Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Մետրոպոլիտենի արեալ

**Մետրոպոլիտենի արեալ** (նաև տարածաշրջանային ագլոմերացիա կամ մետրոպոլիտենի շրջան, անգլ.՝ metropolitan area, անգլ.՝ metropolis նշանակում է «մեծ քաղաք, մայրաքաղաք»), քաղաքային ագլոմերացիաների խոշոր քաղաքների անվանումը արվարձանային գոտու (արվարձանային գոտի) և շրջակա գյուղական տարածքների հետ միասին, որոնք կապված են քաղաքի հետ աշխատանքային միգրացիաներով։ Մի քանի մետրոպոլիտենի միջակայքերի միաձուլումը միասին կազմում է մեգապոլիս։

ԱՄՆ-ում այն կոչվում է մետրոպոլիտենի վիճակագրական տիրույթ, որն օգտագործվում է վիճակագրական նպատակներով։ ԵՄ-ում օգտագործվում է մոտ հասկացություն՝ խոշոր ուրբանիզացված տարածք (անգլ.՝ larger urban zone, LUZ) կամ ֆունկցիոնալ ուրբանիզացված արեալ (անգլ.՝ functional urban area, FUA)։ 2009 թվականին Եվրոպայի խոշորագույն Մետրոպոլիտեն տարածքները ներառում էին Մոսկվան (15,2 միլիոն մարդ), Լոնդոնը (12,9 միլիոն մարդ) և Ռեյն-Ռուր շրջանը (11,5 միլիոն մարդ)։

Ռուսաստանում երբեմն օգտագործվում է «տարածաշրջանային ագլոմերացիա» հասկացությունը, որն ունի բոլորովին այլ բովանդակություն. այն օգտագործվում է քաղաքային ագլոմերացիաների նկատմամբ, որոնք ամբողջությամբ տեղակայված են Ռուսաստանի Դաշնության մեկ սուբյեկտի սահմաններում, և դրանով իսկ հակադրվում է մեկ այլ հայեցակարգի՝ «միջտարածաշրջանային ագլոմերացիա», որը գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության երկու կամ ավելի սուբյեկտների սահմաններում։ Ռուսաստանի ագլոմերացիաների մեծ մասը տարածաշրջանային են, միջտարածաշրջանային ագլոմերացիաները ներառում են Մոսկվայի, Սանկտ Պետերբուրգի, Կրասնոդարի, Աբական-Չեռնոգորիայի ագլոմերացիաները; նաև (կախված ագլոմերացիայի կազմը որոշելու չափանիշներից) որոշ այլ ռուսական ագլոմերացիաներ կարող են համարվել միջտարածաշրջանային՝ Սևաստոպոլ-Սիմֆերոպոլ, Կազան (Մարի Էլում գտնվող Կազանի Վոլսկ քաղաքի պատճառով), Վլադիկավկազի ագլոմերացիա (որը կարող է ներառել Ինգուշեթիայի մի մասը), Մագնիտոգորսկի և մի շարք ուրիշներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Метрополис // Ломбард — Мезитол. — М. : Советская энциклопедия, 1974. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 15).
* Metropolitan World Atlas. — Роттердам: 010 Publishers, 2005. — ISBN 90-6450-548-9(անգլ.)
* Metropolitan Regions All Over the EU: Location — Strengths — Weaknesses. — Henner Luttich, 2010. — ISBN 978-3-8423-2661-3(անգլ.)
# Մետրոպոլիտենյան ստանդարտ տարածքներ (ԱՄՆ)

Այս հոդվածը տերիտորյալ միավորի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Մետրոպոլիտեն (այլ կիրառումներ)։
Մետրոպոլիտենյան ստանդարտ տարածքներ

|  |  |
| --- | --- |
| Ենթակատեգորիա | Մետրոպոլիտենի արեալ, core based statistical area |
| Ստեղծում | 1949 |
| Երկիր | Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ |
| Ստեղծել է | Office of Management and Budget |
| Բնութագրվում է | minimum population |
| Օգտագործող | Bureau of Labor Statistics |
| Enti­tySc­he­ma for this class | Entity schema not supported yet (E140) |
| Կազմված է | principal city, urbanized area, metropolitan division |

Կարմիրով ընդգծված են թեմական ստանդարտ տարածքները
**Մետրոպոլիտենյան ստանդարտ տարածքներ** (անգլ.՝ United States metropolitan area), վիճակագրական հաշվառման համար ԱՄՆ-ում ընդունված տարածքային միավոր, որի կազմի մեջ մտնում է մեկ կամ մի քանի կոմսություն՝ անկախ դրանց նահանգային պատկանելիությունից, եթե դրանցից թեկուզ մեկում կա ավելի քան հարյուր հազար բնակիչ ունեցող քաղաք, իսկ մյուս բնակավայրերն էլ այդ քաղաք միջուկի հետ ունեն սոցիալական և տնտեսական սերտ կապեր։ ԱՄՆ-ի բնակչության ավելի քան 2/3-ը բնակվում է մետրոպոլիտենյան ստանդարտ տարածքներում։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մետրոպոլիտենյան ստանդարտ տարածքներ (ԱՄՆ)» հոդվածին։ |
# Տեղաբնականուն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Տեղաբնականուն** (հունարեն՝ *Էթնոհորոնիմ*, ἔθνος - «ազգ», χῶρος - «տեղ», «տեղամաս» և όνυμα - «անվանում», «անուն» բառերից), որոշ տեղանվան հետ հարաբերակից բնակիչների հավաքական անվանում։ Օրինակ՝ Երևան — երևանցի, Նոյեմբերյան - նոյեմբերյանցի, Իջևան — իջևանցի, Հայաստան - հայաստանցի, Եվրոպա — եվրոպացի և այլն։

## Արտաքին հղումներ

* www.geography-site.co.uk Alphabetical list of world demonyms.
* www.everything2.com Demonyms of the World.
* CIA World Factbook – NATIONALITY Արխիվացված 2015-07-22 Wayback Machine
* www.peoplefrom.co.uk Demonyms of the United Kingdom.
# UTC-5

| UTC-5 Այժմ այս գոտում՝ 22 անց 18 է (թարմացնել) |
| --- |
| UTC-5 ժամային գոտու տեղագրություն՝      UTC-5 ձմեռը հյուսիսային կիսագնդում / ամառը հարավային կիսագնդում     UTC-5 ամառը հյուսիսային կիսագնդում / ձմեռը հարավային կիսագնդում     UTC-5 ամբողջ տարվա ընթացքում     UTC-5 ծովային գոտիներում     Ցամաքը UTC-5 գոտուց դուրս     Ծովային գոտիներ UTC-5 գոտուց դուրս |
| Նշումներ |
| Նշումներ | EST |
| Կոդ | U |
| Տեղագրություն |
| Տեղաշարժ UTC-ից | -5 ժ. |
| Համարժեք երկայնք | 120 ա.ե. |
| Վիճակագրություն |
| Օգտագործման տարածք | մոտ 950 000 կմ² |
| Բնակչություն | մոտ 44 000 000 մարդ |
| Խտություն | մոտ 46 մարդ/կմ² |

**UTC-5**, ժամային գոտի, որում ժամանակը 5 ժամով ետ է ընկնում UTC-ից։

## Ամբողջ տարվա ընթացքում

* Կանադա Սաութհեմփթոն կղզի
* Մեքսիկա Կինտանա Ռոո
* Հայիթի
* Միացյալ Թագավորություն (Կայմանյան կղզիներ)
* Ճամայկա
* Պանամա
* Կոլումբիա
* Էկվադոր (մայրցամաքային մաս)
* Պերու

## Ձմռանը հյուսիսային կիսագնդում

* Կանադա (Նունավուտ, Քվեբեկ, Օնտարիո)
* ԱՄՆ
	+ Մեն
	+ Նյու Հեմփշիր
	+ Վերմոնտ
	+ Մասսաչուսեթս
	+ Ռոդ-Այլենդ
	+ Կոնեկտիկուտ
	+ Նյու-Յորք
	+ Նյու Ջերսի
	+ Դելավեր
	+ Կոլումբիա
	+ Մերիլենդ
	+ Փենսիլվանիա
	+ Օհայո
	+ Միչիգան (մեծ մասը)
	+ Ինդիանա (մեծ մասը)
	+ Կենտուկի (արևելյան մասը)
	+ Արևմտյան Վիրջինիա
	+ Վիրջինիա
	+ Թենեսի (արևելյան մասը)
	+ Հյուսիսային Կարոլինա
	+ Հարավային Կարոլինա
	+ Ջորջիա
	+ Ֆլորիդա (մեծ մասը)
* Բահամներ
* Կուբա
* Միացյալ Թագավորություն Թերքս և Քայքոս կղզիներ

## Ամռանը հյուսիսային կիսագնդում

* Կանադա (Մանիտոբա, Նունավուտ (կենտրոնական մասը), Օնտարիո (արևմտյան մաս))
* ԱՄՆ:
	+ Այովա
	+ Ալաբամա
	+ Արկանզաս
	+ Վիսկոնսին
	+ Իլինոյս
	+ Լուիզիանա
	+ Մինեսոտա
	+ Միսիսիպի
	+ Միսուրի
	+ Օկլահոմա
	+ Կանզաս (մեծ մասը))
	+ Նեբրասկա (մեծ մասը)
	+ Հյուսիսային Դակոտա (մեծ մասը)
	+ Թենեսի (մեծ մասը)
	+ Տեխաս (մեծ մասը)
	+ Հարավային Դակոտա (մեծ մասը)
	+ Ինդիանա (արևմտյան մասը)
	+ Կենտուկի (արևմտյան մասը)
	+ Միչիգան (արևմտյան մասը)
	+ Ֆլորիդա (արևմտյան մասը)
* Մեքսիկա (երկրի արևելքը և կենտրոնը)

