Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Rèy (biyoloji)

**Rèy** (an laten : regnum) se nan taksinomi nan Carl von Linné (ki klase biyodivèsite selon karakteristik komen yo pataje), nivo ki pi wo nan klasifikasyon nan èt vivan.

## Referans

## Lyen deyò
# Zannimo

|  |
| --- |
| Ede nou soutni yon pwojè diksyonè kreyòl, yon kreyasyon lib : |
|  **Wiksyonè kreyòl**  |

**Zannimo** se tout bagay ki pa plant. Tout sa ki ka deplase yo. Egzanp : zwazo yo, pwason yo, rèptil yo, ak ensèk yo se kèk zannimo.

## Tradiksyon

* Lòt kreyòl:zanimo(kreyòl mauricien)
* Franse: animal
* Angle: animal
* Alman: Tier
* Panyòl: animal

## Etimoloji

Mo *zannimo* a soti nan lang franse a (*les animaux*) ki soti nan yon mo laten (*animal*).

## Klasifikasyon

Rèy ki gen òganis ki pi konplike se rèy animal la. Bèt yo distenge an kategori envètebre (san kolòn vètebral) envètebre (san kolòn vètebral) oswa en envètebre (ki gen kolòn vètebral).

Gen anpil evètebre nan gwoup filòm nan. Gwoup ki pi senp la se filòm porifera a. Poriferyen yo se eponj yo ye. Yo kranponnen sou wòch anba dlo yo epi se sou lanm lanmè ak kouran yo konte pou jwenn manje pou yo manje.

Gwoup filòm Knidaria a gen ladan bèt ki gen yon seri selil an pikan espesyal pou pèmèt yo trape jibye pou yo manje. Pami knidaryen yo nou jwenn koray yo, lagratèl yo ak anemòn yo. Pwason ki rele idr la se yon knidaryen dlo dous. Knidaryen yo sèvi ak tantakil pou rale manje mete andedan bouch yo.

Manm fanmi platèlment yo se kategori vè ki plat yo. Pami vè plat sa yo nou jwenn planari dlo dous yo ak vè parazit yo.

Vè won yo fè pati fanmi Nematòd yo. Vè won yo se bèt ki pi senp ki gen yon bouch ak yon twoudèyè ki pèmèt dijesyon fèt yon sèl fason.

Yon twazyèm fanmi vè se fanmi Anelid yo. Anelid ki pi popilè yo se vètè ak sansi.

Molis tankou zuit, kalmason ak pyèv fè pati fanmi molisk la. Malgre se pa tout molis ki gen koki, yo tout genyen kò mou.

Fanmi animal ki gen plis bèt ladan li se fanmi atwopod la. Pami yo ou jwenn ensèk, arenyen, ak woma.

Ekinodèm tankou zetwal lanmè ak koki lanmè fè pati fanmi Ekinodèm yo. Bèt sa yo gen simetri radyal epi yo viv sèlman nan dlo.

### Vètebre yo

Bèt ki pi konplike yo fè pati fanmi Kòdat la. Vètebre divize an sèt klas. Klas sa yo se Anfibi, Avide, Reptil, Mamifè plis twa klas pwason. Gen nan klas sa yo ki gen san cho, gen ladan yo ki gen san frèt.

Anfibi yo se vètebre ki gen san frèt tou. Yo karakterize akoz yo plizyè etap diferan yo franchi nan lavi yo. Anfibi ki rive nan laj granmoun yo tankou krapo, teta ak salamand pase yon pati nan tan yo deyò dlo epi yo sèvi ak poumon pou respire.

Pami reptil yo nou jwenn tòti, kwokodiy ak koulèv. Po yo kòryas ak sèk. Ti reptil yo devlope konplètman pandanstan yo andedan ze yo.

Klas avide yo gen ladan tout zwazo. Zwazo yo se bèt ki gen san cho, plimay, ak zèl pou vole. Eskèlèt zwazo yo lejè.

Dènye klas vètebre yo se mamifè. Mamifè yo gen san cho epi se yo ki pi konplike ak pi entèlijan. Moun ak bèt fè pati mamifè ki viv sou tè a. Mamifè ou jwenn nan lanmè se balèn, fòk ak vach lanmè ki rele manati. Mamifè yo bay pitit tete. Yo fabrike lèt yo apati gland mamal yo tout genyen. Sèvèl ak sistèm nè.

## Galri imaj yo

* Kwokodil
* Zandolit
* Sourit
* Mouch
* Pwason
* Zwazo

## Referans
# Mamifè

Mamifè
**Mamifè** se yon kategori fanmi zanimo. Mamifè se yon vètebre andotèmik ki gen cheve, dan ki espesyalize pou sèten manje, ak glann mamè; pou femèl yo, glann mamè yo pwodui lèt pou alete jenn ti mamifè yo.

## Referans
# Fanmi (biyoloji)

Nan biyoloji, fanmi an se yon takson ki gwoupe jan ki gen plis resanblans ant yo. Li konstitye senkyèm nivo klasifikasyon klasik (sa vle di pa sèvi ak nosyon distans jenetik) espès vivan yo (gade sistematik).

## Referans

## Lyen deyò
# Jan (biyoloji)

**Jan** se yon premye mo non syantifik ki gen de (2) mo ki itilize pou idantifye yon gwoup espès sanblab.

Jan an se sizyèm ran prensipal nan sistematik klasik espès vivan yo. Yo estime ke apeprè 290 000 jan yo itilize nan rèy bèt la (ki gen ladan prèske 10% papiyon).

## Referans

## Lyen deyò
# 1904 (almanak gregoryen)

al gade paj ki genyen lis atik menm non yo.

|  |
| --- |
| **1904** |
| Lane
1901
1902
1903
**1904**
1905
1906
1907 |
| Deseni
1870
1880
1890
**1900**
1910
1920
1930 |
| Syèk
17
18
19
**20**
21
22
23 |
| Milenè
-1
0
1
**2**
3
4
5 |
|

| Mwa gregoryen yo |
| --- |
| Janvye | Fevriye | Mas |
| Avril | Me | Jen |
| Jiyè | Out | Septanm |
| Oktòb | Novanm | Desanm |

 |
| moun fèt yo – lanmò yo – pri yo |
| antrepriz kreyasyon – disparisyon |
|

**1904  nan tout almanak yo**| amenyen | 1353 |
| chinwa | 4600 – 4601 |
| ebre | 5664 – 5665 |
| etyopyen | 1896 – 1897 |
| endou |  |
| - *Vikram Samvat* | 1959 – 1960 |
| - *Shaka Samvat* | 1826 – 1827 |
| iranyen | 1282 – 1283 |
| islamik | 1322 – 1323 |
| japonè | *pa konnen* |
| rinik | 2154 |
| women | 2657 |

 |

**1904** se 1904m ane nan almanak gregoryen.

*Gade osi nonm 1904.*

## divètisman

## la

## matematik

## relijyon

## sosyete

## syans imèn

## syans natirèl

## teknoloji
# Somali

**Soomaaliya
جمهورية الصومال**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (detay) | (detay) |

 |
| *deviz nasyonal im nasyonal* |
 |
| lang jantile | Somali  |
|
fizo orè : UTC -5 |
| **istwa** |
| endepandans  - Ofisyel | de Itali, Wayòm Ini 1960 |
| **politik** |
| gouvènman  - Prezidan | repiblik Abdullahi Yusuf Ahmed |
| kapital | Moukdicho |
| pi gwo vil |  |
|  |
| divizyon  |
|  |
| vwazen | Kenya, Etyopi, Djibouti, Yemèn |
| òganizasyon | ONI, Ligue Arabe, CEN-SAD |
| **jewografi** |
| sipèfisi (km²) dlo (%) frontiè (km) còt (km) pli ro (m) pli ba (m) |  Shimbiris  |
|  |
|  |
| **ekonomi** |
| monnen  - divizyon |  |
| PEB  - total (US)  - pa ab. (US) |  |
| endis yo  - EDI  - EPI |  |
| **demografi** |
| popilasyon (ab.) dansite (ab./km²) lavi (zan) ne (‰) mòtalite (‰) mòtalite timoun (‰) alfabèt (%) an vil (%) |  |
| **endèks** |
| kòd |  |
| kòd ISO |  |
| endikatif yo  - entènet  - telefonik  - radyofonik | `.so`  |
| **nòt** |
|  |

**Somali(Soomaaliya)* se yon peyi ki sitye nan Afrik lès.

Moukdicho se kapital.

## Gastronomi

|  |
| --- |
| **Peyi nan Afrik** |
|  | **Afrik dinò** : Aljeri · Ejip 1 · Libi · Mawòk 3 · Moritani · Sahara oksidantal 4 · Soudan · Tinizi |
|  | **Afrik lwès** : Benen · Boukinafaso · Kap Vè 2 · Kòt divwa · Ganbi · Gana · Gine · Gine-Bisawo · Liberya · Mali · Nijè · Nijerya · Senegal · Syera Leyòn · Togo |
|  | **Afrik santral** : Kamewoun · Repiblik santafrik · Kongo (Brazavil) · Kongo (Kinchasa) · Gabon · Gine ekwateryal · Sen Tome ak Pwènsip · Tchad |
|  | **Afrik lès** : Bouwoundi · Djibouti · Eritre · Etyopi · Kenya · Ouganda · Rwanda · Sechèl 2 · Somali · Tanzani |
|  | **Afrik disid** : Afrik disid · Angola · Botswana · Komò 2 · Lezoto · Madagaska 2 · Malawi · Moris 2 · Mozanbik · Namibi · Swazilann · Zanbi · Zimbabwe |
| **Òt kote nan Afrik** : Sahara oksidantal 4 · Somaliland
 1 ki gen yon pati nan Afrik — 2 peyi lil — 3 ki pa manm Inyon Afrikèn — 4 pa rekoni pou tout kominote entènasyonal men ki nan Inyon Afrikèn |
# Etyopi

Etyopi

|  |
| --- |
| Etyopi |
| {{{lyen\_drapo}}}
drapo |
anblèm |

jewografi

|  |  |
| --- | --- |
| **sipèfisi** | 1,1 km2 km² |
|  |

politik

|  |  |
| --- | --- |
| **majistra** | Abiy Ahmed (en) |

demografi

|  |  |
| --- | --- |
| popilasyon | **Erreur Lua dans mw.text.lua à la ligne 25 : bad argument #1 to 'match' (string expected, got nil).** ab. |
| **popilasyon dat** | 2023 |

**Etyopi** se yon peyi ki sitiye ann Afrik. Kapital peyi Etyopi se vil Adis-Abeba.

Te toujou konsidere tankou peyi ki pi pòv sou latè a. Povrete te tèlman grav tout moun nan lemond te konnen ap pale de mizè pèp ki ap viv nan peyi sa a.

## Referans

## Lyen deyò

* meetethiopia.com pòtay kiltirèl

|  |
| --- |
| Wikimedia Commons genyen dokiman medya, imaj, video sou : Etiopia |

|  |
| --- |
| **Peyi nan Afrik** |
|  | **Afrik dinò** : Aljeri · Ejip 1 · Libi · Mawòk 3 · Moritani · Sahara oksidantal 4 · Soudan · Tinizi |
|  | **Afrik lwès** : Benen · Boukinafaso · Kap Vè 2 · Kòt divwa · Ganbi · Gana · Gine · Gine-Bisawo · Liberya · Mali · Nijè · Nijerya · Senegal · Syera Leyòn · Togo |
|  | **Afrik santral** : Kamewoun · Repiblik santafrik · Kongo (Brazavil) · Kongo (Kinchasa) · Gabon · Gine ekwateryal · Sen Tome ak Pwènsip · Tchad |
|  | **Afrik lès** : Bouwoundi · Djibouti · Eritre · Etyopi · Kenya · Ouganda · Rwanda · Sechèl 2 · Somali · Tanzani |
|  | **Afrik disid** : Afrik disid · Angola · Botswana · Komò 2 · Lezoto · Madagaska 2 · Malawi · Moris 2 · Mozanbik · Namibi · Swazilann · Zanbi · Zimbabwe |
| **Òt kote nan Afrik** : Sahara oksidantal 4 · Somaliland
 1 ki gen yon pati nan Afrik — 2 peyi lil — 3 ki pa manm Inyon Afrikèn — 4 pa rekoni pou tout kominote entènasyonal men ki nan Inyon Afrikèn |
# Djibouti (peyi)

al gade paj ki genyen lis atik menm non yo.

|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (drapo) | (anblèm) |

 |
| *Deviz nasyonal : "Unité, Égalité, Paix"* *Im nasyonal : {{{im\_nasyonal}}}* |
|  |
| **Lang ofisyel** | Lang franse Lang arab |
| **Jantile** |  |
| **Kapital** | Djibouti 11° 36′ S, 43° 10′ E |
| **[[|]]** |  |
| **istwa** |
| **Endepandans**  - Deklare |  |
| **politik** |
| **Gouvènman**  - |  |
| **jewografi** |
| **Sipèfisi**  - Total  - Dlo (%) | [[:Modèl:{{{1}}}|{{{{{1}}}}}]] 23 200 km² |
| **demografi** |
| **Popilasyon**  - Total (2014)  - Dansite | 168yèm[[:Modèl:{{{1}}}|{{{{{1}}}}}]] 810 178 ab. 37.2 ab./km² |
| **ekonomi** |
| **EDI** ([[]]) | () |
| **Monnen** | (`[[ISO 4217|]]`) |
| ' |  |

**Djibouti** se yon peyi ki sitye an Afrik. Kapital peyi sa rele Djibouti tou.

Djibouti.

|  |
| --- |
| Wikimedia Commons genyen dokiman medya, imaj, video sou : Djibouti |

|  |
| --- |
| **Peyi nan Afrik** |
|  | **Afrik dinò** : Aljeri · Ejip 1 · Libi · Mawòk 3 · Moritani · Sahara oksidantal 4 · Soudan · Tinizi |
|  | **Afrik lwès** : Benen · Boukinafaso · Kap Vè 2 · Kòt divwa · Ganbi · Gana · Gine · Gine-Bisawo · Liberya · Mali · Nijè · Nijerya · Senegal · Syera Leyòn · Togo |
|  | **Afrik santral** : Kamewoun · Repiblik santafrik · Kongo (Brazavil) · Kongo (Kinchasa) · Gabon · Gine ekwateryal · Sen Tome ak Pwènsip · Tchad |
|  | **Afrik lès** : Bouwoundi · Djibouti · Eritre · Etyopi · Kenya · Ouganda · Rwanda · Sechèl 2 · Somali · Tanzani |
|  | **Afrik disid** : Afrik disid · Angola · Botswana · Komò 2 · Lezoto · Madagaska 2 · Malawi · Moris 2 · Mozanbik · Namibi · Swazilann · Zanbi · Zimbabwe |
| **Òt kote nan Afrik** : Sahara oksidantal 4 · Somaliland
 1 ki gen yon pati nan Afrik — 2 peyi lil — 3 ki pa manm Inyon Afrikèn — 4 pa rekoni pou tout kominote entènasyonal men ki nan Inyon Afrikèn |
# Eritre

Eritre

|  |
| --- |
| Eritre |
| {{{lyen\_drapo}}}
drapo |
anblèm |

jewografi

|  |  |
| --- | --- |
| **sipèfisi** | 117 600 km2 km² |
|  |

politik

|  |  |
| --- | --- |
| **majistra** | Issayas Afewerki (en) |

demografi

|  |  |
| --- | --- |
| popilasyon | **Erreur Lua dans mw.text.lua à la ligne 25 : bad argument #1 to 'match' (string expected, got nil).** ab. |
| **popilasyon dat** | 2019 |

enfo

|  |  |
| --- | --- |
| **sitwèb** | www.shabait.com/index.php |

Yon tren tinèl sou Eritre Plato a.
**Eritre** se yon peyi ki sitye nan Afrik. Kapital peyi rele Asmara.

## Jewografi

## Istwa

## Administrasyon

## Demografi

## Ekonomi

## Kilti

## Referans

## Lyen deyò

|  |
| --- |
| Wikimedia Commons genyen dokiman medya, imaj, video sou : Eritrea |

* fr Blog sou aktyalite Eritre.

|  |
| --- |
| **Peyi nan Afrik** |
|  | **Afrik dinò** : Aljeri · Ejip 1 · Libi · Mawòk 3 · Moritani · Sahara oksidantal 4 · Soudan · Tinizi |
|  | **Afrik lwès** : Benen · Boukinafaso · Kap Vè 2 · Kòt divwa · Ganbi · Gana · Gine · Gine-Bisawo · Liberya · Mali · Nijè · Nijerya · Senegal · Syera Leyòn · Togo |
|  | **Afrik santral** : Kamewoun · Repiblik santafrik · Kongo (Brazavil) · Kongo (Kinchasa) · Gabon · Gine ekwateryal · Sen Tome ak Pwènsip · Tchad |
|  | **Afrik lès** : Bouwoundi · Djibouti · Eritre · Etyopi · Kenya · Ouganda · Rwanda · Sechèl 2 · Somali · Tanzani |
|  | **Afrik disid** : Afrik disid · Angola · Botswana · Komò 2 · Lezoto · Madagaska 2 · Malawi · Moris 2 · Mozanbik · Namibi · Swazilann · Zanbi · Zimbabwe |
| **Òt kote nan Afrik** : Sahara oksidantal 4 · Somaliland
 1 ki gen yon pati nan Afrik — 2 peyi lil — 3 ki pa manm Inyon Afrikèn — 4 pa rekoni pou tout kominote entènasyonal men ki nan Inyon Afrikèn |