Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Enpo

|  |
| --- |
| Ede nou soutni yon pwojè diksyonè kreyòl, yon kreyasyon lib : |
|  **Wiksyonè kreyòl**  |

Enpo, Yon kòb leta egzije moun peye sou yon bagay moun nan posede tankou yon kay pou pran swen zòn kote kay sa a ye. Yon kòb leta egzije patwon ritire sou kòb yo peye chak anplwaye. Kòb sa yo ede leta peye pou fè travay piblik yo.

## Tradiksyon

* Lòt kreyòl:
* Franse: impôt
* Angle: tax
* Alman: das Steuer
* Panyòl: impuesto

## Istwa

Istwa mo sa

## Referans

## Kèk lyen
# Oktòb

Oktòb

Septanm, ekstrè nan *Très Riches Heures du duc de Berry* (alantou 1440), mize Konde, Chantilly, ms.65, f.10.

Istorik| 1e | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |   |   |   |   |

**Oktòb** se dizyèm mwa lane nan pou almanak gregoryen.

## Tradiksyon

* Lòt kreyòl:
* Franse: octobre
* Angle: October
* Alman: Oktober
* Panyòl: octubre
* Pòtigè: outubro

## Etimoloji

Mo *Oktòb* a soti nan lang franse a (*octobre*) ki soti nan yon mo laten (*October*).

|  |
| --- |
| Wikimedia Commons genyen dokiman medya, imaj, video sou : October |
# 1950 (almanak gregoryen)

al gade paj ki genyen lis atik menm non yo.

|  |
| --- |
| **1950** |
| Lane
1947
1948
1949
**1950**
1951
1952
1953 |
| Deseni
1920
1930
1940
**1950**
1960
1970
1980 |
| Syèk
17
18
19
**20**
21
22
23 |
| Milenè
-1
0
1
**2**
3
4
5 |
|

| Mwa gregoryen yo |
| --- |
| Janvye | Fevriye | Mas |
| Avril | Me | Jen |
| Jiyè | Out | Septanm |
| Oktòb | Novanm | Desanm |

 |
| moun fèt yo – lanmò yo – pri yo |
| antrepriz kreyasyon – disparisyon |
|

**1950  nan tout almanak yo**| amenyen | 1399 |
| chinwa | 4646 – 4647 |
| ebre | 5710 – 5711 |
| etyopyen | 1942 – 1943 |
| endou |  |
| - *Vikram Samvat* | 2005 – 2006 |
| - *Shaka Samvat* | 1872 – 1873 |
| iranyen | 1328 – 1329 |
| islamik | 1370 – 1371 |
| japonè | *pa konnen* |
| rinik | 2200 |
| women | 2703 |

 |

**1950** se 1950m ane nan almanak gregoryen.

*Gade osi nonm 1950.*

## divètisman

## la

## matematik

## relijyon

## sosyete

## syans imèn

## syans natirèl

## teknoloji
# Mikhaïl Gorbatchev

## Biyografi

Mikhaïl Sergueïevitch Gorbatchiov oswa Gorbachiov , fèt 2 mas 1931 nan Privolnoïe (nan krai Stavropol aktyèl la) epi mouri 30 out 2022 nan Moskou, se te yon gason leta sovyetik epi pita ris.

Li soti nan yon anviwònman peyizan modès, li etidye lalwa anvan li rantre nan Pati Kominis Inyon Sovyetik la nan kòmansman ane 1950 yo. Nan twa deseni, li monte nan tout nivo pati a jiskaske li okipe pi wo pòs la, sa vle di Sekretè Jeneral Komite Santral Pati Kominis Inyon Sovyetik la: an reyalite, li te dirije Inyon Repiblik Sosyalis Sovyetik yo (URSS) ant 1985 ak 1991.

Lè li vin sou pouvwa, Inyon Sovyetik ap travèse yon peryòd kriz politik ak ekonomik. Rejim nan, ki make pa lanmò bonè de dènye de lidè li yo (Andropov ak Tchernenko), pa rive refòme tèt li ni kanpe dekoneksyon ekonomik ak militè li fas ak Etazini, rival URSS la nan lagè frèt la.

Lè li vin pran konsyans de gwo difikilte peyi a ap fè fas, Gorbatchov reprezante yon volonte pou yon gwo chanjman. Li lanse anpil refòm pou sove sistèm sosyalist la. Sou plan entèn, li lanse yon seri transfòmasyon yo rele perestroïka ak glasnost, sa vle di yon liberalizasyon ekonomik, kiltirèl ak politik nan peyi a. Sou plan entènasyonal, li inisye yon politik ki gen tandans pou dezameman nikleyè ak pou pèfòme relasyon ak Etazini.

Sepandan, li parèt san fòs pou li kontwole chanjman li menm ki te lakòz yo epi ki gen gwo konsekans, nan fen syèk sa a, pou IKP ak pou mond lan. Nan nivo enteryè, liberalizasyon enkonplè nan sistèm ekonomik la pa pèmèt asire sitwayen yo yon nivo lavi satisfè, sa ki fè Gorbachov vin sitou enpopilè; manèv politik konsèvatè yo ki opoze ak fen rejim lan lakoz kou d’eta Moskou, pandan reveye reklame nasyonalis yo finalman mennen nan disolisyon IKP. Nan nivo entènasyonal, Gorbachov deside retire fòs sovyetik yo nan Afghanistan, li pa entèvni lè rejim kominis yo tonbe nan Ewòp (sa ki make espesyalman pa tonbe miray Bèlen nan 1989) e li patisipe nan pouswit trete pou rediksyon zam nikleyè yo.

Demisyon li an 1991 make fen desolidarizasyon ak disparisyon USSR la epi li make fen Lagè Fwad la. Konsa, li se dènye lidè USSR la, pandan rival li Boris Eltsine vin prezidan Federasyon Larisi.

Li defann yon apwòch pasifik, refòmist ak ouvè sou mond lan, li fè tèt li distenge espesyalman de ansyen lidè sovyetik yo. Kòm rezilta, li espesyalman apresye nan mond oksidantal la (laprès oksidantal pale de yon Gorbymania). Li resevwa pri Nobèl lapè an 1990 pou kontribisyon li nan fen Lagè Fwad la. Okontrè, li pa twò apresye nan Larisi, kote anpil moun blame li pou kondisyon desolidarizasyon USSR la, pèdi estati gwo pouvwa a ak sitiyasyon ekonomik ak sosyal Larisi pandan ane 1990 yo.

Kandida nan eleksyon prezidansyèl Larisi nan lane 1996, li rive nan setyèm pozisyon ak 0,5 % nan vòt yo. Li fonde de pati sant-gòch, ki pa genyen okenn siksè. Etid ki fèt pita konfime enpopilarite li nan peyi a. Li mouri nan laj 91 an, san li pa janm rekipere okenn manda ni okenn fonksyon enpòtan.
# Lè (van)

Lè
**Lè** se yon melanj gaz yo ki antoure latè a e ki nou respire.

## Etimoloji

Mo *lè* a soti nan lang franse a (*l'air'*) ki soti nan lang laten an (*ær*) ki soti nan lang grèk la (*aer*).
# 1312 (almanak jilyen)

al gade paj ki genyen lis atik menm non yo.

|  |
| --- |
| **1312** |
| Lane
1309
1310
1311
**1312**
1313
1314
1315 |
| Deseni
1280
1290
1300
**1310**
1320
1330
1340 |
| Syèk
11
12
13
**14**
15
16
17 |
| Milenè
 -
1
**2** |
|

| Mwa jilyen yo |
| --- |
| Janvye | Fevriye | Mas |
| Avril | Me | Jen |
| Jiyè\* | Out\*\* | Septanm |
| Oktòb | Novanm | Desanm |

\*Kwintilis nan -45 \*\*Sekstilis ant -45 ak -8 |
| moun fèt yo – lanmò yo – pri yo |
|

**1312 nan tout almanak yo**| amenyen | 761 |
| chinwa | 4008 – 4009 |
| ebre | 5072 – 5073 |
| etyopyen | 1304 – 1305 |
| endou |  |
| - *Vikram Samvat* | 1367 – 1368 |
| - *Shaka Samvat* | 1234 – 1235 |
| - *Kali Yuga* | 4413 – 4414 |
| gregoryen pwoleptik | 1312 |
| iranyen | 690 – 691 |
| islamik | 712 – 713 |
| japonè | *pa konnen* |
| rinik | 1562 |
| women | 2065 |

 |

**1312** se 1357m ane nan almanak jilyen.

*Gade osi nonm 1312.*

## divètisman

## la

## matematik

## relijyon

## sosyete

## syans imèn

## syans natirèl

## teknoloji
# 268 (almanak jilyen)

al gade paj ki genyen lis atik menm non yo.

