# Ewòp Lwès

Ewòp lwès nan kontinan an
**Ewòp Lwès**  se yon rejyon politik, jeografik oswa kiltirèl ki koresponn ak pati Lwès nan Ewòp, men konsèp sa a rete mal. defini ak ekivok. Depi sezon otòn miray Bèlen an, konsèp "Ewòp Lwès" te de pli zan pli gen tandans ranplase sa ki an Ewòp Lwès.

Li sitiye ant Oseyan Atlantik la ak limit Ewòp Nò , Ewòp Sid , ak Ewòp Santral, ak ki li ka sipèpoze.

Li se yon nosyon istorik anbivo selon si nou apwoche li nan yon pwen de vi kiltirèl oswa jeopolitik:

1. anvan Gè Fwad la, li pito deziyen yon zòn kiltirèl ki kapab fè sentèz fasad Atlantik la nan Ewòp, eksepte Pòtigal ak Espay, sa vle di: Wayòm Ini a, Lafrans, Bèljik, Oland, Iland ak Liksanbou;
2. pandan Gè Fwad la, li te pran yon siyifikasyon jeopolitik nan kontèks eklatman ant blòk de gwo puisans - sa a nan Lès la ak sa a nan Lwès – epi li deziyen pati Ewòp ki sitiye nan lwès Rido an fè ak alye ak Etazini, sa vle di pati Ewopeyen an nan Blòk Lwès la.

Pwoblèm nan ak dezyèm apwòch sa a se ke li se jodi a rediksyon ak anakwonis. Rediksyon nan sans ke li konplètman fènwa konsèp yo nan Ewòp Santral ak *Mitteleuropa*, divize Ewòp piman ak tou senpleman an de esfè enfliyans , Ameriken sou yon sèl. bò ak Ris sou lòt la. Anakronis nan sans ke prèske tout ansyen Eta satelit Sovyetik yo an Ewòp, sa vle di ansyen Ewòp Lès, te rantre nan esfè enfliyans Ameriken an (egzanp Òganizasyon Trete Nò Atlantik, Inyon Ewopeyen an) epi se poutèt sa ta dwe antre nan konsèp Ewòp Lwès la. Donk, nan yon kontèks jeopolitik li ta pi egzat pou pale de ansyen Ewòp Lwès.

Modèl:21yèm syèk la ​​wè aparisyon konsèp "Lwès Ewòp" pou deziyen [[Atlantis|Atlantis] ki pi politik-kiltirèl Ewòp la.

Vizyon istorik la, eritye nan relasyon politik Gè Fwad la, te pwolonje nan kèk peyi net epi li se definisyon ki pi souvan itilize; li piti piti atténué ak elajisman Inyon Ewopeyen an.

## Popilasyon nan Ewòp oksidantal

| Peyi yo | Popilasyon (2000) | Populasyon (2014) | Popilasyon
(2021) | Populasyon diferans
(ant 2000-2014) | Evolisyon an pousantaj
(ant 2000-2014) | Kapital |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Almay | 82 163 475 | 80 767 463 | 83 129 285 | - 1 396 012 | -01.7% | Bèlen |
|  Otrich | 8 002 186 | 8 506 889 | 8.956.279 | + 504 703 | +06.3% | Vyèn |
|  Bèljik | 10 239 085 | 11 180 840 | 11.587.882 | + 941 755 | +09.2% | Brusèl |
|  Dannmak | 5 330 020 | 5 627 235 | 5.856.733 | + 297 215 | +05.6% | Kopenhagen |
|  Espay | 40 470 182 | 46 512 199 | 47.326.687 | + 6 042 017 | +14.9% | Madrid |
|  Finland | 5 171 302 | 5 451 270 | 5.541.696 | + 279 968 | +05.4% | Elsinki |
|  Lafrans | 60 545 022 | 65 942 093 | 68.140.000 | + 5 397 071 | +08.9% | Pari |
|  Iland | 3 777 565 | 4 605 501 | 5.028.230 | + 827 936 | +21.9% | Dublin |
|  Island | 279 049 | 325 671 | 372,295 | + 46 622 | +16.7% | Reykjavik |
|  Itali | 56 923 524 | 60 782 668 | 59.066.225 | + 3 859 144 | +06.8% | Wòm |
|  Lichtènstayn | 32 426 | 37 129 | 39039 | + 4 703 | +14.5% | Vaduz |
|  Liksanbou | 433 600 | 549 680 | 639.070 | + 116 080 | +26.8% | Leksembourg |
|  Monako | 31 100 | 38 100 | 39,520 | + 7 000 | +37.1% | Monaco |
|  Nòvèj | 4 478 497 | 5 107 970 | 5408 320 | + 629 473 | +14.1% | Oslo |
|  Netherlands | 15 863 950 | 16 829 289 | 17.533.405 | + 965 339 | +06.1% | Amsterdam |
|  Pòtigal | 10 249 022 | 10 427 301 | 10,299,423 | + 178 279 | +01.7% | Lisbòn |
|  Wayòm Ini | 58 785 246 | 64 351 155 | 67.326.569 | + 5 565 909 | +09.5% | London |
|  Syèd | 8 861 426 | 9 644 864 | 10 380 491 | + 783 438 | +08.8% | Stokholm |
|  Swis | 7 164 444 | 8 139 631 | 8.697.723 | + 975 187 | +13.6% | Bern |
| Total | 389 545 648 | 415 715 655 | 414 969 087 | + 26 170 007 | +06.7% |  |

## Nasyonzini kodaj estatistik

Rejyon Ewòp yo dapre kodaj estatistik ONU:
* Nò Ewòp

Payï koété seid l'y-io uitilizé ann taank-khe écritiury preincipal-la
Payï koété sèvis l'y-io uitilizé avèc yeou luotd écritiury officyel-la
 * Ewòp Lès
* Sid Ewòp

ONU kodaj estatistik divize Ewòp an kat rejyon, ki gen ladan Ewòp oksidantal ki gen nèf peyi:

* Almay ;
* Otrich;
* Bèljik ;
* Lafrans ;
* Lichtenstein ;
* Leksembourg ;
* Monaco ;
* Pays-Bas ;
* Swis.

## Definisyon Ewòp oksidantal

Depi nan fen Lagè Fwad la, te gen diferan definisyon nan Ewòp oksidantal.

### Dapre Nasyonzini

Dapre UNESCO, Ewòp oksidantal konpoze de 23:

* Almay ;
* Andorra;
* Otrich;
* Bèljik ;
* Danmak ;
* Espay;
* Finlann ;
* Lafrans ;
* Ireland;
* Islann;
* Itali ;
* Lichtenstein ;
* Leksembourg ;
* Malt ;
* Monaco ;
* Nòvèj ;
* Pays-Bas ;
* Pòtigal ;
* Wayòm Ini ;
* San Marino ;
* Swis ;
* Syèd ;
* Vatikan.

### Dapre CIA

Klasifikasyon dapre *The World Factbook*:
* Lwès Ewòp
* Sidwès Ewòp

Yon lòt definisyon se The World Factbook, daprè sa lwès Ewòp se dis peyi. An konparezon ak definisyon Nasyonzini an, CIA klase Penensil Ibèrik la ak Ile Britanik yo nan definisyon li men li ekskli Almay, Otrich, Itali, Swis ak Liechtenstein.

* Andora;
* Bèljik ;
* Espay;
* Lafrans ;
* Iland;
* Liksanbou ;
* Monako ;
* Peyiba ;
* Pòtigal ;
* Wayòm Ini.

## Opozisyon jeopolitik Lagè Fwad

* Peyi manm OTAN pandan Gè Fwad la
* Peyi net, souvan tou klase kòm Ewòp Lwès
* Peyi nan blòk lès

Pandan Gè Fwad la, Ewòp oksidantal te fè referans ak peyi sou kontinan an ki te sou Lwès bò Rido an fè. An opozisyon ak Ewòp lès, Ewòp oksidantal te rasanble peyi ki pa kominis yo, souvan alye Etazini nan sa yo te konn rele Blòk Lwès la oswa Blòk Lwès la. Pami peyi sa yo genyen moun ki te kreye Kominote Ewopeyen yo.

Tèm *Ewòp Lwès la* pa t 'gen ladann Latiki byenke li te fè pati OTAN.

## Vizyon ak Ewòp Santral

* Ewòp Santral
* Ewòp Lès
* Ewòp Nò
* Ewòp Lwès
* Ewòp Sid

Definisyon Ewòp oksidantal *The World Facebook* itilize se jan sa a: Gran Bretay, Irland, Benelux , Swis , Lafrans. Vizyon sa a koresponn ak vizyon jeopolitik istorik kòmansman XXe syèk, anvan Dezyèm Gè mondyal la epi li reparèt apre Gè fwad la; Lè sa a, peyi Ewòp oksidantal sa yo te, ak Tchekoslovaki, sèl peyi demokratik yo.

Ewòp se jodi a nan majorite imans demokratik li a, Gè Fwad la te fini, Almay reyinifye, rido an fè a te tonbe prèske 30, elajisman Inyon Ewopeyen an te reyalize, konsepsyon lès/lwès blòk pèdi. siyifikasyon li, menm si "rejyon" nan Ewòp yo toujou distenge, pa nivo devlopman yo oswa pa Istwa respektif yo. Almay ap repositione tèt li nan Ewòp ak absòbe nouvo ekonomi yo nan nouvo peyi fwontyè li yo ak pi ba pri travay. Se konsa, peyi a ogmante compétitivité li entènasyonalman. De Almay reyini yo, aks Otrich-Ongri a kote yo ajoute peyi fwontyè ki gen lyen kiltirèl yo: Tchechi, Slovaki, Polòy, Sloveni konsa fòme nouvo Ewòp Santral la. ref>Prezantasyon kilti Ewopeyen Santral Sou sit entènèt europecentrale.com.</ref>. Nan mwa fevriye 2008, vil Prag te vin tounen dizyèm rejyon vil la.pi rich benyen an Ewòp konsidere GDP/abitan PPP (sous Eurostat). An 2006, dapre Eurostat, chomaj te 2.8% nan menm rejyon sa a. Vizyon sa a reitilize kòm yon pati nan yon ranfòsman konsèp nan Ewòp Santral, pou ki Almay gen yon wòl esansyèl nan sant la nan yon Ewòp reyinifye.

## Yon sèten pwoksimite kiltirèl

Istorikman, peyi Ewòp oksidantal yo te fè eksperyans yon evolisyon diferan de sa yo ki nan peyi ki pi lwen bò solèy leve sou kontinan an, pou rezon jewografik, kiltirèl oswa relijye. Nan nò a, Wayòm Ini ak Almay gen anpil resanblans, pi enpòtan ladan yo se dominasyon lang jèrmanik ak yon pi gwo prezans Protestantis sou dènye a. kèk syèk. Anplis de sa, peyi sa yo gen lòt karakteristik komen, patikilyèman an tèm de gastronomie. Popilasyon yo te fè eksperyans anpil melanj ak Pèp Scandinavian yo.

Bèljik se nan yon pi piti nan liy sa a, byenke li an pati nan kilti lengwistik Latene. Anplis de sa, avèk Netherlands, li te rete anba dominasyon Panyòl pou plis pase yon syèk (XVIe – XVIIIe syèks), e prezans sa a te kite yon gwo anprent kiltirèl.

## Nòt ak referans

## Apendis

Sou lòt pwojè yo :

 Ewòp oksidantal, sou Wiktionnaire

### Atik ki gen rapò

* Gè Fwad
* Lwès
* Ewòp Lès
* Ewòp Nòdwès
* Ewòp Sidwès

### Lyen ekstèn

* Avi nan diksyonè oswa ansiklopedi jeneralis :
	+ *Store norske leksikon*
* Dosye otorite :
	+ VIAF
	+ BnF (données)
	+ LCCN
	+ GND
	+ Israël
	+ Tchéquie

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **27 Peyi manm Inyon Ewopeyèn** |  |

 |
|
Almay · Bèljik · Bilgari · Chip · Danmak · Espay · Estoni · Fenlann · Frans · Grès · Ilann · Itali · Kwowasi · Letoni · Liksanbou · Lityani · Malt · Ongri · Otrich · Peyiba · Polòy · Pòtigal · Slovaki · Sloveni · Syèd · Tchèki · Woumani |
| **20 lòt Peyi ki manm Konsèy Ewòp, an plis lòt yo** |
|
Albani · Ameni · Andò · Azèbayidjan · Bosni ak Erzegovin · Ikrèn · Islann · Jeoji · Masedoni dinò · Moldavi · Monako · Nòvèj · Risi · Sèbi · Sen Maren · Swis · Tiki · Wayòm Ini |
| **Peyi ewopeyen, ki pa nan Konsèy Ewòp** |
|
Byelorisi · Montenegwo · Vatikan  (Sen Syèj) |