Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Husacy jazyčk

Husacy jazyčk|  |
| *Husacy jazyčk (*Plantago lanceolata*)* |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **Swět** | **Rostlinstwo** |
|   | Asteridy Euasteridy I |
| **rjad**: | (Lamiales) |
| **swójba**: | Putnikowe rostliny (Plantaginaceae) |
| **ród**: | Putnik (Plantago) |
| **podród**: | (Plantago subg. Psyllium) |
| **družina**: | Husacy jazyčk |
| **wědomostne mjeno** |
| Plantago lanceolata |
| L. (1753) |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikipedija:Projekt za botaniku |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

 **Husacy jazyčk** (*Plantago lanceolata*) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow. (*Plantaginaceae*), z roda putnikow (*Plantago*). Serbske botaniske mjeno je **dołhi putnik**.

Kwětnistwo
Symjenja
ilustracija (Jacob Sturm, 1796)
## Etymologija

Botaniske mjeno „Plantago“ wotwodźuje so wot łaćonskeho słowa *planta*. Woznamjenja telko kaž *póduš*.

## Wopis

Husacy jazyčk je wjacelětna, zelišćowa, naha abo słabje kosmata rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 5 - 50 cm.

Koruški su jara rozhałužkowane. Korušk docpěwa dołhosć wot 60 centimetrow.

### Łopjena

Łopjena su na spódku stejace w rozetach, šwižnolancetojte, zrunane a maja 3-7 sylnych podołhostnych nerwow. Lisćowe łopjena su kónčkojte a ćeńke.

### Kćenja

Rostlina kćěje wot apryla hač do septembra. Kćenja su jara małe w najprjedy kehelojtych, 3-cm-dołhich, pozdźišo walcoformowych, hač do 6 cm dołhich, dołhostołpikatych kłóskach. Stołpik kćenjowych kłóskow je zrunany a dlěši hač łopjena. Nošne łopjena su kónčkojte a dlěši hač keluch. Keluch a króna su 4-dźělene. Stameny dołho wustupuja.

### Płody

Płód je tobołka, kotraž docpěwa dołhosć mjezy 3 a 3,5 cm a wobsahuje 2 symjeni.

## Stejnišćo

Wón rosće na syčołukach, pastwach, rolach, pućnych kromach a smjećišćach.

## Rozšěrjenje

Husacy jazyčk je w cyłej Europje z wuwzaćom najekstremnišeho sewjera rozšěrjeny. Do wjacorych krajow je zanjeseny. Tohodla dźensniši dźeń je nimale swětodaloko rozšěrjeny.

## W rostlinskim lěkowanstwje

W rostlinskim lěkowanstwje wužiwaja zelka (Herba Plantaginis lanceolatae). Zběraja zelka wot meja do junija.

## Nóžki

## Žórła

* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 228 (němsce)
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, stronje 230-231 (němsce)
* Dörfler, H.-P., Roselt, Gerhard: Heilpflanzen. Gestern und Heute. Urania, Leipzig - Jena - Berlin 1989 (němsce)
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy

* jitrocel (sk2.goo.cz) (čěsce)
* Wendys (čěsce)
* wustupowanje (mapa)
* allisa.de (němsce)
# Wikipedija

| Pomoc |
| --- |
| * **Wikipedija Wikipedija:MediaWiki
* Wikipedija:Milniki
 |

**Wikipedija** (kumštne słowo: hawajan. *wiki wiki* = spěšnje; jendźelsce *Encyclopedia*) je mjezynarodny projekt, kiž chce zestajić swobodnu encyklopediju we wšěch rěčach, kotrejež nastawki hodźa so bjezposrědnje a zasadnje wot kóždeho wobdźěłać a dale wuwiwać. Jendźelske wudaće wobsteji wot 15. januara 2001, hornjoserbske wot 2006. Wot lěta 2003 je cyłkowny projekt w nošerstwje załožby Wikimedia Foundation. W lěće 2022 wobsahuje Wikipedija cyłkownje něhdźe 66 milionow zapiskow w něhdźe 350 rěčach.

Wikipedija je nastała na zakładźe tak mjenowaneho „wikija“ (softwarowy interfejs za wužiwarjow syće za aktiwne a pasiwne wužiwanje). Za přinoški płaći GNU-licenca za swobodnu dokumentaciju, kotraž dowola změnjenje a komercielne wužiwanje.

Hornjoserbska rěčna wersija Wikipedije wobsteji wot 2. oktobra 2006 a ma tuchwilu 14.263 zapiskow. Tuž steji wona na 152. městnje wot 342 rěčnych wudaćow (1/2026). Delnjoserbska wikipedija přidruži so w januarje 2008.

## Wotkazy

* Mjezynarodna hłowna strona Wikipedije
* Přehlad wšěch rěčnych wersijow na meta.wikimedia.org (jendź.)
* Fabian Kaulfürst: *Wěda na wiki!* W Rozhledźe 1/2007 (webarchiw)
* Julian Nyča: *Serbska wikipedija – krok do přichoda.* W Rozhledźe 1/2016
# 5. julija

**5. julija** abo **5. pražnika** je 186. dźeń gregorianiskeje protyki (187. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 179 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki

* 1933: Na horje Mužský blisko Mnichovo Hradiště demonstruje 30.000 ludźi ze Společnostu přatel Lužice za prawa Serbow.
* 1975: Njewotwisnosć republiki Kap Verde wot Portugalskeje

## Narodniny

* 1831: Julius Herman Gólč – serbski farar a zakitowar serbstwa
* 1865: Mikławš Zarjenk – serbski farar, basnik a spisowaćel
* 1882: Jan Wjenka – serbski duchowny, městopředsyda Domowiny a antifašist
* 1911: Georges Pompidou – francoski politikar a statny prezident
* 1932: Gyula Horn – madźarski politikar a ministerski prezident

## Wumrěće

Michał Awgust Brojer
* 1871: Michał Awgust Brojer – serbski wučer a kulturny stawiznar
* 1887: Jakub Žur – serbski farar, narodny a socialny prócowar
* 1918: Jan Kruža – serbski nohajcar a ludowy basnik

## Swjate dny

* katolski: Antona M. Zaccarije
* ewangelski: Jana Handrija Rothy
* Dźeń słowjanskeju japoštołow Cyrila a Metoda w Čěskej a Słowakskej
* Dźeń njewotwisnosće (1811) we Venezueli

## Wotkaz

 **Commons: 5. julija** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow