# Ֆեոդոր Բրանդ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Ֆեոդոր Բրանդ
գերմ.՝ Johann Friedrich von Brandt |
| --- |
|  |
| Ծնվել է | մայիսի 25, 1802(1802-05-25)[…] |
| Ծննդավայր | Յուտերբոգ, Potsdam District, Արևելյան Գերմանիա |
| Մահացել է | հուլիսի 3 (15), 1879 (77 տարեկան) |
| Մահվան վայր | Մեռիկյուլա, Wierland County, Էսթլյանդյան նահանգ, Ռուսական կայսրություն |
| Գերեզման | Սմիոլենսկոե լյութերական գերեզմանոց |
| Քաղաքացիություն |  Պրուսիայի թագավորություն և  Ռուսական կայսրություն |
| Կրթություն | HU Berlin և Հալլե-Վիտենբերգի համալսարան |
| Գիտական աստիճան | դոկտորի աստիճան |
| Մասնագիտություն | թռչնաբան, կենդանաբան, բուսաբան, բնագետ, միջատաբան, համալսարանի դասախոս, քաղցկեղաբան, Ձկնաբան և բժիշկ |
| Աշխատատու | HU Berlin, Կենդանաբանական թանգարան, Գլխավոր մանկավարժական ինստիտուտ և Ս. Մ. Կիրովի անվան ռազմական բժշկական ակադեմիա |
| Ամուսին | Auguste Brandt? |
| Պարգևներ և մրցանակներ |        և  |
| Անդամություն | Լեոպոլդինա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա, Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա և Թուրինի գիտությունների ակադեմիա |
| Երեխաներ | Alexander Brandt?, Roman Brandt?, Marie Amalie Radde? և Emilie von Harold? |
|  Johann Friedrich von Brandt Վիքիպահեստում |

**Ֆեոդոր Ֆեոդորովիչ Իոհան ֆոն Բրանդ** (գերմ.՝ Johann Friedrich von Brandt, մայիսի 25, 1802(1802-05-25)[…], Յուտերբոգ, Potsdam District, Արևելյան Գերմանիա - հուլիսի 3 (15), 1879, Մեռիկյուլա, Wierland County, Էսթլյանդյան նահանգ, Ռուսական կայսրություն), գերմանացի, Ռուսական կայսրության բնագետ, բժիշկ, կենդանաբան և բուսաբան, Ռուսաստանի միջատաբանական ընկերության նախագահ, ակադեմիկոս, գաղտնի խորհրդական 1869 թվականից։

## Կենսագրություն

Ծնվել է 1802 թվականի մայիսի 25-ին Պրուսական Սաքսոնիայի Յուտերբոգ քաղաքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է հարազատ քաղաքի գիմնազիայում, իսկ հետո՝ Վիտենբերգի լիցեյում։ 1921 թվականին սովորել է Բեռլինի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։ Սկզբնական շրջանում Բրանդը ավելի շատ Գեյնի ղեկավարությամբ զբաղվում էր բուսաբանությամբ, իսկ հետագայում՝ Լիխտեյնշտեյնի ու Ռուդոլֆի ղեկավարությամբ անատոմիայով և կենսաբանությամբ։ 1825 թվականին ավարտել է Բեռլինի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը, իսկ 1826 թվականին՝ դիսերտացիայի պաշտպանությունից հետո, ստացել է բժշկագիտության դոկտորի աստիճան։ Ծառայությունը սկսել է Բեռլինում որպես թերապևտ Գեյնի ընթերակա։ Ինն ամիս անց տեղափոխվել է անատոմիական թանգարան որպես օգնական։ 1827 թվականի հուլիսի 4-ից Բեռլինի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի պրիվատ-դոցենտ էր, իսկ 1983 թվականից՝ պրոֆեսոր։

Գերմանիայում մշտական աշխատանք չգտնելով՝ Հումբոլդտի և Ռուդոլֆի ազդեցությամբ տեղափոխվել է Ռուսաստան։ 1831 թվականին թողել է Բեռլինը և սկսել է աշխատել կայսերական ակադեմիայի կենդանաբանական թանգարանում որպես Կ. Բեռի ասիստենտ, հետագայում ղեկավարել է կենդանաբանական թանգարանը։ Փաստացի նա ստեղծել է կենդանաբանական թանգարանը մասամբ իր հավաքածուներով, ինչպես նաև փոխանակման ճանապարհով։ 1832 թվականին մայիսին նա ընտրվել է արտակարգ, իսկ 1833 թվականի հունիսի 14-ից՝ սովորական ակադեմիկոս Կայսերական գիտություննների ակադեմիայում։ 1837-1846 թվականներին Բրանդը Պետերբուրգի Մարինյան ինստիտուտի տեսուչ էր, 1843-1859 թվականներին՝ գլխավոր մանկավարժական ինստիտուտի կենդանաբանության և համեմատական անատոմիայի պրոֆեսոր, իսկ 1957-1960 թվականներին` բժշկա-վիրաբուժական ակադեմիայի պրոֆեսոր։ Նա ժամանակի լավագույն հնէաբաններից էր, ուսումնասիրում էր տարբեր տարիքի և տիպի կենդանի բրածոներին, հատկապես հատուկ ուշադրություն էր դարձնում ձկներին, թռչուններին, կետակերպերին և այսպես կոչված հաստակաշիներին՝ մամոնտ, ռնգեղջյուր և այլն։ Հոֆմանի ղեկավարությամբ 1846-1850 թվականներին մասնակցել է Ռուսական աշխարհագրական ընկերության արշավախմբին։ Նա արշավախմբի գործունեության ընթացքի մեծ մասում չնայած որ հիվանդ է եղել, բայց այնուամենայնիվ մեծ հոդված է գրել, որը հրատարակվել է արշավախմբի 1856 թվականի հաշվետվությունում։

1876 թվականի հունվարի 12-ին արժանացել «Սպիտակ արծիվ» շքանշանի, ինչպես նաև պրուսական «Կարմիր արծվի 2-րդ կարգի շքանշանի»։ Մահացել է 1870 թվականի հուլիսի 3-ին Նարվայի մոտ գտնվող Մերեկյուլ վայրում։ Նա հուղարկավորվել է Պետերբուրգի Սմոլենսկյան լյութերական գերեզմանատանը։

## Գիտական աշխատություններ

Բրանդը հեղինակ է շուրջ 300 աշխատությունների՝ համեմատական անատոմիայի, կենսաբանության, բուսաբանության, հնաբանության։ Աշխատությունների մեծ մասը գրել է գերմաներենով և ֆրանսերենով, կան նաև ռուսերեն և լատիներեն հրատարակություններ։ Նա «Բժշկական կենդանաբանություն» երկհատորյակի, «Ողնաշարավոր կենդանիները հյուսիսեվրոպական Ռուսաստանում» և այլ գրքերի հեղինակն է։ Ունի անդամություններ տարբեր կազմակերպություններում։ Բրանդը շատ երկրների տարբեր գիտական ընկերությունների անդամ էր, Ռուսաստանի և մի շարք այլ պետությունների պատվավոր դոկտոր։

## Հիշատակ

Վիտենբերգ քաղաքի այն դպրոցում, որտեղ 1812-1822 թվականներին սովորել է Բրանդը, տեղադրված է հուշատախտակ։ Նրա պատվին անվանակոչվել են կենդանական և բուսական աշխարհի 19 տեսակներ։

## Ընտանիք

1831 թվականի մայիսի 25-ին ամուսնացել է Անրիետա Ավգուստա Ամալի Վեյխարդտի հետ (1811-1866)։ Նրանց երեխաներն են․

* Ռադդե Մարիա, դուստրը, 1863 թվականն ամուսնացած էր Գուստավ Իվանովիչ Ռադդեի հետ։
* Որդի Բրանդտ Ալեքսանդր Ֆեդորովիչ (1844-1932), Խարկովի համալսարանի կենդանաբանության պրոֆեսոր
* Որդի Բրանդտ Ռոման Ֆեդորովիչ (1853-1920) - Սլավիստ, Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր, Սանկտ Պետերբուրգի Գիտությունների Ակադեմիայի անդամ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Брандт, Федор Федорович
* ВТ-ЭСБЕ, Брандт, Федор Федорович
* ВТ-БСЭ1, Брандт, Федор Федорович
* БСЭ3,заглавие=Брандт Федор Федорович
* *Адарюков В. Я., Обольянинов Н. А.* Словарь русских литографированных портретов. T. 1. — М.: А. И. Мамонтов, 1916. — С. 132.
* Иностранные члены Российской академии наук XVIII−XXI вв.: Геология и горные науки. / Отв. редактор И. Г. Малахова. — М.: ГЦ РАН, 2012. − 504 с. — ISBN 978-5-904509-08-8.
* Директор зоологического музея Императорской с.-петербургской академии наук, Ф. Ф. Брандт, по случаю 50-летнего его юбилея // *Всемирная иллюстрация* : журнал. — 1876. — Т. 15. — № 369. — С. 107, 110.
* Брандт Федор Федорович // Список гражданским чинам первых IV классов. Исправлен по 20-е ноября 1856 г.. — СПб.: Типография II отделения Собственной Его Императорского Величества канцелярии, 1856. — С. 643.
* Брандт Федор Федорович // Список гражданским чинам IV-го класса. Исправлен по 1-е ноября 1864 г.. — СПб.: Типография Правительствующего сената, 1864. — С. 137.
* Брандт Федор Федорович // Список гражданским чинам первых трех классов. Исправлен по 1-е июня 1879 года. — СПб.: Типография Правительствующего сената, 1878. — С. 232.

## Արտաքին հղումներ

* Биография Արխիվացված 2018-11-21 Wayback Machine и электронные книги Արխիվացված 2021-06-13 Wayback Machine Ф. Ф. Брандта в Электронной библиотеке «Научное наследие России»
* Биография и библиография в информационной системе «История геологии и горного дела» РАН.