# Կարգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաձայն կենսաբանական կարգաբանության, կյանքի դասակարգվում է հետևյալ կարգաբանական խմբերի միջոցով։ Կյանքը բաժանվում է վերնաթագավորությունների, իսկ վերնաթագավորություններն առավել մանր ենթամիավորումների՝ թագավորությունների մեջ։ Դասը ներառում է մեկ կամ մի քանի կարգներ
Կենսաբանական դասակարգման մեջ, **կարգը** (լատիներեն՝ *ordo*) դա՝

* Կարգաբանության աստիճան է։ Այլ հայտնի աստիճաններ են կյանք, թագավորություն, տիպ, դաս, ընտանիք, ցեղ և տեսակ։ Կարգը գտնվում է դասի և ընտանիքի միջև։ Ցանկացած աստիճանի համար գոյություն ունեն միջանկյալ աստիճաններ, որոնք կազմվում են *ենթա-* լատիներեն՝ sub և *վերնա-* լատիներեն՝ super նախածանցներով։ (Օրինակ՝ *ենթակարգ*, *վերնակարգ*)։
* Կարգաբանության միավոր, տաքսոն։ Այս դեպքում հոգնակի ձևը՝ *կարգեր*-ն է (լատիներեն՝ *ordines*)։

Օրինակ՝ Բամբակենին և բաղրջուկը պատկանում են փիփերթազգիների (լատիներեն՝ Malvaceae) ընտանիքին, որն էլ ներառվում է փիփերթածաղկավորների կարգի մեջ։

Թե ընտանիքներից որն է պատկանում այս կամ այն կարգին որոշվում է տաքսոնոմիստի (կարգաբանի) կողմից։ Շատ հաճախ այդ դասակարգման գործընթացում որևէ միանշանակ կարծիք չի լինում։

## Այլ աստիճաններ

Որոշ ֆիլոգենետիկ ճյուղերի դասակարգման համար հաճախ օգտագործում են այլ աստիճաններ։

* Կենդանաբանության մեջ՝

| Անվանում | Նախածանցի նշանակություն | Լատիներեն օրինակ |
| --- | --- | --- |
| **մագնոկարգ** (լատիներեն՝ magnordo) | magnus։ բարձր | Boreoeutheria |
| **վերնակարգ** (լատիներեն՝ superordo) | super։ վերնա | Euarchontoglires |
| *գրանդկարգ'* (լատիներեն՝ grandordo) | grand։ մեծ | Euarchonta |
| **միրոկարգ** (լատիներեն՝ mirordo) | mirus։ հրաշալի | Primatomorpha |
| **կարգ** (լատիներեն՝ ordo) |  | Primates |
| **ենթակարգ** (լատիներեն՝ subordo) | sub։ ենթա | Haplorrhini |
| **ինֆրակարգ** (լատիներեն՝ infraordo) | infra։ ավելի ներքև | Simiiformes |
| **պարվոկարգ** (լատիներեն՝ parvordo) | parvus։ փոքր | Catarrhini |

* Բուսաաբանության մեջ (Թախտաջյանի դասակարգում)

| Անվանում | Նախածանցի նշանակություն | Լատիներեն օրինակ |
| --- | --- | --- |
| **վերնակարգ** (լատիներեն՝ superordo, ռուս.՝ надпорядок) | super։ վերնա | Lamianae |
| **կարգ** (լատիներեն՝ ordo,ռուս.՝ порядок) |  | Lamiales |
| **ենթակարգ** (լատիներեն՝ subordo, ռուս.՝ подпорядок) | sub։ ենթա | Lamiineae |

|  |
| --- |
| **Կարգաբանական խմբեր** |
|
Վերնաթագավորություն —
**Թագավորություն** —
Ենթաթագավորություն —
Վերնատիպ/Վերնաբաժին —
**Տիպ**/**Բաժին** —
Ենթատիպ/Ենթաբաժին —
Վերնադաս —
**Դաս** —
Ենթադաս —
Ինֆրադաս —
Վերնակարգ —
**Կարգ** —
Ենթակարգ —
Ինֆրակարգ —
Վերնաընտանիք —
**Ընտանիք** —
Ենթաընտանիք —
Վերնատրիբա —
**Տրիբա** —
Ենթատրիբա —
**Ցեղ** —
Ենթացեղ —
Վերնասեկցիա —
Սեկցիա —
Ենթասեկցիա —
Շարք —
Ենթաշարք —
**Տեսակ** —
Ենթատեսակ —
Կենսաձև/Տարատեսակ —
Ենթատարատեսակ —
Ձև —
Ենթաձև |
| Տաքսոնոմիա — Կենսաանվանական անվանակարգ |

## Տես նաև

* Սիստեմատիկա
* Ֆիլոգենետիկա
* Կենսաբանական կարգաբանություն
* Բույսերի կարգներ
* Կենդանիների կարգներ

## Գրականություն

* Джеффри, Чарлз. Биологическая номенклатура։ Пер. с англ. М.։ Мир, 1980. С. 16, 24—25.
* Наумов С.П. Зоология позвоночных. М.։ Просвещение, 1982. 464 с.
* Тахтаджян А.Л. Система магнолиофитов. Л.։ Наука, 1987. 439 с.
* Михайлова И.А., Бондаренко О.Б., Обручева О.П. Общая палеонтология. М.։ Изд-во МГУ, 1989. 384 с. ISBN 5-211-00434-5
* Кэрролл Р. Палеонтология и эволюция позвоночных։ В 3-х т. Т. 3. М.։ Мир, 1993. 312 с. ISBN 5-03-001819-0

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«կարգ»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |