Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ostrali

**Commonwealth of Australia**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (detay) | (detay) |

 |
| *deviz nasyonal im nasyonal* |  *"Advance Australia Fair"*
 |
| lang jantile | anglè  |
| fizo orè :  |
| **istwa** |
| endepandans  - Federayson, Konstitisyon | de Wayòm Ini 1 janvye, 1901 |
| **politik** |
| gouvènman  - Premye Minis |  Anthony Albanese |
| kapital | Kanbera |
| pi gwo vil | Sidnè |
|  |
| divizyon  |
|  |
| vwazen |  |
| òganizasyon |  |
| **jewografi** |
| sipèfisi (km²) dlo (%) frontiè (km) còt (km) pli ro (m) pli ba (m) |  |
|  |
|  |
| **ekonomi** |
| monnen  - divizyon | Dola ostralyen (`AUD`) $ |
| PEB  - total (US)  - pa ab. (US) |  |
| endis yo  - EDI  - EPI |  |
| **demografi** |
| popilasyon (ab.) dansite (ab./km²) lavi (zan) ne (‰) mòtalite (‰) mòtalite timoun (‰) alfabèt (%) an vil (%) |  |
| **endèks** |
| kòd |  |
| kòd ISO |  |
| endikatif yo  - entènet  - telefonik  - radyofonik |  |
| **nòt** |
|  |

**Ostrali** se yon peyi ki sitye nan Oseyani.

Kapital la nan Ostrali se Kanbera.

## Istwa

Ostralyen Endijèn (Aborijèn ak Moun Zile Torres Strait) te rive nan Ostrali soti nan Nouvèl Gine omwen 60,000 anvan Ewopeyen yo te premye vini nan Ostrali. Apre sa, plizyè eksploratè Ewopeyen yo ak (nan yon pi piti) Azyatik te ateri nan Ostrali, men premye moun ki fè reklamasyon peyi a ak kat jeyografik kòt lès la se Kapitèn James Cook.

## Vil yo

Ostrali gen anpil vil ak tout ti bouk. Se sèlman senk ki gen plis pase 1 milyon moun; Sidnè, Mèlboun, Brisbàn, Pèt ak Adelayid. Anplis de sa, Kotdelò, Noukasl ak Kanbera (kapital peyi a) gen plis pase 500,000 moun.

## Eta ak teritwa

| Drapo | Manto zam | Non | Kapital |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Kwinzlann | Brisbàn |
|  |  | Lwès Ostrali | Pèt |
|  |  | Nouvèl Gal Disid | Sidnè |
|  |  | Sid Ostrali | Adelayid |
|  |  | Tasmani | Hobàt |
|  |  | Teritwa Kapital Ostralyen | Kanbera |
|  |  | Teritwa Nò | Dàwin |
|  |  | Viktorya | Mèlboun |

## Referans

|  |
| --- |
| **Peyi nan Oseani** |
|
Ostrali · Fidji · Kiribès · Machal · Mikwonezi · Naorou · Nouvèl Zelann · Palao · Papwazi-Nouvèl-Gine · Salomon · Samoa · Timò oryantal ¹ · Tonga · Touvalou · Vanwatou |
| **Òt kote nan Oseani** : il Kouk · Gwam · Awayi · Mariàn dinò · Midwey · Niue · Nouvèl Kaledoni · il Nòrfolk · il d Pak · Pitkeyrn · Polinezi fransèz · Samoa amerikèn · Tokelaou · Wek · Walis ak Futuna
¹ Peyi ki gen yon pati nan Oseani |
# Chòvsourit

|  |
| --- |
| Ede nou soutni yon pwojè diksyonè kreyòl, yon kreyasyon lib : |
|  **Wiksyonè kreyòl**  |

**Chòvsourit** se yon bèt.

## Tradiksyon

* Lòt kreyòl:
* Franse: chauve-souris
* Angle: bat
* Alman: Fledermaus
* Panyòl: murciélago

## Etimoloji

Mo *chòvsourit* nan soti nan lang franse a (*chauve-souris*).

## Referans

## Lyen deyò
# Ekirèy

Ekirèy wouj
Yon **ekirèy** se yon non langaj ki anbigwi ki deziyen anpil espès bèt ki ap grenpe ak gwosè mwayen, pafwa menm "ki vole". Ke yo, plis oswa mwens touf dri ​​​​depandan sou espès la, fòme yon panach oswa plimo karakteristik. Prèske tout nan yo fè pati fanmi Sciuridae, ki gen ladan tou chen preri ak mamòt, men kèk ekirèy vole fè pati fanmi Anomaluridae.

Ke ekirèy la ak woudonddon li nan fè pwovizyon pou sezon fredi a te kontribye nan popilarite li ak fè li yon anblèm souvan prezan kòm senbòl ak nan kilti.

## Galri foto

* Gen kèk espès ekirèy
* Ekirèy wouj oswa ekirèy Eurazi, komen nan Ewòp.
* Ekirèy gri, ekirèy ameriken, ki anvayi nan Ewòp.
* Écureuil d'Abert.
* Ekirèy Kore, pafwa vann nan magazen pou bèt.
* Ekirèy terrestre dore.
* Ekirèy Babari.
* Ekirèy Douglas.
* Ekirèy fov, espès trè komen nan Amerik dinò.
* Ekirèy Japon.
* Ekirèy jeyan End.

## Referans

## Lyen deyò

* Fich Ekirèy, sou *Terra Nova*
* Sitwèb "Ekirèy nan Frans" ou *Muséum national d'histoire naturelle*
# Lapen

Yon lapen (*Sylvilagus floridanus*).

|  |
| --- |
| Ede nou soutni yon pwojè diksyonè kreyòl, yon kreyasyon lib : |
|  **Wiksyonè kreyòl**  |

**Lapen** se yon bèt.

## Tradiksyon

* Lòt kreyòl:
* Franse: lapin
* Angle: rabbit
* Alman: Kaninchen
* Panyòl: conejo

## Etimoloji

Mo *lapen* nan soti nan lang franse a (*lapin*) ki soti nan yon mo laten (*lepus*).
# Amerik disid

Amerik disid

|  |
| --- |
| Amerik disid |
|  |

jewografi

|  |  |
| --- | --- |
| **sipèfisi** | 17,5 km2 km² |
|  |

demografi

|  |  |
| --- | --- |
| popilasyon | **Erreur Lua dans mw.text.lua à la ligne 25 : bad argument #1 to 'match' (string expected, got nil).** ab. |
| **popilasyon dat** | 2025 |

**Amerik disid** se yon kontinan ki fè pati pi gwo kontinan Amerik. Menm jan avèk Amerik dinò, Amerik disid te rele daprè Amerigo Vespucci, ki te premye Ewopeyen an pou sijere ke Amerik yo te yon nouvo kontinan.

Gen 14 peyi ki pataje zòn sa. Brezil, Ajantin, Pewou, Venezwela, Bolivi, Paragwe, Sirinam, Gwiyàn, Giyàn franse, Awouba, Kiraso, Bonè, Kolonbi, Chili, Ekwatè, Irigwe, Zile Falkland ak Zile Sid Georgia ak yo Sid Sandwich.

Avèk yon sifas de 17,818,508 km2 epi yon popilasyon de 410 013 492 moun, Amerik disid se katryèm pi gwo nan de kategori sa yo aprè Ewazi, Afrik, epi Amerik dinò.

## Jewografi

Kote peyi Amerik disid.
Imaj satelit Amerik disid.
## Istwa

## Anviwònman

## Ekonomi

São Paulo, nan Brezil, se sant finansye a nan peyi a ak 5yèm pi gwo vil la nan mond lan pa aglomerasyon.
Sant Finansye nan Santiago nan Chili.
Plantasyon kann nan São Paulo. An 2018, Brezil te pi gwo pwodiktè nan mond lan, ak no 746  tòn. Amerik disid pwodui mwatye kann nan sik nan mond lan.
Plantasyon soja nan Mato Grosso. An 2020, Brezil li te pi gwo pwodiktè nan mond lan, ak no  130  tòn. Amerik disid pwodui mwatye nan plant soja nan mond lan.
## Touris

## Galri foto

* Min an ajan nan Bolivi
* Min ametis nan Ametista do Sul. Amerik disid se yon gwo pwodiktè nan pyè tankou pyè ametis, topaz, emwòd, ègmarin ak toumalin.
* Copacabana Palace, otèl la pi byen nan Amerik disid, nan Rio de Janeiro. Touris pote lajan enpòtan nan kontinan an.
* Chokolatri Neugebauer nan Arroio do Meio. Amerik disid espesyalize nan transfòmasyon manje
* Konplèks endistriyèl nan Klabin, nan Ortigueira. Brezil se dezyèm pi gwo pwodiktè ak uityèm pi gwo pwodiktè papye nan mond lan.
* Pòtik nan faktori soulye gason Democrata, nan Franca. Brezil se katriyèm pi gwo pwodiktè soulye nan mond lan.
* Hering, nan Santa Catarina, Brezil. Peyi a gen youn nan 5 pi gwo endistri tekstil nan mond lan.
* Emwòd kolonbyèn. Peyi a se pi gwo pwodiktè emwòd nan mond lan e Brezil se youn nan pi gwo pwodiktè yo.
* Zannana nan Brezil. Peyi a se twazyèm pi gwo pwodiktè nan mond lan. Amerik disid pwodui prèske 20% nan anana nan mond lan.
* Mouton nan Ajantin. Peyi a se 11yèm pi gwo pwodiktè lenn nan mond lan.
* Plantasyon palmye lwil nan Magdalena, Kolonbi. Peyi a se youn nan 5 premye pwodiktè lwil palmis nan mond lan.
* Pwodiksyon myèl nan Ajantin . Peyi a se twazyèm pi gwo pwodiktè myèl nan mond lan.
* Seriz chilyèn. Chili se youn nan 5 premye pwodiktè seriz dous nan mond lan.
* Kiwi nan Chili. Peyi a se youn nan 10 pi gwo pwodiktè fwi kiwi nan mond lan.
* Bannann nan Ekwatè. Peyi a se pi gwo ekspòtatè nan mond lan nan bannann. Amerik di sid pwodui prèske 20% nan bannann nan mond lan.

## Referans

## Lyen deyò