Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ibiza

Ibiza| Chorhoj Ibizy
Wopon
 |
| **stat** | [[Dataja:{{Info ISO-3166-2:Předłoha:Info ISO-3166-2:ES-IB |flag}}|20px|frameless]] [[Předłoha:Info ISO-3166-2:ES-IB]] |
| 38.951.4Koordinaty: 38° 57′ S, 1° 24′ W |
|  |
| **přestrjeń** | 571,7641 km² |
| **wobydlerstwo** | 134.460  (2011) 235 wob./km² |
| **wažne městno** | Ibiza (město) |
| **Hamtskej rěči** | španišćina, katalanšćina |
| **Gmejny** | 5 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

Hrimanje před Ibizu
**Ibiza** (katalansce **Eivissa**) je z přestrjenju wot 572 km² třeća najwjetša kupa k Španiskej słušaceho awtonomneho regiona Balearow. Na kupje so katalanski dialekt *Ibizenk* rěči; hamtskej rěči stej pak katalanšćina a španišćina.

Ibiza ma wokoło 133.000 wobydlerjow a je mjezynarodnje znaty prózdninski cil.

## Wotkaz

 **Commons: Ibiza** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Lilija

Lilija|  |
| *Běła lilija (*Lilium candidum*)* |
| **systematika** |
| **Domena** | **Eukaryoty** |
| **Swět** | **Rostlinstwo** |
| **rjadownja**: | Krytosymjenjak (Magnoliopsida) |
|   | Monokotyledony |
| **rjad**: | (Liliales) |
| **swójba**: | Lilijowe rostliny (Liliaceae) |
| **podswójba**: | Lilioideae |
| **ród**: | Lilija |
| **wědomostne mjeno** |
| Lilium |
| L. |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikipedija:Projekt za botaniku |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Lilija** (*Lilium*) je ród ze swójby Lilijowych rostlinow (*Liliaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* běła lilija (*Lilium candidum*)
* čerwjena lilija (*Lilium bulbiferum*)
* turkowska lilija (*Lilium martagon*)

## Nóžki
# Uniwersita

**Uniwersita** (łaćonsce *uniwersitas* „cyle“) je zarjadnišćo wyšeho (abo tercierneho) kubłanja a slědźenja, kotrež spožča akademiski stopjeń we wjacorych akademiskich disciplinach.

Hačrunjež filozofiske a teologiske institucije w mnohich ciwilizacijach eksistowachu, maja moderne uniwersity swoje korjenje w srjedźowěkowskej Europje. Prěnjotnje bě to zarjadowanje katolskeje cyrkwje. Słowo uniwersita wotwodźuje so wot łaćonskeho *universitas magistrorum et scholarium*, štož woznamjenja tak wjele kaž „zhromadźenstwo wučerjow a wučenych“. Najstaršej uniwersiće stej w Bolognje a Parisu. Uniwersity hraja wažnu rólu we wědomostnym slědźenju. Jich organizacija a struktura wotwisuje wot kraja. Jedna z centralnych zasadow je swoboda wědomosće, prawo na njewobmjezowane slědźenje.

Někotre z najznaćišich uniwersitow su: Uniwersita Kaliforniskeje w Berkeleyju (Zjednoćene staty Ameriki), Uniwersita Cambridge (Zjednoćene kralestwo), Uniwersita Harvard (Zjednoćene staty Ameriki), Heidelbergska uniwersita (Němska), Technologiski institut Massachusetts (MIT; Zjednoćene staty Ameriki), Uniwersita McGill w Montrealu (Kanada), Uniwersita Oxford (Zjednoćene kralestwo), Uniwersita Princeton (Zjednoćene staty Ameriki), Sorbonne w Parisu (Francoska), Uniwersita Strasbourg (Francoska), Uniwersita Tokio (Todai) (Japanska).

## Hlej tež

* Humboldtowa uniwersita
* Karlowa uniwersita
* Lipšćanska uniwersita
* Braniborska techniska uniwersita
* Techniska uniwersita Kamjenica

## Wotkazy

* Techniska uniwersita Dreždjany
* Lipšćanksa uniwersita Institut za sorabistiku
* Załoženje Sorbonny w srjedźowěku (fr.)
* Stawizny Jagielonoweje uniwersity (pól.)
# Prawokutny třiróžk

Prawokutny třiróžk, prawokut woznamjenjeny z dypkom
**Prawokutny třiróžk** je třiróžk, kotryž ma jedyn prawy kut.

