Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Beirut

**Beirut**| swójske mjeno | **بيروت** |
|

|  |
| --- |
| Beirut na karće LibanonaDEC |

 |
| Wopon |
|

|  |
| --- |
| wopon |

 |
| Zakładne daty |
| stat |  Libanon |
| guwernement | Beirut |
| přestrjeń | 100 km² |
| wobydlerstwo | 2.060.363 (2012) |
| hustosć zasydlenja | 20.603,6 wob./km² |
| Zarjadnistwo |
| webstrona | www.beirut.gov.lb |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

33.88694444444435.513333333333
Beirut
**Beirut** (arabsce بيروت) je hłowne a najwjetše město Libanona. Ma někak dwaj milionaj wobydlerjow.

Beirut leži při zapadnej kromje stata na brjohu Srjedźneho morja a je hłowny libanonski srjedźomórski přistaw.

## Eksterne wotkazy

 **Commons: Beirut** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Prawy kakawowc

Prawy kakawowc|  |
| *Prawy kakawowc (*Theobroma cacao*)* |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **Swět** | **Rostlinstwo** |
|   | Eurosidy II |
| **rjad**: | (Malvales) |
| **swójba**: | Šlězowe rostliny (Malvaceae) |
| **podswójba**: | Byttnerioideae |
| **ród**: | Kakawowc (Theobroma) |
| **družina**: | Prawy kakawowc |
| **wědomostne mjeno** |
| Theobroma cacao |
| L. |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikipedija:Projekt za botaniku |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

*Theobroma cacao*
**Prawy kakawowc** (*Theobroma cacao*) je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow (*Malvaceae*).

W staršich žórłach so swójbje sterkulijowych rostlinow (*Sterculiaceae*) zarjaduje.

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki

## Žórła

* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
# Prawo i Sprawiedliwość

**Prawo a sprawnosć**| **Předsyda** |
| Jarosław Kaczyński |
| **Zakładne daty** |
| **swójske mjeno** | Prawo i Sprawiedliwość |
| **kraj** | Pólska |
| **załoženje** | 13. smažnika 2001 |
| **předsyda** | Jarosław Kaczyński |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Prawo i Sprawiedliwość** („Prawo a sprawnosć“) je nacionalnokonserwatiwna strona w Pólskej, kotraž so dnja 13. junija 2001 załoži. Předsyda je Jarosław Kaczyński.

Při wólbach za pólski sejm w lěće 2015 dósta wona 37,7 % hłosow a dobudźe z tym jako prěnja strona po přewróće wjetšinu sydłow w parlamenće.

## Wotkaz

 **Commons: Prawo i Sprawiedliwość** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Lublinske wojewódstwo

5123

**Lublinske wojewódstwo**| Województwo lubelskie (pól.) |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| wopon | chorhoj |

 |
| Zakładne daty |
| přestrjeń | 25.122 km² |
| wobydlerstwo | 2.112.216 *(30. jun 2019)* |
| hustosć zasydlenja | 84 wob. na km² |
| stolica | Lublin |
| karta |
| awtowa značka | L |
| websydło | lubelskie.pl |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Lublinske wojewódstwo** (pólsce *Województwo lubelskie*) je wojewódstwo na wuchodźe Pólskeje. Stolica a zdobom najwjetše město je Lublin. Druhe wuznamne města su Chełm, Zamość a Biała Podlaska.

W lěće 2019 měješe wojewódstwo 2.112.216 wobydlerjow.

Lublinske wojewódstwo mjezuje na wuchodźe, hdźež twori rěka Bug přirodnu hranicu, z Běłoruskej a Ukrainu.

*Hlej tež: Lisćina městow w Lublinskim wojewódstwje*

## Wobrazy

* Kralowski hród w Lublinje
* Wurywanje w něhdyšim koncentraciskim lěhwje Sobibor
* Zamość
* Prawosławna cyrkej w Hrubieszowje
* Kazimierz Dolny

## Žórła

## Wotkaz

 **Commons: Lublinske wojewódstwo** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Wojewódstwa w Pólskej[Pokazać]

Delnja Šleska
• Kujawsko-Pomorska
• Łódź
• Lublin
• Lubuš
• Małopólska
• Mazowska
• Opole
• Podkarpatska
• Podlaska
• Pomorska
• Šleska
• Swjatokřižska
• Warminsko-Mazurska
• Wulkopólska
• Zapadna Pomorska
# Wolga

Wolga| Во́лга
  |
|  Wolga w Uljanowsku |
| ćeče přez

  | Wolgograd, Samara, Uljanowsk, Nižny Nowgorod
 |
| žórło

  | na Waldajskej wysočinje (57° 15′ 5″ S, 32° 28′ 5″ W57.25138888888932.468055555556 ) |
| wysokosć
 | 225 m
 |
| wuliw

  | pola Astrachanja do Kaspiskeho morja (46° 44′ 0″ S, 47° 51′ 0″ W46.73333333333347.85 ) |
| wysokosć
 | -28 m
 |
| mórski basenk

  | Kaspiske morjo
 |
| rěčina

  | Kama, Oka
 |
| dołhosć

  | 3692 km
 |
| přestrjeń rěčiny

  | 1.380.000 km²
 |

**Wolga** (rusce *Во́лга* –  [ˈvolɡə] IPA, tatarsce *İdel*, ersjansce *Рав*) je wulka rěka na wuchodźe europskeho dźěla Ruskeje. Z dołhosću 3534 kilometrow je wona najdlěša rěka cyłeho kontinenta. Wužórli so – kaž Dnjepr – na Waldajskej wysočinje sewjerozapadnje Moskwy a něhdźe 320 kilometrow juhowuchodnje Pětrohroda. Wuliwa so z wulkej deltu blisko Astrachanja do Kaspiskeho morja.

Při rěce nadeńdźe so wjele rěčnych zawěrow a wuznamnych městow, kaž na přikład Wolgograd, Samara, Uljanowsk a Nižny Nowgorod.

Rěka Wolga je přez łódźne kanale zwjazana z Baltiskim morjom, Čornym morjom, Běłym morjom a Azowskim morjom a tworja centralnu wósku w syći ruskich wodowych pućow.

## Wotkaz

 **Commons: Wolga** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Gepard

**Gepard**|  |
| *Gepard (*Acinonyx jubatus*)* |
| **systematika** |
| **domena** | **Eukaryoty** |
| **swět** | **Zwěrina** |
| **nadrjad**: | Laurasiatheria |
| **rjad**: | Rubježne zwěrjata (Carnivora) |
| **nadswójba**: | (Feloidea) |
| **swójba**: | Kóčki (Felidae) |
| **ród**: | *Acinonyx*  |
| **družina** | Gepard |
| **wědomostne mjeno** |
| Acinonyx jubatus |
| Schreber (1775) |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Gepard** (*Acinonyx jubatus*) je rubježne zwěrjo ze swójby kóčkow (*Felidae*).

## Wopis

Gepard ma žołtojtu kožu, je čornje blečkaty a docpěje wysokosć ramjenjow wot 80 cm. Jeho hłowa je małki w poměrje k wulkosć ćěła. Njese čorne smuhi mjez wóčkom a klamu. Jeho nohi su ćeńke a dołhe. Małke pacy njesu pazory, kotrež njejsu zaćahomne.

Młodźata njesu hač do 3. měsaca dołhu, běłu hriwu.

Gepard je najspěšniši cycak, při čimž spěšnosć wot hač do 110 km/h docpěje. Hižo Sumererjo su jeho za hońtwu antilopow dresěrowali.

## Rozšěrjenje

Wustupuje w sawanach, stepach a pusćinach Afriki, prěnjotnje bydleše tež w Europje a Aziji.

## Žórła

## Literatura

* Jugendlexikon Biologie, 1988, ISBN 3-323-00043-9, strona 125 (němsce)
* Wolfgang Puschmann (wud.): *BI-Lexikon Zootiere.* VEB Bibliographisches Institut, Leipzig 1989, ISBN 3-323-00280-6. , stronje 125-126 (němsce)

## Wotkaz

* **Commons: Gepard** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Orsk

**Orsk**| rusce | **Орск** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Orsk na karće RuskejeDEC

|  |
| --- |
| Orsk  |

 |

 |
| Wopon a chorhoj |
|

|  |  |
| --- | --- |
| wopon | chorhoj |

 |
| Zakładne daty |
| stat |  Ruska |
| oblasć |  Orenburgska |
| wysokosć | 200 metrow n.m.hł. |
| wobydlerstwo | 239.800 *(14. okt 2010)* |
| póstowe čisło | 462400 |
| předwólba | (+7) 3537 |
| awtowa značka | 56 |
| webstrona |  |
| **Orsk na karće Orenburgskeje oblasće** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Orsk na karće Orenburgskeje oblasćeDEC

|  |
| --- |
| Orsk  |

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

51.258.616666666667

**Orsk** (rusce *Орск*) je město w Ruskej federaciji. Leži při rěce Ural w aziskim dźělu Ruskeje w Orenburgskej oblasći při kazachskej hranicy, něhdźe 280 kilometrow wuchodnje Orenburga a 14 kilometrow wuchodnje Nowotroicka. Ma něhdźe 232 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1735 załožiło a ma wot lěta 1865 měšćanske prawa.

## Literatura

* Орск// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Орск // Башкирская энциклопедия. — Уфа: НИК «Башкирская энциклопедия», 2013. — ISBN 978-5-88185-143-9.

## Žórło

## Wotkazaj

 **Commons: Orsk** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* Oficielne webstrony
# Zornjaty włosanc

Zornjaty włosanc|  |
| *Zornjaty włosanc (*Setaria italica*)* |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **Swět** | **Rostlinstwo** |
|   | Monokotyledony |
|   | Commelinidy |
| **rjad**: | (Poales) |
| **swójba**: | Słódke trawy (Poaceae) |
| **ród**: | Włosanc (Setaria) |
| **družina**: | Zornjaty włosanc |
| **wědomostne mjeno** |
| Setaria italica |
| (L.) Beauv. |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikipedija:Projekt za botaniku |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

*Setaria italica*
**Zornjaty włosanc** (*Setaria italica*) je rostlina ze swójby słódkich trawow (*Poaceae*). Dalše serbske ludowe mjeno je **bor**.

## Wopis

Zornjaty włosanc je kulturne žito, kotrež kwětnistwa su 3 cm tołste a deleka lapate. Wón je z picy za papagajiki wodźiwjeny.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki

## Literatura

* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 442 (němsce), jako podobna družina *Kolbenhirse* (*Setaria italica*) pod hesłom *Grüne Borstenhirse* (*Setaria viridis*)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
# Papuwa-Nowa Gineja

-6146

Papuwa-Nowa Gineja|  |  |
| **zakładne daty:** |
| swójske mjeno | Independen Stet bilong Papua Niugini (tpi.) Independent State of Papua New Guinea (jendź.) |
| stolica | Port Moresby |
| přestrjeń | 462.840 km² |
| wobydlerstwo | 7.476.000 (2015) |
| hustosć | 16,2 wob./km² |
| forma knježerstwa | parlamentariska monarchija |
| hłowa stata | kral Charles III. zastupowany přez guwernera Bob Dadae |
| šef knježerstwa | premier James Marape (wot 2019) |
| měna | Kina |
| hamtska rěč | tokpisinšćina, Hiri Motu a jendźelšćina |
| hymna | O Arise All You Sons of This Land |
| časowe pasmo | UTC+10 |
| njewotwisnosć | wot Awstralskeje 16. septembra 1975 |
| Top Level Domain | .pg |
| telefon | +675 |
| awtowa značka | PNG |
| karće |
| Karta |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Papuwa-Nowa Gineja** (tokpisinsce *Independen Stet bilong Papua Niugini*) je njewotwisny stat w Oceaniji. Wona je po Indoneskej a Madagaskarje třeći najwjetši kupowy stat swěta a ma něhdźe 7,5 milionow wobydlerjow. Stolica je Port Moresby.

## Geografija

Papuwa-Nowa Gineja leži sewjernje Awstralskeje a mjezuje na zapadźe z Indoneskej a na wšěch druhich bokach z Ćichim oceanom. Wobsahuje zapadny dźěl kupy Nowa Gineja a pódlanske kupy na wuchodźe.

