# Ուռուցքաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուռուցքաբանություն
 Oncology| Կորոնար Համակարգչային շերտագրություն, որը թոքերի պատի հյուսվածքում արձանագրում է չարորակ մեզոտելիոմայի առկայությունը (նշված աստղանիշով և սլաքներով) |
| Մասնագիտություն |
|  Բժշկական  |
| Նկարագրություն |
| Կապված մասնագիտություններ | ուռուցքաբան, ուռուցքաբան-վիրաբույժ |

**Ուռուցքաբանություն** կամ **օնկոլոգիա** (հուն․՝ όγκος
 — *զանգված, հավելուկ, ուռուցք* և λόγος — *գիտություն*), բժշկագիտության ճյուղ, ուսումնասիրում է ուռուցքների առաջացման պատճառները, զարգացման մեխանիզմները, կլինիկական ընթացքը, մշակում բուժման ու կանխարգելման մեթոդներ։ Ուռուցքաբանության զարգացումը պայմանավորված է կենսաբանության (առանձնապես բջջաբանության և գենետիկայի), քիմիայի (մասնավորապես կենսաքիմիայի) և բնական այլ գիտությունների, տեսական բժշկության (ախտաբանություն) և կլինիկական (վիրաբուժություն, ճառագայթաբանություն, գինեկոլոգիա և այլն) ճյուղերի հաջողություններով։

Որպես ինքնուրույն բժշկության ճյուղ ուռուցքաբանությունը ձևավորվել է 20-րդ դարում, չնայած ուռուցքները մարդկությանը հայտնի են եղել շատ վաղուց։ Ուռուցքաբանության ձևավորմանը նպաստել է փորձառական ուռուցքաբանության զարգացումը, որի հիմնադիր Մստիսլավ Նովինսկին առաջինն էր աշխարհում, ով շների վրա կատարեց չարորակ ուռուցքի փոխպատվաստոում(1876)։

1930-ական թվականներին ապացուցվեց արոմատիկ ածխաջրածինների (մասնավորապես բենզապիրենի), էստրոգենների և իոնացնող ճառագայթների որոշ տեսակների քաղցկեղածին ներգործությունը։ 1903 թվականին ֆրանսիացի Ա․ Բորելն առաջարկեց ուռուցքների վիրուսային ծագման հիպոթեզը։ Այնուհետև փորձնական և տեսական ուռուցքաբանության բնագավառում հանդես եկան 3 հիմնական ուղղություններ՝ քիմիական, վիրուսային և ճառագայթային։ Կլինիկական ուռուցքաբանության արագ զարգացումը կապված է վիրաբուժության և ճառագայթաբանության հաջողությունների հետ, որոնք հանգեցրին չարորակ նորագոյացությունների բուժման և ախտորոշման մեթոդների կատարելագործմանը։

## Ախտորոշում

Ուռուցքների ախտորոշման արդյունավետ միջոցը սքրինինգներն են, որոնք հնարավորություն են տալիս ախտորոշել և՛ չարորակ(քաղցկեղ), և՛ բարորակ ուռուցքները:

### Ախտորոշման մեթոդները ներառում են.

* Կենսազննում(բիոպսիա) կամ մանահատում(ռեզեկցիա) - սրանք միջոցներ են, որոնք հնարավորություն են տալիս վերցնել նմուշ կասկածելի նորագոյացությունունից և գնահատել ախտաբանի կողմից՝ տեսակը որոշելու համար:
* Էնդոսկոպիա, ցիստոսկոպիա, բրոնխոսկոպիա կամ նազենդոսկոպիա - հնարավորություն են տալիս տեղայնացնել առաջացած նորագոյացությունները:
* Մամոգրաֆիա (կրծքագեղձի քաղցկեղի հայտնաբերման համար), ՀՇ և ՄՌՇ հետազոտություններ:

Բացի ախտորոշումներից, այս մեթոդները (հատկապես համակարգչային շերտագրությունը) հաճախ օգտագործվում է բուժման պլանը կազմելու համար, այսինքն՝ հնարավոր է օրինակ վիրաբուժական ճանապարհով ուռուցքն ամբողջությամբ հեռացնել և այլն:

## Բուժում

Կախված հայտնաբերված ուռուցքի տեսակիս, իրականացվում է հսկողություն և պալիատիվ խնամք: Որոշ քաղցկեղների (օր.՝ սուր լիմֆոբլաստային լեյկեմիա, սուր միելոյիդ լեյկեմիա) դեպքում անհրաժեշտ է անհապաղ հոսպիտալացում և քիմիաթերապիա:

Հաճախ, հնարավոր է լինում վիրահատական ճանապարհով հեռացնել ուռուցքը, մնացած դեպքերում (երբ կան մետաստազներ) վիրահատության փորձ չի կատարվում:

Քիմիաթերապիան և ճառագայթային թերապիան օգտագործվում են որպես հաճախ կիրառվող բուժման մեթոդներ: Այն ժամանակ, երբ հիվանդությունն ակնհայտորեն անբուժելի է, այս մեթոդները կիրառվում են վիճակի կայունացման, կյանքի երկարաձգման համար:

Կրծքագեղձի քաղցկեղի բուժման համար կիրառվում է հորմոնալ բուժում՝ մանիպուլյացիա:

## Էթիկական խնդիրներ

Ուռուցքաբանական պրակտիկայում կան մի շարք էթիկական խնդիրներ, օրինակ.

* ինչ տեղեկատվություն տալ հիվանդին հիվանդության աստիճանի, ընթացքի մասին,
* կլինիկական փորձարկումներ կատարելը (հիմնականում մահացու հիվանդների դեպքում),
* բուժման դադարեցում
* «Մի վերակենդանացրեք»(անգլ.՝ "Do not resuscitate") հրամանը և այլն:

Խնդիրները հիմնականում կապված են հիվանդի ընտանեկան, կրոնական և մշակութային կյանքի հետ:

## Տես նաև

* Ուռուցքներ
* ՔաղցկեղԼեյկեմիա
* Քիմիաթերապիա
* Ճառագայթային թերապիա

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ուռուցքաբանություն» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |