Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Svalbard

Svalbard

|  |
| --- |
| Svalbard |
| {{{lyen\_drapo}}}
drapo |

jewografi

|  |  |
| --- | --- |
| **sipèfisi** | 61 022 km2 km² |
|  |

politik

|  |  |
| --- | --- |
| **majistra** | Lars Fause (en) |

demografi

|  |  |
| --- | --- |
| popilasyon | 2 668 ab. |

enfo

|  |  |
| --- | --- |
| **sitwèb** | www.sysselmesteren.no |

**Svalbard** (pwononse:[zval.baʁd]; an nòvejyen /ˈ [sʋɑl.bɑɖ ] / ) se yon achipèl nòvejyen ki sitiye nan lanmè Greenland, oseyan Aktik, lanmè Barents ak Lanmè Nòvejyen, ant Greenland sou lwès, Tè Franz Josef sou bò solèy leve ak 'Ewòp Kontinantal la nan sid. Li konstitye peyi ki pi nò []Nòvèj ak youn nan teritwa li yo. Ak eksepsyon de dis moun ki rete nan Bear Island ki sitiye 238 kilomètres pi lwen nan sid, 2 951 habitants li yo se sou Spitsbergen, sèlman lòt zile a rete ak pi gwo nan achipèl la.

## Foto

* Mòn yo Adventtoppen ak Hiorthfjellet nan Adventfjorden, jis nan nò Longyearbyen, Svalbard
* Siyal avètisman pou lous polè nan fwontyè nòdès Longyearbyen an

## Nòt ak referans

## Apendis

Sou lòt pwojè yo :

 Svalbard, sou *Wikimedia Commons*

### Lyen ekstèn

* (en) Site officiel
* (no + en) TopoSvalbard – Carte interactive

* (no) Sit ofisyèl
* Resous ki gen rapò ak jewografi :
	+ Norsk Polarinstitutt
	+ Sentralt stadnamnregister
	+ (en + zh-Hans) Mindat.org
* Resous ki gen rapò ak achitekti :
	+ Liste indicative du patrimoine mondial
* Resous ki gen rapò ak sante :
	+ (en) Medical Subject Headings
* Resous ki gen rapò ak bann desine :
	+ (en) Comic Vine
* Resous ki gen rapò ak mizik :
	+ MusicBrainz
* Avi nan diksyonè oswa ansiklopedi jeneralis :
	+ *Britannica*
	+ *L'Encyclopédie canadienne*
	+ *Gran Enciclopèdia Catalana*
	+ *Store norske leksikon*
	+ *Universalis*
* Dosye otorite :
	+ VIAF
	+ LCCN
	+ GND
	+ Espagne
	+ Israël
	+ Norvège
	+ Tchéquie
	+ WorldCat
# Lanmò

|  |
| --- |
| Ede nou soutni yon pwojè diksyonè kreyòl, yon kreyasyon lib : |
|  **Wiksyonè kreyòl**  |

Lanmò ki kenbe flè, nan Kuoleman puutarha, Hugo Simberg (1906)
**Lanmò**, Moman kote yon moun soti nan lavi. Yon ka. Yon gwo pwoblèm anpil moun, fanmi avèk zanmi yon moun genyen lè youn ou plizyè pwòch moun sa yo mouri.

## Tradiksyon

* Lòt kreyòl:
* Franse: mort
* Angle: death
* Alman: Tod
* Panyòl: muerte

## Etimoloji

Mo *lanmò* an soti nan lang franse a (*la mort*) ki soti nan lang laten an (*mors*).

## Referans

## Lyen deyò
# Sajitè (konstelasyon)

|  |
| --- |
| Sajitè |
|   Vi konstelasyon an.
  |
| Deziyasyon |
| Non laten
 | Sagittarius
 |
| Jenitif
 | Sagittarii
 |
| Abrevyasyon
 | Sgr
 |
| Obsèvasyon |
| (Epòk J2000.0) |
| Asansyon dwat | Ant 264° et 305° |
| Deklinezon | Ant-45,5° ak -12,03° |
| Gwosè obsèvab | 867 deg2 (15e) |
| Vizibilite | Ant 55° N et 90° S |
| Meridyen | , 21h00 |
| Zetwal |
| klere (m≤3,0) | 7 (ε, σ, ζ, δ, λ, π, γ2) |
| Wè ak je |  |
| Bayè / Flamsteed | 67 |
| Pwòch (d≤16 al) |  |
| Pi klere | (1,79) |
| Pi pwòch | ( al) |
| Objè |
| Objè Messier | 15 (M8, M17, M18, M20, M21, M22, M23, M24, M25, M28, M54, M55, M69, M70, M75) |
| Grap meteyoritik |  |
| Konstelasyon limitwòf |  |
| modifye  |

**Sajitè** (tèm sa a vle di "Archer") se yon konstelasyon zodyak ki travèse pa Solèy la soti 18 desanm rive 18 janvye. Konstelasyon an sitiye ant Ophiuchus nan lwès la ak Kaprikòn nan lès la. *Sajitè* se te youn nan 48 konstelasyon Ptoleme te idantifye.

Sajitè deziyen tou yon siy zodyak ki koresponn ak sektè 30° ekliptik ki travèse pa Solèy la soti 23 novanm rive 21 desanm. Se nan sans sa a ke li itilize pou idantifye mouvman planetè yo, toujou itilize nan Astwoloji.

## Prezantasyon

 Konstelasyon Sagittarius.
 Vizibilite konstelasyon an lannwit.
Sajitè a se nan kafou plizyè aliyman.

 Asterism teyèr.
Konstelasyon an fasil rekonèt pa yon asteris ki gen fòm teyèr . Etwal ki pi klere nan konstelasyon an se Kaus Australis (ε Sgr), nan baz sid arc Sajitè a. 10° pi lwen nan nòdès kanpe deyò Nunki (σ Sgr), ki make kou li. De zetwal sa yo fòme dyagonal yon kwadrilateral, ki konplete pa Kaus Medius (δ Sgr) nan nòdwès la, ak Ascella (ζ Sgr) nan sidès la. Kwadrilatè sa a make kò a nan teyè a. Dèyè Ridge la se σ - ζ, yon etwal ki pi fèb - τ Sgr - make awondi nan Cove la. Sou lòt bò a, γ fòme pwen bèk la; ak anwo bò nò a, λ Sgr make pwen kouvèti a.

Ak Sajitè a fòme pa Kaus Borealis (λ), Kaus Medius (δ) ak Kaus Australis (ε) (*Kaus* ki vle di *arc* an arab).

## Zetwal prensipal

### Kaus Ostralis (ε Sgr)

Kaus Australis (ε Sgr), zetwal ki pi klere nan konstelasyon an, rive nan majitid aparan 1.79 (36yèm nan syèl la). Byen lwen 145 limyè-ane, li se yon jeyan ble, plizyè santèn fwa plis lumineux pase Solèy la.

Li se yon zetwal doub: konpayon li se yon grandè trè ba.

### Lòt zetwal

Deziyasyon Bayer Sagittarius pa swiv lòd klète zetwal yo ditou.
Nunki (σ Sgr) se dezyèm zetwal nan konstelasyon an.

KW Sagittarii ak VX Sagittarii se de wouj sipèjeyan, ki fè pati pi gwo zetwal yo konnen.

## Nòt ak referans

## Gade tou

Sou lòt pwojè yo :

 Sajitè (konstelasyon), sou *Wikimedia Commons*

### Lyen ekstèn

* « Sagittarius » (in anglais).  dans l'*Encyclopædia Britannica* en ligne.
* Société d'astronomie de Rennes
# Kalandriye gregoryen

.
 Christophorus Clavius .
**Kalandriye gregoryen** an se yon kalandriye solè ki fèt nan fen XVIe syèk la yo korije derive eksklizyon nan kalandriye jilyen Lè sa a, t ap itilize. Sou demans Pap la Gregwa XIII, matematisyen ak astwonòm Jezuit nan inivèsite Salamanca ak Coimbra te prepare baz yon nouvo kalandriye depi 1579. Adopte pa Gregwa XIII, nan Toro Pontifikal *Inter gravissimas* nan 24 fevriye 1582, li te aplike nan Eta Katolik yo kèk mwa apre. Jou apre jedi 4 octobre 1582 se vandredi 15 oktòb 1582 nan peyi Espay, Pòtigal ak Eta Papal yo. Lè sa a, sèvi ak li piti piti gaye nan peyi Pwotestan, ak nan tout mond lan jouk nan mitan XX syèk la. Kalandriye gregoryen an vin etabli nan pi fò nan mond lan pou itilizasyon sivil; anpil lòt kalandriye yo itilize pou itilizasyon relijye oswa tradisyonèl yo.

Aktyèl ane gregoryèn an se 2026, ki te kòmanse sou1ye janvye 2024 epi li pral fini 31 desan 2024. Ane gregoryen anvan an se te 2025 epi pwochen ane gregoryen an pral 2027.

## Estrikti kalandriye gregoryen an

Kalandriye gregoryen an ap swiv estrikti Kalandriye jilyen an Ansyen Wòm an fòs jiska lè sa a: sibdivizyon yo an mwa ak semèn yo idantik, epi konte ane yo tou fè soti nan '*Anno Domini*, pwen depa epòk kretyen an.

Christophorus Clavius te kontribye tou nan kreyasyon kalandriye a. Vreman vre, kalandriye a baze sou travay li. An patikilye, li pral pibliye yon liv pou eksplike kijan li fonksyone.

Sèl diferans lan se nan detèminasyon ane bisès.

### Soudivizyon

Kalandriye gregoryen an se yon kalandriye solè divize an douz mwa, ki gen yon longè inegal:

| 1e trimès | 2e trimès | 3e trimès | 4e trimès |
| --- | --- | --- | --- |
| Janvye, 31 jou Fevriye, 28 oswa 29 jou Mas, 31 jou | Avril, 30 jou Me, 31 jou Jen, 30 jou | Jiyè, 31 jou Out, 31 jou Septanm, 30 jou | Oktòb, 31 jou Novanm, 30 jou Desanm, 31 jou |
| 90 oswa 91 jou | 91 jou | 92 jou | 92 jou |

## Nòt ak referans

## Gade tou

Sou lòt pwojè yo :

 calendrier grégorien, sou Wiktionnaire

* Avi nan diksyonè oswa ansiklopedi jeneralis :
	+ *Britannica*
	+ *Encyclopedia Virginia*
	+ *Store norske leksikon*
	+ *Universalis*
	+ *Visuotinė lietuvių enciklopedija*
* Dosye otorite :
	+ BnF (données)
	+ LCCN
	+ GND
	+ Israël
	+ Tchéquie
# Eklips linè

250px|right|thumb|Eklips linè
**Eklips linè** se yon fèt sèlman pandan yon plènlin, lè tè a pase ant solèy la ak lalin nan, epi lonbraj tè a tonbe sou lalin nan.

## Referans
# Kolorado

Kolorado

|  |  |
| --- | --- |
| {{{lyen\_drapo}}}
drapo |
anblèm |

jewografi

|  |  |
| --- | --- |
| **sipèfisi** | 269 837 km2 km² |
|  |

politik

|  |  |
| --- | --- |
| **majistra** | Jared Polis (en) |

demografi

|  |  |
| --- | --- |
| popilasyon | **Erreur Lua dans mw.text.lua à la ligne 25 : bad argument #1 to 'match' (string expected, got nil).** ab. |
| **popilasyon dat** | 2020 |

**Kolorado** se yon eta Ozetazini.
# Mozanbik

Mozanbik

|  |
| --- |
| Mozanbik |
| {{{lyen\_drapo}}}
drapo |
anblèm |

jewografi

|  |  |
| --- | --- |
| **sipèfisi** | 801 590 km2 km² |
|  |

politik

|  |  |
| --- | --- |
| **majistra** | Maria Benvida Levy (en) |

demografi

|  |  |
| --- | --- |
| popilasyon | **Erreur Lua dans mw.text.lua à la ligne 25 : bad argument #1 to 'match' (string expected, got nil).** ab. |
| **popilasyon dat** | 2017 |

enfo

|  |  |
| --- | --- |
| **sitwèb** | www.portaldogoverno.gov.mz |

Mozanbik.
**Mozanbik** se yon peyi ki sitiye nan Afrik.

## Referans

## Lyen deyò

|  |
| --- |
| **Peyi nan Afrik** |
|  | **Afrik dinò** : Aljeri · Ejip 1 · Libi · Mawòk 3 · Moritani · Sahara oksidantal 4 · Soudan · Tinizi |
|  | **Afrik lwès** : Benen · Boukinafaso · Kap Vè 2 · Kòt divwa · Ganbi · Gana · Gine · Gine-Bisawo · Liberya · Mali · Nijè · Nijerya · Senegal · Syera Leyòn · Togo |
|  | **Afrik santral** : Kamewoun · Repiblik santafrik · Kongo (Brazavil) · Kongo (Kinchasa) · Gabon · Gine ekwateryal · Sen Tome ak Pwènsip · Tchad |
|  | **Afrik lès** : Bouwoundi · Djibouti · Eritre · Etyopi · Kenya · Ouganda · Rwanda · Sechèl 2 · Somali · Tanzani |
|  | **Afrik disid** : Afrik disid · Angola · Botswana · Komò 2 · Lezoto · Madagaska 2 · Malawi · Moris 2 · Mozanbik · Namibi · Swazilann · Zanbi · Zimbabwe |
| **Òt kote nan Afrik** : Sahara oksidantal 4 · Somaliland
 1 ki gen yon pati nan Afrik — 2 peyi lil — 3 ki pa manm Inyon Afrikèn — 4 pa rekoni pou tout kominote entènasyonal men ki nan Inyon Afrikèn |
# Bakou

BakouBakı

|  |
| --- |
| Bakou |
| {{{lyen\_drapo}}}
drapo |
anblèm |

jewografi

|  |  |
| --- | --- |
| **sipèfisi** | 2 140 km2 km² |
|  |

politik

|  |  |
| --- | --- |
| **majistra** | Eldar Azizov (en) |

demografi

|  |  |
| --- | --- |
| popilasyon | **Erreur Lua dans mw.text.lua à la ligne 25 : bad argument #1 to 'match' (string expected, got nil).** ab. |
| **popilasyon dat** | 2021 |

enfo

|  |  |
| --- | --- |
| **sitwèb** | www.baku-ih.gov.az |

**Bakou** se kapital peyi Azèbayidjan.

Bakou
## Jewografi

## Istwa

## Demografi

## Transpò

## Ibanis

## Edikasyon

## Kilti

## Moniman

## Espò

## Pèsonalite ki fèt nan Bakou

* Natallia Arsiennieva (1903-1997), dramatij, powèt ak tradiktris byeloris.
* Pè Alexis Kniazeff, achiprèt, ris natiralize franse, rektè Institut de théologie orthodoxe Saint-Serge nan Pari ant 1965 ak 1991.
* Mikhayil Mushfig (1908-1938), powèt.
* Khayyam Mirzazade (1935-2018), konpozitè.
* Arzu Geybullaïeva (1983-), blogèz ak jounalis azèbayidjanèz.
* Garry Kasparov (1963-), jwè echèk, chanpyon mondyal la ant 1985 ak 1993 e ant 1993 ak 2000.
* Lev Davidovitch Landau ki fèt 22 janvye 1908 (4 fevriye 1908 nan kalandrye gregoryen) nan Bakou (Anpi ris) epi ki mouri 1e avril 1968 nan Moskou (Inyon sovyetik), se yon fizisyen teyorisyen sovyetik. Li se loreya Pri Nobèl Fizik an 1962 « pou teyori pyonye li yo sou eta a kondanse nan matyè, espesyalman elyòm likid ».

## Foto

* Rafineri nan Bakou an 1912.
* Vye vil avèk tou Flame Towers dèyè.
* Ansyèn ga Bakou.
* La Nouvo nan Bakou.
* Bè Bakou.
* Sosyete filamonik azèbayidjanèz.
* Youn nan lari santral nan vil la.
* Yon fontèn.

Yon panorama vil la.
## Referans

## Lyen deyò
# Max Newman

**Max Newman** se yon matematisyen angle.

Max Newman

| Nesans | 7 fevriye 1897 Lonn |
| Lanmò | 22 fevriye 1984 |
| Nasyonalite  |
angle |

## Byografi

* Dat enpòtan yo

## Zèv li yo

* Sa li fè, piblikasyon li nan domèn konesans matematik li

## Referans

* Referans pou konnen plis anlè moun sa a ----
# William Bradford Shockley

**William Bradford Shockley** se yon fizisyen ameriken, nan peyi Etazini .
Dat li yo : ( 2326–1905 ) .

William Bradford Shockley

| Nesans | 13 fevriye 1910 Lonn |
| Lanmò | 12 out 1989 |
| Nasyonalite  |
Wayòm Ini ak Etazini |

Compléments

Li se yon fizisyen

## Byografi

* Dat enpòtan yo

## Zèv li yo

* Sa li fè, piblikasyon li nan domèn konesans fizik li

## Referans

* Referans pou konnen plis anlè moun sa a ----
# Epope

*Masak* la nan pretandan yo pa Odysseus, epizòd ' Homer a.
Yon **epope** (ki soti nan ansyen grèk ἐποποιία / *epopoiía*, ki soti nan ἔπος / *épos*, "istwa oswa mo nan yon chante» ak ποιέω / *poiéô*, “fè, kreye»; literalman " aksyon pou rakonte yon istwa") se yon powèm long nan domèn nasyonal ki rakonte eksplwa istorik oswa mitik yon ewo oswa yon pèp.

Tèm epope a ka, pa ekstansyon, refere a yon seri de gwo aksyon militè ak literati ki gen rapò ak yo. Se konsa, nou pale de epope napoleyonyèn la , epope Gilgamesh a oswa epope Ulysses la.

## Karakteristik epope an

Epope an orijinèlman lye ak yon tradisyon oral, transmèt pa itineran ayèd, griyo, chaman, kontè, bad oswa twoubadou. Li sètènman te di oswa chante nan mizik monotone, pafwa chante. Okòmansman yon transkripsyon fragman resite, pafwa ki soti nan diferan sous, li answit vin tounen yon genre literè nan tèt li, travay la nan yon sèl otè, ki sepandan souvan kontinye sèvi ak pwosesis eritye nan tradisyon oral. Konsa, nou ka distenge epòk prensipal oswa popilè ak epòk segondè, yo rele tou epik literè .

## Nòt ak referans

## Gade tou

Sou lòt pwojè yo :

 Epope, sou *Wikimedia Commons*

 épopée, sou Wiktionnaire

### Lyen ekstèn

* Avi nan diksyonè oswa ansiklopedi jeneralis :
	+ *Encyclopédie de l'Ukraine moderne*
	+ *Gran Enciclopèdia Catalana*
	+ *Hrvatska Enciklopedija*
	+ *Larousse*
	+ *Nationalencyklopedin*
	+ *Universalis*
	+ *Visuotinė lietuvių enciklopedija*
* Dosye otorite :
	+ LCCN
	+ GND
	+ Japon
	+ Israël
	+ Tchéquie
# Sistèm vijezimal

**Sistèm vijezimal** se yon sistèm nimewotasyon ki gen baz senk.

Jodi-a, senbol li-yo se chif arab yo ak lèt laten :

* 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9
* A, B, C, D, E, F, G, H, I, J
# Oslo

Oslo

|  |
| --- |
| Oslo |
| {{{lyen\_drapo}}}
drapo |
anblèm |

jewografi

|  |  |
| --- | --- |
| **sipèfisi** | 454,12 km2 ak 480,75 km2 km² |
|  |

politik

|  |  |
| --- | --- |
| **majistra** | Eirik Lae Solberg (en) |

demografi

|  |  |
| --- | --- |
| popilasyon | 717 710 ab. |
| **popilasyon dat** | 2024 |

enfo

|  |  |
| --- | --- |
| **sitwèb** | www.oslo.kommune.no |

**Oslo** se kapital.
# Benelux

logo Benelux
**Benelux** (ofisyèlman Inyon Benelux; nan neyèlandè :  *Benelux United*), akwonim ki te fòme pa premye silab non twa peyi yo nan lang orijinal yo — **Be**lgique oswa **Be**lgië, **Ne**derland ak **Lux**embourg —, se yon inyon orijinèlman inyon ekonomik ant Bèljik, Neyèland ak Liksanbou .

Twa Monachi Konstitisyonèl vwazen sa yo, ki chita nan Ewòp de Lwès, ant Frans ak Almay, ki te fòme yon sèl peyi, Wayòm Ini nan Netherlands soti nan 1815 rive nan 1830, ini nan fen Dezyèm Gè mondyal la pou fòme yon antite ekonomik ki pi solid an fas a peyi vwazen ki pi fò anpil.

Anplis de koperasyon sou baz yon trete (trete Benelux), gen tou koperasyon politik nan kad Benelux la, ki gen ladan Somè Premye Minis Benelux yo.

Non Benelux jodi a souvan itilize jenerikman pou deziyen tout twa peyi sa yo, kit se jeyografikman, kiltirèl, sinematografikman, ekonomikman, elatriye. Pafwa òtograf la fransifye kòm *Benelux*, men òtograf la ak tèks ofisyèl yo rete sou *Benelux*.

Sipèfisi Benelux la se 74 656 km2 e li gen 29 milyon moun.

Nan 2021, Bèljik prezidan Komite Minis Benelux la.

## Lang ofisyèl ak distribisyon

kat jeyografik Benelux
Jeyografi Benelux
Olandè ak franse se de lang ofisyèl Benelux ak enstitisyon li yo.

Sou yon popilasyon 29 milyon (fen 2017) moun ki rete nan Benelux:

* 81.7% se moun ki pale Olandè, oswa 23.7 milyon moun, distribye ant 17.2 milyon nan Olandè ak 6.5 milyon nan Rezidan flamand ak Olandè ki pale Brussels;
* 17% se moun ki pale fransè, oswa 4,8 milyon moun, distribye ant 4,7 milyon nan Walon ki pale fransè ak rezidan Brussels ak 0.5 milyon soti nan Liksanbou (ki pale tou Alman ak lang nasyonal yo, Liksanbou), osi byen ke 77000 Bèlj Moun ki pale Alman.

## Kreyasyon

Foto satelit Benelux, 2005
Siyati a, nan 25 jiyè 1921, nan trete a ki te kreye Inyon Ekonomik Bèlj-Leksembourg la ka wè kòm kòmansman Benelux la (fwontyè ekonomik yo leve epi lajan yo lye pa yon parite fiks). Sepandan, se pa jis nan 1944, nan mitan Dezyèm Gè Mondyal la, ke gouvènman an ekzil nan Oland, Bèljik ak Liksanbou te dakò pou elimine devwa ladwann sou fwontyè komen yo epi pou yo tabli taksasyon komen. pou machandiz ki soti deyò. Politik komès lib sa a enspire pa echèk politik pwoteksyonis te fèt nan ane 1930 yo apre kriz 1929. Negosyatè prensipal yo nan gouvènman Bèlj la se Paul-Henri Spaak, Minis Afè Etranjè, ak Camille Gutt, Minis Finans, Premye Minis la se Hubert Pierlot.

Nan 5 septanm 1944, yo te siyen yon inyon ladwann konvansyon. Finalman, konvansyon an te ratifye pandan ete 1947 la epi li te antre anvigè nan 1e janvye 1948 (twa gouvènman yo, an ekzil nan Lond, te bay yon peryòd tanpon ki nesesè pou rekonstriksyon). Benelux la gen pou objaktif pou pèmèt mouvman lib moun, machandiz ak sèvis yo.

## Nòt ak referans

* (fr) Yon pati nan atik sa a oswa tout atik la soti nan Wikipedya en fransè Ki gen pou tit « Benelux » (gade lis otè yo).

## Konpleman

Sou lòt pwojè yo :

 Le Benelux, sou *Wikimedia Commons*

 Benelux, sou Wiktionnaire
# Masèy

Masèy

|  |
| --- |
| Masèy |
| {{{lyen\_drapo}}}
drapo |
anblèm |

jewografi

|  |  |
| --- | --- |
| **sipèfisi** | 240,62 km2 km² |
|  |

politik

|  |  |
| --- | --- |
| **majistra** | Benoît Payan (en) |

demografi

|  |  |
| --- | --- |
| popilasyon | 886 040 ab. |
| **popilasyon dat** | 2023 |

enfo

|  |  |
| --- | --- |
| **sitwèb** | www.marseille.fr |

**Masèy** (*Marseille* nan franse, *Marselha* nan oksitan) se yon vil Frans. Masey se dezyèm pi gwo vil franse.

## Lojman Sosyal

Apeprè plis pase 50,000 moun ap tann lojman sosyal nan Masèy, ak yon peryòd datant maksimòm senk ane.
# Degre Farennayt

Tèmomèt ak alkòl ak doub echèl.
Echèl degre Farennayt (°F) e degre Sèlsiyis (°C).
Vèt fonse: Peyi ki itilize degre Farennayt (°F).

Vét: Peyi ki itilize degre Farennayt (°F) ak degre Sèlsiyis (°C).

Gri: Peyi ki itilize degre Sèlsiyis (°C).
## Itilizasyon

## Istwa

## Nan kilti

## Referans

## Lyen deyò
# Barton Zwiebach

**Barton Zwiebach** se yon fizisyen ameriken, nan peyi Etazini .
Dat li yo : ( 2435–1905 ) .

Barton Zwiebach

| Nesans | 4 oktòb 1954 Lima |
| Nasyonalite  |
Pewou |

Compléments

Li se yon fizisyen

## Byografi

* Dat enpòtan yo

## Zèv li yo

* Sa li fè, piblikasyon li nan domèn konesans fizik li

## Referans

* Referans pou konnen plis anlè moun sa a ----
# Oceanus Borealis

Oceanus BorealisOseyan boreyal.

Prezantasyon| Tip | Teyori syantifik |

**Oceanus Borealis** ("Oseyan boreyal") se yon ipotetik paleo- oseyan marsyen , te pwopoze an 1987 pa John E. Brandenburg . Li ta kouvri pi fò nan emisfè nò planèt la yon ti tan apre fòmasyon li.

## Deskripsyon

Dapre Villanueva et al. (2015) , planèt Mas la ta pèdi yon volim dlo 6,5 fwa pi gran pase sa ki estoke kounye a nan bouchon polè li yo, konsa volim oseyan primitif li yo ta pi gran pase 20 milyon kilomèt kib, yon volim ki konparab ak sa ki nan Oseyan Aktik terès la (volim estime a 15 milyon kilomèt kib). Lè nou konsidere sifas aktyèl la nan planèt la, oseyan primitif li yo ta kouvri plenn nò yo, ki karakterize pa elevasyon ki ba yo. Li ta konsa kouvri apeprè 19% nan sifas planèt la, ki pwopòsyonèlman pi gran pase 17 la% nan sifas tè a kounye a kouvri pa Oseyan Atlantik la. Pwofondè li, 140 m an mwayèn, ki ta rive jiska 1 600 m pa kote .

## Sous

### Referans

### Bibliyografi

* Ignasse, Joël (mas 2015). « L'océan perdu de Mars » (html). *Sciences et Avenir* (in français). Retrieved 14 mas 2015.
* (en) Geronimo L. Villanueva et al., « Strong water isotopic anomalies in the martian atmosphere : Probing current and ancient reservoirs », Science,‎ 2015 (PMID 25745065, DOI 10.1126/science.aaa3630) Les coauteurs de l'article sont, outre Geronimo L. Villanueva : Michael J. Mumma, R. E. Novak, Hans Ulrich Käufl, Paul Hartogh, T. Encrenaz, A. Tokunaga, A. Khayat et M. D. Smith. L'article a été reçu par la revue *Science* le 24 novembre 2014, accepté par son comité de lecture le 6 février 2015 et publié le 5 mars 2015.
* (en) V. R. Backer et al., « Ancient oceans, ice sheets and the hydrological cycle on Mars », Nature, vol. 352, no 6336,‎ 15 août 1991 (DOI 10.1038/352589a0) Les coauteurs de l'article sont, outre V. R. Backer : R. G. Strom, V. C. Gulick, J. S. Kargel, G. Komatsu et V. S. Kale.
* (en) John E. Brandenburg, « The paleo-ocean of Mars : Evolution of its climate and atmosphere », dans MECA Symposium on Mars, 14 mars 2015 (lire en ligne) (Bibcode : 1987meca.symp...20B)

## Apendis

### Lyen ekstèn

* "Yon oseyan sou Mas"
* en *mas : Oceanus borealis, ansyen glasye ak ipotèz megaoutflo*
* Sizyèm konferans entènasyonal sou Mas
# Onn enfrawouj

Mwayen imaj enfrawouj yon ti chen nan fo koulè yo jwenn lè l sèvi avèk yon kamera tèmik.
Radyasyon "enfrawouj" ("IR") se radyasyon elektwomayetik ki gen longè ond ki pi gran pase sa ki nan spectre vizib la men ki pi kout pase sa ki nan spectre vizib mikwo ond oswa domèn terahertz.

Se seri longèdonn sa yo nan vakyòm ki soti nan 700 nm rive nan 0,1 ou 1 mm divize an "tou pre enfrawouj", nan sans tou pre spectre vizib la, ki soti nan apeprè 700 nm, *medyen enfrawouj*, ki pwolonje jiska 20 µm, ak *enfrawouj byen lwen*. Fwontyè zòn sa yo ka varye yon ti jan de otè a otè.

Anpil aplikasyon ki gen rapò ak chalè ak analiz espektwografik materyèl itilize oswa mezire radyasyon enfrawouj.

## Jeneral

Enfrawouj se yon ond elektwomayetik, non li vle di "anba wouj" (ki soti nan Latin "infra": "pi ba"), paske domèn sa a pwolonje spectre vizib sou bò radyasyon frekans ki pi ba a, ki parèt koulèwouj. Longèdonn nan vakyòm enfrawouj la se ant seri vizib (≈ 0,7 μm) ak seri mikwo ond (0,1 mm). Komisyon Elektwoteknik Entènasyonal estime ke enfrawouj varye ant 780 nm rive nan 1 mm.

Enfrawouj asosye ak chalè paske, nan tanperati anbyen òdinè, objè yo emèt espontaneman radyasyon tèmik nan seri enfrawouj la. Lwa Planck a bay yon modèl radyasyon sa a pou kò nwa. Lwa deplasman Wien an bay longèdonn emisyon kò nwa maksimòm nan tanperati absoli *T* (nan kelvin): 0,002898/T. Nan tanperati anbyen òdinè (*T* alantou 300 K), emisyon maksimòm lan se alantou 10 μm. transfè tèmik fèt tou pa kondiksyon nan solid ak pa konveksyon nan likid.

Spectre radyasyon enfrawouj la pa nesesèman kò nwa a; sa a se ka a, pa egzanp, nan light-emitting diodes yo itilize nan remote controls.

Analiz syantifik ak teknik radyasyon sa yo rele spèktroskopi enfrawouj.

**Onn enfrawouj** se yon onn elektwomayetik ki gen yon longèdonn ant apeprè yon milimèt ak 750 bilionnyèm mèt.

## Referans

## Apendis

Sou lòt pwojè yo :

 Onn enfrawouj, sou *Wikimedia Commons*

* Onn enfrawouj, sou Wikibooks

### Bibliyografi

### Lyen ekstèn

* Dosye otorite :
	+ BnF (données)
	+ LCCN
	+ GND
	+ Japon
	+ Espagne
	+ Israël
	+ Tchéquie
* Resous ki gen rapò ak sante :
	+ (en) Medical Subject Headings
	+ (cs) WikiSkripta
* Avi nan diksyonè oswa ansiklopedi jeneralis :
	+ *Britannica*
	+ *Encyclopédie de l'Ukraine moderne*
	+ *Gran Enciclopèdia Catalana*
	+ *Nationalencyklopedin*
	+ *Store norske leksikon*
	+ *Universalis*
# 1764 (almanak gregoryen)

al gade paj ki genyen lis atik menm non yo.

|  |
| --- |
| **1764** |
| Lane
1761
1762
1763
**1764**
1765
1766
1767 |
| Deseni
1730
1740
1750
**1760**
1770
1780
1790 |
| Syèk
15
16
17
**18**
19
20
21 |
| Milenè
-1
0
1
**2**
3
4
5 |
|

| Mwa gregoryen yo |
| --- |
| Janvye | Fevriye | Mas |
| Avril | Me | Jen |
| Jiyè | Out | Septanm |
| Oktòb | Novanm | Desanm |

 |
| moun fèt yo – lanmò yo – pri yo |
| antrepriz kreyasyon – disparisyon |
|

**1764  nan tout almanak yo**| amenyen | 1213 |
| chinwa | 4460 – 4461 |
| ebre | 5524 – 5525 |
| etyopyen | 1756 – 1757 |
| endou |  |
| - *Vikram Samvat* | 1819 – 1820 |
| - *Shaka Samvat* | 1686 – 1687 |
| iranyen | 1142 – 1143 |
| islamik | 1178 – 1179 |
| japonè | *pa konnen* |
| rinik | 2014 |
| women | 2517 |

 |

**1764** se 1764m ane nan almanak gregoryen.

*Gade osi nonm 1764.*

## divètisman

## la

## matematik

## relijyon

## sosyete

## syans imèn

## syans natirèl

## teknoloji