Strona prawokutneho třiróžku napřećo prawemu kutej so mjenuje **hypotenuza**, stronje při prawym kuće so mjenujetej **kateta**.

Zwisk mjez dołhosćemi stronow prawokutneho třiróžka wopisuje sada Pythagorasa.

## Wotkaz

 **Commons: Prawokutne třiróžki** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
# Portugalska

39-8

Portugalska republika|  |  |
| **zakładne daty:** |
| swójske mjeno | República Portuguesa |
| stolica | Lisabon |
| přestrjeń | 92.212 km² |
| wobydlerstwo | 10.825.309 (2015) |
| hustosć | 117,4 wob./km² |
| forma knježerstwa | republika |
| hłowa stata | prezident Marcelo Rebelo de Sousa (wot 2016) |
| šef knježerstwa | ministerski prezident Luís Montenegro (wot 2024) |
| měna | euro |
| hamtska rěč | portugalšćina |
| hymna | A Portuguesa‬ |
| časowe pasmo | UTC +1 (Acory UTC-1) |
| nastaće | 1128 jako wójwodstwo,
1139 jako kralestwo |
| Top Level Domain | .pt |
| telefon | +351 |
| Połoženje Portugalskeje w Europje |
| Karta |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Portugalska** je njewotwisny stat na juhozapadźe Europy a w zapadnym dźělu Iberiskeje połkupy. Jenički susodny kraj je Španiska, zapadne a južne brjohi Portugalskeje wobdawa Atlantiski ocean. Ke krajej słušatej nimo toho kupowej teritorijej we wokolnych wodach, a to Acory a Madeira.

Stolica a najwjetše město Portugalskeje je Lisabon, hospodarski centrum pak přistawne město Porto, po kotrymž bu kraj pomjenowany.

Portugalska je čłonski stat Europskeje unije a NATO.

## Žórła

## Wotkaz

 **Commons: Portugalska** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Čłonske staty Europskeje unije[Pokazać]

Awstriska |
Belgiska |
Bołharska |
Cypernska |
Čěska |
Danska |
Estiska |
Finska |
Francoska |
Grjekska |
Chorwatska |
Irska |
Italska |
Letiska |
Litawska |
Luxemburgska |
Madźarska |
Malta |
Němska |
Nižozemska |
Portugalska |
Pólska |
Rumunska |
Słowakska |
Słowjenska |
Španiska |
Šwedska

Kandidaty:
Čorna Hora |
Serbiska |
Sewjerna Makedonska |
Turkowska

Staty a *wotwisne teritorije* w Europje[Pokazać]

**Staty**

• Albanska
• Andorra
• Awstriska
• Belgiska
• Běłoruska
• Bołharska
• Bosniska a Hercegowina
• Čěska
• Čorna Hora
• Danska
• Estiska
• Finska
• Francoska
• Grjekska
• Chorwatska
• Irska
• Islandska
• Italska
• Letiska
• Liechtenstein
• Litawska
• Luxemburgska
• Madźarska
• Malta
• Moldawska
• Monaco
• Němska
• Nižozemska
• Norwegska
• Pólska
• Portugalska
• Rumunska
• Ruska1
• San Marino
• Serbiska
• Sewjerna Makedonska
• Słowakska
• Słowjenska
• Španiska
• Šwedska
• Šwicarska
• Turkowska1
• Ukraina
• Vatikanske město
• Zjednoćene kralestwo

Zwadne teritorije: *Kosowo*
• *Podnisterska*

Druhe teritorije: *Åland*
• *Baskiska*
• *Bretanja*
• *Ferejske kupy*
• *Friziska*
• *Friulska*
• *Gagauska*
• *Galicija*
• *Gibraltar*
• *Guernsey*
• *Jendźelska*
• *Jersey*
• *Katalanska*
• *Korniska*
• *Łužica*
• *Man*
• *Sewjerna Irska*
• *Svalbard*
• *Šotiska*
• *Waliziska*

