Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ekwator

Ekwator a wobrotnikaj na swětowej karće
Ekwatorowy pomnik blisko ekwadorskeje stolicy Quito
**Ekwator** je teoretiska linija na zemi, kotraž ma samsnu zdalenosć z wobeju polow a rozdźěluje zemju do sewjerneje a južneje połkule. Ma geografisku šěrinu wot 0° a teoretisku dołhotu wot 40.075,016686 km.

Zemski ekwator přeprěkuje Afriku, Indiski ocean, juhowuchodnu Aziju, Ćichi ocean, Južnu Ameriku a Atlantiski ocean. Mjez ekwatorom a wobrotnikomaj so tropy namakaja. Tam steji słónco dwójce w lěće w ceniće, štož wobwliwuje tež tropiske počasy.

Ekwator direktnje přeprěkuje 11 statow:

* Ekwador (kotryž ma swoje mjeno wot ekwatora)
* Kolumbisku
* Brazilsku
* São Tomé a Príncipe
* Gabun
* republiku Kongo
* Demokratisku republiku Kongo
* Ugandu
* Keniju
* Somaliju
* Indonesku

Nimo toho přeprěkuje wjacore skupiny kupow mjez jednotliwymi kupami, na přikład Malediwy. Slědowace stolicy namakaja so blisko ekwatora:

* Quito (20 km južnje ekwatora) - Ekwador
* Kampala (35 km sewjernje ekwatora) - Uganda
* São Tomé (35 km sewjernje ekwatora) - São Tomé a Príncipe
* Libreville (40 km sewjernje ekwatora) - Gabun

## Wotkaz

 **Commons: Ekwator** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# London

**London**|

|  |
| --- |
| London na karćeDEC |

 |
| Wopon |
|

|  |
| --- |
| wopon |

 |
| Zakładne daty |
| stat |  Zjednoćene kralestwo |
| krajny dźěl |  Jendźelska |
| London Borough | City of London |
| wysokosć | 15 metrow n.m.hł. |
| přestrjeń | 1.572 km² |
| wobydlerstwo | 8.538.689 (2014) |
| hustosć zasydlenja | 5.431,7 wob./km² |
| póstowe čisło | 75001–75020 |
| předwólba | (+) 020 |
| webstrona | london.gov.uk |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

51.5-0.033333333333331
**London** (wurjekowanje  [ˈlʌndən] IPA) je hłowne a najwjetše město Jendźelskeje a zdobom stolica Zjednoćeneho kralestwa Wulkeje Britaniskeje a Sewjerneje Irskeje. Město leži w juhowuchodźe Jendźelskeje při rěce Themse. Tak mjenowany Wulki London (jendźelsce *Greater London*) ma něhdźe wósom a poł miliona wobydlerjow, cyła aglomeracija nimale štyrnaće milionow. London je politiski, hospodarski a kulturny centrum Zjednoćeneho kralestwa.

W Londonje namaka so sydło Commonwealtha.

Katedrala swjateho Pawoła
Westminsterski palast, sydło parlamenta Zjednoćeneho kralestwa

## Wotkaz

 **Commons: London** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Šěrokostnik

Šěrokostniki
Šěrokostnik (čerwjeny)
**Šěrokostniki** su kruhi na (idealizowanym) zemskim powjerchu z konstantnej geografiskej šěrokosću *β*, kotrež paralelnje k ekwatorowej runinje k wuchodo-zapadnemu směrej běža.

Mjeztym zo wšě dołhostniki, kotrež běža padorunje k šěrokostnikam, su wulke kruhi, su šěrokostniki powšitkownje małe kruhi – nimo ekwatora, kotryž jako *nulowy šěrokostnik* zemju do sewjerneje a južneje hemisfery dźěli. Dalše wosebite šěrokostniki su wobrotnikaj a polarnej kruhaj, kotrež dobywaja wuznam za słónčny staw w běhu počasow přez křiwosć ekliptiki. Tež definicija klimowych pasmow poćahuje so na wěste šěrokostniki.

Wotstawk dweju šěrokostnikow z rozdźělom jednoho stopnja šěriny je přerěznje něhdźe 111 km, je wšak zemskeho wopłonjenja dla w bliskosći ekwatora mjeńši hač w ekstremnje sewjernych a južnych šěrinach. Podobny zmylk by wobličenje dołhosće šěrokostnikow jako *2πR·cos β* z konstantnym zemskim radiusom *R* było.

## Šěrokostniki jako hranicy

Šěrokostniki wužiwaja so často jako hranicy mjez krajemi abo regionami, předewšěm w Sewjernej Americe a Africe.

* 49 stopnjow sewjer: Dźěl hranicy mjez USA (J) a Kanadu (S)
* 45 stopnjow sewjer: Hranica mjez Vermontom (J) a Kanadu (S), hranica mjez Wyomingom (J) a Montanu (S)
* 42 stopnjow sewjer: Hranica mjez Kaliforniskej (J) a Oregonom (S), dźěl hranicy mjez Pensylwaniskej (J) a New York (S)
* 41 stopnjow sewjer: Dźěl hranicy mjez Koloradom, Utahom (J), Wyomingom a Nebrasku (S)
* 40 stopnjow sewjer: Hranica mjez Nebrasku (S) a Kansasom (J)
* 38 stopnjow sewjer: Hranica mjez sewjernej a južnej Koreju w lěće 1945
* 37 stopnjow sewjer: Hranica mjez Utahom, Koloradom a Kansasom (S) kaž tež Arizonu, New Mexico a Oklahomu (J)
* 36 stopnjow 30' sewjer: Hranica mjez statami njewólnikarjow na juhu a statami ze zakazom njewólnistwa na sewjer Zjednoćenych statow
* 35 stopnjow sewjer: Hranica mjez Tennessee (S) kaž tež Mississippi, Alabamu a Georgia (J)
* 32 stopnjow sewjer: Dźěl hranicy mjez New Mexico (S) a Teksasom (J)
* 26 stopnjow juh: Dźěl hranicy mjez South Australia (J) kaž tež Northern Territory a Queensland (S)
# Norwegske morjo

Norwegske morjo
**Norwegske morjo** (norwegsce *Norskehavet*) je nakromne morjo Atlantiskeho oceana. Mjezuje na wuchodźe z Norwegskej, na juhu z Färöjemi, na zapadźe z Islandskej a na sewjeru ze Svalbardom. Je zwjazane z Sewjernym morjom na juhu, z Grönlandskim morjom na sewjerozapadźe a z Barentsowym morjom na sewjerowuchodźe.

Ma přestrjeń wot 1.383.000 km² a maksimalnu hłubokosć wot 3.970 metrow.

## Wotkaz

 **Commons: Norwegske morjo** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
690.01666666666668
# Beringowy přeliw

Satelitowy wobraz Beringoweho přeliwa
**Beringowy přeliw** (jendźelsce *Bering Strait*; rusce Бе́рингов проли́в/*Beringow proliw*) je mórski přeliw mjez sewjernym dźělom Ćicheho oceana a Arktiskim oceanom kaž tež mjez kontinentomaj Aziju na zapadźe a Sewjernej Ameriku na wuchodźe. Jako tajki je wón wobstatk Sewjerozapadneje pasaže, najkrótšeho zwiska mjez Atlantikom a Pacifikom.

## Geografija

Zapadny pobrjóh na połkupje Čukotka słuša k Awtonomnemu wokrjesej Čukčow w Ruskej, wuchodna strona k zwjazkowemu statej Alaska w Zjednoćenych statach. Na najwušim městnje – mjez najwuchodnišim dypkom Azije a najzapadnišim Ameriki – stej wobě stronje 82 kilometrow wot so zdalenej. Přerězna hłubokosć přeliwa je jenož 30 do 50 metrow.

Přez Beringowy přeliw běži mjezynarodna datumowa hranica.

## Stawizny

Před 10.000 lětami wobsteješe na městnje dźensnišeho přeliwa zwisk mjez kontinentomaj, kotryž zmóžni tehdy tež wobsydlenje Sewjerneje Ameriki.

Přeliw je – kaž tamniši dźěl Pacifiskeho oceana – pomjenował po danskim wotkrywarju Vitus Bering, kiž pytaše tu w lětach 1725–28 w nadawku ruskeho carja Pětra I. za zwiskom mjez Sibirskej a Alasku.

## Wotkaz

 **Commons: Beringowy přeliw** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
65.95-168.81666666667