Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bertrand Russell

Bertrand Russell (1916).
**Bertrand Russell** se yon filozof angle nan tradisyon analitik la. li te fe pati de yon group intelektyel ke yo rele pozitivism lojik. group intelektyel sa yo te kwe ke tout pwoblem filozofik ki aparamman reprezante yon konondrom pou filozof yo soti nan yon vyolyasyon lwa lojik langaj inivesel la. yonn nan pi bon zanmi intelektyel russell, se yon filozof otrishyen ke yo te rele wittgenstein. russell te ekri yon kokin shenn ev intelektyel ki te tante montre fondasyon lojik matematik. liv sa te rele " principia mathematica". nan liv sa , russell tante montre ke matematik se yon bransh senbolik de lojik.
kwake liv misye ya te arive fe klarifikasyon nou plizye konsep nan matematik kote ke li montre fondayon lojik senbolik konsep sa yo, gen plizye lot bagay nan matematik li pat arive demontre ki te intensyon li.
# Con Dao

Con Dao

|  |
| --- |
| Con Dao |
|  |

jewografi

|  |  |
| --- | --- |
| **sipèfisi** | 76 km2 km² |
|  |

Con Dao
**Con Dao** se zile a pi gwo nan Vyetnam, 75 km2. Li se yon distri nan Ba Ria-Vung Tau. Li se 185 km soti nan tè pwensipal la vietnamese (Vung Tau). Gen plaj plizyè, resorts isit la. Li se yon destinasyon popilè pou touris. Li te gen yon ayewopò domestik (ayewopò nan Con Dao). Te prizon an Con Dao bati a kolon yo franse sou zile a.
# Il

|  |
| --- |
| Ede nou soutni yon pwojè diksyonè kreyòl, yon kreyasyon lib : |
|  **Wiksyonè kreyòl**  |

**Il** se yon moso tè nan dlo.

## Tradiksyon

* Lòt kreyòl:
* Franse: île
* Angle: island
* Alman: Insel
* Panyòl: isla

## Etimoloji

Mo *il* la soti nan lang franse a (*île*) ki soti nan yon mo laten (*insula*).

## Referans

## Lyen deyò
# Merilann

MerilannState of Maryland **eta nan peyi Etazini**

|  |
| --- |
| Merilann |
| {{{lyen\_drapo}}}
drapo |
anblèm |
|  |
| **koodone yo** | lat 37°53' Nò - 39°43'Nò lon 75°4' Lwès - 79°33' Lwès |

istwa

|  |  |
| --- | --- |
| **nesans** | 1632 |

jewografi

|  |  |
| --- | --- |
| **sipèfisi** | 32 160 km² |
| **sipèfisi ran** | 42e |
| **dlo** | 21 % |
| **rote mwayen** | 105 m |
| **pi wo kote** | 1024 |
| **pi ba kote** | 0 |
|  |

politik

|  |  |
| --- | --- |
| **gouvènè** | Martin O'Malley |
| **kapital** | Anapolis |
| **vwazen** | Delawè, Pènsilvani, Vijini, Vijini de Lwès, Wachintòn |
| **Western, Southern, Eastern Shore, Baltimore-Washington Metro Area, Chesapeake, Delaware Valley** | rejyon |

demografi

|  |  |
| --- | --- |
| popilasyon | 6 006 401 ab. |
| **popilasyon ran** | 19e |
| dansite | 1 603 ab./km² |
| **popilasyon dat** | 2015 |

enfo

|  |  |
| --- | --- |
| **sitwèb** |  Sit Ofisyèl Merilann (Paj angle) |

**Merilann** se yon eta nan Etazini ki pataje fontye yo ak Vijini, Vijini de Lwès, Pènsilvani, Delawè, epi Wachintòn.

Nan lane 2015, Merilann te gen 6 006 401 abitan ak yon sifas tè 25 141,64 km² (9 707,24 mil kare) e donk yon dansite de 1 603 abitan pou chak km² (619 pou chak mil kare).

