# Maladi kowonaviris 2019

SARS-CoV-2
**Covid-19** (akwonim angle *Coronavirus disease 2019* (*maladi Kowonaviris an 2019))*, rele ofisyèlman pa OMS an franse **maladie à coronavirus 2019** pafwa rele tou **nemoni Wuhan**, se yon zoonòz viral ki te koze pa kowonaviris SARS-CoV-2 (ansyen-nCov 2019), responsab pou yon epidemi ki te kòmanse nan fen 2019 nan vil Wuhan, kapital pwovens Hubei, nan sant Chin.

Anpil fwa konpare ak SRAS, akòz pwoksimite jenetik nan de (2) viris yo, patoloji sa a gen karakteristik klinik ase diferan.

Byenke gen lospitalizasyon sistematik nan anpil peyi, entène lopital pa toujou nesesè daprè CDC, ki te etabli kritè pou swen nan kay.

## Dekouvèt maladi

Premye ka a rapòte se yon pasyan ki gen 55 an ki tonbe malad sou 17 novanm 2019 selon jounal South China Morning Post.

Sou 15 desanm, kantite ka te 27, ak sou 20 desanm, 60, ki gen ladan plizyè moun ki te travay nan mache angwo fwidmè nan Huanan entène lopital Wuhan pou nemoni.

Sou 21 desanm, kit dyagnostik ki detekte 22 jèm patojèn respiratwa (18 viris ak 4 bakteri) ki bay yon rezilta negatif, medsen sonje yo te nan prezans yon nouvo patojèn respiratwa.

Gen kèk evoke « maladi X » (rele an 2018 daprè OMS nan yon maladi gen anpil chans lakòz danje entènasyonal)

## Foto

*
*
*
*
*
*
*
*

## Antre viris la nan kò

* Atik détaye : SARS-CoV-2 ou 2019-nCoV (viris)

Laplipa viris yo antre nan selil yo pa andositòz medye pa reseptè. Reseptè ke SARS-CoV-2 itilize pou enfekte selil nan poumon yo ta ka ACE2, yon pwoteyin sifas selil yo te jwenn sou selil epitelyal alveyolè AT2 nan poumon an. Selil sa yo AT2 yo patikilyèman sansib enfeksyon viral. Youn nan regilatè yo konnen nan andositòz se pwoteyin kinaz 1 ki asosye ak AP2 (AAK1). Pwoteyin sa a se yon sib pou chèche antiviral yo nan lòd yo deranje kijan li fonksyone. ACE2 se yon anzim konvèsyon anjyotansin 2 reseptè selilè anjyotansin II. ACE2 sa a se prezan nan selil yo epitelyal siperyè ak stratifye nan èzofaj, men tou nan antewosit yo absòban nan Iileum (pati final ti trip) ak kolon.

## Repatisyon viris nan òganis

Li pa ankò jisteman konnen. Epi li ka varye selon souch viral yo.

Selon yon rezime ki baze sou 1070 echantiyon pran nan lopital la nan peyi Lachin nan janvye-fevriye 2020 ak pibliye sou 11 mas 2020 pi wo to pozitif te jwenn nan lavaj bronko\_alveyolè (14 ka soti nan 15; sètadi 93%). Answit te vin krache (72 ka soti nan 104  ; 72%), zam nazal (5 ka soti nan 8  ; 63%), biyopsi pa fibrobwonkoskopi (6 ka soti nan 13 ; 46%), farenks lan (126 ka soti nan 398  ; 32%), matyè fekal (44 ka soti nan 153 ; 29%) epi finalman nan san an (3 ka soti nan 307 ; 1%). Nan okenn ka yo te viris la yo te jwenn nan pipi a, men otè yo note ke yon enfeksyon SARS-CoV-2 te jwenn nan ban yo nan 2 pasyan san dyare.

### Danjerozite viris

Tan jenerasyon se dire ki separe aparisyon siy klinik nan yon moun enfekte ak aparisyon siy klinik nan moun li enfekte.

| Viris | Maladi | Transmisyon respiratwa | To repwodiksyon de baz | To mòtalite pou 1000 | Tan jenerasyon (jou) | Kontajyon anvan aparisyon sentòm |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| SARS-CoV-2 | COVID-19 | Wi | Ant 2 ak 3 | Ant 10 ak 30 | > 3 | Wi |
| *Alphainfluenzavirus Betainfluenzavirus Gammainfluenzavirus* | grip | Wi | 1,4 | 1 | > 3 | Wi |
| SARS-CoV | SRAS | Wi | > 2 | 94 | > 3 | Non (3 jou aprè tous) |
| MERS-CoV | SRMO | Wi | < 1 | 344 | > 3 |  |
| *Morbillivirus (measles virus)* | woujol | Wi | 12 | 1 | > 3 | Non men siy trè leje |

Natirèlman, egzistans yon vaksinasyon efikas diminye konsekans yon viris danjere.

## Enkibasyon

Peryòd enkibasyon an sanble pi souvan ant kat (4) ak sèt (7) jou epi pi sètènman mwens pase katòz (14) jou. Peryòd sa a nan antou katòz (14) ta dwe limit la sekirite maksimòm pou konnen si se yon moun ki enfekte oswa ou pa. Estimasyon sa yo baze sou obsèvasyon kowonaviris ki responsab pou sendwòm respiratwa Mwayen Oryan (MERS).

OMS estime ke peryòd enkibasyon an pwobableman dire anviwon senk (5) jou, ant de (2) ak dis (10) jou.

Sou 30 janvye 2020, Doktè Odile Launay, espesyalis maladi enfeksyon nan Lopital Cochin (Pari), deklare : « ou ka kontajye anvan ou menm gen siy klinik yo oswa menm, menm jan ak grip, moun ki san sentòm [ka tou kontajye] ». Li ajoute : « Nou kounye a konnen ke ka segondè yo pi plis ak pi souvan» « ke peryòd enkibasyon pi kout, apeprè senk (5) jou.

Sou 6 fevriye 2020, daprè yon etid Chinwaz sipèvize pa Zhong Nanshan, doktè dèyè dekouvèt viris SRAS an 2003 e te pote sou prèske 1100 pasyan, tan enkibasyon viris la te ka varye ant 0 ak 24 jou, avèk yon dire medyàn 3 jou.

## Transmisyon

### Kontajyozite

Kontajyozite SARS-Cov-2 ta dwe an patikilye akòz kapasite li yo dwe divize pa firin (pwoteyin ki prezante nan anpil tisi), sa ki pa te ka a pou de (2) lòt kowonaviris imen trè patojèn pou imen.

#### Dire peryòd ekskresyon viral

Peryòd sa a koresponn ak tan an pandan ki yon pasyan ki ka kontajye.

Nan mitan-mas 2020, done yo manke konsènan pòtè san sentòm ak / oswa ki pa entène lopital, men nan pasyan entène lopital, dire medyàn ekskresyon viral te de 20 jou anviwon nan sivivan, ak SARS-CoV-2 te detektab jiska lanmò nan tout moun ki pa sivivan. Li posib ke pasyan sa yo se moun ki koule pi viris la, ak pi long la. Dire ki pi long nan koule viral obsève nan mitan prèske 200 ka etidye te (nan mitan sivivan) : 37 jou.

Eskresyon sa a, pi bonè ak pi lontan pase espere, ta dwe pran an kont nan modelizasyon epidemyolojik. Li konfime bezwen izole pasyan enfekte ak rechèche antiviral pi efikas.

##### Nan timoun

Yo souvan gen sèlman sentòm fèb (oswa okenn sentòm) men èkskrete viris la epi yo ka kontajye.

Anplis de sa, ekskresyon viral nan poupou pèsiste menm apre viris la disparèt nan eskresyon yo nan nen oswa nan ekouvyonaj gòj, ak eka te note ant 8 ak 20 jou. Reyalite sa rapèl mekanis diferan de sa yo jwenn nan granmoun yo.

#### To kontajyon

Selon premyè rechèch, to repwodiksyon de baz (note R0), ki se yon endèks kontajyozite, se ant 2.2 ak 3.5.
Li se 2,2 (entèval konfyans 95 %, ant 1,4 ak 3,9) sou 425 premye ka konfime.
Yon revi literati pibliye ant 1 janvye 2020 ak 7 fevriye 2020 endike yon medyàn to repwodiksyon debaz (R0) a 2,79

To sa a ta ka varye selon souch emèjan viris la oswa avèk yon diminisyon nan virulans (klasik nan viris la nan yon pandemi).

#### To atak segondè

To sa a dekri kantite fwaye segondè ki parèt apati yon fwaye primè. Li endike fasilite yon enfeksyon pwopaje nan yon lye fèmen (fwaye...). Yon piblikasyon 27 fevriye nan *Lancet*
estime to atak segondè a 35 %.

### Transmisyon pandan faz enkibasyon

Transmisyon pandan faz enkibasyon an te pwouve diran tès sistematik avèk moun ki te gen kontak avèk yon ka "endèks".
Nan fason sa a, nou mete aksan sou :

* prezans nan transkriptaz envès-polimeraz-chèn-reyaksyon (qRT-PCR) pou SARS-CoV-2, nan tès nazofarenje.

Yon etid sou chaj viral la nan ekouvyon nen yo ak gòj yo te jwenn nan 17 pasyan avèk sentòm dapre jou aparisyon nan nenpòt ki sentòm yo pibliye sou 19 fevriye.

* yon chaj viral wo nan lòd la nan 100 000 000 kopi (nan viris la) pou chak mililit krache.

### Transmisyon pandan maladi

* Pi gwo chaj viral yo detekte touswit apre aparisyon sentòm yo, ak pi wo valè nan nen ke nan gòj la. Modèl ekskresyon viral pa pasyan avèk sentòm yo sanble pi pre pasyan ki gen grip la pase sa ki obsève nan pasyan ki enfekte avèk SARS-CoV.

### Mod transmisyon moun-a-moun

Estimasyon kantite ka COVID-19 nan Wuhan selon to repwodiksyon de baz (R0)
Sou 14 mas 2020 mod egzak transmisyon ankò mal defini. Gen sèten moun ki enfekte pa te transmèt viris la, pandan ke lòt moun transmèt plizyè moun viris la.

Plizyè wout transmisyon sanble egziste nan menm moman :

* **wout respiratwa dirèk **pa kontak avèk yon sifas ou yon objè enfekte **Pa viris ayewosolize **pa patikil ou goutlèt fekal **Pa dlo egou**

### Transmisyon pa moun san sentòm

### Dire lavi viris andeyò òganis

Dire lavi a nan viris la andeyò yon òganis vivan yo estime ant 3 èdtan (nan yon anviwònman sèk) ak 3 jou (nan yon anviwònman imid).

| Viris | sispann nan lè |  | Sou yon sifas Kwiv | Sou yon sifas Katon | Sou yon sifas d'Inoks | Sou yon sifas Polipwopilèn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **SARS** | toujou trè prezan apre 3 èdtan |  | viris enfeksye disparèt nan 8 èdtan | viris enfeksye disparèt nan 8 èdtan | toujou detekte nan konsantrasyon ba apre 48 èdtan | toujou detekte nan konsantrasyon ba apre 72 èdtan |
| **SARS-Cov-2** | toujou trè prezan aprè 3 èdtan |  | viris enfeksye disparèt nan 4 èdtan | viris enfeksye disparèt nan 24 èdtan | toujou detekte nan konsantrasyon ba apre 72 èdtan | toujou detekte nan konsantrasyon ba apre 72 èdtan |

### Transmisyon moun-zannimo

Pou OMS, te gen toujou pa gen okenn prèv ki montre bèt yo, kòm chen oswa chat, ka enfekte ak kowonaviris sa a. Otorite lokal nan Chin, sepandan, rekòmande ke ou pa bo bèt domestik.

### Sezonalite

Astrid Vabret, ki chèf depatman viwoloji nan CHU nan Caen, deklare : epidemi SRAS la te fèt ant novanm 2002 ak jiyè 2003, apre septanm 2003 rive me 2004. Soti nan otòn nan prentan, menm ete. Ak *"nou pa konnen ki sa ki te wòl sezon sou SRAS"*, Sètènman, *"viris yo te touye pa tanperati ki wo, men nou ap pale sou plis pase 56 ° C*, ensiste virològ Astrid Vabret. *Si yon kò moun rive nan tanperati sa a, si li pa ka refwadi li, li twò mouri.* *Li deja difisil pou siviv nan 43 ° C.* Nou lwen yon tan prentan nan latitid nou yo.

Antoine Flahault, direktè Enstiti Sante Global nan Fakilte Medsin nan Inivèsite Jenèv, pale de sezon ak epidemi viris. *"Nan latitid tanpere, viris respiratwa, tankou sa ki nan grip la oswa kowonaviris yo, yo sansib a sezon yo ak sezon ivè se sezon yo prefere"*, eksplike Antoine Flahault. Men règ sa a pa inivèsèl. *"Pami viris yo ki byen adapte yo nan popilasyon imen an, youn dekri pou yon sikilasyon sezon an, pou lòt moun yon sikilasyon tout lane a avèk pwent epidemi.* *Viris sa yo yo jwenn nan tout rejyon yo nan planèt la, menm cho, sa yo kote klima a se twopikal.* *E nou pa eksplike poukisa yon viris grip se sezon nan yon rejyon nan planèt la e poukisa li pa nan yon lòt*, rekonèt Astrid Vabret. *se Tanperati a pwobableman patisipe nan tout faktè (imidite, konsantrasyon nan popilasyon imèn...), men nan fason pi plis konplèks. "*

## Tipoloji malad yo

64% nan moun ki enfekte yo se gason, 72% gen plis pase 40 ane fin vye granmoun ak 40% gen yon komòbidite (yon lòt maladi grav) asosye.

Dapre etid la ki te pibliye an premye nan *New England Journal of Medicine* sou 425 premye ka yo konfime, laj medyan se 59 ane. Etid sa a endike tou ke, kontrèman ak viris grip la, kowonaviris sanble rive nan pa anpil timoun piti, pa gen okenn timoun ki poko gen 15 ane yo te youn nan sa yo premye ka konfime. Done epidemyolojik sa a pa te konfime imedyatman. Epidemi SRAS 2007 la te afekte kèk timoun tou De (2) eksplikasyon ki posib, swa timoun yo te mwens ekspoze nan kòmansman an, oswa kò yo reyaji yon fason diferan nan viris la.

Distribisyon laj pou 44672 ka konfime (fevriye 2020)| Laj | Kontaminasyon |  | Mò |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Siperyè ou agal a 80 zan | 1408 ka | 3 % | 208 | 15 % |
| 70-79 ane | 3918 ka | 9 % | 312 | 8 % |
| 30-69 ane | 34762 ka | 78 % | 503 | 1,3 % |
| 20-29 ane | 3619 ka | 8 % |
| 10-19 ane | 549 ka | 1 % |
| Enferyè a 10 ane | 416 ka | 1 % | 0 | 0 % |
| **Kantite total** | **44672** | **100 %** | **1023** | **2,3 %** |

Distribisyon fòm klinik pou 44615 ka konfime (fevriye 2020)|  | Kantite |  | Mò |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Mwayèn | 36160 ka | 81 % | 0 | 0 % |
| Grav | 6168 ka | 14 % | 0 | 0 % |
| Kritik | 2087 ka | 5 % | 1023 | 49 % |

Malgre ke COVID-19 parèt yo dwe plis transmisib pase SARS ak MERS, ak anpil estimasyon to repwodiksyon de baz nan COVID-19 (R0) te deja pibliye, li toujou twò bonè pou devlope yon estimasyon egzak R0 oubyen pou evalye dinamik transmisyon yo, dapre otè etid sa a.

## Sentòm yo ak manifestasyon klinik yo

Sentòm yo ak manifestasyon yo obsève
Nan mwa fevriye 2020, siy klinik te, selon jounal *British Medical Journal*, selon frekans yo :

* Siy klinik prensipal :
	+ lafyèv (sof nan timoun) nan 83 a 98 % pasyan,
	+ tous, pi souvan sèk, nan 59 a 82% nan pasyan,
	+ disne (difikilte respiratwa) nan 31 a 55 % pasyan.
* Siy segondè :
	+ fatig nan 44 a 69 % pasyan,
	+ doulè miskilè nan 11 a 44 % pasyan,
	+ mal gòj nan 5 a 17 % pasyan,
	+ krache nan 26 a 28 % pasyan,
	+ yon pèt apeti nan 40 % pasyan.
* Lòt siy (yo jwenn nan mwens pase 10% nan ka yo) :
	+ maltèt nan 6 a 8 % pasyan,
	+ vètij nan 9 % pasyan,
	+ krache avèk san nan 5 % pasyan,
	+ doulè pwatrin nan 2 a 5 % pasyan,
	+ ekoulman nasal nan 4 % pasyan,
	+ sistèm gastwo-entestinal (doulè oubyen dyare) nan 1 a 10 % pasyan.

Dyare oswa doulè nan vant parèt 1 oswa 2 jou anvan pwoblèm respiratwa nan 10% nan ka yo nan yon etid sou 138 pasyan yo ki pibliye nan *JAMA* sou 7 fevriye 2020.

Maladi a ka akonpaye pa siy domaj nan aparèy respiratwa anwo ak pi ba : nen k ap koule ak tous, respirasyon kout, sansasyon nan sere (opresyon). Konplikasyon prensipal yo karakterize pa detrès respiratwa nan 30% nan ka yo, myokadit nan 10% nan ka yo ak yon enfeksyon segondè bakteri nan 10% nan ka.

### Fòm kritik

## Dyagnostik

Yon sispèk nan nemopati Wuhan egzije, nan adisyon a siy ki dekri anwo a, yon nosyon de kontak oswa risk. Tablo ki anba a rezime faktè risk ki jistifye yon rechèch viris pa PCR.

OMS ak CDC pa defini menm kritè.

| OMS | CDC |
| --- | --- |
| Resan vwayaj (nan lespas 14 jou) soti nan Wuhan (Hubei Pwovens, Lachin). | Resan vwayaj (nan lespas 14 jou) soti nan pwovens Hubei (Lachin).
Tout moun ki soufri lafyèv ak pi ba maladi respiratwa ki mande entène lopital ak li te gen vwayaje nan tè pwensipal Lachin.  |
| Kontak sere avèk yon moun ki sispèk ou konnen ki gen yon enfeksyon akòz SARS-CoV-2 | Kontak sere avèk yon moun ki sispèk ou konnen ki gen yon enfeksyon akòz SARS-CoV-2 |
| Ekspozisyon (sètadi vizit oswa travay) nan yon etablisman sante nan yon peyi kote yo te rapòte SARS-CoV-2 "lopital ki asosye ak" enfeksyon te rapòte. |  |
| Pwofesyonèl swen sante (kèlkeswa istwa vwayaj oswa kote rezidans) ki te travay nan yon anviwònman kote yo trete pasyan ki gen enfeksyon respiratwa grav grav. |
| Pasyan (kèlkeswa istwa vwayaj la oswa kote rezidans lan) ki gen yon siy etranj oswa inatandi nan klinik, an patikilye deteryorasyon toudenkou malgre tretman apwopriye, menm si yo te idantifye yon lòt etyoloji. |  |

CDC a defini "kontak sere" tankou yo te nan 2 mèt oswa nan yon chanm oswa yon zòn swen pou yon peryòd tan ki pwolonje san ekipman pwoteksyon pèsonèl oswa ki gen kontak dirèk avèk sekresyon yo nan yon moun ki enfekte avèk SARS- CoV-2.

Se dyagnostik la ki baze sou deteksyon an nan viris la pa teknoloji RT-PCR (anplifikasyon jèn aprè transkripsyon envès) sou fwoti (tès) nazofarenje. Sepandan, dyagnostik sa a se pa nan rive nan tout sistèm sante, epi gen kounye a pa gen dyagnostik sewolojik.

Espesifisite a nan tès sa a se 100% men sansiblite li yo pa li te ye. Kalkil valè prediktif pozitif ak negatif pa aktyèlman posib. Li se sèl endikatè nan medsin klinik paske li pran an kont ensidans prevalans de maladi a. Sou 22 janvye 2020 ministè franse Solidarite ak Sante anonse ke yon tès dyagnostik devlope pa sant referans nasyonal pou viris respiratwa, sètadi Enstiti Pasteur a, disponib nan Frans.

### Biyoloji

Biyoloji aktyèl la se yon enfeksyon viral : Lenfopeni, ti sitoliz epatik, pwokalsitonin se yon bagay nòmal, Laktat dezidwojenaz ak kreyatin kinaz ogmante. Li se sitou itilize evalye enpak la nan enfeksyon viral sou divès ògàn yo (kè, ren, fwa).

Si maladi a vin pi grav, lenfopeni a vin pi grav ak lekositòz vin pi grav. Ogmantasyon D-dimè se yon siy gravite ak ogmantasyon nan kreyatinemi.

Nan absans yon viremi, chaj viral la nan san an poko etidye.

### Imajeri medikal

Nemopati an prezante yon evolisyon patikilye ki dekri nan 4 etap  : etap bonè (0-4 jou) avèk opasite an glas depoli (GGO); etap pwogresif (5-8 jou); etap maksimòm (10-13 jou); ak etap rediksyon (≥14 jou). Distribisyon anomali poumon te anrejistre tankou se sitou soupleral (sitou ki enplike tyè periferik nan poumon an), o aza (san predileksyon pou rejyon soupleral ou santral) ou difiz (kontinyèl atak san konsiderasyon pou segman poumon)

## Prevansyon

Prevansyon se esansyèlman ki baze sou evite nenpòt ki kontak ak yon sijè sispèk oswa konfime, lave men souvan, itilize mouchwa jetab oswa touse nan koud la pou evite pwodiksyon ayewosol oswa echanj manyèl. Yo rekòmande moun ki gen sendwòm maladi grip la pou yo kontwole tanperati yo. Pa rekòmande manje vyann oswa ze ki mal kuit.

Mete yon mask chirijikal pa gen okenn enterè prevantif, deklare Agnès Buzyn, Minis Sante franse. Sou yon bò, mask sa yo sitou fèt pou kenbe mikwòb ki kite poumon pasyan an (chirijyen genyen mask pandan operasyon pou yo pa riske enfekte pasyan ). Nan lòt men an, pwobabilite pou yo rankontre (andeyò Lachin) yon moun avèk viris la se kounye a (nan mwa janvye 2020) trè ba anpil. Doktè Eric d'Ortenzio, epidemyolojis ak kowòdonatè syantifik nan Enstiti Nasyonal Sante ak Rechèch Medikal, yon lòt fwa ankò konfime initilite nan mete yon mask pou popilasyon an.

Mask endividyèl pwoteksyon respiratwa (tip FFP2) anpeche mikwòb antre nan kò a. Efikasite li dire de twa (3) a uit (8) èdtan. Se mas sa a ki mete pa pèsonèl sante lè w ap pran swen moun ki enfekte yo.

*Centre for Mathematical Modelling of Infectious Diseases* nan London School of Hygiene and Tropical Medicine pibliye yon etid (pre-enpresyon nan dat 20 janvye 2020 ki pa gen ankò yo te revize pa lòt espesyalis) ki montre ke detektè tèmik nan ayewopò detekte mwens pase 40% nan moun ki enfekte.

### Rekòmandasyon CDC Atlanta

1. Evite kontak sere avèk moun ki malad.
2. Evite manyen je ou, nen ou ak bouch ou avèk men ki pa lave.
3. Touse oswa etènye nan yon mouchwa jetab, epi jete mouchwa a nan fatra an.
4. Netwaye epi dezenfekte objè ak sifas ki souvan manyen yo avèk yon dezenfektan.
5. CDC a pa rekòmande mete yon mask chirijikal pou pwoteje kont viris respiratwa, tankou SARS-CoV-2.
6. Lave men ou souvan avèk savon ak dlo pandan omwen 20 segonn, espesyalman apre w fin itilize twalèt la, anvan ou manje, epi apre ou fin mouche nen ou oswa ou touse oswa etènye. Si ou pa kapab, sèvi ak yon solisyon idwo-alkolik, yon dezenfektan men ki gen omwen 60% alkòl.

## Kritè pou swen nan kay

Swen lakay konsène moun ki gen enfeksyon konfime oswa sispèk SARS-CoV-2 (ki gen ladan moun ki anba envestigasyon) ki pa bezwen entène lopital oswa moun ki gen enfeksyon konfime pa SARS-CoV-2 ki te entène lopital men konsidere san kritè gravite pou yo retounen lakay ou.

| Kritè pou swen nan kay |
| --- |
| Pa gen siy gravite |
| Pwofesyonèl sante disponib nan kay la |
| Chanm separe san espas pataje ak lòt moun |
| Ase manje ak lòt moun |
| Pasyan an ak lòt manm nan kay la gen aksè nan ekipman apwopriye ak rekòmande pwoteksyon pèsonèl (nan yon minimòm, gan ak yon mask figi) epi yo kapab konfòme yo avèk prekosyon yo rekòmande nan kontèks la nan swen lakay ou oswa izolasyon (eg, ijyèn respiratwa ak pwoteksyon tous, ijyèn men) |
| Pa gen manm nan kay la ki gen yon faktè risk  : moun ki gen plis pase 65, jèn timoun, fanm ansent, moun ki imunokomande oswa ki gen pwoblèm kwonik, nan poumon oswa nan ren. |

## Trètman

### Jeneralite

Tablo rezime tretman an nan 139 pasyan, 26% nan moun yo te dwe swiv nan inite a swen entansif (USI). 3 premye liy yo konsène tout pasyan yo. 4 dènyè liy yo gen rapò ak pasyan nan USI.

Dapre Yeming Wang ak al.| tretman | To aplikasyon (%) (n = 138) |
| --- | --- |
| antiviral | 89.9 |
| terapi oksijèn | 76.9 |
| glikokòtikoyid | 44.9 |
| Envazyon vantilasyon mekanik | 12.3 |
| Ventilasyon ki pa pwogrese | 10.9 |
| Oksijenasyon pa manbràn siplemantè-kòporèl | 2.9 |
| emodyaliz | 1.5 |

### Antiviral

Pa gen okenn tretman de baz, yo trete sèlman sentòm. Pa gen okenn tretman antiviral espesifik aktyèlman. Pasyan yo trete nan Lachin resevwa antiviral sa yo : oseltamivir (75 mg, 2 fwa chak jou nan bouch, ganciclovir (250 mg, 2 fwa chak jou nan venn), lopinavir ak ritonavir (500 mg, 2 fwa chak jou nan bouch pandan yon dire medyàn nan 3 jou.

Selon OMS, yo ta kapab fè tantativ pou repozisyonman antiviral ki egziste deja yo.

Sinon, tretman an se sèlman sou sentòm. Li konsiste konpanze pwoblèm viseral (kè, poumon, ren). Sirenfeksyon poumon pa bakteri trete selon antibiyogram la. Kòtikostewoyd ta dwe evite.

Viris la sansib a tout dezenfektan komen.

### Rechèch anlè medikaman

Sèvi ak aprantisaj machin, yon ekip syantifik pibliye sou 4 fevriye 2020 nan Lancet la yon etid sou antiviral posib. Youn nan sis (6) medikaman lyezon AAK1 avèk yon wo afinite se barisitinib, ki anpeche siklin G, yon lòt regilatè nan andositòz. Konsantrasyon nan plasma nan barisitinib nan dòz la ka geri (kòm 2 mg oswa 4 mg yon fwa chak jou) se ase pou anpeche AAK1.

Sou 29 janvye 2020, chèchè ostralyen ki travaye nan *Peter Doherty Institute for Infection and Immunity (Enstiti Pyè Doherty pou Enfeksyon ak Iminite*) (Melbourne) reyisi pou premye fwa, anba sipèvizyon Doktè Julian Druce, pou kreye yon nouvo kowonaviris ki sòti nan yon echantiyon ki te pran nan yon pasyan ki enfekte. Sa se yon gwo etap nan devlopman yon tretman. Yo pataje viris sa a avèk laboratwa atravè mond lan, otorite chinwaz pa gen fè sa.

### Tretman konplikasyon

#### Kòtikoterapi pou sendwòm detrès respiratwa egi (SDRA)

Gen kontwovès nan itilizasyon kòtikoterapi nan SDRA. Repons iminitè koze an pati SDRA. Kòtikosteroyd pèmèt diminye enflamasyon poumon twòp gwo ak danjerèz, men yo tou anpeche benefisye repons iminitè a, ki pèmèt pasyan an elimine ajan patojèn.

Apre plizyè piblikasyon ki gen rapò ak itilizasyon kòtikoterapi nan sendwòm detrès respiratwa egi, yon meta-analiz ki pibliye nan lancet 7 fevriye 2020 prezante yon rezime sou itilize kòtikoterapi nan SRAS, MERS, enfeksyon respiratwa avèk viris sensityal ak SDRA kèlkeswa kòz la. Li konkli ke pa gen okenn done klinik montre okenn benefis an favè pou yo sèvi ak kòtikoterapi nan nenpòt SDRA, ki gen ladan youn akòz kowonaviris la. Doktè chinwa kritike metodoloji a nan etid sa a ak sonje ke etid fiti pou yo sèvi ak kòtikoterapi nan SDRA H1N1, kòtikoterapi te redwi mòtalite. Kòtikoterapi se yon nepe doub-bò epi yo mete aksan sou kondisyon itilizasyon : yo dwe pran an kont rapò pri-benefis avèk anpil atansyon : itilizasyon nan pasyan ki malad grav, itilizasyon nan pasyan ki deja ipoksik pa maladi kwonik, dòz ta dwe ba a modere (≤0 · 5-1 mg / kg pou chak jou nan metilprednizolòn oswa ekivalan) ak dire ta dwe kout (≤7 jou).

## COVID-19 ak gwosès

SRAS pandan gwosès te asosye ak yon ensidans wo nan konplikasyon pou fanm ak fetis tankou foskouch espontane, akouchman twò bonè, reta kwasans nan iteris, vantilasyon mekanik asiste, admisyon nan swen entansif nan USI, ensifizans ren ak koyagilasyon entravaskilè (san kaye nan veso) simaye.

Chèn piblik CCTV an te anonse sou 5 fevriye 2020 yon tibebe ki fèk fèt 30 ètan te teste pozitif apre akouchman yon fanm ki te teste pozitif. sijere nan dat ke viris la te kapab pase baryè plasenta a .

Yon etid pibliye sou 12 fevriye 2020 nan Lancet ki gen ladan 9 fanm ansent ki gen nemoni COVID-19 kontrakte nan dènye trimès la nan gwosès se pito ankourajan. Tablo klinik (sentòm) nan nemoni COVID-19 te idantik nan moun ki pa ansent. Sis (6) pasyan te resevwa anti-viral. Yo tout te fèt pa sezaryèn pou endikasyon obstetrik (pre-eklanpsi, iteris avèk sikatris, elatriye). Tout timoun ki fèt yo te nan bon sante. San fetis, likid amnyotik (lezo), echantiyon ki soti nan gòj nan tibebe ki fèk fèt la ak lèt tete yo te pran nan 6 nan 9 pasyan yo. Okenn nan echantiyon sa yo retounen pozitif pou SARS-CoV-2. De (2) ka pa ta ka retire paske seksyon sezaryèn te fè nan mitan lannwit. Dènye ka a pa te retire paske rezilta a nan tès pozitif matènèl SARS-CoV-2 pa te rive jouk apre seksyon sezaryèn. Dapre chèchè yo, ka a pozitif sou 5 fevriye 2020 se kwè yo dwe akòz kontaminasyon matènèl apre nesans.

## Lanmò

To letalite nan epidemi kowonaviris 2019-2020 la se pwobableman pi ba pase epidemi yo SARS-CoV an 2002-2003 (9.6%) ak MERS-CoV an 2009 (37%). Doktè konstate yon frekans wo nan fòm vyepti ak moun ki mouri yo se sitou « vye moun, malad komòbidite oswa ki pi jèn men malad, iminodeprime [45] ". Yon kalkil pwovizwa nan letalite ki baze sou chif ki apwovizyone pa divès peyi yo nan OMS konsènan enfeksyon yo pwouve ak lanmò yo, nan yon etap entèmedyè nan epidemi an (27 janvye 2020), pwodui yon pousantaj nan alantou 3% (80 mò soti nan 2 800 enfeksyion), yon valè ki sanble ba nan konparezon ak lòt kowonaviris tankou SARS-CoV oswa MERS-CoV, men se kanmenm pi wo pase laplipa viris grip ki afekte moun, pa egzanp. Sepandan, pousantaj moun ki mouri ka rete ensèten akòz difikilte pou estime kantite ka ak kantite mò, ki ta ka souzèstime tou de. 29 janvye 2020, OMS redwi estimasyon letalite a alantou 2%.

Ka letalite nan vil Wuhan se 5.5%. Si vil la nan Wuhan eskli, pousantaj moun ki mouri se alantou 1% nan pwovens Hubei. Finalman, to mòtalite nasyonal nan Lachin se nan 0.3% si nou eskli pwovens Hubei.

## Karakteristik epidemyolojik nan twa epidemi grav kowonaviris

Twa (3) sous prensipal yo itilize : Enstiti Pasteur, OMS ak CDC Atlanta.

|  | Kowonaviris sendwòm respiratwa Mwayen-Oryan (MERS-CoV) | sendwòm respiratwa egi sevè (SRAS) | COVID-19 koze pa SARS-CoV-2 |
| --- | --- | --- | --- |
| Kantite ka | 1219 | 8098 pami 5327 nan Chin | Ankou, gade isit |
| Kantite mò | 449 | 774 (pami 349 nan Chin) | Ankou, gade isit |
| Rezèvwa | Dwomadè | Chòvsourit | Chòvsourit (pwobableman) |
| Transmisyon bèt nan moun | Kontak dirèk avèk yon bèt enfekte, konsomasyon lèt kri dwomadè | Konsomasyon vyann sivèt palmis maske, bèt sovaj vann sou mache ak konsome nan sid Lachin | Pangolin ta dwe yon entèmedyè |
| Transmisyon moun-a-moun | Wi | Wi | Wi |
| Transmisyon pa objè |  | Wi | Risk trè fèb |
| Transmisyon matènèl-fetal |  | Pa gen ka yo te jwenn nan fanm ansent ki enfekte pa viris sa a |  |
| Enkibasyon | Anr 5 ak 15 jou | Ant 2 ak 7 jou | Pwobableman ant 2 ak 10 jou, sepandan mwens pase 14 jou |
| Pòtè sen |  | Pwobableman pa | Wi |
| Kontajyozite | To repwodiksyon pi ba pase 1 | To repwodiksyon pi wo pase 2. | To repwodiksyon de baz ant 1,4 ak 5,4 |
| Dire kontajyozite |  |  | Sanble limite nan peryòd siy klinik. Posibilite kontèste pou kontajyon nan faz san sentòm. |
| Kòmansman peryòd kontajyozite |  | 3 a 4 jou aprè kòmansman siy klinik | Depi aparisyon siy klinik. Posibilite konteste pou kontajyon nan faz san sentòm. |
| Dyare |  | Siy klinik frekan jisk 50 % ka | Wi men pwopòsyon fèb 10 % |
| Transmisyon pa poupou |  | Trè pwobab men jwe yon wòl minè |  |
| Letalite | 30 % | Globaleman 15 %, plis pase 50% nan moun ki gen plis pase 65 ane | Mwens pase 3%. selon chif angwo men très pwobableman enferyè |
| Tretmen | Sentomatik | Sentomatik | Sentomatik |
| Vaksen | okenn | okenn | Oxford / AstraZeneca, Pfizer BioNTech, Moderna, |
| Estati | Rezijans posib | Konsidere kòm elimine | Epidemi ankou |

## Referans

## Lyen deyò

* Tout sa w dwe konnen sou Kowonaviris sou montrouismagazine.com
* Videyo *OMS Mande Tout Peyi Ki Gen Moun Enfekte ak Kowonaviris la Pote Kole ak li* sou voanouvel.com
* *Bilan Viktim Kowonaviris pou 17 Fevriye 2020: Kantite Afekte: Plis ke 70 Mil. Kantite Mò: Anviwon 1800.* sou voanouvel.com
* *Pwoteje Manje ak Dlo Apre yon Dezas oswa Sitiyasyon Ijans* sou cdc.gov