Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Jan Pawoł II.

Jan Pawoł II. (1991)
**Jan Pawoł II.** (łaćonsce *Ioannes Paulus PP. II*, byrgarske mjeno **Karol Józef Wojtyła**; \* 18. meje 1920 we Wadowicach, Pólska; † 2. apryla 2005 we Watikanje) běše wot 16. oktobra 1978 hač do jeho zemrěća 26 lět a 5 měsacow bamž romsko-katolskeje cyrkwje.

Jako bamž wowliwowaše stawizny cyrkwje a tež kónčnu fazu zymneje wójny. Po Piusu IX. bě Jan Pawoł II. bamž z najdlěšim dopokazujomnym pontifikatom. Jeho předchadnik, Jan Pawoł I. bě jenož 33 dnjow z bamžom. Jeho naslědnik běše Benedikt XVI.

## Literatura

* Gerat Wornar, Rafael Ledźbor (wudate zhromadnje z TCM a KP): *Jan Pawoł II. a Serbja*. LND, Budyšin 2005, ISBN 3-7420-2024-2

## Wotkazaj

 **Commons: Jan Pawoł II.** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
* Wotkaz na knihu w LND
* Third pilgrimage of John Paul II to Poland, Institute of National Remembrance
# Móst

*Čěski móst* přez přirodny zadźěwk Sprjewju w Hornjej Hórce.
**Móst** je twarjenje k přepinanju zadźěwkow we wobchadnych pućach (kaž dróhow, železniskich čarow, chódnikow, kolesowarskich pućow, wódnych pućow a lětadłowych jězdnjow) abo zastaranskich zarjadowanjow (kaž rołowodow a transportnych pasow). W formje dźiwinowych mostow móža tež zwěrinje přeprěčenje wobchadnych pućow zmóžnić. Zadźěwki, kotrež so přepinaja móža přirodeho razu (kaž rěki, mórske wužiny a wudrjeńcy) abo kumštnje stworjeneho razu (kaž awtodróhi, železniske čary abo wódne puće) być.

## Wotkaz

 **Commons: Mosty** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Athen

**Athen**| swójske mjeno | **Αθήνα** |
|

|  |
| --- |
| Athen na karće GrjekskejeDEC |

 |
| Zakładne daty |
| stat |  Grjekska |
| přestrjeń | 39 km² |
| wobydlerstwo | 643.452 (2021) |
| hustosć zasydlenja | 16.498,8 wob./km² |
| póstowe čisło | 10x xx, 11x xx, 120 xx |
| předwólba | (+) 21 |
| awtowa značka | Yxx, Zxx, Ixx (bjez ZAx a INx) |
| webstrona | cityofathens.gr |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

37.97777777777823.727777777778
**Athen** (serbsce tež *Atheny*; grjeksce *Αθήνα*, starogrjeksce *Ἀθῆναι*) je stolica Grjekskeje. Město bu před něhdźe 5000 lětami wobsydlene. Athen je na wobydlerjow a płoninu najwjetše město kraja, přiwšěm pak je *gmejna Athen* w centrumje kopjenišća Athen-Piraeus poměrnje mała. W rozšěrjenym zmysle wopřija Athen regionalne wobwody w centrumje, sewjeru, juhu, zapadźe a někotre wokolne předměsta z cyłkownje 3,8 milionami wobydlerjemi.

## Žórło

## Wotkaz

 **Commons: Athen** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Kulturne stolicy Europy

**Kulturne město Europy:**
1985: Athen |
1986: Florenc |
1987: Amsterdam |
1988: Zapadny Berlin |
1989: Paris |
1990: Glasgow |
1991: Dublin |
1992: Madrid |
1993: Antwerpen |
1994: Lisabon |
1995: Luxemburg |
1996: Kopenhagen |
1997: Sołun |
1998: Stockholm

**Kulturna stolica Europy:**
1999: Weimar |
2000: Avignon, Bergen, Bologna, Brüssel, Helsinki, Krakow, Praha, Reykjavík, Santiago de Compostela |
2001: Porto, Rotterdam |
2002: Brügge, Salamanca |
2003: Graz |
2004: Genua, Lille |
2005: Cork |
2006: Patras |
2007: Sibiu, Luxemburg hromadźe z wulkoregionu |
2008: Liverpool, Stavanger |
2009: Linz, Vilnius |
2010: Istanbul, Pécs, Essen hromadźe z Poruhrskej |
2011: Tallinn, Turku |
2012: Guimarães, Maribor |
2013: Košice, Marseille |
2014: Riga, Umeå |
2015: Mons, Pilzeń |
2016: Wrócław, Donostia-San Sebastián |
2017: Aarhus, Pafos |
2018: Leeuwarden, Valletta |
2019: Matera, Plowdiw |
2020: Galway, Rijeka |
2021: Timișoara, Eleusis, Novi Sad |
2022: Kaunas, Esch an der Alzette |
2023: Veszprém |
2024: Tartu, Bad Ischl, Bodø |
2025: Kamjenica
# 9. oktobra

**9. oktobra** abo **9. winowca** je 282. dźeń gregorianiskeje protyki (283. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 83 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki

## Narodniny

John Lennon
* 1697: Jan Balthasar Langa – serbski farar, přełožowar nabožinskeho pismowstwa
* 1821: Hermann Knothe – hornjołužiski krajny stawiznar
* 1881: Victor Klemperer — němski literarny wědomostnik, romanist, spisowaćel a politikar
* 1925: Gerat Hančka – serbski žurnalist, stawiznar a Domowinski funkcionar
* 1940: John Lennon – britiski rockowy hudźbnik, awtor a měrowy aktiwist
* 1959: Boris Njemcow – ruski politikar

## Wumrěće

* 1924: Walerij Jakowlewič Brjusow - ruski basnik a spisowaćel
* 1963: Bedřich Hacar – čěskosłowakski architekt
* 1970: Alfred Krupar – serbski skałar, wjesnjanosta, Budyski župan
* 2006: Marek Grechuta – pólski spěwytwórc

## Swjate dny

* katolski: Manuela
* ewangelski: Justa Jonasa

## Wotkaz

 **Commons: 9. oktobra** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Šwicarska

478

Šwicarska konfederacija|  |  |
| **zakładne daty:** |
| swójske mjeno | Schweizerische Eidgenossenschaft (němsce) Confédération suisse (fr.)) Confederazione Svizzera (it.) Confederaziun svizra (rmč.) |
| stolica | Bern (de facto) |
| přestrjeń | 41.285 km² |
| wobydlerstwo | 9.060.598 (2025) |
| hustosć | 219,5 wob./km² |
| forma knježerstwa | federatiwna republika
(oficielnje konfederacija) |
| hłowa stata a šef knježerstwa | zwjazkowa rada
Guy Parmelin (prezident 2026)
 Ignazio Cassis (wiceprezident 2026)
 Karin Keller-Sutter
 Ignazio Cassis
 Albert Rösti
 Elisabeth Baume-Schneider
 Beat Jans
 Martin Pfister |
| měna | šwicarski frank |
| hymna | Schweizerpsalm |
| časowe pasmo | UTC+1 |
| njewotwisnosć | 24. oktobra 1648 |
| Top Level Domain | .ch |
| telefon | +41 |
| awtowa značka | CH |
| Połoženje Šwicarskeje w Europje |
| Karta |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Šwicarska konfederacija** abo **Šwicarski přisažny zwjazk**, krótko **Šwicarska** (němsce *Schweizerische Eidgenossenschaft, Schweiz*, francosce *Confédération suisse, La Suisse*, italsce *Confederazione Svizzera, Svizzera*, retoromansce *Confederaziun svizra, Svizra*) je srjedźoeuropski nutřkokrajny stat w zapadnych Alpach. Mjezuje z Němskej na sewjeru, z Awstriskej a Liechtensteinom na wuchodźe, z Italskej na juhu, a z Francoskej na zapadźe.

Šwicarska federacija wobsteji ze 26 kantonow a ma 8,2 milionaj wobydlerjow, z kotrychž pochadźa pjećina z wukraja.

## Wotkaz

 **Commons: Šwicarska** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Staty a *wotwisne teritorije* w Europje

**Staty**

• Albanska
• Andorra
• Awstriska
• Belgiska
• Běłoruska
• Bołharska
• Bosniska a Hercegowina
• Čěska
• Čorna Hora
• Danska
• Estiska
• Finska
• Francoska
• Grjekska
• Chorwatska
• Irska
• Islandska
• Italska
• Letiska
• Liechtenstein
• Litawska
• Luxemburgska
• Madźarska
• Malta
• Moldawska
• Monaco
• Němska
• Nižozemska
• Norwegska
• Pólska
• Portugalska
• Rumunska
• Ruska1
• San Marino
• Serbiska
• Sewjerna Makedonska
• Słowakska
• Słowjenska
• Španiska
• Šwedska
• Šwicarska
• Turkowska1
• Ukraina
• Vatikanske město
• Zjednoćene kralestwo

Zwadne teritorije: *Kosowo*
• *Podnisterska*

Druhe teritorije: *Åland*
• *Baskiska*
• *Bretanja*
• *Ferejske kupy*
• *Friziska*
• *Friulska*
• *Gagauska*
• *Galicija*
• *Gibraltar*
• *Guernsey*
• *Jendźelska*
• *Jersey*
• *Katalanska*
• *Korniska*
• *Łužica*
• *Man*
• *Sewjerna Irska*
• *Svalbard*
• *Šotiska*
• *Waliziska*

1 Leži zdźěla w Aziji.