Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Grönlandska

70-40

Grönlandska|  |  |
| **zakładne daty:** |
| swójske mjeno | Kalaallit Nunaat Grønland |
| stolica | Nuuk |
| přestrjeń | 2.166.086 km² |
| wobydlerstwo | 55.984 (2015) |
| hustosć | 0 wob./km² |
| forma knježerstwa | awtonomny teritorij Danskeje |
| hłowa stata | kralowna Frederik X. (wot 2024) |
| šef knježerstwa | premierminister Múte B. Egede (wot 2021) |
| měna | danska króna |
| hymna | *"Nunarput utoqqarsuanngoravit"* |
| časowe pasmo | UTC wot -1 do -4 (lětni čas: UTC wot 0 do -3) |
| Top Level Domain | .gl |
| telefon | +299 |
| awtowa značka | KN |
| Połoženje Grönlandskeje w regionje |
| Karta |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Grönlandska** (serbsce tež **Zelenska**; grönlandsce *Kalaallit Nunaat* – „kraj Kalaalitow“ po najwjetšim ludźe) je najwjetša kupa na swěće a awtonomny teritorij danskeho kralestwa w sewjernym Atlantiskim oceanje. Wona je 1. januara 1985 z Europskeje unije wustupiła.

## Geografija

Geografisce słuša kupa Grönlandska k Sewjernej Americe. Najwyša hora je Gunnbjørn (3.700 m nad normalnej nulu). Kraj, kotryž je nimale dospołnje lodźany, płaći jako třeća najwjetša pusćina swěta a ma najnišu hustosć wobydlerstwa wot wšěch krajow.

Wobsydlene městna namakaja so jeničce při pobrjoze. Najwjetše město a stolica Grönlandskeje je Nuuk, kiž ma jenož něhdźe 16.000 wobydlerjow, štož wotpowěduje wulkosći Kamjenca.

## Literatura

* Korla Awgust Jenč: *Zelenska a jeje wobydlerjo.* Prěni dźěl, nakład Maćicy Serbskeje, Budyšin 1850 (digitalizat)
* Lubina Malinkowa: *Serbja a Zelenska – knihi, čitarjo, misionarojo.* W: Rozhledźe 2/2022, str. 12–22.

## Žórła

## Wotkaz

 **Commons: Grönlandska** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Staty a *wotwisne teritorije* w Sewjernej a Srjedźnej Americe

Kanada |
Mexiko |
Zjednoćene staty Ameriki

*Srjedźna Amerika:*
Belize |
El Salvador |
Guatemala |
Honduras |
Kosta Rika |
Nikaraguwa |
Panama

*Karibika:*
Antigua a Barbuda |
Bahamy |
Barbados |
Dominika |
Dominikanska republika |
Grenada |
Haiti |
Jamaika |
Kuba |
St. Kitts a Nevis |
St. Lucia |
St. Vincent a Grenadiny |
Trinidad a Tobago

*Druhe teritorije:*
Ameriske knježniske kupy (ZSA) |
Anguilla (ZK) |
Aruba (NL) |
Bermuda (ZK) |
Britiske knježniske kupy (ZK) |
Bonaire, Saba a Sint Eustatius (NL) |
Curaçao (NL) |
Grönlandska (DK) |
Guadeloupe (F) |
Kajmanowe kupy (ZK) |
Martinique (F) |
Montserrat (ZK) |
Navassa (ZSA) |
Puerto Riko (ZSA) |
San Andrés a Providencia (KOL) |
Saint-Barthélemy (F) |
Saint-Martin (F) |
Sint Maarten (NL) |
St. Pierre a Miquelon (F) |
Turksowe a Caicosowe kupy (ZK)
# Skandinawiska połkupa

Skandinawiska połkupa
**Skandinawiska połkupa** je połkupa na sewjeru Europy. Leža na njej Norwegska, Šwedska a dźěl Finskeje.

Skandinawiska połkupa je něhdźe 1850 kilometrow dołha a 370 hač 805 kilometrow šěroka. Na juhowuchodźe mjezuje z Baltiskim morjom a z jeho Bottniskim zaliwom. Na zapadźe a juhozapadźe mjezuje ze Sewjernym morjom. Na sewjerozapadźe mjezuje z Norwegskim morjom a na sewjeru z Barentsowym morjom.

## Wotkaz

* **Commons: Skandinawiska połkupa** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

6314
# Baltiske morjo

| Baltiske morjo |
| --- |
|
Satelitowy wobraz Baltiskeho morja w zymje |
| **Hłubokosć** | 459 m |
| **Přestrjeń** | 422.300 km² |
| **Nadrjadowane morjo** | Atlantik |
| **Susodne morja** | Sewjerne morjo |
| **Kontinent** | Europa |
| **Staty** |  Šwedska  Finska  Ruska  Estiska  Letiska  Litawska  Pólska  Němska  Danska |
| **Přitoki** | Wódra Wisła Daugava Njewa |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

Baltiske morjo
**Baltiske morjo** (prjedy tež *Rańše morjo*; němsce *Ostsee*, dansce *Østersøen*, šwedsce *Östersjön*, finsce *Itämeri*, estisce *Läänemeri*, letisce *Baltijas jūra*, litawsce *Baltijos jūra*, rusce *Балтийское море*, pólsce *Morze Bałtyckie*) je šelfowe morjo Atlantiskeho oceana, z kotrymž je přez wužinje Skagerrak a Kattegat kaž tež Sewjerne morjo zwjazane.