## Ամռանը հարավային կիսագնդում

* Չիլի (Վալպարիսո, Զատկի կղզի)

## Արտաքին հղումներ

* UTC-5 գոտում գտնվող քաղաքներ
# Ամառային ժամանակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Ամառային ժամանակ**, ամառվա ընթացքում ժամանակի տարբերակ, որն 1 ժամ առաջ է տրվում այն ժամանակից, որն օգտագործվում է տվյալ ժամային գոտում։

2012 թվականին ամառային ժամանակը կիրառվել է 78 երկրներում և 161 երկրներում չի կիրառվում։

2012 թվականից Հայաստանի Ազգային ժողովի որոշմամբ ամառային ժամանակի օգտագործումը Հայաստանում դադարեցվում է։

## Ծանոթագրություններ
# UTC-4[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| UTC-4 Այժմ այս գոտում՝ 4 անց 17 է (թարմացնել) |
| --- |
| UTC-4 ժամային գոտու տեղագրություն՝      UTC-4 ձմեռը հյուսիսային կիսագնդում / ամառը հարավային կիսագնդում     UTC-4 ամառը հյուսիսային կիսագնդում / ձմեռը հարավային կիսագնդում     UTC-4 ամբողջ տարվա ընթացքում     UTC-4 ծովային գոտիներում     Ցամաքը UTC-4 գոտուց դուրս     Ծովային գոտիներ UTC-4 գոտուց դուրս |
| Նշումներ |
| Կոդ |  |
| Տեղագրություն |
| Տեղաշարժ UTC-ից | -4 ժ. |
| Համարժեք երկայնք |  |
| Վիճակագրություն |

**UTC-4**, ժամային գոտի, որում ժամանակը 4 ժամով ետ է ընկնում UTC-ից։

## Ամբողջ տարվա ընթացքում

* Կանադա (Քվեբեկ, 63° արևմտյան երկայնության միջորեականից արևելք)
* Միացյալ Թագավորություն (Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներ)
* Միացյալ Թագավորություն (Անգիլիա)
* Միացյալ Թագավորություն (Մոնտսերատ)
* Դոմինիկյան Հանրապետություն
* ԱՄՆ (Պուերտո Ռիկո)
* ԱՄՆ (Ամերիկյան Վիրջինյան կղզիներ)
* Անտիգուա և Բարբուդա
* Սենթ Քիթս և Նևիս
* Ֆրանսիա (Գվադելուպա)
* Ֆրանսիա (Մարտինիկա)
* Ֆրանսիա (Սենթ Մարտեն)
* Ֆրանսիա (Սուրբ Բարդուղիմեոսի կղզի)
* Դոմինիկա
* Սենտ Լյուսիա
* Բարբադոս
* Սենտ Վինսենթ և Գրենադիններ
* Գրենադա
* Նիդերլանդներ (Արուբա, Կյուրասաո, Սինթ Մաարտեն, Կարիբյան Նիդերլանդներ)
* Տրինիդադ և Տոբագո
* Գայանա
* Բրազիլիա (Ռորայմա, Ամազոնաս, Ակրի, Ռոնդոնիա)
* Բոլիվիա
* Վենեսուելա

## Ձմռանը հյուսիսային կիսագնդում

* Գրենլանդիա (Հեյս թերակղզի)
* Կանադա (Նյուֆաունդլենդ և Լաբրադոր, Նյու Բրանսուիկ, Արքայազն Էդուարդի կղզի, Նոր Շոտլանդիա)
* Միացյալ Թագավորություն (Բերմուդներ)

## Ձմռանը հարավային կիսագնդում

* Բրազիլիա (Մատու Գրոսու, Մատու Գրոսու դու Սուլ
* Պարագվայ
* Չիլի (ամբողջը առանց Զատկի կղզի նահանգից)
* Արգենտինա (Սան Լուիս)
* Միացյալ Թագավորություն (Ֆոլկլենդյան կղզիներ)

## Ամռանը հյուսիսային կիսագնդում

* Կանադա (Նունավուտ, Քվեբեկ, Օնտարիո)
* ԱՄՆ
	+ Մեն
	+ Նյու Հեմփշիր
	+ Վերմոնտ
	+ Մասսաչուսեթս
	+ Ռոդ-Այլենդ
	+ Կոնեկտիկուտ
	+ Նյու-Յորք
	+ Նյու Ջերսի
	+ Դելավեր
	+ Կոլումբիա
	+ Մերիլենդ
	+ Փենսիլվանիա
	+ Օհայո
	+ Միչիգան (մեծ մասը)
	+ Ինդիանա (մեծ մասը)
	+ Կենտուկի (արևելյան մասը)
	+ Արևմտյան Վիրջինիա
	+ Վիրջինիա
	+ Թենեսի (արևելյան մասը)
	+ Հյուսիսային Կարոլինա
	+ Հարավային Կարոլինա
	+ Ջորջիա
	+ Ֆլորիդա (մեծ մասը)
* Բահամներ
* Կուբա
* Միացյալ Թագավորություն Թերքս և Քայքոս կղզիներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* UTC-4 գոտում գտնվող քաղաքներ
# Ինֆորմացիայի մշակման ֆեդերալ ստանդարտներ

**Ինֆորմացիայի մշակման ֆեդերալ ստանդարտները**, **ԻՄՖՍ** (անգլ.՝ Federal Information Processing Standards, FIPS) ազատ հրապարակվող ստանդարտներ են, որոնք մշակում է ԱՄՆ-ի կառավարությունը և որոնք օգտագործում են ԱՄՆ-ի բոլոր քաղաքացիական կառավարական հաստատությունները և կոնտրագենտները։ ԻՄՖՍ-ի ստանդարտներից շատերը ներկայացնում են իրենցից լայն տարածություն ստացած այլ ստանդարտների (ANSI, IEEE, ISO և այլն) ձևափոխված տարբերակները։

ԱՄՆ-ի կառավարությունը նշակել է այնպիսի ԻՄՖՍ-ի ստանդարտներ, ինչպիսին են երկրների կոդերը, կրպտոգրաֆիկ ստանդարտները, որոնք են, օրինակ DES (FIPS 46) ու AES (FIPS 197), այլն։

Երկրների և շրջաններ կոդավորման FIPS-ի ստանդարտները նման են ISO 3166-ի և NUTS-ի ստանդարտներին։

## Արտաքին հղումներ

* FIPS-ի պաշտոնական կայքը
# Աշխարհագրական անունների ինֆորմացիոն համակարգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Աշխարհագրական անունների ինֆորմացիոն համակարգ** (անգլ.՝ **Geographic Names Information System**, **GNIS**), տվյալների բազա, որը պարունակում է ԱՄՆ-ում և նրա ենթակայության տակ գտնվող տարածքներում առկա ավելի քան երկու միլիոն ֆիզիկական և մշակութային օբյեկտների անվանուններ և ինֆորմացիա դրանց մասին։ Աշխարհագրական տեղեկատու է։ Աշխարհագրական անունների ինֆորմացիոն համակարգը մշակվել է ԱՄՆ-ի երկրաբանական ծառայության կողմից, որը համագործակցել է աշխարհագրական անունների ամերիկյան խորհրդի հետ, որպեսզի ստանդարտացվեն օբյեկտների անվանումները։

Տվյալների բազան համակարգի մի մասն է, որը ներառում է տեղագրական քարտեզների և մատենագիտական հղումների անվանուններ։ Այն պարունակում է գրքերի և պատմական քարտեզների անուններ, որոնք հաստատում են, որ օբյեկտը ժամանակին ունեցել է որոշակի անվանում։ Գրանցված են նաև այլ անվանումներ՝ պաշտոնական դաշնային անվանումների այլընտրանքային տարբերակները։ Տվյալների այս բազայից գրառումները երբեք չեն ջնջվում, բացառությամբ ակնհայտ կրկնօրինակումների։

## Անվանումների փոփոխություններ

Աշխարհագրական անունների ինֆորմացիոն համակարգն ընդունում է առաջարկներ ԱՄՆ աշխարհագրական օբյեկտներին անվանումների շնորհման կամ փոփոխման վերաբերյալ։ Ցանկացած մարդ կարող է այդ կապակցությամբ առաջարկ ներկայացնել կազմակերպության կայքում և ծանոթանալ նման գործողության կողմնակիցների և հակառակորդների հիմնավորումներին։

## ՏԵս նաև

* Աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի օր

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* U.S. Department of the Interior, U.S. Geological Survey, National Mapping Division, *Digital Gazeteer: Users Manual,* (Reston, Virginia: U.S. Geological Survey, 1994).
* Least Heat Moon, William, *Blue Highways: A Journey Into America*, (Boston: Little Brown and Company, 1982). ISBN 0-316-35329-9
* Jouris, David, *All Over The Map*, (Berkeley, California: Ten Speed Press, 1994.) ISBN 0-89815-649-1
* Report: "Countries, Dependencies, Areas Of Special Sovereignty, And Their Principal Administrative Divisions, " Federal Information Processing Standards, FIPS 10-4. Standard was withdrawn in September 2008, See Federal Register Notice: Vol. 73, No. 170, page 51276 (September 2, 2008)
* Report: "Principles, Policies, and Procedures: Domestic Geographic Names, " U.S. Board on Geographic Names, 1997.
* *U.S. Postal Service Publication 28*, November 2000.

## Արտաքին հղումներ

* Сайт U.S. Board on Geographic Names
* Сайт GNIS
* Предложения от общественности Արխիվացված 2021-02-19 Wayback Machine
# Շոգենավ

RMS Տիտանիկ ապրիլի 10-ին 1912 թ.
**Շոգենավ**, շոգեմեքենայով կամ շոգետուրբինով շարժման մեջ դրվող ինքնագնաց նավ։ Առաջին շոգենավը նախագծել է ֆրանսիացի ֆիզիկոս Դենի Պապենը 1690 թվականին, սակայն շոգենավերի կառուցումը և փորձարկումը սկսվեց ավելի ուշ՝ Ջ․ Ուատտի շոգեմեքենայի ստեղծման հետ։ 1807 թվականին Ռ․ Ֆուլտոնը կառուցեց «Քլերմոնտ» գետային շոգենավը, որն իր առաջին ուղերթը կատարեց Հուդզոն գետով՝ Նյու Յորքից մինչև Օլբանի (մոտ 9 Կմ/ժ արագությամբ)։ Ռուսաստանում առաջին շոգենավը «Ելիզավետա» նավն էր (1815), որը երթևեկում էր Պետերբուրգից Կրոնշտադ։ Ատլանտյան օվկիանոսն առաջինն անցավ «Սավաննա» ամերիկյան շոգենավը (1819), որը, թեև հանդերձված էր շոգեմեքենայով և կողային թիանիվներով, ճանապարհի մեծ մասն անցավ բաց առագաստներով։ 1838-ին անգլիական, «Սիրիուս» անվավոր շոգենավը, Ատլանտյան օվկիանոսն անցավ առանց առագաստների։ XIX դ․ 40-ական թթ․ թիապտուտակների կիրառումը զգալիորեն բարձրացրեց շոգենավի լողունակությունը։ XX դ․ սկզբին պտուտակային շոգենավերի զարգացմամբ առագաստանավերը գրեթե լիովին դուրս մղվեցին։ Արդի շոգենավերը հիմնականում հանդերձված են շոգետուրբիններով։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Շոգենավ» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 537)։*  |
# Ֆուտբոլի ազգային լիգա (NFL)

| Ֆուտբոլի ազգային լիգա
 |
| --- |
|  |
|  |
| Տեսակ | պրոֆեսիոնալ սպորտի լիգա և American football league? |
| Երկիր |  ԱՄՆ |
| Հապավում | NFL |
| Հիմնադրված | Օգոստոսի 20, 1920 |
| Իրավ. կարգավիճակ | Գործող |
| Գլխադասային գրասենյակ |  Նյու Յորք, Նյու Յորք նահանգ, ԱՄՆ |
| Տարածաշրջան | ԱՄՆ |
| Գլխավոր քարտուղար | Ռոջեր Գուդել |
| Ակումբների քանակ | 32 |
| Հեռուստ. գործընկեր | CBS Fox NBC ESPN NFL Network Telemundo |
| Ամենատիտղոսակիր թիմ | Գրին Բեյ Փեքերս (13 տիտղոս) |
| Վերջին չեմպիոն | Սիեթլ Սիհոքս (2-րդ տիտղոս) |
| Ստորադաս  կազմակերպություն(ներ) | Ֆուտբոլի ազգային կոնֆերենցիա Ամերիկյան ֆուտբոլի կոնֆերենցիա |
| Կայք | NFL.com |
| Նախկին անվանում(ներ) | Ամերիկյան պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլի կոնֆերենցիա (1920) Ամերիկյան պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլի ասոցիացիա (1920–1922) |

**Ֆուտբոլի ազգային լիգա** (անգլ.՝ *National Football League*, կրճատ **NFL**), ամերիկյան ֆուտբոլի բարձրագույն առաջնություն, Հյուսիսային Ամերիկայի 4 խոշորագույն լիգաներից մեկը։ Բաղկացած է 32 ակումբներից, որոնք հանդես են գալիս երկու խոշոր ստորաբաժանումներում՝ Ֆուտբոլի ազգային կոնֆերենցիա (NFC) և Ամերիկյան ֆուտբոլի կոնֆերենցիա (AFC)։ Հանդիսանում է տվյալ սպորտաձևի խոշորագույն մասնագիտական լիգան աշխարհում։

Հեռուստատեսային դիտելիությամբ և այցելիությամբ համարվում է Միացյալ Նահանգների լավագույն պրոֆեսիոնալ լիգան. 2011 թվականի դրությամբ NFL-ի կոնավոր առաջնության հանդիպումը միջինում հավաքել է 67 000 հանդիսատես։

Մեծ ժողովրդայնություն ունի NFL-ի գերեզրափակիչ հանդիպումը՝ «Սուպերբոուլը» (Superbowl), որն հաղթանակած թիմը պարգևատրվում է Վինս Լոմբարդիի գավաթով։

## Ակումբներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ֆուտբոլի ազգային լիգա էջը Վիքիպահեստում |

* Պաշտոնական կայք
# Բեյսբոլի գլխավոր լիգա (MLB)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Բեյսբոլի գլխավոր լիգա
 |
| --- |
|  |
|  |
| Տեսակ | բեյսբոլի լիգա և պրոֆեսիոնալ սպորտի լիգա |
| Երկիր |  ԱՄՆ և  Կանադա |
| Հապավում | MLB |
| Հիմնադրված | 1903 թ. |
| Իրավ. կարգավիճակ | Գործող |
| Գլխադասային գրասենյակ |  Մանհեթեն, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ |
| Տարածաշրջան |  ԱՄՆ (29 ակումբ)  Կանադա (1 ակումբ) |
| Գլխավոր քարտուղար | Բադ Սելիգ |
| Ակումբների քանակ | 30 |
| Վերջին չեմպիոն | Լոս Անջելես Դոդջերս (8-րդ տիտղոս) |
| Ամենատիտղոսակիր ակումբ | Նյու Յորք Յանկիս (27 տիտղոս) |
| Կայք | mlb.com |

Բեյսբոլիստ Բեյբ Ռութը «Բոստոն Ռեդ Սոքսի» կազմում (1914 թ.)
**Բեյսբոլի գլխավոր լիգա** (անգլ.` *Major League Baseball*, կրճատ` *MLB*), պրոֆեսիոնալ բեյսբոլի բարձրագույն առաջնություն, Հյուսիսային Ամերիկայի գլխավոր գլխավոր սպորտային կազմակերպություններից մեկը։ Լիգայում հանդես են գալիս 30 բեյսբոլի ակումբներ, որոնցից 29-ը տեղակայված են Միացյալ Նահանգներում, իսկ 1-ը՝ Կանադայում։ Հիմնադրվել է 1869 թվականին և համարվում է հյուսիսամերիկյան բարձրագույն առաջնություններից ամենահինը։

Թիմերն հանդես են գալիս Ամերիկյան լիգայում (*American League*, *AL*) և Ազգային լիգայոմ (*National League*, *NL*), որոնք որպես առանձին սպորտային առաջնություն հիմնադրվել էին համապատասխանաբար 1901 և 1876 թվականներին։ 2000 թվականին ենթալիգաները ձևավորում են մեկ միացյալ առաջնություն։ Կազմակերպությունն հանդիսանում է նաև շուրջ 240 թիմերից բաղկացած կրտսեր առաջնությունների ղեկավար մարմինը։

Բեյսբոլի առաջին պրոֆեսիոնալ թիմն հիմնադրվել է 1869 թվականին՝ Ցինցինատի քաղաքում։ Սպորտաձևի ժողովրդայնությունն աճում է 1920-ական թվականներին։ Խաղի ժողովրդայնության աճը շարունակվում է Մեծ Ճգնաժամի և Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին։ Պատերազմի ավարտից կարճ ժամանակ անց Ջեքի Ռոբինսոնը դառնում է առաջին սևամորթ բեյսբոլիստը լիգայում։

1950-ական և 1960-ական թվականներին Ամերիկյան և Ազգային լիգաները էականորեն ընդլայնվում են։ 1970-ական և 1980-ական թվականներին փոփոխվում է բեյսբոլային խաղադաշտերի արհեստական խոտածածկը։

Ներկայումս MLB-ում հանդես է գալիս 30 ակումբ, որոնցից 29-ը տեղակայված է Միացյալ Նահանգներում, իսկ 1-ը՝ Կանադայում։ Կանոնավոր մրցաշրջանում թիմերն անցկացնում են 162 հանդիպում, որից հետո յուրաքանչյուր ենթալիգայից փլեյ-օֆֆ է դուրս գալիս 5-ական ակումբ։ Չեմպիոնական տիտղոսը նվաճելու համար թիմերն ելույթ են ունենում Համաշխարհային սերիայում (World Series)։

Լիգայի հանդիպումները Հյուսիսային Ամերիկայում հեռարձակվում են հեռուստատեսությամբ, համացանցով և ռադիոյով։ 2013 թվականի դրությամբ լիգայի մրցաշրջանային խաղերի ընդհանուր հաճախելությունը կազմել է 74 միլիոն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք(անգլ.)
# Տրամվայ

Մոսկվայի տրամվայի վագոնների էվոլյուցիան։ Սկսած ձիաքարշից (1872 թ. հուլիսի 7) մինչև ժամանակակից տրամվայի մոդելները։
Siemens-ի տրամվայ Ալմադայում՝ Լիսաբոնի մոտ։
**Տրամվայ** (անգլ.՝ *tramway*, tram - *վագոն, սայլակ* և way - *ուղի*), քաղաքային ռելսային տրանսպորտային միջոց, որը բաղկացած է մեկ կամ մի քանի վագոններից, որոնցից մեկը (մոտորայինը) շարժման մեջ է դրվում 30–70 կՎտ հզորությամբ քարշային էլեկտրաշարժիչով։

Էներգիա է ստանում 500–600 Վ լարման հաստատուն հոսանքի ցանցից՝ 5,5–6 մ բարձրության վրա կախված կոնտակտային հաղորդալարի միջոցով։ Ռելսերը ծառայում են որպես հետադարձ հաղորդալար։ Տրամվայը ռելսուղիով շարժվում է մինչև 40 կմ/ժ արագությամբ։ Աղմուկը պակասեցնելու նպատակով առանցքատուփերում և զսպաններում դնում են հատուկ միջադիրներ, իսկ անիվները պատում են ռետինով։

E-դասի տրամվայ Մելբուռնում. Մելբուռնի տրամվայը աշխարհում ամենամեծ տրամվայի համակարգն է, որն ունի 250 կմ երկարություն
Տրամվայի նախատիպը 1876 թվականին ռուս գյուտարար Ֆ․ Ա․ Պիրոցկու առաջարկած՝ էլեկտրաշարժիչով «ռելսային կառքն» էր։ Ռուսաստանում (Կիևում, Նովգորոդում, Մոսկվայում) տրամվայների կանոնավոր շահագործումն սկսվել է XIX դարի 90-ական թվականներին։

Երևանում առաջին տրամվայները գործել են 1933 թվականից։ Տրամվայի ցանցի երկարությունը 7,5 կմ էր։ 1985 թվականին այն եղել է 96 կմ, իսկ երթուղիների թիվը՝ 11։ Փակվել է 2004 թվականի հունվարի 21-ին։

## Տես նաև

* Երևանի տրամվայ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 78)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տրամվայ» հոդվածին։ |
# Փոքրիկ Թեյթը (ֆիլմ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| **Փոքրիկ Թեյթը** անգլ.՝ Little Man Tate |
| --- |
|  |
| **Երկիր** |  ԱՄՆ |
| **Ժանր** | դրամա |
| **Թվական** | 1991 և փետրվարի 6, 1992 |
| **Լեզու** | անգլերեն |
| **Ռեժիսոր** | Ջուդի Ֆոսթեր |
| **Պրոդյուսեր** | Սքոթ Ռուդին |
| **Սցենարի հեղինակ** | Սքոթ Ֆրենկ |
| **Դերակատարներ** | Ջուդի Ֆոսթեր, Դայան Ուիսթ, Adam Hann-Byrd?, Հարրի Քոնիք կրտսեր, Դևիդ Հայդ Փիրս, Դեբի Մեյզար, Alex Lee?, Սելիա Ուեսթոն, Ջոշ Մոսթել, Բոբ Բալաբան, Ջորջ Փլիմփթոն և Մայքլ Մանտել |
| **Օպերատոր** | Mike Southon? |
| **Երաժշտություն** | Մարկ Այշեմ |
| **Մոնտաժ** | Լինզի Քլինգման |
| **Պատմվածքի վայր** | Օհայո |
| **Նկարահանման վայր** | Ronald Reagan Cross County Highway? |
| **Կինոընկերություն** | Orion Pictures |
| **Տևողություն** | 99 րոպե |

**Փոքրիկ Թեյթը** (անգլ.՝ Little Man Tate), 1991 թվականին նկարահանված ամերիկյան կինոֆիլմ։ Ջոդի Ֆոսթերի ռեժիսորական դեբյուտն է։

## Սյուժե

Միայնակ մայրը Դիդի Թեյթը դաստիարակում է շնորհալի յոթամյա որդուն՝ Ֆրեդիին։ Հոգեբան Ջեյն Գրիսոնը կարծում է, որ նրա որդին հանճար է և խնդրում է նրան ուղարկել շնորհալի երեխաների դպրոց։ Դիդին ընտրության առաջ է կանգնում՝ դառնալ ապագա հանճարի մայր և զրկել նրան մանկությունից, կամ շարունակել «երջանիկ մոր և սովորական երեխայի» նախկին կյանքը։

## Դերերը հնչյունավորել են

| Դերասան | Դեր |
| --- | --- |
| Ջոդի Ֆոսթեր | Դիդի Թեյթ |
| Ադամ Հեն-Բերդ | Ֆրեդի Թեյթ |
| Դայան Ուիսթ | Ջեյն Գրիրսոն |
| Գարի Կոննիկ | Էդդի |
| Դեյվիդ Հայդ Փիրս | Հարտ Էմմերիկ |
| Դեբի Մեյզար | Ջինի |
| Մայքլ Շուլման | Մեթ Մոնտինի |
| Սելիա Ուէսթոն | Օրիորդ Նիմվել |
| Բոբ Բալաբան | Վիկտորինայի վարող (լուսագրերում նշված չէ) |

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

*Кудрявцев, Сергей Валентинович (кинокритик)* Маленький человек Тейт // 3500. Книга кинорецензий. — в 2-х томах. — М.: Печатный Двор, 2008. — 1424 с. — 3500 экз. — ISBN 978-5-9901318-3-5(չաշխատող հղում)

## Արտաքին հղումներ

* «Маленький человек Тейт»(անգլ.) ֆիլմը allmovie կայքում:
* «Маленький человек Тейт»(անգլ.) ֆիլմը Rotten Tomatoes կայքում
* Роджер Эберт. (1991 թ․ հոկտեմբերի 18). «Обзор и критика фильма» (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 28-ին. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 31-ին.
# Սակրամենտո Քինգս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|  |
| --- |
| **Սակրամենտո Քինգս** |
| Սակրամենտո Քինգս պատկերանիշ |
| **Լիգաներ** | NBA |
| **Հիմնադրում** | 1945 (NBA-ի կազմում՝ 1948-ից) |
| **Պատմություն** | **Ռոչեսթեր Ռոյալս** (1945-1957 թթ.)
**Սինսինատի Ռոյալս** (1957-1972 թթ.)
**Քենզաս սիթի- Օմահա Քինգս** (1972-1975 թթ.)
**Քենզաս սիթի Քինգս** (1975-1985 թթ.)
**Սակրամենտո Քինգս** (1985-այժմ) |
| **Մարզադաշտ** | Սլիփ թրեյն արենա |
| **Տեղագրություն** |  Սակրամենտո, Կալիֆորնիա, ԱՄՆ |
| **Ակումբի գույներ** | Մանուշակագույն, սև, մոխրագույն, սպիտակ,                     |
| **Նախագահ** | - |
| **Սեփականատեր** | Վիվեկ Ռանադիվե |
| **Գլխավոր մարզիչ** | Ջորջ Կարլ |
| **Առաջնություններ** | **1** (1951) |
| **Կոնֆերենցիոն տիտղոսներ** | **1** (1951) |
| **Դիվիզիոն տիտղոսներ** | **3** (1979, 2002, 2003) |
| **Հավերժացված** | **11** (1, 2, 4, 6, 11, 12, 14, 16, 21, 27, 44) |
| **Կայք** | Kings.com |
| **Համազգեստ** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

**Տան դաշտ** |

**Մրցակցի դաշտ** |

 |

 |

**«Սակրամենտո Քինգս»** (անգլ.՝ *Sacramento Kings*), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ բասկետբոլային ակումբ։ Հանդես է գալիս Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) Արևմտյան կոնֆերենցիայի Խաղաղօվկիանոսյան դիվիզիոնում։ Տեղակայված է ԱՄՆ Կալիֆորնիա նահանգի Սակրամենտո քաղաքում։ Տան հանդիպումներն անցկացնում է «Սլիփ թրեյն արենա» մարզապալատում։

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք(անգլ.)
# Համընկերություն

**Համընկերություն** կամ **կոնսորցիում** (լատ. consortium — գործակցություն, միություն), երկու կամ ավելի անհատների, ընկերությունների, կազմակերպությունների կամ կառավարությունների միավորում (կամ այդ անձանց որևէ համակցություն) `ընդհանուր գործունեության մասնակցելու կամ ընդհանուր նպատակին հասնելու իրենց ռեսուրսների համախմբման նպատակներով։

Տարածում է գտել երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։ Կոնսորցիումի կարող են մասնակցել մասնավոր և պետական կազմակերպություններ, 1960-ական թվականներից՝ նաև առանձին երկրներ։ Անդամները, լրիվ ինքնուրույնություն պահպանելով հանդերձ, համընկերության գործունեության շրջանակներում ենթարկվում են համատեղ ընտրած ղեկավարությանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 575)։*  |