# Նապաստականմաններ

| **՞**Նապաստականմաններ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Դաս | Կաթնասուններ |
| Կարգ | Նապաստականմաններ |

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| *Lagomorpha*
*Brandt*, 1855 |
|  Արեալ |
|  |
|

|  Դասակարգումը Վիքիցեղերում
 |  Պատկերներ Վիքիպահեստում
 | ITIS**180105** NCBI**9975** EOL**1686**

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Նապաստականմաններ**  (լատիներեն՝ *Lagomorpha*), կաթնասունների դասում ներառած կենդանատեսակների կարգ։ Փոքրաքանակ կարգ, որում ներառվում են մոտ 91 տեսակներ, որոնցից 30-ը խոտադիրներն են, 32-ը նապաստակներ, իսկ 29-ը ճագարներ։

Այս կարգը ներառում է 2 ընտանիք՝ նապաստակներ և խոտադիրներ։ Այս կարգի մեջ դասվող կենդանիներից են նապաստակները, ճագարները, և խոտադիրները։ Նրանց մեծամասնությունը շատ արագ է վազում, ցատկելով, ետևի թաթերով առաջ հրելով մարմինը։ Վազքի տեմպի արագությունը օգնում է խուսափել գիշատիչ գազաններից։ Այս կենդանիների սնունդը բազմազան է, թեև հիմնական մասը բուսական ծագմամբ սնունդն է։

Հայաստանում տարածված է այս կարգին պատկանող 2 տեսակ։ Տեսակներից մեկը դա նապաստակների ընտանիքին պատկանող՝ գորշ նապաստակն է։ Իսկ երկրորդ տեսակը դա խոտադիրիների ընտանիքին պատկանող՝ շեկլիկ խոտադիրն է։

## Արտաքին տեսք

Վայրի ճագար (*Oryctolagus cuniculus*)
Մարմնի երկարությունը 30—60 սմ է, հազվադեպ՝ դրանից ավելի։ Ականջները երկար են՝ ոչ կարճ, քան գլխի երկարության 50%-ը։ Ետևի ոտքերը մեծամասնության մոտ ակնհայտորեն երկար են առջևի թաթերից։ Պոչը շատ կարճ է։ Մարմինը մեծ մասի մոտ սեղմված է կողային հատվածներում։ Մազածածկույթը բազմազան է։ Շատ տեսակների մոտ մազերի երկարությունը, խտությունը և գույնը փոփոխվում է եղանակային պայմաններին զուգընթաց։ Գունավորումն ամբողջությամբ գորշավուն է, մոխրագույն։

Ոչ մեծ չափերով, կարճ պոչով կամ առանց պոչի կենդանի է։ Արտաքին տեսքով շատ նման են կրծողներին։ Նրանց ատամները որոշակի նմանություններ ունեն կրծողների ատամների հետ։ Կրծողներից նապաստականմանները տարբերվում են նրանով, որ վերին ծնոտի վրա ունեն ոչ թե 1, այլ՝ 2 զույգ կտրիճներ։ Երրորդ զույգ կտրիճները նապաստականմանների մոտ թույլ է զարգացած։ Նապաստականմանների ատամները զուրկ են արմատներից։

## Դասակարգում

* Ընտանիք *Leporidae* Fischer de Waldheim 1817
	+ Ենթաընտանիք extinction|† Archaeolaginae
		- Ցեղ†*Archaeolagus* Dice 1917
		- Ցեղ† *Hypolagus* Dice 1917
		- Ցեղ†*Notolagus* Wilson 1938
		- Ցեղ†*Panolax* Cope 1874
	+ Ենթաընտանիք Leporinae Trouessart 1880
		- Ցեղ†*Alilepus* Dice 1931
		- Ցեղ*Pygmy Rabbit*
		- Ցեղ*Bushman Rabbit*
		- Ցեղ*Hispid Hare* Blyth 1845
		- Ցեղ*Hare* Linnaeus 1758
		- Ցեղ*Nesolagus* Forsyth Major 1899
		- Ցեղ*European Rabbit* Lilljeborg 1874
		- Ցեղ†*Nuralagus rex* Lilljeborg 1874
		- Ցեղ*Amami Rabbit* Lyon 1904
		- Ցեղ†*Pliolagus* Kormos 1934
		- Ցեղ†*Pliosiwalagus* Patnaik 2001
		- Ցեղ*Poelagus*
		- Ցեղ†*Pratilepus* Hibbard 1939
		- Ցեղ*Pronolagus* Lyon 1904
		- Ցեղ*Volcano Rabbit* Merriam 1896
		- Ցեղ†*Serengetilagus* Dietrich 1941
		- Ցեղ*Sylvilagus* Gray 1867
	+ Ենթաընտանիք† Palaeolaginae Dice 1929
		- Tribe †Dasyporcina Gray 1825
		- Ցեղ†*Coelogenys* Illiger 1811
		- Ցեղ†*Agispelagus* Argyropulo 1939
		- Ցեղ†*Aluralagus* Downey 1968
		- Ցեղ†*Austrolagomys* Stromer 1926
		- Ցեղ†*Aztlanolagus* Russell & Harris 1986
		- Ցեղ†*Chadrolagus* Gawne 1978
		- Ցեղ†*Gobiolagus* Burke 1941
		- Ցեղ†*Lagotherium* Pictet 1853
		- Ցեղ†*Lepoides* White 1988
		- Ցեղ†*Nekrolagus* Hibbard 1939
		- Ցեղ†*Ordolagus* de Muizon 1977
		- Ցեղ†*Paranotolagus* Miller & Carranza-Castaneda 1982
		- Ցեղ†*Pewelagus* White 1984
		- Ցեղ†*Pliopentalagus* Gureev & Konkova 1964
		- Ցեղ†*Pronotolagus* White 1991
		- Ցեղ†*Tachylagus* Storer 1992
		- Ցեղ†*Trischizolagus* Radulesco & Samson 1967
		- Ցեղ†*Veterilepus* Radulesco & Samson 1967
		- Tribe *incertae sedis*
		- Ցեղ†*Litolagus* Dawson 1958
		- Ցեղ†*Megalagus* Walker 1931
		- Ցեղ†*Mytonolagus* Burke 1934
		- Ցեղ†*Palaeolagus* Leidy 1856
* Ընտանիք Ochotonidae Thomas 1897
	+ Ցեղ†*Alloptox* Dawson 1961
	+ Ցեղ†*Amphilagus* Tobien 1974
	+ Ցեղ†*Bellatona* Dawson 1961
	+ Ցեղ†*Cuyamalagus* Hutchison & Lindsay 1974
	+ Ցեղ†*Desmatolagus* Matthew & Granger 1923
	+ Ցեղ†*Gripholagomys* Green 1972
	+ Ցեղ†*Hesperolagomys* Clark et al. 1964
	+ Ցեղ†*Kenyalagomys* MacInnes 1953
	+ Ցեղ†*Lagopsis* Schlosser 1894
	+ Ցեղ*Ochotona* Link 1795
	+ Ցեղ†*Ochotonoides* Teilhard de Jardin & Young 1931
	+ Ցեղ†*Ochotonoma* Sen 1998
	+ Ցեղ†*Oklahomalagus* Dalquest et al. 1996
	+ Ցեղ†*Oreolagus* Dice 1917
	+ Ցեղ†*Piezodus* Viret 1929
	+ Ցեղ†*Russellagus* Storer 1970
	+ Ցեղ†*Sinolagomys* Bohlin 1937
	+ Ցեղ†*Titanomys* von Meyer 1843
* Ընտանիք† Prolagidae Gureev, 1962
	+ Ցեղ†*Prolagus* Pomel 1853
* Ընտանիք*incertae sedis*
	+ Ցեղ†*Eurolagus* Lopez Martinez 1977
	+ Ցեղ†*Hsiuannania* Xu 1976
	+ Ցեղ†*Hypsimylus* Zhai 1977
	+ Ցեղ†*Lushilagus* Li 1965
	+ Ցեղ†*Shamolagus* Burke 1941

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նապաստականմաններ» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նապաստականմաններ» հոդվածին։ |