|  |
| --- |
| **268** |
| Lane
265
266
267
**268**
269
270
271 |
| Deseni
230
240
250
**260**
270
280
290 |
| Syèk
 -
1
2
**3**
4
5
6 |
| Milenè
-1
 -
**1** |
|

| Mwa jilyen yo |
| --- |
| Janvye | Fevriye | Mas |
| Avril | Me | Jen |
| Jiyè\* | Out\*\* | Septanm |
| Oktòb | Novanm | Desanm |

\*Kwintilis nan -45 \*\*Sekstilis ant -45 ak -8 |
| moun fèt yo – lanmò yo – pri yo |
|

**268 nan tout almanak yo**| amenyen | *N/A* |
| chinwa | 2964 – 2965 |
| ebre | 4028 – 4029 |
| etyopyen | 260 – 261 |
| endou |  |
| - *Vikram Samvat* | 323 – 324 |
| - *Shaka Samvat* | 190 – 191 |
| - *Kali Yuga* | 3369 – 3370 |
| gregoryen pwoleptik | 268 |
| iranyen | 354 BP – 353 BP |
| islamik | 365 BH – 364 BH |
| japonè | *N/A* |
| rinik | 518 |
| women | 1021 |

 |

**268** se 313m ane nan almanak jilyen.

*Gade osi nonm 268.*

## divètisman

## la

## matematik

## relijyon

## sosyete

## syans imèn

## syans natirèl

## teknoloji
# 1677 (almanak gregoryen)

al gade paj ki genyen lis atik menm non yo.

|  |
| --- |
| **1677** |
| Lane
1674
1675
1676
**1677**
1678
1679
1680 |
| Deseni
1640
1650
1660
**1670**
1680
1690
1700 |
| Syèk
14
15
16
**17**
18
19
20 |
| Milenè
-1
0
1
**2**
3
4
5 |
|

| Mwa gregoryen yo |
| --- |
| Janvye | Fevriye | Mas |
| Avril | Me | Jen |
| Jiyè | Out | Septanm |
| Oktòb | Novanm | Desanm |

 |
| moun fèt yo – lanmò yo – pri yo |
| antrepriz kreyasyon – disparisyon |
|

**1677  nan tout almanak yo**| amenyen | 1126 |
| chinwa | 4373 – 4374 |
| ebre | 5437 – 5438 |
| etyopyen | 1669 – 1670 |
| endou |  |
| - *Vikram Samvat* | 1732 – 1733 |
| - *Shaka Samvat* | 1599 – 1600 |
| iranyen | 1055 – 1056 |
| islamik | 1088 – 1089 |
| japonè | *pa konnen* |
| rinik | 1927 |
| women | 2430 |

 |

**1677** se 1677m ane nan almanak gregoryen.

*Gade osi nonm 1677.*

## divètisman

## la

## matematik

## relijyon

## sosyete

## syans imèn

## syans natirèl

## teknoloji
# 1778 (almanak gregoryen)

al gade paj ki genyen lis atik menm non yo.

|  |
| --- |
| **1778** |
| Lane
1775
1776
1777
**1778**
1779
1780
1781 |
| Deseni
1740
1750
1760
**1770**
1780
1790
1800 |
| Syèk
15
16
17
**18**
19
20
21 |
| Milenè
-1
0
1
**2**
3
4
5 |
|

| Mwa gregoryen yo |
| --- |
| Janvye | Fevriye | Mas |
| Avril | Me | Jen |
| Jiyè | Out | Septanm |
| Oktòb | Novanm | Desanm |

 |
| moun fèt yo – lanmò yo – pri yo |
| antrepriz kreyasyon – disparisyon |
|

**1778  nan tout almanak yo**| amenyen | 1227 |
| chinwa | 4474 – 4475 |
| ebre | 5538 – 5539 |
| etyopyen | 1770 – 1771 |
| endou |  |
| - *Vikram Samvat* | 1833 – 1834 |
| - *Shaka Samvat* | 1700 – 1701 |
| iranyen | 1156 – 1157 |
| islamik | 1192 – 1193 |
| japonè | *pa konnen* |
| rinik | 2028 |
| women | 2531 |

 |

**1778** se 1778m ane nan almanak gregoryen.

*Gade osi nonm 1778.*

## divètisman

## la

## matematik

## relijyon

## sosyete

## syans imèn

## syans natirèl

## teknoloji
# 20 out

| < | Out | > |
| --- | --- | --- |
| 1e | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |   |   |   |   |

**20 out** se 232m jou lane (oubyen 233m nan lane bisektil) nan almanak gregoryen.

## Evènman yo

## Dat li fèt yo

## Dat li mouri yo

## Selebrasyon yo

### Fèt

### Fèt sen