## Nóžki

## Wotkaz

 **Commons: Papuwa-Nowa Gineja** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Charles III.

Charles jako Prince of Wales w lěće 2021
**Charles III.** (serbsce *Korla III.*; \* 14. nowembra 1948 jako *Charles Philip Arthur George* w Buckingham Palace w Londonje) je wot 8. septembra 2022 kral Zjednoćeneho kralestwa Wulkeje Britaniskeje a Sewjerneje Irskeje kaž tež wot 14 dalšich, jako *Commonwealth Realms* pomjenowanych suwerenych statow inkluziwnje swojich teritorijow a wotwisnych kónčin. Nimo toho je wón hłowa 56 statow wopřijaceho Commonwealth of Nations, wićežny knjez britiskich krónowych wobsydstwow kaž tež swětna hłowa anglikanskeje statneje cyrkwje.

Do smjerće swojeje maćerje kralowny Hilžbjety II. bě Charles jako jeje najstarši syn wot 1952 *Duke of Cornwall* a *Duke of Rothesay*. Wot smjerće swojeho nana princa Philipa w lěće 2021 bě zdobom *Duke of Edinburgh*. Tradicionalny titul britiskeho trónoweho naslědnika, *Prince of Wales*, dósta w lěće 1958, swjatočna inwestitura wotmě so 1969 w Caernarfon Castle. Wón měješe dostojnosć Waliziskeho wjercha dlěje hač wšitcy jeho předchadnicy a bě při swojim postupjenju na trón z 73 lětami starši hač kóždy britiski monarch před nim.

W lěće 1981 zmandźelištaj so Charles a Lady Diana Spencer. Z 1996 dźěleneho mandźelstwa pochadźataj dwaj synaj: princaj William (\* 1982) a Harry (\* 1984). W druhim mandźelstwje je Charles wot 2005 ze swojej młodźinskej přećelku Camilla Parker-Bowles woženjeny, kotraž nosy wot jeho postupjenja na trón titul *Queen Consort*.

## Wotkazaj

 **Commons: Charles III.** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

* Charles III. – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (němsce)
# El Salvador

14-89

Republika El Salvadora|  |  |
| **hesło**
Dios, Unión, Libertad *(„Bóh, jednota, swoboda“)* |
| **zakładne daty:** |
| swójske mjeno | República de El Salvador |
| stolica | San Salvador |
| přestrjeń | 21.041 km² |
| wobydlerstwo | 6.141.350 (2015) |
| hustosć | 291,9 wob./km² |
| forma knježerstwa | republika |
| hłowa stata a šef knježerstwa | prezident Nayib Bukele (wot 2019) |
| měna | US-ameriski dolar |
| hamtska rěč | španišćina |
| hymna | Himno Nacional de El Salvador |
| časowe pasmo | UTC-6 |
| njewotwisnosć | 13. apryla 1838 wot Srjedźoameriskeje konfederacije |
| Top Level Domain | .sv |
| telefon | +503 |
| awtowa značka | ES |
| Połoženje El Salvadora w regionje |
| Karta |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**El Salvador** (španisce, „wumóžnik“) je poměrnje mały njewotwisny stat při Ćichim oceanje w Srjedźnej Americe. Jeho stolica je San Salvador.

## Geografija

Pomnik wumóžnikej („Salvador“) w stolicy San Salvador
El Salvador mjezuje z Hondurasom na sewjeru a wuchodźe a z Guatemalu na zapadźe. Južnu hranicu twori Ćichi ocean. Jako jenički srjedźoameriski kraj nima swójski přistup ke Karibiskemu morju. Najwyši dypk kraja je wjeršk hory *El Pital* (2730 m n.m.hł.).

## Stawizny

Hač do lěta 1821 bě El Salvador z koloniju Španiskeje a potom hač do lěta 1838 dźěl Srjedźoameriskeje konfederacije. W lěće 1969 wumrě w krótkej wójnje z Hondurasom něhdźe 3.000 ludźi. W krawnej byrgarskej wójnje mjez wójskom a opoziciju zasadźi wot 1980 do 1991 něhdźe 70.000 wobydlerjow swoje žiwjenje.