## Istwa

## Politik

### Vil enpòtan

1. Anapolis (kapital)
2. Baltimò (vil prensipal)
3. Gaithersburg
4. Bethesda
5. Towson

## Jewografi

## Ekonomi

## Demografi

Merilann se 19yèm pi popile eta ozetazini.

### Rasin sitwayèn yo

* 62,1% Blan
* 27,9% Nwa
* 4,3% Espanik
* 4,0% Azyèn
* 0,3% Endyenn Ameriken
* 2% Rasin melanje

25,6% de la popilasyon Merilann gen mwenke 18 an, epi 11,3% te gen plis pase 65 an. Fanm yo fe yon 51,7% de la popilasyon.

### Relijyon

Yon gwo majorite citwayèn Merilann di ke se Kretyèn yo ye.

* Kretyèn – 82%
	+ Pwotestan – 56%
		- Louteran – 5%
		- Metodis – 11%
		- Baptis – 18%
		- Lòt legliz pwotestan – 19%
	+ Katolik – 23%
	+ Lòt legliz kretyèn – 3%
		- Sen dènye jou yo – 3%
* Lòt relijyon – 1%
* Pa gen relijyon – 14%

## Referans

## Lyen deyò

* Sitwèb ofisyèl Merilann
# Etwal a netwon

Etwal a netwon
**Etwal a netwon** se yon nwayo dans ak efondre yon etwal ki fòme vit pandan kouch ekstèn li yo ap tonbe andedan, ki gen yon reyon 10 kilomèt apeprè, yon mas 1.5 a 3 fwa mas solèy la epi ki gen netwon sèlman.

## Referans
# Matematik

|  |
| --- |
| Ede nou soutni yon pwojè diksyonè kreyòl, yon kreyasyon lib : |
|  **Wiksyonè kreyòl**  |

Eklid (kenbe konpa), grèk matematisyen, 3yèm syèk BC, tankou imajine pa Raphael nan detay sa a soti nan lekòl la nan Atèn.
**Matematik** (soti nan grèk μάθημα *máthēma*, "konesans, etid, aprantisaj") se syans k ap etidye chif ak jwenn enfòmasyon itil nan chif sa a. Li baze letid li anlè lojik ak relasyon natirèl ant objè yo.

Matematik yo chache modèl yo epi sèvi ak yo pou fòmile nouvo konjekti yo. Matematisyen rezoud laverite oswa falsite nan konjekti pa prèv matematik. Lè estrikti matematik yo se bon modèl nan fenomèn reyèl, Lè sa a matematik rezònman ka bay konpreyansyon oswa prediksyon sou lanati. Atravè itilize nan abstraksyon ak lojik, matematik devlope nan konte, kalkil, mezi, ak etid la sistematik nan fòm yo ak mosyon nan objè fizik. Matematik pratik te yon aktivite imèn soti nan kòm byen lwen tounen tankou dosye ekri egziste. Rechèch la oblije rezoud pwoblèm matematik ka pran ane oswa menm syèk nan ankèt soutyen.

Agiman solid te parèt premye nan matematik grèk, pi miyò nan eleman Euklid yo. Depi travay pyonye nan Giuseppe Peano (1858-1932), David Hilbert (1862-1943), ak lòt moun sou sistèm aksyòmatik nan fen 19yèm syèk la, li te vin òdinè yo wè rechèch matematik kòm etabli verite pa dediksyon solid soti nan aksyòm apwopriye chwazi ak definisyon. Matematik devlope nan yon ritm relativman dousman jiskaske Renesans la, lè inovasyon matematik enteraji ak dekouvèt syantifik nouvo te mennen nan yon ogmantasyon rapid nan pousantaj la dekouvèt matematik ki te kontinye jou a prezan.