Přestrjeń Baltiskeho morja je 422 300 km², najwjetša hłubokosć je 459 m. Baltiske morjo twori sewjeroeuropske nutřkokrajne morjo, kotrež zwjazuje dźewjeć krajow ze sobu. Najwažniše přitoki su Wódra a Wisła z juha, Daugava a Njemen z wuchoda a Njewa ze sewjerowuchoda. Wažne kupy su mjez druhim Rujany, Usedom, Fehmarn, Bornholm, Gotland a Saaremaa.

Po Baltiskim morju pomjenuja so Estiska, Letiska a Litawska při jeho wuchodnym pobrjoze jako „baltiske kraje“.

## Žórła

## Wotkaz

 **Commons: Baltiske morjo** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
5921
# Srjedźne morjo

3518w1

| Srjedźne morjo |
| --- |
|  Srjedźne morjo z krajnymi hranicami |
| **Geografija** |
| połoženje | mjez Sewjernej Afriku, Južnej Europu a Prědnjej Aziju |
| přitoki | Atlantik, Marmarske morjo, Nil, Ebro, Rhône, Cheliff, Po, a.w.d. |
| přibrjóžne sydlišća | Algier, Barcelona, Athen, Tel Aviv, Alexandria, a.w.d. |
| blisko ležace sydlišća | Kairo, Rom |
| **Daty** |
| přestrjeń | 2.500.000 km² |
| wolumen | 4300000E9 km³ |
| hłubokosć |
| přerězna | 1500 m |
| maksimalna | 5267 m |
| kupy | Sicilska, Sardiniska, Cypern, Korsika, Kreta, Malta, Mallorca, Capri, Lampedusa a znajmjeńša 4300 mjeńšich |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Srjedźne morjo** (tež **Srjedźozemske morjo**) je morjo, kotrež leži na sewjernej zemskej połkuli mjez kontinentami Europa, Afrika a Azija. Wone wopřija płoninu něhdźe 2,5 milionow km².

Srjedźne morjo je přez Gibraltarski přeliw na zapadźe z Atlantiskim oceanom, přez Dardanele, Marmarske morjo a Bosporus na sewjerowuchodźe z Čornym morjom a přez Suezski kanal z Čerwjenym morjom, tuž tež z Indiskim oceanom, zwjazane.

Na wodu najbohatšej přitokaj Srjedźneho morja stej Rhône w Francoskej a Nil w Egyptowskej. Nimo toho docpěje woda někotrych wulkich wuchodoeuropskich rěkow přez Bosporus Srjedźne morjo, kaž na přikład Dunaja, Dnjepra a Dona.

## Kupy

W Srjedźnym morju namakaja so wjele kupow, kotrež k rozdźělnym statam słušeja. Najwjetša kupa Srjedźneho morja je Sicilska, kotraž přisłuša Italskej. Dalše wulke abo znate kupy su Sardiniska, Mallorca, Kreta, Capri, Lampedusa a Rhodos. W Egejskim a Jadranskim morju na wuchodźe Srjedźozemskeho morja je wosebje wjele kupow.

## Přibrjóžne kraje

Přibrjohi Srjedźneho morja słušeja cyłkownje 21 krajam, wot toho wósom čłonskich statow Europskeje unije. Přibrjóžne kraje su w směrje časnika Španiska, Francoska, Monako, Italska, Słowjenska, Chorwatska, Bosniska a Hercegowina, Čorna Hora, Albanska, Grjekska, Turkowska, Syriska, Libanon, Israel, Egyptowska, Libyska, Tuneziska, Algeriska a Marokko. Nimo toho ležitej kupowej stataj Malta a Cypernska w Srjedźnym morju. W samym zapadźe so britiski teritorij Gibraltar namaka.

## Wotkaz

 **Commons: Srjedźne morjo** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Arabska połkupa

Satelitowy wobraz Arabskeje połkupy
**Arabska połkupa** so wupřestrěwa na Bliskim Wuchodźe mjez Aziju a Afriku. Wona je z 2,73 milionami kwadratnych kilometrow najwjetša połkupa na swěće. Najwjetši stat na połkupje je Sawdi-Arabska.

## Geografija

Na zapadźe mjezuje ze Čerwjenym morjom a Zaliwom Akaby, na juhowuchodźe z Arabskim morjom a na sewjerowuchodźe ze Zaliwom Omana a Persiskim zaliwom. Jeho přestrjeń je 2 780 000 km².

## Staty

* Sawdi-Arabska
* Zjednoćene Arabske Emiraty
* Jemen
* Oman
* Katar
* Kuwait

## Wotkaz

 **Commons: Arabska połkupa** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
2446
# Čerwjene morjo

Karta Čerwjeneho morja
**Čerwjene morjo** (arabsce البحر الأحمر *al-Bahr al-ahmar*; الخليج العربي *al-Chalīdž al-'arabī*, t.r. *Arabski zaliw*; hebrejsce ים סוף  *Jam suf*, zrědka tež הים האדום *Ha-jam he-adom* ; Tigrinya ቀይሕ ባሕሪ *QeyH baHri* ) je pódlanske morjo Indiskeho oceana mjez Afriku a Arabskej połkupu.

## Geografija

Mjezuje na wuchodźe ze Sawdi-Arabskej a Jemenom a na zapadźe ze Sudanom a Eritreju, na sewjerje a zapadźe z Egyptowskej a na sewjerowuchodźe z Israelom a Jordaniskej. Při sewjernym kóncu Čerwjeneho morja namaka so połkupa Sinai, hdźež zwjazuje Sueski kanal Čerwjene ze Srjedźnym morjom. Přez wuski mórski přeliw Bab al-Mandab a Adenski golf je Čerwjene morjo z Indiskim oceanom zwjazane.

## Wotkaz

 **Commons: Čerwjene morjo** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
2039