1 Leži zdźěla w Aziji.
# Belgiska

50.54.8

Kralestwo Belgiska|  |  |
| **zakładne daty:** |
| swójske mjeno | Koninkrijk België (nl.) Royaume de Belgique (fr.) Königreich Belgien (němsce) |
| stolica | Brüssel |
| přestrjeń | 30.528 km² |
| wobydlerstwo | 11.376.070 (2018) |
| hustosć | 372,6 wob./km² |
| forma knježerstwa | federatiwna konstitucionelna monarchija |
| hłowa stata | kral Filip (wot 2013) |
| šef knježerstwa | premierka Bart de Wever (wot 2025) |
| měna | euro |
| hymna | La Brabançonne‬ |
| narodny swjatk | 21. julija (dźeń spřisahanja krala Leopolda I.) |
| časowe pasmo | UTC+1 |
| njewotwisnosć | 1830 wot Nižozemskeje |
| Top Level Domain | .be |
| oficielna webstrona | belgium.be |
| Połoženje Belgiskeje w Europje |
| Karta |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | p • d • w |  |

 |

**Belgiska** (nižozemsce *België*, francosce *Belgique*, němsce *Belgien*; oficielnje **Kralestwo Belgiska**) je federatiwna konstitucionelna monarchija w zapadnej Europje z wjace hač 11 milionami wobydlerjow.

Husće wobsydleny kraj mjezuje z Francoskej (620 km) na juhu, z Luxemburgskej (148 km) a Němskej (167 km) na wuchodźe a z Nižozemskej (450 km) na sewjeru. na sewjerozapadźe stwori pobrjóh Sewjerneho morja (66 km) přirodnu hranicu.

Belgiska wobsteji z dweju chětro awtonomneju regionow Flandriskeje a Wallonskeje a stolicy Brüssel.

## Wotkaz

 **Commons: Belgiska** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Čłonske staty Europskeje unije

Awstriska |
Belgiska |
Bołharska |
Cypernska |
Čěska |
Danska |
Estiska |
Finska |
Francoska |
Grjekska |
Chorwatska |
Irska |
Italska |
Letiska |
Litawska |
Luxemburgska |
Madźarska |
Malta |
Němska |
Nižozemska |
Portugalska |
Pólska |
Rumunska |
Słowakska |
Słowjenska |
Španiska |
Šwedska

Kandidaty:
Čorna Hora |
Serbiska |
Sewjerna Makedonska |
Turkowska

Staty a *wotwisne teritorije* w Europje

**Staty**

• Albanska
• Andorra
• Awstriska
• Belgiska
• Běłoruska
• Bołharska
• Bosniska a Hercegowina
• Čěska
• Čorna Hora
• Danska
• Estiska
• Finska
• Francoska
• Grjekska
• Chorwatska
• Irska
• Islandska
• Italska
• Letiska
• Liechtenstein
• Litawska
• Luxemburgska
• Madźarska
• Malta
• Moldawska
• Monaco
• Němska
• Nižozemska
• Norwegska
• Pólska
• Portugalska
• Rumunska
• Ruska1
• San Marino
• Serbiska
• Sewjerna Makedonska
• Słowakska
• Słowjenska
• Španiska
• Šwedska
• Šwicarska
• Turkowska1
• Ukraina
• Vatikanske město
• Zjednoćene kralestwo

Zwadne teritorije: *Kosowo*
• *Podnisterska*

Druhe teritorije: *Åland*
• *Baskiska*
• *Bretanja*
• *Ferejske kupy*
• *Friziska*
• *Friulska*
• *Gagauska*
• *Galicija*
• *Gibraltar*
• *Guernsey*
• *Jendźelska*
• *Jersey*
• *Katalanska*
• *Korniska*
• *Łužica*
• *Man*
• *Sewjerna Irska*
• *Svalbard*
• *Šotiska*
• *Waliziska*

1 Leži zdźěla w Aziji.
# 24. junija

**24. junija** abo **24. smažnika** je 175. dźeń gregorianiskeje protyki (176. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 190 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki

* 1948: Započatk blokady Berlina přez Sowjetski zwjazk.

## Narodniny

* 1930: Gerat Kašpor – serbski žurnalist a dołholětny načolnik serbskeho rozhłosoweho studija
* 1938: Abulfaz Elčibej – azerbajdźanski politikar a prezident
* 1944: Jeff Beck – britiski gitarist

## Wumrěće

* 1942: Josef Páta – čěski wědomostnik, prěni profesor serbskeje rěče a literatury w Praze
* 1950: Iwan Sergejewič Šmjeljow – ruski spisowaćel

## Swjate dny

* Dźeń swjateho Jana (katolski, ewangelski), narodźenje Jana Křćenika

## Wotkaz

 **Commons: 24. junija** – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow