# Ընկերքավորներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|  |
| --- |
| **Ընկերքավորներ** |
|  |
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Ինֆրատիպ** | *Gnathostomata* |
| **Վերնադաս** | Չորքոտանիներ (Tetrapoda) |
| **Դաս** | Կաթնասուն (Mammalia) |
| **Ենթադաս** | Գազաններ (Theria) |
| **Ինֆրադաս** | **Ընկերքավորներ** (Placentalia) Owen, 1837 |

**Ընկերքավորներ** կամ **բարձրակարգ կաթնասուններ** (լատիներեն՝ *Eutheria*, Huxley, 1880, εὖ
 - «լիովին», «ամբողջովին» և θήρ
 - «գիշատիչ», «կենդանիներ», լատիներեն՝ *Placentalia*, *placenta* - «բլիթ») կենդանածին կաթնասունների ենթադաս։ Բնորոշ են ավելի բարձր կազմակերպվածությամբ և էկոլոգիա-մորֆոլոգիական բազմազանությամբ։

Ընկերքավորները ձվածին կաթնասուններից և պարկավորներից տարբերվում են հետևյալ առանձնահատկություններով.

* խիստ զարգացած են գլխուղեղի մեծ կիսագնդերը,
* սաղմնային զարգացման ընթացքում գոյանում է ընկերքը,
* մարմնի ջերմաստիճանը բարձր է և կայուն։

## Տարածում

Ընկերքավորները կաթնասունների ամենազարգացած և բազմազան խումբն են։ Տարածված են բոլոր մայրցամաքներում և հարմարվել են տարբեր կենսապայմանների։ Ընդգրկում են անհետացած 14 և ժամանակակից 17 կարգեր՝ մոտ 3700 տեսակներով։

## Դասակարգում

Ներկայումս ընկերքավորները կաթնասունների ամենազարգացած և բազմազան խումբն են։

Ընկերքավորները բաժանվում են 4 ենթակարգի մեջ։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Eutheria* |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Euarchontoglires* |
|   |
|   | *Laurasiatheria* |
|   |

 |
|   |
|   | *Xenarthra* |
|   |
|   | *Afrotheria* |
|   |

 |
|   |

 |

* **Afrotheria**. կաթնասունների կարգ։ Հնագույն ներկայացուցիչները համեմատաբար փոքր են եղել, իսկ այժմ ցամաքային ամենախոշոր կենդանիներն են։ Տեսակին պատկանում են՝ *Tubulidentata*, *Hyracoidea*, *Sirenia*, Կնճիթավորներ (*Proboscidea*), *Macroscelidea* և *Afrosoricida*։
* **Exafroplacentalia** (**Notolegia**).
	+ **Xenarthra**
	+ **Boreoeutheria**
		- **Laurasiatheria**
		- **EuarchontogliresԴասեր որոնք չունեն հստակ դասակարգում. † *Acristatherium* - կաթնասուն կենդանի, ապրել են կավճի դարաշրջանում 125-123 միլիոն տարի առաջ, Չինաստանի տարածքում։
* † *Carodnia* - կաթնասուն կենդանի, ապրել է մոտ 57-55 միլիոն տարի Արգենտինայի տարածքում։
* † *Deccanolestes* - բրածո կաթնասունների տեսակ.
* † *Deltatherium*
* † *Eomaia*
* † *Eozhelestes*
* † *Horolodectes*
* † *Juramaia*
* † *Paleotomus*
* † *Paranyctoides*
* † *Prokennalestes*

## Տես նաև

* *Leptictidium*

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Murphy W. J., E. Eizirik, W. E. Johnson, Y. P. Zhang, O. A. Ryder, S. J. O’Brien, 2001a. Molecular phylogenetics and the origins of placental mammals *Nature* 409։614-618.
* Ulfur Arnason, et al. Mammalian mitogenomic relationships and the root of the eutherian tree. *Proceedings of the National Academy of Science* 99։ 8151-8156. Արխիվացված 2008-05-17 Wayback Machine
* Jan Ole Kriegs, Gennady Churakov, Jerzy Jurka, Jürgen Brosius, and Jürgen Schmitz (2007) Evolutionary history of 7SL RNA-derived SINEs in Supraprimates. Trends in Genetics 23 (4)։ 158—161 (PDF version Արխիվացված 2007-08-03 Wayback Machine)
* Goodman, M., Czelusniak, J., Page, S. & Meireles։ Where DNA Sequences Place Homo sapiens in a Phylogenetic Classification of Primates.
* McKenna, Bell։ Classification of Mammal։ Above the Species Level

## Արտաքին հղումներ

* Evolution of the mammalian placenta revealed by phylogenetic analysis Արխիվացված 2013-08-26 Wayback Machine (անգլ.)
* Կենդանիների նախնիները, որոնք ապրել են մոտ 16 մլն տարի
* 29 կաթնասունների գենոմների համեմատությունը
* Ֆիլոգենետիկ տեսակներ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 108)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ընկերքավորներ» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ընկերքավորներ» հոդվածին։ |