Galileo Galilei (1564-1642) te deklare, "Linivè a pa ka li jiskaske nou aprann lang lan epi vin abitye ak karaktè ki ekri nan li yo. Li ekri nan lang matematik, ak lèt ​​yo se triyang, ti sèk ak lòt figi jeyometrik, san sa vle di li se imen enposib konprann yon mo sèl. San yo pa sa yo, yon sèl ap pèdi wout sou nan yon labirent fè nwa." Carl Friedrich Gauss (1777-1855) refere nan matematik kòm "larenn lan nan Syans yo". Benjamin Peirce (1809-1880) rele matematik "syans ki trase konklizyon nesesè". David Hilbert te di nan matematik: "Nou pa pale isit la nan arbitrès nan nenpòt ki sans. Matematik se pa tankou yon jwèt ki gen travay yo detèmine pa règleman abitrèman make.Olye de sa, li se yon sistèm konsèpsyon ki gen nesesite entèn ki kapab fèt sèlman ak sa pa vle di otreman." Albert Einstein (1879-1955) deklare ke "osi lwen ke lwa matematik yo refere nan reyalite, yo pa sèten; e jiska yo sèten, yo pa refere a reyalite."

Matematik se esansyèl nan anpil domèn, tankou syans natirèl, jeni, [[medikaman, finans ak syans sosyal yo. Matematik aplike te mennen nan nouvo disiplin matematik, tankou estatistik ak teyori jwèt. Matematisyen tou angaje nan matematik pi, oswa matematik pou pwòp poutèt li yo, san yo pa gen nenpòt aplikasyon nan tèt ou. Pa gen okenn liy klè ki separe matematik pi ak aplike, ak aplikasyon pou pratik pou sa ki te kòmanse kòm matematik pi souvan yo dekouvri.

## Referans

## Lyen deyò
# Konstelasyon

Yon **konstelasyon** se yon gwoup zetwa ki pwòch sou esfè selès la, ki prezante yon figi konvansyonèl yo bay yon non espesyal. Li se tou yon « zòn nan syèl la ki konvansyonèlman delimite ki gen ladann gwoup zetwal sa yo ».

Anpil kilti te imajine fòm ki relye kèk zetwal pa liy imajinè. Yo te asosye ak mit.
Konstelasyon sa yo te pèmèt moun repere bagay ki nan syèl yo, sou Latè e menm oryante moun ki tap vwayaje sou lanmè.

Yon konstelasyon jeneralman pi konplike ke yon asteris ki ka reprezante yon pati sèlman nan yon konstelasyon oswa fè pati plizyè konstelasyon.

Zetwal konstelasyon yo parèt gwoupe nan syèl leswa men, an reyalite, yo jeneralman trè lwen youn lòt.

yon vwayaj imajinè nan konstelasyon Oryon (nan animasyon sa a distans yo te respekte).

Sof si gen lòt endikasyon, isit la, tèm konstelasyon an fè referans ak konstelasyon modèn yo. Aktyèlman, Inyon Astwonomik Entènasyonal (UAI) divize syèl la an 88 konstelasyon avèk limit yo presi, pou tout ti kwen nan syèl la fè pati yon konstelasyon. 88 konstelasyon sa yo repati an 2 gwoup, 44 pou chak emisfè terès, nò (boreyal) ak sid (ostral). Konstelasyon boreyal yo pi ansyen e yo makonnen ak sivilizasyon mezopotamyèn mediteraneyèn. Se Grèk yo ak Women yo ki transmèt nou yo. Se astwonòm oksidan yo ki te bay konstelasyon ostral yo non nan XVIIyèm syèk la.

## Referans

## Lyen deyò

* Konstelasyon ki disparèt
* Konstelasyon Otòn, Ivè, Prentan, Ete sou Astronoo
* Istwa katografi selès
* Stellarium , lojisyèll (gratis) ki, apre kèk reglaj, pèmèt wè tout konstelasyon ofisyèl (avèk objè selès).