477 թվականին՝ Հաբսբուրգների, իսկ 1556-ին՝ իսպանական թագավորության կազմի մեջ։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ֆլանդրիա (պատմական մարզ)» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
# Փեգի Էն Գարներ

| **Փեգի Էն Գարներ** |
| --- |
|  |
| Ծնվել է | փետրվարի 3, 1932(1932-02-03) |
| Ծննդավայր | Կանտոն, Օհայո, ԱՄՆ |
| Մահացել է | հոկտեմբերի 16, 1984(1984-10-16) (52 տարեկան) |
| Մահվան վայր | Վուդլենդ Հիլզ, Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ |
| Կրթություն | Համալսարանի ավագ դպրոց |
| Քաղաքացիություն |  ԱՄՆ |
| Մասնագիտություն | թատրոնի դերասանուհի, կինոդերասանուհի, հեռուստատեսային դերասանուհի, մոդել և դերասանուհի |
| Ամուսին(ներ) | Ալբերտ Սալմի |
| Պարգևներ և մրցանակներ | Օսկար լավագույն անչափահաս դերասանի համար Հոլիվուդյան փառքի ծառուղու աստղ Օսկար մրցանակ կինոարվեստում բացառիկ նվաճումների համար և Hasty Pudding Woman of the Year? |
|  |

**Փեգի Էն Գարներ**, (անգլ.՝ Peggy Ann Garner, փետրվարի 3, 1932(1932-02-03), Կանտոն, Օհայո, ԱՄՆ - հոկտեմբերի 16, 1984(1984-10-16), Վուդլենդ Հիլզ, Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասանուհի, Պատանեկան Օսկարի դափնեկիր։

Կինոէկրաններին իր առաջնելույթը կատարել է յոթ տարեկանում «Միայն բառերով» մելոդրամայում՝ գլխավոր դերակատարմամբ։ Նա հետագայում հայտնվել է այնպիսի ֆիլմերում, ինչպիսիք են «Մկնորսը» (1942), «Ջեյն Էյրը» (1943) և «Երկնային արքայության բանալիները» (1944), նախքան 1945 թվականին իր աստղային դերը Էլիա Կազանի «Ծառն աճում է Բրուքլինում» դրամայում, որը մեծապես նպաստել է Գարների երիտասարդական ակադեմիայի մրցանակին։ Նույն թվականին նա լավ հանդես է եկել որպես կատակերգական դերասանուհի Ջորջ Սիտոնի «Երիտասարդ միսս» ֆիլմում։

Հետագայում Փեգի էն Գարները չի կարողացել հաստատվել կինոյում մեծահասակների դերերում և տեղափոխվել է հեռուստատեսություն, որտեղ նա շարունակել է ակտիվ դերասանական կարիերան մինչև 1970-ականների վերջը: Այս ընթացքում դերասանուհին նկարահանվել է ավելի քան քառասուն հեռուստասերիալներում, այդ թվում՝ «Գագաթնակետ», «Ալֆրեդ Հիչքոքը ներկայացնում է», «Փերրի Մեյսոն», «Բոնանզա», «Անձեռնմխելիները», «Հնարավորից այն կողմ» և «Մեծ հովիտ»։ Բացի այդ, Գարները խաղացել է նաև Բրոդվեյի թատերական բեմերում, որտեղ դերեր է ունեցել 1950-ականների սկզբի մի քանի բեմադրություններում։ 1978 թվականին դերասանուհին վերադարձել է մեծ էկրան՝ փոքրիկ դերով Ռոբերտ Օլթմենի «Հարսանիք» սև կատակերգությունում։

Դերասանուհին երեք անգամ ամուսնացած է եղել, ընդ որում նրա յուրաքանչյուր ամուսնությունն ավարտվել է ամուսնալուծությամբ։ Նրա միակ դուստրը՝ Քեթրին էն Սալմին, դերասան Ալբերտ Սալմիի հետ Երկրորդ ամուսնությունից մահացել է սրտի հիվանդությունից 1995 թվականին՝ 38 տարեկան հասակում:

Փեգի էն Գարները մահացել է ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղից 1984 թվականին 52 տարեկան հասակում Կալիֆոռնիայի Վուդլենդ-Հիլզ քաղաքում։ Նրա ներդրումը ԱՄՆ կինոարդյունաբերության մեջ նշված է Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում։

## Մրցանակներ

* Օսկար 1945 - «1945 թվականի նշանավոր մանկուկ-դերասան»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Փեգի Էն Գարներ» հոդվածին։ |
# 1943 թվականը գրականության մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

## Մրցանակներ

### Միջազգային

* Գրականության Նոբելյան մրցանակ - չի տրվել

### ԽՍՀՄ

* Ստալինյան մրցանակ գրականության բնագավառում՝
	+ Գեղարվեստական արձակ
		- Առաջին աստիճան - Ալեքսեյ Տոլստոյ («Ճանապարհ դեպի Գողգոթա» եռապատում), Վանդա Վասիլևսկայա ( «Ծիածան» վիպակ)
		- Երկրորդ աստիճան - Պավել Բաժով («Մալաքիտե զարդատուփ»), Լեոնիդ Սոբոլև ( պատմվածքների ժողովածու «Ծովային հոգի»)։
	+ Քնարերգություն՝
		- Առաջին աստիճան - Մաքսիմ Ռիլսկի (բանաստեղծությունների ժողովածու «Слово про рiдну матiр», «Свiтова зоря», և «Мандрiвка в молодiсть» պոեմ), Միխայիլ Իսակովսկի (հանրահայտ երգերի տեքստեր)։
		- Երկրորդ աստիճան - Մարգարիտա Ալիգեր («Զոյա» պոեմ)
	+ Դրամատուրգիա՝
		- Առաջին աստիճան - Ալեքսանդր Կորնեյչուկ («Ճակատ» պիես), Լեոնիդ Լեոնով («Ներխուժում» պիես)։
		- Երկրորդ աստիճան - Կոնստանդին Սիմոնով («Ռուս մարդիկ» պիես)։

### ԱՄՆ

* Պուլիտցերյան մրցանակ՝
* «Գեղարվեստական ստեղծագործություն` գրված ամերիկյան գրողների կողմից» - Էպտոն Սինկլեր, «Վիշապի ատամները»
* «Դրամատիկական ստեղծագործություն թատրոնի համար» - Տորնտոն Ուայլդեր, «Մահվան եզրին»
* «Պոեզիա» — Ռոբերտ Ֆրոսթ, բանաստեղծությունների ժողովածու «Ծառ-վկան»

### Ֆրանսիա

* Գոնկուրյան մրցանակ - Մորիուս Գրու, «Մարդու անցումը»
* Ռենոդո մրցանակ - Անդրե Սուբիրան, J'étais médecin avec les chars
* Ֆեմինա մրցանակ - չի տրվել

## Գրքեր

### Վեպեր

* «Վարդանանք» - Դերենիկ Դեմիրճյանի վեպը (առաջին հատորը հրատարակվել է 1943 թ., երկրորդ հատորը՝ 1946 թ.)
* «Նավը լեռան վրա» - Կոստան Զարյանի վեպը (վեպի վերամշակված տարբերակը լույս է տեսել 1963 թ.)
* «Առաքյալը» - Շոլոմ Աշի վեպը
* «Վախի գերատեսչություն» - Գրեմ Գրինի վեպը
* «Ուլունքախաղ» - Հերման Հեսսեի վերջին վեպը
* «Ամառային ճանապարհորդություն» - Տրումեն Կապոտեի վեպը
* «Նա մահացավ որպես լեդի» - Ջոն Կարի վեպը

### Փոքր արձակ

* «Գրեմլիններ» - Ռոնալդ Դալի մանկական գիրքը
* «Փոքրիկ իշխանը» - Անտուան դը Սենտ Էքզյուպերի

### Պիեսներ

* Առաքինի պոռնիկ - Ժան-Պալ Սարտր
* Եվ ոչ ոք չի մնացել - Ագաթա Քրիստիի պիեսը
* Շվեյկը երկրորդ համաշխարհային պատերազմում - Բերթոլդ Բրեխտի պիեսը

### Քնարերգություն

* Պոեմ առանց հերոսի - Աննա Ախմատովայի պոեմը
* «Ди бройне бестие» - Լեյզեր Վոլֆի պոետական ժողովածուն
* «Հայերգություն» - Վահան Թեքեյանի բանաստեղծությունների ժողովածուն

## Ծնվել են

* ապրիլի 30 - Փոլ Ջենինգս, ավստրալիացի գրող։
* մայիսի 7 - Փիթեր Քերի, ավստրալիացի գրող, Բուկերովյան մրցանակի դափնեկիր։
* հուլիսի 16 - Ռեյնալդե Արենաս, կուբացի գրող և դրամատուրգ։

## Մահացել են

* հուլիսի 28 - Բեատրիս Փոթեր, բրիտանացի գրող (ծ. 1866)։
* Զապել Եսայան - հայ գրող, թարգմանիչ, հրապարակագիր (ծ. 1878)
# Ջենիֆեր Ջոնս

| **Ջենիֆեր Ջոնս** |
| --- |
|  |
| Ծնվել է | մարտի 2, 1919(1919-03-02)[…] |
| Ծննդավայր | Թալսա |
| Մահացել է | դեկտեմբերի 17, 2009(2009-12-17)[…] (90 տարեկան) |
| Մահվան վայր | Մալիբու, Լոս Անջելես շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ |
| Գերեզման | Ֆորեսթ Լոուն հուշայգի |
| Կրթություն | Հյուսիսարևմտյան համալսարան, Թատերական արվեստների ամերիկյան ակադեմիա (1939), Հյուսիսարևմտյան համալսարանի հաղորդակցության դպրոց և Monte Cassino School? |
| Քաղաքացիություն |  ԱՄՆ |
| Մասնագիտություն | կինոդերասանուհի, դերասանուհի և մոդել |
| Ամուսին(ներ) | Norton Simon?, Դևիդ Օ․ Սելզնիկ և Ռոբերտ Ուոքեր |
| Երեխա(ներ) | Ռոբերտ Ուոքեր |
| Պարգևներ և մրցանակներ |  Հոլիվուդյան փառքի ծառուղու աստղ և «Դավիդ դի Դոնատելլո» մրցանակ կյանքի ընթացքում ունեցած ձեռքբերումների համար |
|  |

**Ջենիֆեր Ջոնս** (անգլ.՝ Jennifer Jones, իսկական անուն ազգանունը՝ Ֆիլիս Ֆլորա Այլի, անգլ.՝ Phylis Flora Isley, մարտի 2, 1919(1919-03-02)[…], Թալսա - դեկտեմբերի 17, 2009(2009-12-17)[…], Մալիբու, Լոս Անջելես շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասանուհի, Օսկարի և Ոսկե Գլոբուսի դափնեկիր։

## Ֆիլմագրություն

Խաղացել է 20-ից ավելի ֆիլմերում, առավել նշանավորներն են՝

* 1943 - «Բեռնադետի երգը»
* 1944 - «Այն ժամանակից, երբ դուք հեռացաք»
* 1946 - «Մենամարտ արևի տակ»
* 1948 - «Ջեննի լուսանկարը»
* 1949 - «Մենք օտար ենք եղել»
* 1952 - «Քերրի քույրը»
* 1953 - «Հաղթելով սատանային»
* 1953 - «Տերմինի կայարանը»
* 1957 - «Հաջողություն զենք»
* 1961 - «Գիշերը նուրբ է»
* 1974 - «Ծխացող դժոխք»

## Մրցանակներ

4 անգամ ներկայացվել է Օսկարի, ստացել 1-ը լավագույն դերասանուհի անվանակարգում։ 2 անգամ ներկայացվել է Ոսկե Գլոբուսի, ստացել 1-ը, Ոսկե Գլոբուսի առաջին կին մրցանակակիրն է։ Ստացել է նաև 1 Դավիթ Դի Դոնատելլո և այլն։ 1960 թվականին Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում բացվել է նրա անվան աստղը։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ջենիֆեր Ջոնս» հոդվածին։ |