Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Islandšćina

íslenska
islandšćina| kraje | Islandska |
| rěčnicy | +320 000  |
| znamjenja a klasifikacija |
| klasifikacija | indoeuropske rěče
germanske rěče
sewjerogermanske rěče
islandšćina |
| oficielny status |
| hamtska rěč | Islandska |
| **rěčne kody** |
| ISO 639-1:
  |
is
 |
| ISO 639-2:
  |
ice
 |
| ISO 639-3 (SIL):
  |
isl
 |
| **wikipedija** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wopytaj wikipediju **w islandšćinje**! |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Islandšćina** (islandsce *íslenska*) je sewjerogermanska rěč. Islandsce rěči wjace nježli 300 tysac ludźi a islandšćina je zarjadniska rěč w Islandskej.

## Nóžki

## Literatura

* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Icelandic// Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History

Germanske rěče[Pokazać]

|  |  |
| --- | --- |
| **Zapadogermanske rěče**: | afrikaanšćina - jendźelšćina - delnjoněmčina - frizišćina - jidišćina - luxemburgšćina - němčina - nižozemšćina |
| **Sewjerogermanske rěče**: | danšćina - färöšćina - islandšćina - norwegšćina - šwedšćina |
| **Wuchodogermanske rěče** | gotišćina† - wandalšćina† |
|  | † mortwe |
# španišćina

Español
španišćina| kraje | Španiska, Mexiko, Peru, Kolumbiska, Argentinska, Chile, Venezuela, Nikaragua, Kosta Rika, Kuba a w druhich statach |
| rěčnicy | 358 mil. (maćeršćina) (3. městno)
417 milionow (tež jako druha rěč) |
| znamjenja a klasifikacija |
| klasifikacija | indoeuropske rěče
italiske rěče
romaniske rěče
iberoromaniske rěče
Španišćina |
| družina pisma | łaćonski alfabet |
| oficielny status |
| hamtska rěč | Španiska, Mexiko, Peru, Kolumbiska, Argentinska, Chile, Venezuela, Nikaragua, Kosta Rika, Kuba a w druhich statach |
| **rěčne kody** |
| ISO 639-1:
  |
es
 |
| ISO 639-2:
  |
spa
 |
| ISO 639-3 (SIL):
  |
SPN
 |
| **karta** |
|  |
| Rozšěrjenje španišćiny |
| **wikipedija** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wopytaj wikipediju **w španišćinje**! |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Španišćina** (abo *kastilišćina*) je jedna z najbóle rozšěrjenych swětowych rěčow. Słuša do skupiny romaniskich rěčow a rěči so hłownje w Španiskej, w Južnej a Sewjernej Americe, w Karibice kaž tež w Ekwatorialnej Gineji w Africe, na Filipinach. Španišćina ma wokoło 570 milionow maćernorěčnikow. Wona je jedna ze šěsć oficielnych rěčow Zjednoćenych narodow a jedna ze 24 hamtskich rěčow Europskeje unije.

## Alfabet

| Majuskla | Minuskla | Španiske mjeno |
| --- | --- | --- |
| A | a | a |
| B | b | be |
| C | c | ɵe |
| Ch | ch | tʃe |
| D | d | de |
| E | e | e |
| F | f | 'efe |
| G | g | xe |
| H | h | 'atʃe |
| I | i | i |
| J | j | 'xota |
| K | k | ka |
| L | l | 'ele |
| Ll | ll | 'eʎe |
| M | m | 'eme |
| N | n | 'ene |
| Ñ | ñ | 'eɲe |
| O | o | o |
| P | p | pe |
| Q | q | ku |
| R | r | 'ere |
| S | s | 'ese |
| T | t | te |
| U | u | u |
| V | v | 'uƀe |
| W | w | 'uƀe'đoƀle |
| X | x | 'ekis |
| Y | y | i 'griega |
| Z | z | ɵeđa |

## Gramatika

Španišćina ma dwaj genusaj a numerusaj, ale nima žadyn pad, z wuwzaćom pronomenow.

## Numerale

Zakładne numerale su: **uno**, **dos**, **tres**, **cuatro**, **cinco**, **seis**, **siete**, **ocho**, **nueve**, **diez**.

## Wotkazy

 **Commons: španišćina** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

**Oficielne rěče Europskeje unije**

bołharšćina | čěšćina | danšćina | estišćina | finšćina | francošćina | grjekšćina | chorwatšćina | iršćina | italšćina | jendźelšćina | letišćina | litawšćina | madźaršćina | maltašćina | němčina | nižozemšćina | pólšćina | portugalšćina | rumunšćina | słowakšćina | słowjenšćina | španišćina | šwedšćina
# Alabama

32.7-86.7

Alabama|  |  |
| **hesło**: *Audemus jura nostra defendere* |
| **přimjeno**: *Heart of Dixie* |
| Zakładne daty |
| stolica | Montgomery |
| přestrjeń | 135.767 km² |
| wobydlerstwo | 4.858.979 *(1. jul 2015)* |
| hustosć | 36 wob. na km² |
| časowe pasmo | UTC–6 (CST) |
| Politika |
| guwerner | Kay Ivey (Rep.) |
| přistup do unije | 14. decembra 1819 |
| Karte |
|  |
| Přehladna karta zwjazkoweho stata |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Alabama** (**Lua-zmylk w package.lua, w lince 80: module 'Module:IPA/data' not found.**) je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na juhowuchodźe kraja. Ma něhdźe 4,8 milionow wobydlerjow na přestrjeni wot 136.000 km². Stolica je Montgomery. Najstarše město je Mobile, kotrež bu wot francoskich kolonistow załožene.

Stat mjezuje z Tennessee na sewjeru, Georgia na wuchodźe, Floridu a Mexiskim golfom na juhu a Mississippijom na zapadźe.

Alabama přiwza so dnja 14. decembra 1819 jako 22. stat do unije a ma přimjeno „Heart of Dixie“.

Najwjetše města w Alabamje su Birmingham (212.000 wob.), Montgomery (202.000), Mobile (195.000) a Huntsville (195.000). W lěće 2000 měješe 95,1 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu.

## Wobrazy

* Statny kapitol w Montgomery
* Birmingham, najwjetše město Alabamy
* Přibrjóh Mexiskeho golfa
* Powětrowy wobraz přistawa w Mobile

## Žórła

## Wotkazaj

 **Commons: Alabama** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* Oficielne webstrony (jendź.)

Zwjazkowe staty Zjednoćenych statow Ameriki

Alabama |
Alaska |
Arizona |
Arkansas |
Colorado |
Connecticut |
Delaware |
Florida |
Georgia |
Hawaii |
Idaho |
Illinois |
Indiana |
Iowa |
Kaliforniska |
Kansas |
Kentucky |
Louisiana |
Maine |
Maryland |
Massachusetts |
Michigan |
Minnesota |
Mississippi |
Missouri |
Montana |
Nebraska |
Nevada |
New Hampshire |
New Jersey |
New Mexico |
New York |
North Carolina |
North Dakota |
Ohio |
Oklahoma |
Oregon |
Pennsylvania |
Rhode Island |
South Carolina |
South Dakota |
Tennessee |
Texas |
Utah |
Vermont |
Virginia |
Washington |
West Virginia |
Wisconsin |
Wyoming

**Zwjazkowy distrikt**

District of Columbia

**Wonkowne teritorije**

Ameriska Samoa |
Knježniske kupy |
Bakerowa kupa |
Guam |
Howlandowa kupa |
Jarvisowa kupa |
Johnstonowa kupa |
Kingmanowy riff |
Midwayske kupy |
Navassa |
Sewjerne Mariany |
Palmyra |
Puerto Rico |
Wake
# Njewa

Njewa| rusce Нева
  |
|  Rěčny běh mjez Ladogaskim jězorom a Baltiskim morjom |
| ćeče přez

  | Rusku (Leningradsku oblasć)
  |
| žórło

  | z Ladogaskeho jězora (60° 48′ 58″ S, 31° 31′ 41″ W60.81611111111131.528055555556 ) |
| wysokosć
 | 4 m
 |
| wuliw

  | w Pětrohrodźe do Baltiskeho morja (59° 56′ 43″ S, 30° 10′ 15″ W59.94527777777830.170833333333 ) |
| wysokosć
 | 0 m
 |
| rěčina

  | Wolchow
 |
| dołhosć

  | 74 km
 |
| přestrjeń rěčiny

  | 281.000 km²
 |

**Njewa** (rusce Нева) je 74 kilometrow dołha rěka, kotraž běži wot Ladogaskeho jězora do Baltiskeho morja, při čimž přeběži Pětrohród.

Njewa před twjerdźiznu Pětra a Pawoła w Pětrohrodźe
Hačrunjež je Njewa sama poměrnje krótka rěka, ma wulke rěčnišćo wot 281.000 kwadratnych kilometrow, ke kotremuž płaćitej tež rěčnišći najwjetšeju jězorow Europy, Ladogaskeho a Onjegaskeho jězora, kaž tež jeju přitokow, kaž na přikład Wolchowa. Tohodla ma z 2.500 m³/s wjetši přerězny přeběh wody hač Ryn.

Rěka wuběži pola Šlisselburga z Ladogaskeho jězora a wuliwa so w zapadźe Pětrohroda z deltu do Njewskeho zaliwa, dźěla Finskeho zaliwa a z tym Baltiskeho morja.

W Pětrohrodźe wjedźe wósom ćahawych mostow přez Njewu, kotrež su w nocy wot dwěmaj do pjećich wočinjene, tak zo njejsu wěste měšćanske dźěle w tym času mjez sobu zwjazane.

Njewa je dźěl syće ruskich wódnych pućow a přez wšelakore kanale a jězory zwjazana z Běłym, Kaspiskim a Čornym morjom. Z tym hraje wulku rólu jako zwisk cyłeje europskeje Ruskeje z Baltiskim rumom a Atlantiskim oceanom.

## Wotkaz

 **Commons: Njewa** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Konstanta π

Symbolom konstanty π je grjekski pismik π
**Konstanta π** (po grjekskim słowje περιφέρεια, *wobjim*) je wuznamna matematiska konstanta, poměr wobjima kružnicy k jeje přeměrej. Konstanta π je iracionalna a transcendentalna ličba (je dopokazał Ferdinand von Lindemann), kotraž ma hódnotu wokoło WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 .

Animacija zwisku wobjima kružnicy z konstantu π
Eksistenca konstanty π bě znata hižo w Babylonje 2000 lětow do Chrystusa, jeje hódnota bě tehdy wuměrjena jako 25/8 = 3,125.

## Eksterne wotkazy
# Ujgurska

**Ujgurska**| swójske mjeno | 新疆维吾尔自治区
Xīnjiāng Wéiwú’ěr Zìzhìqū (čin.)
شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى
Xinjiang Uyƣur Aptonom Rayoni (ujg.) |
| skrótšenka | 新 *(Pinyin: Xīn)* |
| zakładne daty |
| stolica | Urumči |
| přestrjeń | 1 660 000 km² |
| wobydlerstwo | 21.590.000 (2010) |
| hustosć wobydlerstwa | 11,5 / km² |
| Rěč | ujguršćina, chinšćina |
| **Politika** |
| typ zarjadnistwa | awtonomna kónčina |
| Guwerner | Nur Bekri |
| karta |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Sin-tiang** (chinsce: 新疆; pinyin: Xīnjiāng) je Ujgurska awtonomna kónčina Chinskeje ludoweje republiki. Leži w sewjerozapadnej Chinje, wosrjedź euraziskeho kontinenta, a z přestrjenju 1 660 000 km² je najwjetša prowinca Chinskeje. Na zapadźe a sewjeru mjezuje z wósom statami: Mongolskej, Ruskej, Kazachstanom, Kirgizistanom, Tadźikistanom, Afghanistanom, Pakistanom a Indiskej; hranica je 5 400 kilometrow dołha.

Staty a *wotwisne kraje* w Aziji

Afghanistan
• Armenska
• Azerbajdźan
• Bahrain
• Bangladeš
• Bhutan
• Brunei
• China
• Cypernska
• Egyptowska2
• Filipiny
• Georgiska
• Indiska
• Indoneska3
• Irak
• Iran
• Israel
• Japanska
• Jemen
• Jordaniska
• Južna Koreja
• Kambodźa
• Katar
• Kazachstan1
• Kirgiska
• Kuwait
• Laos
• Libanon
• Malajzija
• Malediwy
• Mongolska
• Myanmar
• Nepal
• Oman
• Pakistan
• Ruska1
• Sawdi-Arabska
• Sewjerna Koreja
• Singapur
• Sri Lanka
• Syriska
• Tadźikistan
• Taiwan
• Thailandska
• Turkmenistan
• Turkowska1
• Uzbekistan
• Vietnam
• Wuchodny Timor
• Zjednoćene Arabske Emiraty

**Wotwisne teritorije**

Hodowna kupa
• Hongkong (China)
• Kokosowe kupy
• Macao (China)
• Palestina
• Tibet (China)
• Ujgurska (China)

**Zwadne teritorije**

Abchaziska
• Južna Osetiska
• Nahórski Karabach
• Turkowska republika Sewjerna Cypernska

1 leži zdźěla w Europje. 2 leži zwjetša w Africe. 3 leži zdźěla w Oceaniji.
# Kamferowy štom

Kamferowy štom|  |
| *Kamferowy štom (*Cinnamomum camphora*)* |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **Swět** | **Rostlinstwo** |
| **rjadownja**: | (Magnoliopsida) |
|   | Magnoliidsy |
| **rjad**: | (Laurales) |
| **swójba**: | Ławrjencowe rostliny (Lauraceae) |
| **ród**: | Kafrowc (Cinnamomum) |
| **družina**: | Kamferowy štom |
| **wědomostne mjeno** |
| Cinnamomum camphora |
| L. |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikipedija:Projekt za botaniku |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Kamferowy štom** (*Cinnamomum camphora*) je štom ze swójby ławrjencowych rostlinow (*Lauraceae*). Dalšej serbskej mjenje stej **kafrowy štom** a **kamporowy štom**.

## Wopis

Kamferowy štom je spěšnje rosćacy štom, kotryž docpěje wysokosć wot 35 m. Króna je kulojta. Krótki zdónk je sylny a ma šupiznatu, šěru skoru.

Łopjena su na spočatku róžojte, ale pozdźišo jasnozelene bywaja. W starobje samo ćmowozelene bywaja.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

Rostlina je w Chinje, Taiwanje a južnej Japanskej rozšěrjenje.

## Wužiwanje

Ze skory so prawy kamfer zhotowja.

## Galerija

* Ilustracija
* Skora
* Kćenja
* Płód

## Nóžki

## Žórła

* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 246 (němsce)
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, strona 272, pod hesłom *Lorbeergewächse* (němsce)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
# Persiski zaliw

Satelitowy wobraz Persiskeho zaliwa
**Persiski zaliw** abo **Persiski golf** je zaliw Indiskeho oceana na juhozapadźe Azije. Leži mjez Arabskej połkupu a Iranom. Ma přestrjeń 251.000 km² a maksimalnu hłubokosć 104 m.

Namakaja so tu wuznamne łožišća nafty. Wuznamne přistawne města su Bandar Abbas a Bušehr w Iranje, Kuwait City w Kuwaiće, Damman w Sawdi-Arabskej, Doha w Katarje kaž tež Abu Dhabi a Dubai w Zjednoćenych arabskich emiratach.

Najwjetša rěka, kotraž so do Persiskeho zaliwa wuliwa, je Šat al-Arab, kotryž wobsahuje wodu Eufrata a Tigrisa.

## Wotkaz

 **Commons: Persiski zaliw** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
26.951.533333333333
# Wulke Sundaske kupy

-7.5111.25

| Wulke Sundaske kupy |
| --- |
| Wulke Sundaske kupy Wulke Sundaske kupy |
| **wodźizna** | Indiski ocean, Ćichi ocean |
| **archipel** | Sundaske kupy, Indoneski archipel |
|

|  |
| --- |
| Wulke Sundaske kupy na karće IndoneziskejeDEC |

 |
| **ličba kupow** | 4 jara wulke kupy |
| **hłowna kupa** | Java |
| **přestrjeń** | dep1 |
| **wobydlerstwo** | 180.000.000 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Wulke Sundaske kupy** su skupina wulkich kupow Malajiskeje skupiny kupow. Wone wobsahuja kupy Sumatry, Java, Borneo, a Sulaveso.

Z Małymi Sundaskimi kupami wone tworja skupinu kupow Sundaskich kupow.

## Zarjadowanje

**Wulke Sundaske kupy** su hłownje teritorij Indoneskeje. Tola kupa Borneo je dźělena mjez statami Brunej, Indoneska a Malajzija. Wona wobsahuje najwjetši dźěl Bruneje, indoneske prowincy Centralny, Wuchodny, Zapadny, a Južny Kalimantan, a dźělnej stataj Malajzije a to Sabah a Saravako.

## Hlej tež

* Kupy Indoneskeje

## Nóžki

## Eksterne wotkazy

* Wulke Sundaske mangrowy (WWF ) (jendź.)
* Swětodaloke 200; čisło 140 : Wulke Sundaske mangrowy (jendź.)