## Žórła

## Wotkaz

 **Commons: El Salvador** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Staty a *wotwisne teritorije* w Sewjernej a Srjedźnej Americe[Pokazać]

Kanada |
Mexiko |
Zjednoćene staty Ameriki

*Srjedźna Amerika:*
Belize |
El Salvador |
Guatemala |
Honduras |
Kosta Rika |
Nikaraguwa |
Panama

*Karibika:*
Antigua a Barbuda |
Bahamy |
Barbados |
Dominika |
Dominikanska republika |
Grenada |
Haiti |
Jamaika |
Kuba |
St. Kitts a Nevis |
St. Lucia |
St. Vincent a Grenadiny |
Trinidad a Tobago

*Druhe teritorije:*
Ameriske knježniske kupy (ZSA) |
Anguilla (ZK) |
Aruba (NL) |
Bermuda (ZK) |
Britiske knježniske kupy (ZK) |
Bonaire, Saba a Sint Eustatius (NL) |
Curaçao (NL) |
Grönlandska (DK) |
Guadeloupe (F) |
Kajmanowe kupy (ZK) |
Martinique (F) |
Montserrat (ZK) |
Navassa (ZSA) |
Puerto Riko (ZSA) |
San Andrés a Providencia (KOL) |
Saint-Barthélemy (F) |
Saint-Martin (F) |
Sint Maarten (NL) |
St. Pierre a Miquelon (F) |
Turksowe a Caicosowe kupy (ZK)
# Ćichi ocean

Karta Ćicheho oceana
**Ćichi ocean** (tež **Pacifik** abo **Pacifiski ocean**) je najwjetši ocean na Zemi a pokrywa třećinu zemskeho powjercha. Je w nim něhdźe 25 000 kupow (wjace hač we wšěch druhich oceanach dohromady), wjetšina kupow leži južnje ekwatora. W Pacifiku je najwjetše wułójenje rybow.

* Přestrjeń dohromady z pódlanskimi morjemi: 165 250 000 km2
* Přerězna hłubokosć: 4 280 m
* Najhłubše městno: Witjasowa hłubina, Marianski přirow, 10 911 m
* Najwjetše morjo: Filipinske morjo 5 700 000 km2
* Najwjetši zaliw: Kaliforniski zaliw 160 000 km2

* Karta hłubokosće Ćicheho oceana
* Wulkanisce aktiwny wobłuk wokoło Ćicheho oceana

## Žórła

## Wotkaz

 **Commons: Ćichi ocean** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Ocean

Atlantiski ocean • Ćichi ocean • Indiski ocean • Južny ocean • Sewjerny polarny ocean

6-160
# 21. lětstotk

**21. lětstotk** započa so dnja 1. januara 2001 a traje hač do 31. decembra 2100.

21. lětstotk je dotal charakterizowany wot razantneho wuwića mobilnych technologijow a interneta a přiběraceje tendency k tolerancy towaršnosće napřećo wšelakim mjeńšinam. Kedźbnosć čłowjestwa měri so přiběrajcy na wobswětowe problemy a škit klimy. Přiwšěm pokročuje změna klimy dotal njehaćene dale.

W lěće 2020 wupřestrěwaše so COVID-19-pandemija po cyłym swěće a zawinowaše chutne globalne hospodarske ćeže, inkluziwnje najwjetšeje globalneje recesije wot časa Wulkeje depresije.

Po nadpadźe Ruskeje na Ukrainu w februarje 2022 je so mjezynarodny porjad, kiž by so po kóncu Sowjetskeho zwjazka spočatk 1990tych lět wuwił, do prašenja stajił.

Swětowe wobydlerstwo ležeše spočatk lětstotka pola něhdźe šěsć miliardow, w lěće 2022 překroči hižo hranicu wosom miliardow. Zjednoćene narody liča z tym, zo docpěje w běhu tutoho lětstotka wjeršk pola někak 10,5 do 11 miliardow, prjedy hač ličba zaso woteběra.

## Hlej tež

* Wšě lěta 21. lětstotka

## Wotkaz

 **Commons: 21. lětstotk** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow